Podstawowe pojęcia i kategorie makroekonomiczne oraz czynniki wzrostu gospodarczego - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia
Konrad_88
Konrad_883 June 2013

Podstawowe pojęcia i kategorie makroekonomiczne oraz czynniki wzrostu gospodarczego - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia

PDF (445 KB)
55 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Ekonomia: notatki z zakresu mikro e makroekonomii opisujące podstawowe pojęcia i kategorie makroekonomiczne oraz czynniki wzrostu gospodarczego.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 55
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 55 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 55 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 55 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 55 pages
Pobierz dokument
Podstawowe pojęcia i kategorie makroekonomiczne oraz czynniki wzrostu gospodarczego

1

Podstawowe pojęcia i kategorie makroekonomiczne oraz czynniki

wzrostu gospodarczego. Makroekonomia – zajmuje się analizą gospodarki jako całości i bada czynniki wpływające

np.: na poziom globalnej produkcji i konsumpcji w danej gospodarce, ogólną wielkość cen, globalne zatrudnienie i poziom inwestycji, a także

dochody i wydatki budżetu państwa. Dlatego stwierdza się, że makroekonomia bada zagregowane wielkości w kontekście całej gospodarki.

Makroekonomia decyduje o poziomie kształtowania się podstawowych wskaźników

makroekonomicznych łącznie z tempem wzrostu gospodarczego oraz kształtuje poziom życia narodów. Do zagadnień, którymi zajmuje się makroekonomia należą:

1) produkt narodowy brutto ( PNB )

2) inflacja 3) bezrobocie

4) bilans płatniczy w połączeniu z bilansem handlowym

Wydatki na dobra i usługi = 5000 zł.

Oszczędności Dobra i usługi Wydatki na 2000 zł inwestycje 2000 zł

Usługi czynników produkcji

Dochody czynników produkcji = 7000 zł

Z punktu widzenia makroekonomii najważniejsze są cztery cele: 1) produkcja

- wysoka stopa wzrostu

- wysoki poziom w stosunku do rozporządzalnego kapitału 2) zatrudnienie

- wysoki poziom zatrudnienia - niskie bezrobocie

3) stabilność poziomu cen przy swobodnej grze sił rynkowych

4) bilanse zagraniczne: - równowaga eksportu i importu

- stabilność kursu waluty

Gospodarstwa

domowe

Przedsiębiorstwa

2

Bardzo ważne są też cztery podstawowe narzędzia, którymi makroekonomia się posługuje: 1) polityka fiskalna

- wydatki publiczne

- podatki 2) polityka monetarna

- kontrola podaży pieniądza wywierająca wpływ na stopę procentową 3) polityka dochodowa 4) stosunki międzynarodowe

- polityka handlu zagranicznego - interwencjonizm w odniesieniu do kursów walutowych

Jedną z najlepszych miar poziomu produkcji w gospodarce jest produkt narodowy

brutto, który może być rozpatrywany w dwóch pojęciach. Jeżeli PNB jest wyrażony w cenach

bieżących to mówimy, że jest to PNB nominalny. Natomiast PNB realny jest skorygowany o poziom inflacji w danym kraju. Uwagę zwraca się na znaczenie PNB realnego, który jest

określany jako tętno gospodarki narodowej. W okresie największego kryzysu gospodarczego w latach 1929 –33 doszło na wskutek

spadku produkcji do spadku zatrudnienia i wzrostu bezrobocia. Analizując to zjawisko też w

przyszłości dla wielu krajów stwierdzono, że kiedy produkcja i zatrudnienie są na wysokim poziomie to wzrasta inflacja, natomiast przy wysokim bezrobociu inflacja przygasa.

Często wyodrębnia się tzw. naturalną stopę bezrobocia, która aktualnie w USA wynosi ok.. 5% ogółu całej siły roboczej. Stwierdzono, że gdy następowałby spadek bezrobocia poniżej tej stopy to inflacja zaczęłaby wzrastać.

Jeżeli naturalna stopa bezrobocia odpowiada tendencjom rozwojowym w PNB to mówimy, że mamy do czynienia z produktem potencjalnym. Jest to najwyższy poziom PNB, do którego utrzymania zdolna jest dana gospodarka bez wywoływania inflacji. Pojawiająca się różnica

między produktem potencjalnym, a realnym stanowi tzw. lukę PNB i oznacza ona ilość dóbr i usług, którą traci gospodarka z powodu nadmiernego bezrobocia.

W przypadku USA największa luka PNB wystąpiła w latach 30 oraz 60. Wielu autorów uważa, że luki w PNB nie muszą być wynikiem złej polityki finansowej państwa, lecz mogą być też skutkiem wcześniejszego zwalczania inflacji, co często wiąże się

z uruchomieniem inwestycji na rzecz de inflacji.

3

Kształtowanie się zatrudnienia i bezrobocia z punktu makroekonomii.

Zagadnieniem tym zajmował się Anglik J. M. Keynes i odnosił to do wielkiego kryzysu gospodarczego lat 1929 – 33. Jego celem było wyjaśnienie mechanizmów bezrobocia

i sposobów jego zwalczania. W założeniu tym Keynes podważył koncepcję Smitha dotyczącą „niewidzialnej ręki rynków”. Relacje jakie występują między zasobami siły roboczej obejmują: zasoby w wieku

produkcyjnym, zdolne do pracy i gotowe do jej podjęcia na typowych warunkach dla danej gospodarki. Natomiast relacja jaka występuje między siłą roboczą i ludnością w wieku

produkcyjnym określana jest jako współczynnik aktywności zawodowej. Do czynników wpływających na wielkość tego współczynnika zaliczamy:

a) poziom i wielkość płac

b) model rodzinny c) możliwość znalezienia pracy

Zasoby siły roboczej są sumą zatrudnienia i bezrobocia ( Sr = Z + B). Natomiast współczynnik aktywności zawodowej wyraża się wzorem

az = Sr / lp

, gdzie lp oznacza ludność w wieku produkcyjnym Bezrobocie możemy określić wzorem

B = az * lp – Z

Obok tych miar absolutnych występują też miary relatywne, do których zaliczamy

stopę bezrobocia Error!

Bezrobocie jest to zjawisko polegające na tym, że część ludności w wieku produkcyjnym, zdolnej do pracy i gotowej do jej podjęcia, pozostaje bez pracy mimo prób jej znalezienia.

Definicja ta w skali świata nie jest jednoznacznie interpretowana i w Wielkiej Brytanii od 1972 roku wielkość bezrobocia jest szacowana na podstawie ilości ludności otrzymujących zasiłki dla bezrobotnych.

Inną zasadę stosuje się w USA, gdzie wielkość bezrobocia szacuje się na podstawie badań ankietowych.

W Polsce są stosowane dwie metody szacowania wielkości bezrobocia: 1) metoda szacunkowa, którą przeprowadza Urząd Pracy i zalicza do bezrobotnych:

a) osoby zdolne do pracy i gotowe do jej podjęcia

b) osoby pozostające bez pracy i nie uczące się w szkole z wyłączeniem szkół wieczorowych i zaocznych

c) osoby zarejestrowane w Urzędzie Pracy 2) metoda BAEL ( badanie aktywności ekonomicznej ludności ) – według niej do

osób bezrobotnych zaliczamy te osoby, które spełniają warunki:

a) w okresie badanego tygodnia nie pracują b) aktywnie poszukują pracy

c) są gotowe podjąć pracę w danym tygodniu lub tygodniu następnym Między jedną a drugą metodą wystąpiły rozbieżności i tak w 1994 roku oszacowano, że

według metody BAEL bezrobocie wynosi 2,7 mln. osób, natomiast według Urzędu Pracy bezrobocie wynosi 2,5 mln. osób.

