Antropologia kultury - Notatki - Antropologia kulturowa - Część 1, Notatki'z Wprowadzenie Do Antropologii Kulturowej. University of Warsaw
Polanski_R
Polanski_R4 marca 2013

Antropologia kultury - Notatki - Antropologia kulturowa - Część 1, Notatki'z Wprowadzenie Do Antropologii Kulturowej. University of Warsaw

PDF (514 KB)
12 strona
6Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Notatki przedstawiają zagadnienia związane z antropologią kultury.Teorie Jan Jakub Rousseau'a, Michel de Montaigne, itd.,definicje pojęć.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 12
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 12 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 12 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 12 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 12 pages
Pobierz dokument

1

- ANTROPOLOGIA KULTURY

ROZDZ. 1

SPOTKANIE Z INNOSCIĄ – U KORZENI ANTROPOLOGII

ETNOCENTRYZM- typowe dla świadomości ludzkiej przekonanie, że jego społeczeństwo

wywodzi się „z centrum”; jest podstawą samowartościowania i samoidentyfikacji; termin

zdefiniowany przez Williama Sumnera na przełomie XIX i XX wieku.

Znany świat własnej kultury stanowi dla nas podstawową płaszczyznę odniesienia w ocenie innych

ludzi, kultur, obyczajów.

Edmund Leach- uniwersalne przedstawienie „my- oni” , poprzedzane jest opozycyjnym zestawieniem „ludzie- nieludzie”, różnice ustanawiające te pary – opierają się na trzech zasadach:

1)Ludzie różnią się od innych gatunków tym, że ogień im słuzy do przygotowania pożywienia ( nie

tylko jako źródło ciepła)

2)Ludzie angażują się uczuciowo w związki seksualne

3) Ludzie dokonują zabiegów na swym ciele- malowanie, okaleczanie itp.

Pożywienie, seks, nagość- zdaniem wszystkich antropologów prawie we wszystkich kulturach są

głównymi sferami społecznymi obwarowanymi tabu ( społeczeństwa wypracowują szczególne

zasady nakładające szczególne warunki na czynności wiążące się z tymi aspektami), „obcy” czy

„inny” nie ma do nich dostępu. Swoi są zawsze lepsi od innych. Własne konwencje kulturowe

traktuje się jako naturalne, oczywiste, jedynie słuszne.

Nowocześnie rozumiana antropologia jest nauką, która wskazuje na podłoże różnych

etnocentryzmów, idei środka i „naturalności” własnej kultury.

XVI wiek- to wiek ekspansji Europejczyków, podboju świata, chęć jego klasyfikacji. Lokalny wymiar my-oni staje się wymiarem globalnym. Powstaje dylemat określenia

przynależności, statusu i praw nowo odkrywanych „dzikich” ludów ( Czy to są w ogóle ludzie?

Skąd się wzięli?). Dylemat – jak pogodzić ich istnienie z wykładnią biblii.

Zaczęła postępować – uniwersalizacja czasu. Rozwiązanie problemu teologicznego – chrzczenie

„dzikich” i uznanie ich za potomków Adama i Ewy.

Dominowało przeświadczenie o centralnym położeniu Europy wobec całego pozostałego świata i

przekonanie o wyjątkowości własnej kultury i światopoglądu ludzi – najbardziej światłych i

rozwiniętych. Europa dążyła do kształtowania innych na własne podobieństwo. W rezultacie –

niewolnictwo i tępienie „niższych” kultur. Określenie „inny” znaczy gorszy.

Agresywny etnocentryzm prowadzi do megalomanii (postrzeganie siebie jako harmonijną i dobrą

całość, innym zaś przypisuje się wszelkie braki i odstępstwa od normy.

Dwie postaci, które wyprzedzały swoimi poglądami owe czasy:

Bartolome de Las Casas – postulat zastąpienia dotychczasowego podboju ziem ameryki ich pokojowym odkrywaniem i wprowadzaniem ich mieszkańców do Kościoła Chrystusowego.

Opozycja ludzie- nieludzie, zamienia się w my-oni równie wobec Boga.

docsity.com

2

Michel de Montaigne – zanegowanie roszczeń Europy do dominacji moralnej poprzez odrzucenie wywyższania własnego światopoglądu oraz uwzględnienie faktu iż zachowania ludzi

powinny być analizowane w kontekście kultury ( prekursor relatywizmu)

- koncepcja szlachetnego dzikiego- który żyjąc w naturalnych warunkach jest istotą harmonijną i samowystarczalną

XVI wiek- refleksja filozoficzno- moralna na sytuacją człowieka w postępie dziejów

XVIII wiek- refleksja nad statusem cywilizacji –; wyjście rozważań to stan natury, dzikość,

pierwotna umowa społeczna, człowiek pierwotny

„Dziki” stał się wygodną i niezbędną płaszczyzną do rozważania własnych teorii, snucia

utopijnych wizji i tworzenia filozofii człowieka.

Oświecenie – dążenie do porządkowania świata wg prawideł rozumu, różne poziomy refleksji- polityczny, moralny, filozoficzny. Wzmaga się poczucie, że rozwój cywilizacyjny

powoduje nieodwołalną utratę niewinności, prostoty i naturalności „dzikiego”. Coraz bardziej

widoczne trudności z uczynienia z chrześcijaństwa jedynej miary porządkującej dzieje różnych

kultur (np. próby sprowadzenia historii Chin do chronologii biblijnej) utorowały drogę do rozwoju

świeckiej historyczności, opartej na koncepcji czasu uniwersalnego. (czas chrześcijański był

linearny i nieodwracalny, lecz nie uniwersalny).

Koncepcja czasu:

1) Jest on immanentną cecha natury, atrybutem przynależącym wszystkim zjawiskom.

2) Związki między różnymi częściami świata i poszczególnymi kulturami mogą być rozumiane

jako związki o charakterze czasowym.

Jan Jakub Rousseau – postawił problem relacji pomiędzy naturą a kulturą, - jako pierwszy dostrzegł, że poszukiwanie „społeczeństwa natury” wymaga zastanowienia się nad naturą

społeczeństwa; należy dostrzec różnice, by zbadać cechy charakterystyczne. Badanie ludów

najbardziej obcych, połączone z jednoczesną analizą samego siebie. Obserwator powinien

traktować samego siebie jako instrument obserwacji.

cywilizacja ludy dzikie

życie umysłowe życie uczuciowe

kultura natura

Człowiek w stanie natury- żyje w świecie czystych wrażeń zmysłowych.

Przejście od natury do kultury- zdolność do odróżnienia siebie od innych- przejście w stan pełnego

człowieczeństwa.

W stanie natury- życie indywidualne, a pojawienie się ustroju społecznego jest sztucznym tworem

rozumu powodującym narastające nierówności między ludźmi.

Cywilizacja oparta na intelekcie prowadzi do zwyrodnienia człowieka. Wszystko co przekracza

stan pierwotny- np. sztuka czy nauka –jest złe. Dzieje cywilizacji to dzieje postępu, ale także dzieje

upadku natury i wolności opierających się na uczuciu.

Stan natury- czy idealizowany jak u Rousseau czy demonizowany, jak np. u Hobbesa- jest

prototypowym ujęciem społeczeństwa pierwotnego.

docsity.com

3

Oświeceniowy dzikus- to jednostka usytuowana poza przestrzenią kulturową. Człowiek

cywilizowany ma się tak do dzikiego, jak teraźniejszość do przeszłości i podmiot do przedmiotu.

Opozycję tę za naturalną przyjął pierwszy skrystalizowany kierunek antropologii –

EWOLUCJONIZM SCHEMATYCZNY- PRZEDMIOTEM JEGO BADAŃ BYŁADZIKOŚĆ. Wprowadzono 3 nowe pojęcia: społeczeństwo pierwotne; umysł pierwotny(

który egzystuje wyłącznie w ramach społeczeństw niższych) i kultura.