4

Można stwierdzić, że zmiana bezrobocia jest różnicą pomiędzy wielkością napływu a odpływu siły roboczej. Spotyka się różne klasyfikacje bezrobocia, ale najczęściej wymienia się jako przyczynę

bezrobocia zmiany strukturalne w gospodarce, które mogą powodować wzrost skali bezrobocia w sytuacji nierównowagi i równowagi rynku pracy.

Bezrobocie może przyjąć dwie postacie: 1) bezrobocia strukturalnego 2) bezrobocia frykcyjnego

Bezrobocie strukturalne powstaje w warunkach niedopasowania struktury podaży i

popytu na siłę roboczą w aspekcie: a) kwalifikacyjnym b) zawodowym

c) regionalnym

Bezrobocie frykcyjne jest charakterystyczne dla gospodarek wysoko rozwiniętych, gdzie istnieją niedopasowania ilości miejsc pracy do ilości wolnej siły roboczej. Zawsze bowiem musi upłynąć pewien okres czasu zanim bezrobotni znajdą pracę.

W trakcie analiz udowodniono, że stopa bezrobocia ma wpływ na okres trwania bezrobocia i tak im jest ona większa, tym dłużej trwa bezrobocie w kraju.

Rynek pracy wykazuje się typowymi zależnościami w przypadku równowagi i stanowi, że jest to punkt przecięcia się krzywej popytu i podaży na pracę przy określo nej stawce płac realnych.

Stawka płac realnych Ppp Pdp

w % A B

Płr1 Płr0 C

Sr2 Sr0 Sr1 Siła robocza

Według neoklasyków sytuacja ta jest związana z tzw. bezrobociem dobrowolnym, gdyż przez działalność związków zawodowych robotnicy wywalczyli wyższą stawkę płac realnych na poziomie Płr1, jednak ta zwiększona stawka płac wywołała na odcinku AB powstanie

dodatkowego bezrobocia. Teorie te zostały rozbudowane w odniesieniu do naturalnej stopy bezrobocia i sformułowane

przez P. E. Phelpsa i M. Friedmana. Dopuszczali oni istnienie bezrobocia w równowadze, które określili bezrobociem naturalnym. Przyczyn tego bezrobocia doszukiwali się w niedoskonałym funkcjonowaniu rynków, a zwłaszcza:

1) niepełnej informacji co do wolnych miejsc pracy 2) w niedoskonałej mobilności siły roboczej

3) w zakresie ograniczonym występowania konkurencji z powodu istnienia zasiłku, płac nominalnych

i dlatego państwo powinno dążyć do stworzenia mechanizmów rynków oraz dążyć do

usprawnienia rynku pracy. Odwrotne poglądy reprezentowali keyniści, którzy postulowali o konieczności

ingerencji państwa w procesy gospodarcze, a zwłaszcza w kształtowanie się bezrobocia.

5

I tak państwo powinno kształtować popyt na towary za pomocą instrumentów fiskalnych i pieniężnych. Twierdzili oni, że w sytuacji braku popytu na asortyment producenci:

1) ograniczają produkcję i zatrudnienie

2) pojawia się trwałe bezrobocie w postaci nadwyżki popytu nad podażą siły roboczej, która nie może być zlikwidowana przez działanie mechanizmów

rynkowych. Sytuację tę przedstawia keynesistowskie ujęcie bezrobocia na rysunku Stawka płac Ppp Ppd

A

Płr0 C

Sr1 Sr0 Siła robocza

Według tego ujęcia przyjęto, że podaż siły roboczej jest stała (Pdp) i kształtuje się na poziomie Sr0. Gdyby przyjęto ponadto, że odpowiada jej popyt na poziomie Sr0 przy poziomie płacy Płr0, wówczas równowaga ustali się w punkcie C. W przypadku, gdy nastąpi spadek popytu, a

tym samym i podaży towarów, to wówczas producenci zmniejszą zatrudnienie siły roboczej i jej poziom spadnie z Sr0 do Sr1. Może temu towarzyszyć wzrost płacy, natomiast odcinek S r0

Sr1 ukazuje wielkość bezrobocia. Powszechny jest pogląd, że na stopę bezrobocia w sposób bezpośredni oddziaływują instrumenty makroekonomii:

1) fiskalne ( podatki, wydatki budżetowe ) 2) pieniężne ( stopa procentowa, podaż pieniądza )

Wszystkie one stymulują popyt na towary, ale na stopę bezrobocia wpływ ma także polityka mikroekonomiczna:

1) tworzenie przez państwo dodatkowych miejsc pracy 2) substydiowanie zatrudnienia 3) finansowanie przez państwo szkoleń zawodowych

4) świadczenie przez biura pracy usług pośrednictwa 5) stworzenie przez państwo zachęt do skrócenia czasu pracy

W zakresie zwalczania bezrobocia zwraca się uwagę na pasywną politykę państwa, która polega na:

1) przydzielaniu zasiłków finansowych dla bezrobotnych 2) gwarantowaniu wypłat świadczeń odszkodowawczych dla zwalnianych

3) państwo może gwarantować wypłatę zasiłków dla osób przechodzących na wcześniejszą emeryturę

Wśród tych elementów polityki państwa duże znaczenie ma stopa kompensacji rozumiana jako stosunek wielkości otrzymywanego zasiłku do średniej krajowej.

Najwyższy wskaźnik kompensacji ma Szwecja, Austria, Holandia, Hiszpania, a najmniejszy zbliżony do Polski ma Wielka Brytania.

Ceny i inflacja.

6

W polityce ekonomicznej państwa znaczenia ma polityka stabilizowania cen, która oznacza utrzymywanie ich poziomu na niskiej amplitudzie wahań, tzn. odchylenia w górę i w

dół nie są częste i wysokie. Do ogólnych wskaźników mierzenia poziomu cen w świecie służy wskaźnik CPI ( indeks cen

konsumpcyjnych ). Oznacza on porównanie ustalonego koszyka dóbr takich jak: a) żywność b) odzież

c) mieszkania d) opieka lekarska

nabywanego przez typowego konsumenta miejskiego. Uwzględniając te wszystkie elementy koszyka mierzy się także poziom inflacji, odnosząc poziom cen z bieżącego roku wobec roku poprzedniego.

Stopa inflacji dóbr konsumpcyjnych ( w %) = Error!

W warunkach gospodarki wolnorynkowej nieprawidłowe jest narzucanie przez

państwo sztywnego poziomu cen, gdyż dochodzi wtedy do wypatrzenia mechanizmów wolnorynkowych i niemożliwe staje się osiągnięcie korzyści „ niewidzialnej ręki rynków”.

W analizach inflacji wyodrębnia się jej kilka rodzajów biorąc pod uwagę wskaźnik tempa wzrostu gospodarczego:

a) inflacja pełzająca - inflacja do 5 %

b) inflacja krocząca - inflacja od 5 do 10 % c) inflacja galopująca - inflacja 10 do 100 % d) hiperinflacja - inflacja powyżej 100 %

Każda inflacja niesie negatywne skutki dla rozwoju gospodarki:

1) komplikuje i wypatrza ona poziom rachunku ekonomicznego 2) inflacja osłabia skłonność do oszczędzania 3) wypatrza prawidłową redystrybucję dochodu narodowego i pod jej wpływem

redystrybucja jest przypadkowa i niekontrolowana 4) jeżeli inflacja się nasila to następuje niekontrolowany przepływ dochodów między

grupami społecznymi

Wśród teoretyków nie ma poglądu co do przyczyn wywołujących inflację i tak jedni

upatrują tych przyczyn w stronie popytowej, a inni widzą je w sferze produkcji i jest to ujęcie kosztowo – strukturalne.

Ważne jest badanie zależności między inflacją i bezrobociem. Problematykę te opisał A. W. Philips, który udowodnił, że istnieje związek między wysokością płacy nominalnej, a poziomem bezrobocia i ujął to w postaci tzw. krzywej Philipsa. Krzywa ta ilustrowała tezę, że

między tempem wzrostu płac, a bezrobociem istnieje tzw. zależność odwrotna, co oznacza, że w okresie wysokiej koniunktury, gdy popyt na siłę roboczą rośnie, przedsiębiorcy zgadzają

się na szybszy wzrost płac, natomiast w okresie spadku aktywności gospodarczej i spadku popytu na siłę roboczą oraz przy wzroście bezrobocia zajmują oni w negocjacjach sztywne stanowisko. Zjawisko to można przedstawić na rysunku:

Tempo wzrostu

płac nominalnych w %

7

Stopa bezrobocia

Według Philipsa te dwie zależności mają charakter nieliniowy, tzn. że stosunkowo mały spadek stopy bezrobocia wywołuje silny wzrost płac nominalnych.

Krzywa ta była bardzo popularna w praktyce gospodarczej w latach 60 i 70, wśród rządów wysokorozwiniętych państw, które stawiały sobie cele:

1) zmniejszenie nadmiernej stopy bezrobocia 2) zmniejszenie tempa wzrostu inflacji

W późniejszych czasach, kiedy inflacja zaczęła wzrastać krzywa Philipsa była krytykowana.

Poszczególne państwa próbowały ją zwalczać poprzez ograniczenie popytu, jednak inflacja była na te zabiegi odporna oraz rosło bezrobocie. Kiedy próbowano obniżyć bezrobocie to

wzrastała inflacja. Zasada ta stała się więc nieprzydatna i poddana została krytyce. Przełom stanowiła koncepcja Friedmana, w której twierdził on, że w każdej grupie gospodarczej istnieje naturalne bezrobocie o charakterze dobrowolnym lub frykcyjnym i nie

można go zmniejszyć. Sytuację tę można zobrazować wykresem.

Stopa inflacji % D E 6 G F

3 B C A

b2 b1=bN stopa bezrobocia

W modelu tym Friedman oparł się o pionową krzywą Philipsa, którą tworzą punkty A, E, C i ma ona charakter stały. Przyjął on też, że punktem wyjściowym gospodarki jest poziom bezrobocia b1, który jest równy bezrobociu naturalnemu. Założył on, że prawidłowość ta nie

jest optymalna, więc państwo podejmuje decyzję o zwiększonym dopływie pieniądza na rynek, przez co zwiększa się produkcja i zatrudnienie, ale wzrastają też ceny. Ze względu na

to, że w punkcie B ceny wzrosły o 3% i pracownicy nie mogą otrzymać rekompensaty w postaci wzrostu płac o 3% następuje powrót gospodark i do punktu równowagi C, czyli do poziomu, gdzie bezrobocie osiągnęło ponownie poziom b1 = bn, a inflacja wynosi 3%.

Mechanizm ten będzie dalej się powtarzał. W tej sytuacji możliwy jest trzeci wariant. Inflacja zostaje ograniczona, wówczas punkt

równowagi może osiągnąć poziom F, ale oznacza on wzrost stopy bezrobocia, więc na dłuższą metę musi być skorygowany i inflacja zostaje obniżona i gospodarka osiągnie punkt równowagi G, przy poziomie bezrobocia b1 = bn, ale przy inflacji 4,5 %. Mechanizm ten

oznacza wykorzystanie i manipulowanie społeczeństwem z tytułu tzw. iluzji posiadanego pieniądza. Z kwestii tej wynikają dla polityki państwa dwa wnioski:

1) próba stymulowania zatrudnienia przez politykę makroekonomiczną w dłuższym okresie czasu jest skazana na niepowodzenie

2) poprzez wybór stymulowanej polityki pieniężnej można wpływać na inflację i

jeżeli chcemy ją obniżyć to obniżamy przyrost pieniądza w obiegu Poza wpływem na poziom bezrobocia przez narzędzia makroekonomiczne, można też

wpływać na nie narzędziami mikroekonomicznymi poprzez: 1) obniżenie zasiłków dla bezrobotnych

8

2) zachęcanie do zwiększania mobilności siły roboczej 3) przez rozwijanie sieci biur pośrednictwa pracy

Charakterystyczne jest to, że odrzuca się tu model sterowania inflacją i bezrobociem Philipsa oraz sugeruje się wykorzystanie narzędzi polityki pieniężnej i podatków, które wpływają na

stabilizację cen.

Zagraniczna polityka gospodarcza.

Aktualnie wszystkie gospodarki świata są otwarte na politykę zagraniczną, gdyż: 1) importują i eksportują dobra i usługi 2) aktywnie uczestniczą w przepływach kapitałowych, zaciągając lub udzielając

kredyty 3) pomiędzy gospodarkami świata trwa proces wymiany myśli technicznych

Polityka makroekonomiczna z punktu widzenia efektów rynkowych jest oceniana pod względem zadań:

1) wysokości i tempa wzrostu PNB 2) wysokiego zatrudnienia i niskiej stopy bezrobocia

3) stabilizowanego lub łagodnego wzrostu poziomu cen i płac 4) stabilizacji kursu walutowego w relacji powiązania danej gospodarki z zagranicą

Narzędzia polityki makroekonomicznej.

9

Narzędzia te są określane jako pewna zmienna ekonomiczna, która zostaje pod kontrolą rządu, a dokonując zmiany narzędzi polityki makroekonomicznej oddziaływujemy na jeden lub więcej celów makroekonomicznych, do których zaliczamy:

I. politykę fiskalną

Do jej elementów zaliczamy: - wydatki rządowe - system podatkowy

Wydatki rządowe należą do narzędzi, przy pomocy których państwo wyznacza relacje

między sektorem publicznym a prywatnym, tzn. że państwo określa jaka część PNB będzie przeznaczona na konsumpcję indywidualną, a jaka na zbiorową. Opodatkowanie odgrywa rolę:

1) obniża dochody indywidualne 2) obniża wydatki konsumpcyjne ( zmniejsza globalny popyt i obniża PNB )

Wydatki oddziaływają na poziom PNB, gdyż obniżenie podatków dla przedsiębiorców przyczynia się do wzrostu PNB.

II. politykę dochodową

Określana często jest jako polityka płac i cen. Nabierają one znaczenia, gdy rządy państw przystępują do walki z inflacją oraz do zapewnienia jej stabilności, przy czym metoda walki z inflacją polega na:

1) ograniczeniu wydatków rządowych 2) ograniczeniu wzrostu podaży pieniądza

Udowodniono, że metoda ta jest kosztowna, np.: w USA obniżenie inflacji o kilka procent spowodowało powstanie luki w PNB wynoszącej kilka set miliardów dolarów. Nastąpiło to w

okresie 1980 – 84.

III. powiązania międzynarodowe

Do powiązań tych wchodzą instrumenty takie jak: - manipulowanie kursem walutowym

- stosowanie ceł - stosowanie subwencji i dopłat - wprowadzanie kontyngentów

- przepisy sanitarne i zdrowotne

Zaobserwowano, że im bardziej otwarta jest gospodarka na współpracę z zagranicą,

tym większa jest rola i znaczenie środków polityki gospodarczej i handlowej.

Wzrost gospodarczy i jego determinanty.

10

Wzrost gospodarczy należy rozumieć jako wzrost produkcji w gospodarce jako całości. Ten wzrost należy odróżnić od rozwoju gospodarczego, który obejmuje:

1) nie tylko wzrost produkcji w gospodarce, ale też jakościowe zmiany dotyczące

systemu społeczno – gospodarczego 2) dotyczy aspektów wzrostu gospodarczego w odniesieniu do struktur

gospodarczych Dokonując analiz wzrostu gospodarczego ważne jest określenie mierników mierzących ten

wzrost i okresów, dla których jest badany, choć zazwyczaj zmiany produkcji liczymy w odniesieniu do jednego roku.