Ewolucjoniści przyjęli, że ich społeczeństwo pierwotne było taką formą społecznego bytu, z której

dałoby się wywodzić nowo powstające formy bardziej skomplikowane- do dzisiejszych. W

społeczeństwie pierwotnym człowiek był już uwikłany w podstawowe, najprostsze formy

społecznej organizacji i posiadał prymitywne wyobrażenia kulturowe. Już nie jak w oświeceniu-

człowiek w stanie natury, lecz człowiek nieświadomy, racjonalny lecz o ograniczonych

możliwościach intelektualnych, myślący nielogicznie, zależny od świata zjawisk naturalnych,

uciekający do magii. Społeczeństwo pierwotne- cechowało się brakiem cech naszej cywilizacji.

Ludy niecywilizowane to nasi żyjący przodkowie. Człowiek pierwotny jest jednocześnie

odległy(reprezentuje „przeżytek”) i bliski (można go dotknąć, „żywy materiał”).

Przedmiotem fascynacji ewolucjonistów- geneza wszystkich kultur, prapoczątek form społecznego

bytowania człowieka- pierwsza religia, system prawny, charakter matriarchalny/patriarchalny

pierwotnego społeczeństwa. Badanie jakie były początki i dalszy rozwój człowieka.

Wg ewolucjonistów prymitywne społeczeństwa opierają się na związkach pokrewieństwa.

Przejście do społeczeństw w nowożytnym sensie dokonało się dzięki temu, ze wraz z rozwojem

własności prywatnej pojawia się organizacja terytorialna. Taka koncepcja- prowadziła do ujęć

kultury typologiczno- taksonomicznych, gdzie antropologa nie interesowały różnice między

grupami czy jednostkami lecz ważne były niezmienne typy schematów rozwojowych kultury i jej

poszczególnych dziedzin.

Kultura- pierwsza definicja 1871 Tylor- „kultura, względnie cywilizacja, wzięta w najszerszym

sensie etnograficznym, jest złożoną całością zawierającą wiedzę, wierzenia, sztukę, moralność,

prawo, obyczaj oraz wszystkie inne zdolności i przyzwyczajenia nabyte przez człowieka jako

społeczeństwa”; - umożliwia klasyfikację zjawisk wg określonych bloków tematycznych i

specjalizacji.

Krytyka założeń ewolucjonizmu. Społeczeństwo pierwotne zaczęło być postrzegane jako wieloelementową całość, podlegającą określonym prawom funkcjonalno- strukturalnym,

będącą tworem konkretnych ludzi, powiązanych ze sobą siecią złożonych reakcji. Zakres badań

określało społeczeństwo prymitywne (preliterackie, plemienne, ludowe). Nie była to pierwotność w

sensie genetyczno- historycznym, lecz w rozumieniu typologicznym.

Robert Redfield- uważa, że zadaniem antropologa jest analizowanie możliwie dużej liczby kultur

w celu ustalenia, co sprawia, że są one do siebie podobne i tak odmienne od nowożytnej.

Emil Durkheim- wyodrębnił dwie całości moralne(typy solidarności), które są jednocześnie

podstawą wyodrębnienia rodzajów społeczeństw jako rzeczywistości

1)typ solidarności mechanicznej- „rozmycie się” i podporządkowanie jednostki grupie społecznej;

świadomość indywidualna jest prostym odbiciem typu zbiorowego, jego naśladownictwem;

człowiek jest rzeczą do dyspozycji społeczeństwa,; prawo ma charakter represyjny; np. tubylcze

kultury Australii i Ameryki Północnej; cechowały się komunistyczną wspólnotą dóbr, brakiem

podziału pracy; społ. Prymitywne- gdzie jednostka jest funkcją zbiorowości.

2)typ solidarności organicznej- charakteryzuje się wykształconym podziałem pracy; osobowość

zbiorowa rozpada się na autonomiczne osobowości jednostkowe- które jednak zawsze jakos

zależne są od zwyczajów i praktyk wspólnych dla całej zbiorowości; prawo ma charakter

restytucyjny- wiaże jednostkę ze społ. Za pośrednictwem specjalnych organów powołanych do

jego reprezentowania.

docsity.com

4

Antropologia- 2 pojęcia kultury prymitywnej ( zarazem obszary działań antropologa)

1) odnosi się do żywego organizmu społecznego z którym stykała się badacz podczas badań terenowych.