Najbardziej rozpowszechnionym miernikiem jest stopa wzrostu produkcji ( tempo wzrostu produkcji ). Możemy ją ująć jako różnicę między wzrostem produkcji jaki nastąpi między okresem poprzednim, a obecnym w stosunku do okresu wyjściowego:

G = 0Y

Y =

0

01

Y

YY *100 %

Y – oznacza przyrost produkcji między okresem końcowym a wyjściowym;

Y0 – wielkość produkcji w okresie wyjściowym; Y1 – wielkość produkcji w okresie końcowym

W obliczeniach stopy wzrostu produkcji interesują nas wielkości w ujęciu relatywnym,

dlatego też do obliczenia tego wskaźnika przyjmujemy ceny stałe z okresu wyjściowego. Charakterystyczne jest to, że dla okresu 1990 – 97 największy przyrost miała Polska

( wzrost z –12 do 7 %) oraz Słowacja, USA i Węgry.

Determinanty wzrostu dochodu narodowego w długim okresie czasu.

Do rozpatrzenia tej kwestii niezbędne jest wprowadzenia pojęcia produkcji potencjalnej i faktycznej.

produkcja potencjalna Wielkość

produkcji produkcja realna

czas

Produkcja faktyczna oznacza produkcję faktycznie wytworzoną w danej gospodarce, a jej

poziom jest wyznaczony przez rozmiary popytu. Natomiast produkcja potencjalna to taka produkcja, którą dana gospodarka może wytworzyć przy pełnym wykorzystaniu zasobów i

czynników produkcji i jest ona określana jako produkcja maksymalna. W analizach przyjmuje się, że długi wzrost gospodarczy jest uzależniony od poziomu wzrostu produkcji potencjalnej. Warunkiem wzrostu produkcji potencjalnej jest powiększenie

zdolności wytwórczych gospodarki, które decydują o jej wzroście. Takie ujęcie wzrostu

11

gospodarczego jest określane jako ujęcie podażowe. Do podstawowych czynników produkcji zaliczamy:

a) siłę roboczą

b) kapitał c) ziemię wraz z jej zasobami

Zdolność gospodarki do wzrostu zależy nie tylko od tych czynników, ale także od stopnia efektywnego jej wykorzystania, przy czym przez efektywność rozumie się wielkość

produkcji, którą można osiągnąć w danej gospodarce przy wykorzystaniu istniejących czynników produkcji.

Zasadniczym czynnikiem wpływającym na zwiększenie efektywności jest postęp techniczny rozumiany przez zmiany techniczne i organizacyjne w procesie produkcji, których rezultatem są bardziej efektywne metody produkcji.

Poprawę efektywności wykorzystania produkcji możemy zdefiniować w dwojaki sposób: 1) jak przy danych zasobach wytworzyć większą ilość produktów

2) jak wyprodukować tę samą ilość produktów przy mniejszych zasobach Zależność tą możemy zapisać, że dochód narodowy jest funkcją zatrudnienia, kapitału jakim

dysponuje gospodarka i stanu techniki ( postępu technicznego ): Y = f ( Z, K, A )

W badaniach udowodniono, że wzrost liczby zatrudnionych w gospodarce pociąga za sobą wzrost produkcji, przy czym ten sam wzrost jest wolniejszy od tempa wzrostu zatrudnienia.

Produkcja F ( Z, K, A1 ) Y1 F ( Z, K, A0 )

Y0

Z0 Zatrudnienie

Na wykresie tym przyjęto założenie, że parametr Z oraz K nie ulegają zmianie, natomiast

zostaje osiągnięty tu wyższy poziom parametru A, który ulega przesunięciu z A0 do A1 i zachodzi tu zależność, że w punkcie Z0 możemy dokonać porównania wydajności, która przy poziomie A0 jest równa Y0 / Z0. Przez zastosowanie postępu technicznego wydajność ulega

zwiększeniu do poziomu Y1 / Z0, przy czym Y0 / Z0 < Y1 / Z0 . Z wykresu wynika, że przyrost produkcji związany z przyrostem zatrudnienia o jedną

jednostkę daje nam krańcowy produkt pracy. Można też stwierdzić, że w miarę wzrostu zatrudnienia krańcowy produkt pracy ulega zmniejszeniu.Jeżeli tendencja ta wystąpi w gospodarce to mamy do czynienia z prawem malejącej produkcyjności krańcowej.

Krańcowy produkt pracy

KPP1 KPP0

Z0 Zatrudnienie

12

Na wykresie tym dochodzi do przesunięcia linii krańcowego produktu pracy w górę, co jest wynikiem wzrostu postępu technicznego. Oznacza to, że przy tym samym zatrudnieniu gospodarka jest w stanie osiągnąć wyższy poziom krańcowego produktu pracy.

Wzrost dochodu narodowego można też prześledzić z punktu wydajności pracy: Y = Z * W

Z – zatrudnienie ; W – wydajność W ujęciu bezwzględnym mamy:

Y

Y =

Z

Z +

W

W

Kapitał i jego efektywność, a wzrost gospodarczy.

W każdej gospodarce zachodzi pytanie w jakim stopniu wzrost kapitału wpływa na wzrost produkcji. Faktem jest, że im większe są zasoby kapitału, tym większy jest wzrost produkcji. Tym samym wzrost produkcji zależy od wielkości inwestycji netto i im są one

wyższe, to tym wyższy jest wzrost produkcji. Wpływ kapitału na wzrost produkcji można przedstawić na wykresie

Krańcowy produkt kapitału

KPK1 KPK0

Krańcowy produkt kapitału oznacza wzrost produkcji związany z przyrostem kapitału o

jedną jednostkę. Krańcowy produkt kapitału ulega zmniejszeniu w miarę wzrostu ogólnych zasobów kapitałowych. Dochód narodowy można też rozpatrywać z punktu widzenia jego związku z zasobami

kapitału i wówczas mamy: Y = K * E

K – kapitał ; E – efektywność wykorzystania kapitału

Odwrotnością efektywności kapitału jest tzw. kapitałochłonność przeciętna, która

informuje nas ile jednostek kapitału w danej gospodarce musi funkcjonować, aby wytworzyć jedną jednostkę dochodu narodowego ( np.: jeżeli KP = 3 tzn. że do wytworzenia jednej

jednostki dochodu narodowego jest niezbędny kapitał wielkości 3 zł. ) KP = Error! = Error!

Ostateczny wzór na tempo wzrostu dochodu narodowego ma postać:

Y

Y =

K

K +

E

E

K0 Kapitał

13

Ponieważ tempo wzrostu kapitału zależy od tempa wzrostu inwestycji w gospodarce, natomiast na tempo wzrostu efektywności kapitału wpływa dynamika postępu technicznego przyrost dochodu narodowego można zapisać:

Y = I * Error!

I – inwestycje ;

1 / K – współczynnik efektywności inwestycji, który określa wielkość przyrostu dochodu narodowego przypadającego na jedną jednostkę inwestycji

Z wzoru tego wynika zależność, że głównym czynnikiem decydującym o przyroście dochodu narodowego są globalne inwestycje.

Istotną rolę pełni tu współczynniki efektywności inwestycji, który jest odwrotnością współczynnika kapitałochłonności wskazującego ile złotówek trzeba zainwestować w

gospodarkę, aby dochód narodowy wzrósł o jedną złotówkę ( np.: gdy K = 2,5 zł to trzeba zainwestować 2,5 zł w celu otrzymania przyrostu dochodu narodowego o 1 zł. ) Ostateczny wzór na tempo wzrostu dochodu narodowego w zależności od wielkości

inwestycji i współczynnika efektywności inwestycji przyjmuje postać:

Y

Y = Error! + Error!Error!

I / Y - stopy inwestycji

Można stwierdzić, że wielkość przyrostu dochodu narodowego zależy od stopy inwestycji i współczynnika kapitałochłonności.

Postęp techniczny i jego determinanty.

Postęp techniczny ma znaczenie dla wzrostu gospodarczego w długim okresie czasu. Aby rozpatrzyć wpływ postępu technicznego na tempo wzrostu dochodu narodowego należy

uwzględnić relacje zasobów pracy i kapitału. Zależność tę ujmuje tzw. krzywa jednakowego produktu, która określana jest jako izokwanta produkcji. Należy przez to rozumieć zbiór

wszystkich kombinacji czynników produkcji, które pozwalają wytworzyć dany poziom produkcji. Jej funkcjonowanie jest następujące:

Kapitał D K0 B

F C

K1 Y0 E G

Z0 Z1 Praca

Y0 oznacza izokwantę produkcji, która stwarza możliwość wyboru dwóch metod produkcji:

1) metodę kapitałową – wyznaczoną przez relację Z0, K0, w punkcie B 2) metodę pracochłonną – wyznaczoną przez relację Z1, K1, w punkcie C

14

Najczęściej spotyka się opinię, że poziom wydajności pracy zależy od poziomu kapitałochłonności produkcji, więc im lepsze wyposażenie zakładu, tym większa wydajność pracy. Natomiast producenci wybierają te metody produkcji, które umożliwiają osiągnięcie

optymalnego poziomu produkcji przy minimalnych kosztach produkcji, o których decydują czynniki produkcji.

Czynniki wzrostu gospodarczego w krótkim okresie czasu.

Równowaga na rynku oznacza sytuację, w której kupujący chcą nabyć dokładnie taką

samą ilość towarów, jaką są w stanie im zaoferować producenci. Stwierdza się, ze suma wydatków zamierzonych musi być równa sumie wartości nabywanych towarów. W praktyce jednak jest to rzadkością, gdyż pojawia się tu problem równowagi

gospodarczej tzn. wydatki na nabycie towarów są wyższe lub niższe od podaży towarów. Stan nierównowagi gospodarczej może być zlikwidowany przez:

1) dokonanie zmiany produkcji 2) dokonanie zmiany popytu 3) dokonanie zmiany produkcji i popytu łącznie

Pojawienie się nadwyżki popytu na rynku powoduje wzrost produkcji, a pojawienie się

nadwyżki podaży powoduje jej spadek. S Agregatory popytu D

A E C APP0

B 45o

Y1 YE Y0 Dochód narodowy

Punkt E na rysunku jest punktem równowagi, gdyż wielkość YE jest równa wartości zagregowanego popytu. Z rysunku tego też widzimy, że na odcinku AB występuje nadwyżka

popytu ( Y0 > APp0 ), a na odcinku DC nadwyżka podaży ( Y1 < APP0 ). Przykład ten stanowi klasyczne ujęcie determinantów dochodu narodowego w krótkim

okresie czasu, gdyż wskazuje on, że ta równowaga jest możliwa jeżeli zagregowany popyt jest równy wytworzonemu dochodowi narodowemu. Mówimy, że jest to popytowa teoria krótkotrwałego kształtowania dochodu narodowego.

Składniki globalnego popytu i ich determinanty.

Zagregowany popyt można rozpatrywać uwzględniając:

15

1) wielkość wydatków inwestycyjnych ( I ) 2) wielkość wydatków konsumpcyjnych ( K ) 3) wielkość wydatków rządowych ( G )

4) wielkość eksportu netto ( X )

APP0 = I + K + G + X

Rozpatrywanie tych zależności może się odbywać przy uwzględnieniu wydatków

konsumpcyjnych (C). Ponieważ dochody gospodarstwa można ujmować jako sumę Y=C+S. Na charakter podziału wpływ wywiera wielkość dochodu osiągniętego przez gospodarstwo.

Badaniu tych zależności uwagę poświęcił Keynes, który sformułował pojecie dochodu absolutnego, w którym udowodnił, że wielkość wydatków w gospodarstwie domowym na konsumpcję i oszczędności zależy od poziomu dochodu, przy czym w miarę wzrostu dochodu

gospodarstwa wydatki także wzrastają, lecz ich wzrost jest wolniejszy od dochodu. Zależności jakie istnieją między wydatkami konsumpcyjnymi a dochodami ( C / Y ) są

określone mianem funkcji konsumpcji. Zależność tę ukazano w tabeli.

Dochód narodowy ( Y ) w mld. zł

Wydatki konsumpcyjne ( C ) w mld. zł

Oszczędności ( S ) w mld. zł

0 10 - 10

10 18 - 8

20 26 - 6

30 34 - 4

40 42 - 2

50 50 0

60 58 2

70 66 4

80 74 6

90 82 8

100 90 10

110 98 12

Stosunek wydatków konsumpcyjnych do dochodu narodowego ( C / Y ) jest określany

jako przeciętna skłonność do konsumpcji i oznacza on jaka część dochodu narodowego przeznaczona jest tylko na konsumpcję.

KSK = Y

C = Error!

Wydatki konsumpcyjne C

C = 8

Y = 10

W modelu tym przyjęto założenie, że dochody jak i wydatki konsumpcyjne wzrastają w stałym tempie. Jest to funkcja rosnąca, gdyż wzrost dochodów powoduje wzrost wydatków

konsumpcyjnych. Do modelu tego wprowadzono także wydatki autonomiczne na poziomie 10 jednostek.

50

10

45O

10 50 Dochód narodowy

16

Z modelu tego wynika, że przy większej skłonności do konsumpcji prosta jest bardziej pionowa, a przy mniejszej skłonności staje się bardziej płaska. Funkcję tę można opisać wzorem:

C = 10 + 0,8 * Y

Ogólny wzór dla liniowej postaci konsumpcji ogółem można opisać jako: C = CA + KSK + Y

CA – wielkość autonomicznych wydatków na konsumpcję KSK – krańcowa skłonność do konsumpcji

Y – dochód narodowy C – wydatki konsumpcyjne ogółem

Wpływ dochodu na oszczędności.

Ilustrację graficzną funkcji oszczędności można przedstawić następująco:

Oszczędności

Y = 10

C = 2

45o

50 Dochód narodowy - 10

Funkcję tę można ująć także wzorem: S = - 10 + 0,2 * Y

Prosta przedstawiająca oszczędności leży poniżej linii 45o co oznacza, że dla każdego poziomu dochodu narodowego oszczędności są niższe od niego. Stosunek oszczędności do

dochodu narodowego ( S / Y ) jest określany jako przeciętna skłonność do oszczędzania i ukazuje nam jaka część dochodu narodowego jest przeznaczana na oszczędności. Część ta wzrasta w miarę wzrostu dochodu narodowego. Oznacza to, że ludzie bogaci w miarę wzrostu

dochodów są skłonni oszczędzać więcej niż ludzie biedni.

Stosunek zmiany oszczędności do zmiany dochodu narodowego ( S / Y ) jest określany

mianem krańcowej skłonności do oszczędzania. Występuje tu zależność, że im jest on wyższy tym prosta funkcji oszczędności jest nachylona bardziej pionowo.

Suma krańcowych skłonności do konsumpcji i oszczędzania zawsze musi być równa jeden. KSK + KSO = 1

Ogólny wzór na oszczędności ma postać:

S = SA + KSO + Y

SA – autonomiczne wydatki na oszczędności

17

Przy rozpatrywaniu funkcji wzrostu dochodu narodowego ważne jest odniesienie do wielkości zrealizowanych inwestycji o charakterze odtworzeniowym lub netto.