2) Idealny obiekt teoretyczny- pojęcie kultury w ogóle , na której przykładzie ilustruje się generalne mechanizmy funkcjonowania życia społecznego

Druga gałąź antropologii kulturowej- kultura ludowa (chłopska)

Polska – ludoznawstwo – etnografia- etnologia

Lud- trwałą podwaliną każdego państwa europejskiego; wytwory jego działalności- kultura ludowa

Józef Burszta – kultura ludowa jest niska, zacofana i zabobonna. Należy ja poznać- by zmienić,

polepszyć, oswoić i zbliżyć do elitarnej.

Polska- zabory- funkcja kultury ludowej to pielęgnacja historii i dziedzictwa narodowego

1802 Hugo Kołłątaj – program badania, utrwalania i podtrzymywania historii Polski. Badanie

kultury chłopskiej- jako badanie początków historii Polski.

Ludoznawstwo- etnografia-stały się nauką o zanikających elementach tej kultury.

RODZ. 2 KULTURA I KULTURY

Pojęcie kultury- jednym z najważniejszych we współczesnej humanistyce. Od pierwszej def.

Tylora jest osiowym dla humanistyki i definicyjnym dla antropologii.

Antropologia zajmuje się człowiekiem jako twórcą i reprezentantem unikatowej w świecie

przyrody umiejętności jaką jest nabywanie, przekazywanie i transformowanie kultury. Sposób jej

def. Tworzy zakres zainteresowań antropologii.

Składniki stanowiące zawartość kultury- wyodrębniają człowieka jakościowo ze świata

przyrodniczego.

Natura Kultura

-chaotyczne niezróżnicowanie - uporządkowanie; można ja zrozumieć

-jest tym co pierwotne i

bezpośrednie

-społeczna organizacja; coś co się nadbudowuje na porządku

naturalnym

-ciągła -nieciągła

-wolność -człowieczeństwo

-zwierzęcość -reguły i normy

-zjawiska biologiczne -zjawiska mentalne

-świat nieprzetworzony -świat przetworzony

Pod względem biologicznym człowiek XX wieku nie różni się od swoich przodków. Świat kultury-

bardzo.

Antropologowie przeciwstawiali się tłumaczeniu różnic w kulturach czynnikami rasowymi.

1945 UNESCO – podkreślono całkowitą bezpodstawność posługiwania się argumentami

rasowymi.

docsity.com

5

Claude Levi- Strauss- dwie kultury stworzone przez ludzi należących do tej samej rasy mogą się

różnić w równym stopniu jak dwie kultury grup odmiennych rasowo

Po 20 latach stwierdził, że rasa jest jedną z funkcji kultury. Formy kultury są określane przez rytm

ewolucji biologicznej i jej kierunek

Kultury specjalizują się, a każda z nich umacnia i chroni inne cechy, np. odporność Eskimosów na

zimno, czy plemion afrykańskich na upał

Ludzkie geny nie określają szczegółowo wszystkich aspektów naszego zachowania, np. zdolność

mówienia posiada każde dziecko, ale to środowisko uczy je tego języka ~ współzależność

pierwiastka biologicznego i społecznego.

~brak spójnego sposobu wyjaśnienia problematyki natura- kultura

~nieumiejętność określenia granicy przejścia od natury do kultury

Różne podejścia do kategorii kultury

1) węższe i wartościujące ujęcie kultury- kultura elitarna, wysoka 2) antropologiczne- wszystkie stworzone przez człowieka materialne czy niematerialne

aspekty całokształtu środowiska ludzkiego. W modelu Zachodu wyraża się m.in. opozycją

kultury wyższej i niższej, która nie występuje w kontekście kultur prymitywnych.

Melville Herskovits- cechy kultury:

1) kultury się uczymy; 2) kultura wywodzi się z biologicznych, środowiskowych, psychicznych i historycznych

elementów ludzkiej egzystencji;

3) kultura jest zorganizowana; 4) kultura jest wieloaspektowa; 5) kultura jest dynamiczna; 6) kultura jest zmienna 7) w kulturze występują pewne prawidłowości, które pozwalają analizować ją metodami

naukowymi

8) kultura jest instrumentem przystosowania jednostki do całokształtu otoczenia oraz zdobycia środków do twórczej ekspresji.