W analizach ekonomicznych wyróżnia się efekt podażowy i popytowy inwestycji. Efekt popytowy polega na tym, że inwestycje powodują wzrost popytu na dobra

konsumpcyjne z chwilą rozpoczęcia danej inwestycji. Natomiast efekt podażowy polega na tym, że inwestycje powiększają możliwość kreowania podaży dóbr przez rozbudowę możliwości wytwórczych gospodarki. Łączny efekt podażowy pojawia się z momentem

zakończenia inwestycji. Do najważniejszych czynników wpływających na inwestycje zalicza się:

1) wielkość stopy procentowej 2) wielkość i efektywność wyposażenia kapitałowego 3) oczekiwania co do efektów inwestycji

Inwestycje są odwrotnie proporcjonalne do stopy procentowej, gdyż im jest ona wyższa tym

droższa i mniej opłacalna staje się inwestycja. Celem działalności inwestycyjnej jest doprowadzenie do zdynamizowania zysków w przyszłości. Oczekiwania co do zysków mają znaczenie dla podejmowanych decyzji co do wielkości procesu inwestycyjnego. Kolejnym

elementem kształtującym globalny popyt są wydatki rządowe, których wielkość zależy od: 1) rozmiarów dochodu narodowego państwa

2) polityki podatkowej państwa W zależności od wydatków, budżet państwa przyjmuje kształt:

a) deficytu budżetowego b) nadwyżki budżetowej

Zależność dochodu narodowego od eksportu netto.

W gospodarce wielkość eksportu zależy od:

1) relacji cen towarów krajowych w stosunku do relacji cen towarów w handlu zagranicznym

2) wielkości dochodu narodowego państwa 3) wielkości kursu walutowego

Dochód narodowy wpływa na wielkość eksportu netto, gdyż w miarę zwiększania dochodu narodowego w gospodarce następuje jednocześnie wzrost wielkości realizowanego importu

towarów, który niezbędny jest do wytworzenia większego dochodu narodowego. Ten zwiększony import prowadzi jeszcze do zmniejszenia eksportu netto.

Dochód narodowy zapewniający równowagę.

APP = 20 + 0,8*Y Agregatowy popyt, wydatki C = 10 + 0,8*Y

18

konsumpcyjne i autonomiczne 20 10 I + G + X = 10

Dochód narodowy

Punktem wyjścia do tej analizy jest założenie, że suma inwestycji, wydatków państwa i różnicy między eksportem a importem wynosi 10 i funkcja ta przedstawia autonomiczne

czynniki wpływające na konsumpcję za którą odpowiada państwo. Przyjęto, że na zagregowany popyt konsumpcyjny wpływ wywierają autonomiczne decyzje konsumpcyjne, których poziom przyjęto na poziomie 10 jednostek, przez co krzywa popytu ulega

przesunięciu w górę i w lewo, a zagregowany popyt przybiera postać 20 + 0,8*y. Zależność tę można przedstawić w postaci tabeli:

Y C I + G + X APP Tendencje zmian dochodu

0 10 :

80 90

100 110 120

10 18 :

74 82

90 98 106

10 10 :

10 10

10 10 10

20 28 :

84 92

100 108 116

Wzrost Wzrost

:

Wzrost Wzrost

Równowaga Spadek Spadek

Wynika z tego, że warunkiem równowagi w gospodarce jest osiągnięcie stanu, w którym

wydatki zamierzone są równe wytworzonemu dochodowi narodowemu, co można zapisać: Y = APP = C+ I + G + X

Warunek równowagi jest osiągnięty wówczas, jeżeli dochód narodowy osiąga pozycję 100 jednostek oraz wydatki kształtują się również na poziomie 100 jednostek. Każda sytuacja

powyżej przedstawionej oznacza tendencję wzrostu dochodu narodowego, a poniżej oznacza spadek wzrostu dochodu narodowego. Stan ten można zilustrować graficznie.

Agregatowy popyt

100

Punkt E na wykresie przedstawia stan równowagi, gdyż zamierzone wydatki są równe wytworzonemu dochodowi narodowemu. O stanie takim mówi się, że jest osiągnięty poziom

dochodu narodowego w równowadze i mogą zachodzić tu dwie sytuacje:

10 80 100 120 Dochód narodowy

19

1) jeżeli dochód narodowy jest większy od 100 to zagregowany popyt jest niższy od podaży, co w rezultacie powoduje spadek dochodu narodowego do osiągniętego stanu równowagi

2) jeżeli dochód narodowy jest mniejszy od 100 to zagregowany popyt przewyższa podaż, co w rezultacie powoduje wzrost dochodu narodowego do osiągniętego

stanu równowagi

Mnożnik inwestycyjny.

Zakłada się tu, że następuje zmiana wydatków autonomicznych oznaczająca przesuwanie się funkcji zagregowanego popytu. Zmiana ta następuje na wskutek zmiany

wydatków inwestycyjnych. Działanie mnożnika inwestycyjnego można przedstawić: APP’

E’ APP Agregatowy popyt I = 6

E

Y= 30

45o

Punktem wyjścia w tej analizie jest założenie, że punkt równowagi osiągany jest przy dochodzie narodowym na poziomie 100 jednostek ( punkt E ). Wówczas popyt przybiera wartość początkową 20 jednostek, jednak na wskutek wzrostu optymizmu wśród

przedsiębiorców, podejmują oni decyzję o przyroście inwestycji o I = 6 jednostek. Na wskutek tego następuje przesunięcie krzywej zagregowanego popytu w lewo i w górę, przez

co ustala się nowy punkt równowagi E’. Dzięki temu następuje wzrost dochodu na rodowego

o 6 jednostek, czyli Y = 6, które trafiają do gospodarstw domowych, a te przeznaczają część

z nich na konsumpcję, a część na oszczędności. Dzięki temu dochód narodowy wzrasta do 130 jednostek.

Dla zbadania i opisania tych zależności opracowano wzory, które ujmują ciąg zależności związany z wtórnymi wydatkami konsumpcyjnymi:

Y = SKK1

1 * I = mi * I

Mnożnik inwestycyjny ( mi ) przybiera zawsze wielkości większe od jeden, gdyż uruchamia

on dalszy ciąg zależności w wydatkach konsumpcyjnych. Wielkość jego zależy od przyrostu krańcowej skłonności do konsumpcji i im jest ona wyższa tym wyższy jest mnożnik. Mnożnik ten informuje nas jak zmienia się dochód narodowy pod wpływem zmiany autonomicznych

wydatków inwestycyjnych, np.: mi = 3 ; I = 1000 ; Y = 3000.

Czynniki wzrostu dochodu narodowego w długim okresie czasu.

26

20

100 130 Dochód narodowy

20

Problematyką tą zajmowało się wielu badaczy, którzy opracowali ścisłe wzory matematyczne ujmujące podstawowe zależności makroekonomiczne wpływające na dochód narodowy. W sposób najbardziej optymalny dokonał tego noblista z 1987 roku R. Solow,

który opracował teoretyczny model, w którym możliwe jest określenie udziału siły roboczej, kapitału, zmian technologii we wzroście gospodarczym, co można zapisać wzorem:

Y

Y =

A

A + 0,7

N

N + 0,3

K

K

Wynika z tego, że stopa wzrostu produkcji jest równa sumie stopy wzrostu technologii,

0,7 stopy wzrostu nakładów pracy oraz 0,3 wielkości przyrostu kapitału. Solow przyjął wskaźnik 0,7 dla wydajności pracy oraz 0,3 dla przyrostu kapitałowego opierając się na założeniu względnego udziału kapitału i nakładów pracy w dochodzie

narodowym badanych gospodarek świata. Dociekania Solowa można ująć następująco:

1) ze zrównoważonym wzrostem mamy do czynienia wówczas, jeżeli zasoby kapitału, siły roboczej oraz produktu realnego rosną w tym samym tempie

2) z modelu tego wynika, że na ścieżce zrównoważonego wzrostu stosunek przyrostu

kapitału do produkcji jest równy stosunkowi stopy oszczędności do stopy wzrostu siły roboczej

3) ścieżka zrównoważonego wzrostu jest stabilna i jeśli gospodarka zostanie wytrącona z tej ścieżki to po pewnym czasie będzie ona dążyć do powrotu na tą ścieżkę

4) wyższa stopa oszczędności wykazuje możliwość podniesienia poziomu produktu krajowego brutto, ale nie podniesie na stałe stopy wzrostu. Zależność tę można

przedstawić w formie graficznej Oszczędności = inwestycje inwestycje zrównoważonego wzrostu

na robotnika oszczędności na robotnika

Kapitał na robotnika

Dana gospodarka osiąga optymalny moment wzrostu, gdy następuje przecięcie się krzywej zrównoważonego wzrostu oraz oszczędności na robotnika. Przecięcie to następuje w tzw.

punkcie stacjonarnym, w którym generuje się taki poziom inwestycji, który jest wystarczający aby gospodarka pozostawała na ścieżce zrównoważonego wzrostu.

Zastosowanie modelu Solowa wykazuje, że w USA w latach 1964 – 73, 1974 – 83 oraz 1984 – 93 uwidoczniło się duże zróżnicowanie udziału poszczególnych składników zagregowanych we wzroście dochodu narodowego i tak w okresie 1964 – 77 stopa wzrostu

wykazała spadek z 4,4 do 2 % i jednocześnie w sposób zdecydowany spadły wszystkie trzy elementy z modelu Solowa.

Funkcja produkcji dla technologii.

21

Zależność tę można ująć wzorem:

A = T ( NA, KA, A )

Z wzoru tego wynika, że wzrost technologii A zwiększa wielkość wytworzonego produktu przy tym samym nakładzie pracy i kapitału. Formuła ta oznacza, że w każdym roku przyrost

technologii zależy od: 1) nakładu pracy zastosowanego w wytworzeniu technologii ( NA )

2) nakładu kapitału zastosowanego w wytworzeniu technologii ( KA ) 3) od poziomu istniejącej technologii ( A )

Sama technologia A przyczynia się do wzrostu produkcji nowej technologii A, natomiast produkcja stosowana w produkcji nowej technologii stanowi przykład dobra niewyłączalnego,

tzn. że jedno przedsiębiorstwo nie może wyłączyć drugiego przedsiębiorstwa z możliwości korzystania z danej technologii. Każdy może powtarzać używanie tego samego pomysłu.

Polityka pobudzania wzrostu dochodu narodowego.

Rząd może oddziaływać na wszystkie trzy czynniki wzrostu dochodu narodowego określone przez Solowa. Interwencja państwa jest uzasadniona w sytuacji, gdy zawodzą mechanizmy rynkowe. O tym, że są one nieskuteczne może świadczyć rozbieżność

występująca pomiędzy społecznymi i prywatnymi kosztami wytworzenia oraz gdy występują różnice w korzyści osiąganej z danej działalności. Każdym elementem postępu technicznego jest polityka państwa prowadzona w odniesieniu do reakcji B + R ( badania + rozwój ).

Na pobudzenie koniunktury wzrostu dochodu narodowego wpływają inwestycje. Udowodniono, że jeśli wzrastają one rocznie o 3 % to dochód narodowy wykazuje

wzrost o 1 %. Udowodniono, że dla przyspieszonego wzrostu konieczny jest wzrost inwestycji bezpośrednich, jednak dynamika inwestycji wiąże się z:

1) zmniejszeniem konsumpcji 2) zmniejszeniem zakupów państwowych ( G )

3) zmniejszeniem eksportu netto O skuteczności niektórych rozwiązań świadczy polityka Kenedyego, który dzięki obniżce

stóp procentowych doprowadził do wzrostu inwestycji z 306 mld $ w 1962 roku do poziomu 401 mld.$ w 1966 roku.

Polityka zwiększania siły roboczej.

Badania wykazały, że jest możliwe doprowadzenie do wzrostu dochodu narodowego o 1 % jeżeli stopa wzrostu zatrudnienia osiągnie poziom 1,4 %. Dla pobudzenia aktywności podaży siły roboczej wprowadza się obniżkę podatków od

dochodu. Jest to skuteczna metoda do pewnego momentu, gdyż w miarę wzrostu dochodów konsumpcyjnych zaczyna słabnąć podaż siły roboczej.

Cykle koniunkturalne oraz teorie je kształtujące.

22

W gospodarkach krajów świata takie wielkości jak dochód narodowy, konsumpcja, wielkość inwestycji, produkcji i zatrudnienia nie rosną równomiernie, lecz ich tempo wzrostu charakteryzuje się pojedynczymi wahaniami. Te uchwycone i zaewidencjonowane zmiany

tych agregatów określające aktywność gospodarczą nazywamy cyklami koniunkturalnymi. W analizie cykli koniunkturalnych wyróżnia się cztery fazy:

1) fazę kryzysu ( A – B ) 2) fazę depresji ( B – C ) 3) fazę ożywienia ( C – D )

4) fazę rozkwitu ( D – E )

Dochód narodowy

A B C D E czas

Faza kryzysu występuje ze względu na nadwyżkę podaży nad efektywnym popytem i jest to przyczyną różnego kształtowania się wielkości ekonomicznych.

Faza depresji wyznacza względną stagnację gospodarczą na obniżonym poziomie. Ten

najniższy poziom nazywamy dolnym punktem zwrotnym. W fazie ożywienia następuje wzrost podstawowych wielkości ekonomicznych.

W momencie gdy wielkości te osiągną w stosunku do poprzedniego odpowiednio wysoki

poziom rozpoczyna się faza rozkwitu. W fazie rozkwitu następuje dynamiczny wzrost wielkości ekonomicznych w

zwolnionym tempie. Występuje tu zróżnicowana dynamika poszczególnych wielkości. W fazie tej pojawia się górny punkt zwrotny. Odległość między górnym a dolnym punktem zwrotnym nazywamy fazą cyklu koniunkturalnego, która określa wielkość amplitudy

wahań cyklu.

Ten rodzaj cyklu był charakterystyczny dla okresu XIX wieku, aż do wybuchu I wojny światowej. Największe załamanie produkcji rzędu 5 – 15 % nastąpiło w Wielkiej Brytanii i Francji. Cechą tego cyklu było to, że miał on charakter krótkookresowy i cykl powtarzał się

co kilka lat, a na przełomie lat 50 XIX wieku cykl ten przybrał charakter regularny i odbywał się co 10 lat.

Cechą cykli w okresie przedwojennym był spadek cen, tzn. tendencje deflacyjne. Natomiast po II wojnie światowej cykle koniunkturalne cechowały się tendencjami inflacyjnymi. We współczesnej literaturze wyróżnia się tylko dwie fazy cykli koniunkturalnych:

1) fazę rozkwitu ( wzrostu ) 2) fazę depresji ( spadku )

Podział ten wiąże się ze zmianami w gospodarce światowej po II wojnie światowej, tzn.: z jednej strony nastąpił wzrost procesów monopolizacji, a z drugiej strony nastąpił wzrost

interwencjonizmu państwowego. Ważne jest to, że cykle koniunkturalne po II wojnie światowej nie miały tak gwałtownego

charakteru jak na przykład w okresie wielkiego kryzysu gospodarczego lat 1929 – 33. Od tego momentu zaczęły pojawiać się teorie tłumaczące przyczyny cykli oparte o poglądy

23

Keynesa, który upatrywał przyczyn kryzysu po stronie popytowej. Teoria ta przetrwała aż do okresu lat 70 i 80. Momentem przełomowym był rok 1973, kiedy to zaczęto używać określenia, że skończył się złoty okres rozwoju związany z:

1) zawieszeniem wymienialności dolara na złoto 2) destabilizacją kursów walutowych, a szczególnie kursu dolara

W późniejszych czasach w odniesieniu do słabych walut europejskich ( frank Francuski, lir

Włoski ) poszerzono granicę wahań z poziomu 2,25 % do 6 %, a w 1993 roku

rozszerzono ją nawet do 15 % w odniesieniu do krajów Unii Europejskiej.

Od 1973 roku zaczęły się rozwijać koncepcje tłumaczące kryzys gospodarczy, stąd też najnowsze tłumaczenia cykli koniunkturalnych oparte są o czynniki popytowe i podażowe. Badając cykle koniunkturalne zaobserwowano, że różnią się one długością trwania i w

zależności od okresu trwania wyróżniono cykle: 1) Kitchina – trwały około 3,5 roku i zostały opracowane na podstawie danych

statystycznych USA 2) Juglara – trwały 8 – 10 lat i były określane mianem cykli średnich. Juglar

stwierdził, że załamanie gospodarcze następuje po ok. 8 – 10 latach.

3) Kondriatiewa – według niego cykle powtarzają się co 50, 60 lat, dlatego uważał on, że przypominają one teorię długich fal, która została oparta na założeniu ruchu

cen i zmianie innych wskaźników ekonomicznych. Cykl koniunkturalny, który najbardziej dotkliwie ujawnił się w latach 30 wywołał u

ekonomistów chęć jego złagodzenia poprzez wprowadzenie interwencjonizmu państwowego. Dlatego też zaczęto twierdzić, że od tego momentu na podstawie poglądów Keynesa i innych ekonomistów rozpoczyna się rozwój makroekonomii. Wcześniejsze teorie analizujące

przyczyny załamań gospodarczych były związane z poglądami neoklasyków. Kryzys lat 30 można opisać w postaci wykresu:

Dochód narodowy

Czas

Po każdym załamaniu występowała faza ożywienia, która wykazywała tendencję wzrostową odchylenia wielkości cyklów od wielkości środkowej.

Charakterystyczne jest to, że po wystąpieniu cykli daje się zaobserwować działania interwencyjne państwa, które obejmują wszystkie fazy cyklu. Początkowo państwo

podejmuje działania określone mianem interwencjonizmu antykryzysowego, które mają na celu łagodzenie skutków kryzysu. Ten interwencjonizm obejmuje wszystkie fazy cyklu i oznacza przeciwdziałanie wahaniom koniunktury i zatrudnienia. W ramach tej polityki rząd

działa polityką fiskalną lub pieniężną. W przypadku polityki fiskalnej następuje zmniejszenie przychodów i wzrost wydatków przez co wzrasta deficyt budżetowy. Polityka ta prowadzi do

wzrostu wydatków konsumpcyjnych i inwestycyjnych. Rezultatem tej polityki jest zwiększenie produkcji i zatrudnienia, czemu towarzyszy wzrost cen.

24

Jeżeli polityka fiskalna nastawiona jest na proces hamowania koniunktury to rząd dąży do zwiększenia przychodów i ograniczenia wydatków. Przyczynia się to do zmniejszenia wielkości konsumpcji i inwestycji. Skutkiem tego jest obniżenie produkcji i zatrudnienia oraz

zmniejszenie tempa wzrostu cen. Odwrotna sytuacja występuje, jeżeli interwencjonizm państwa ogranicza się tylko do polityki,

która polega na: 1) wzroście stopy rezerw minimalnych 2) wzroście stopy redyskontowej

3) zwiększeniu sprzedaży papierów wartościowych Polityka ta prowadzi do zmniejszenia podaży pieniądza na rynku i podwyższenia tym samym

stopy procentowej. Efektem tej polityki jest: 1) zmniejszenie akcji kredytowej 2) zmniejszenie inwestycji

3) zmniejszenie popytu globalnego 4) zmniejszenie zatrudnienia i produkcji

5) zmniejszenie tempa wzrostu cen Państwo często też stosuje ekspansywną politykę pieniężną związaną z polityką taniego

pieniądza, która sprowadza się do: 1) obniżenia stopy minimalnych rezerw gotówkowych

2) obniżenia stopy redyskontowej 3) skupowania przez bank centralny papierów wartościowych

W efekcie tych działań obniży się stopa procentowa, gdyż wzrośnie podaż pieniądza oraz

zwiększą się inwestycje i globalny popyt. Te elementy polityki państwa oraz inne narzędzia interwencjonizmu mogą być odniesione do krótkiego okresu czasu i wówczas określamy je mianem interwencjonizmu rozwojowego.

W ramach tej polityki państwu chodzi o: 1) wypracowanie kierunków rozwoju inwestycji

2) rozwój przestrzenny procesów inwestycyjnych 3) wpływanie na kierunki i tempo badań naukowych.

Stwierdzono, że ze wzrostem interwencjonizmu zmieniają się metody interwencjonizmu, które stają się mniej lub bardziej selektywne i dlatego podkreśla się, że interwencjonizm

państwowy w pewnych sytuacjach może przyczyniać się do wywołania powstania cykli koniunkturalnych. Poglądy te są charakterystyczne dla monetarystów ( Friedman, Barro ).

Przyczyny kryzysów gospodarczych.

Przyczyny kryzysów gospodarczych dzielimy na:

1) zewnętrzne ( poza systemowe ) – zaliczamy tu warunki klimatyczne ( wpływają na

urodzaj w rolnictwie ), poziom koniunktury w krajach sąsiednich 2) pół systemowe – polityka gospodarcza, która na wskutek błędów dopuszcza do

wahań gospodarczych. Uwzględnia się tu też konserwatyzm czynników decyzyjnych, który hamuje wprowadzanie zmian

3) ustrojowe – są wzorcem postępowań uczestników życia gospodarczego

W trakcie badań zaobserwowano, że cykle nie przebiegają tak samo, lecz mają cechy wspólne, które określa się jako podobieństwo rodzinne.

Typowe prawidłowości cykliczne.

25

Typowe prawidłowości w czasie trwania cyklu koniunkturalnego w fazie recesji to:

1) likwidacja zapasów

2) spadek inwestycji przedsiębiorstw 3) spadek popytu na pracę w wyniku czego następują zwolnienia i wzrasta

bezrobocie 4) spadek zysków przedsiębiorstw

Recesję cechuje: 1) spadek dynamiki produkcji

2) pogarszanie się warunków zbytu 3) wzrost bezrobocia

W trakcie badań udowodniono, że w teorii ekonomii opracowano metody polityki fiskalnej i monetarnej, którymi można łagodzić cykle koniunkturalne, jednak nie wyjaśniono przyczyn

ich powstawania. Z tego powodu rządy wielu państw przeznaczają znaczne sumy pieniędzy na wypracowanie przyszłościowych modeli i tendencji wzrostu gospodarczego. Jednak panuje zgodność, że kluczem do cykli koniunkturalnych i przyczyn ich powstawania i przebiegu jest

wielkość inwestycji. To one są uznawane za źródło cykli koniunkturalnych. Wzrost produkcji prowadzi do niezmiennego poziomu inwestycji i stałego tempa wzrostu

majątku inwestycyjnego. Dlatego też aby przyspieszyć i zwiększyć inwestycje konieczny jest wzrost produkcji. Obok inwestycji na cykle koniunkturalne duży wpływ ma poziom zapasów przedsiębiorstw,

który umożliwia przedsiębiorstwom zwiększenie produkcji. W trakcie badań cykli koniunkturalnych zaobserwowano, że w wysoko rozwiniętych państwach przebieg cykli koniunkturalnych przypomina wzorzec rozwoju tych cykli, co

świadczy o tym, że istnieją silne powiązania gospodarek między państwami.

Główne teorie dotyczące cykli koniunkturalnych.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 55 pages
Pobierz dokument