- kultura jako coś niezależnego, obiektywnie się narzucającego, podległe własnym prawom.

Kultury się uczymy, ale reszta wskazuje jakbyśmy byli jej zakładnikami. Skłonność do

reifikacji i esencjalizacji.

Cechą badań Xx-wiecznych nad kulturą było poszukiwanie takich systemów, które można

uporządkować ku ukazaniu „antropologicznego ładu świata”. Społeczeństwa prymitywne były

całościami, które jeśli tylko nie dochodziło do zewnętrznych ingerencji, bezustannie się

odtwarzały w niezmiennej postaci ~reprezentanci solidarności mechanicznej

Alfred Louis Kroeber i Clyde Kluckhohn –ustalenie wspólnej treści wszystkich def. Kultury:

- na kulturę składają się wzory sposobów myślenia, odczuwania i reagowania, nabyte i

przekazywane głównie poprzez symbole i stanowiące wraz z ich wcieleniami w wytworach

ludzkich znamienne osiągnięcia grup ludzkich. Zasadniczy trzon kultury stanowią tradycyjne idee,

a szczególnie związane z nimi wartości.

Tu kultura jawi się jako proces albo zespół myślenia , odczuwania i reagowania zapośredniczony

przez symbole i znajdujący także wyraz w wytworach materialnych. W tym znaczeniu kultura to

zespół idei, ma charakter mentalny, a uzewnętrznia się jedynie przez zachowanie. Jest to próba

potraktowania kultury jako bytu zasadniczo ideacyjnego.

docsity.com

6

Prymitywne społeczeństwa- społeczności kolektywne i zuniformizowane. Dwa zespoły

nakładających się na siebie czynników na ten niezmienny stan: wewnętrzne i zewnętrzne. Podstaw

analizy czynników wewnętrznych dostarczają dwa modele pojęciowe: organiczny i lingwistyczny.

MODEL ORGANICZNY –koncepcje instytucji i funkcji; każda kultura istnieje, przechowuje się i

odtwarza dzięki instytucjom społecznym, których funkcją jest zachowanie stabilności i integracji

tego systemu

Alfred Radcliffe- Brown – mimo zmienności struktur społecznych ich forma pozostaje zasadniczo

niezmienna; kultura jest tylko cechą systemu, sferą wyuczonych sposobów myślenia i zachowania,

które maja charakter ujednolicony i są podtrzymywane dzięki rytuałom i symbolom.

Bronisław Malinowski – aspekty funkcjonalne: gospodarka, wychowanie, ustrój polityczny, ład,

prawo, magia i religia, wiedza i rekreacja- są one przeniknięte czynnikami kultury: substratem

materialnym, organizacja społeczną i językiem.

Wg jego koncepcji: kultura jest całością, zintegrowanym systemem, zależności miedzy jej

elementami mają charakter funkcjonalny, sama jest aparatem instrumentalnym

MODEL LINGWISTYCZNY – utożsamienie kultury ze sferą symbolicznego myślenia. Teoria

antropologiczna budowana jest pod wpływem osiągnięć w badaniu nad językiem ( Benedict, Levi-

Strauss)

Zewnętrzne czynniki odpowiedzialne za ład i harmonię systemów społecznych.

-Środowisko przyrodnicze (nie będzie mistrzów siatkówki plażowej wśród Eskimosów). Integracja

odbywa się najpierw w sferze podstawowych dla przeżycia człowieka elementów kultury, nad nim

nadbudowują się elementy wtórne.

Julian Steward – teoria ekologii kulturowej – człowiek wkracza na scenę ekologiczną nie tylko

jako organizm, który jest powiązany z innymi organizmami ze względu na ich cechy fizyczne.

Ponadorganiczny czynnik kultury, który podlega wpływom całej struktury życia i który także na

nią wpływa. – Projekt badania związków kultury ze środowiskiem naturalnym.

Ekologia kulturowa zwraca największą uwagę na te cechy, które są najbardziej związane z

wykorzystaniem środowiska.

Jądro kulturowe- układ cech, które są najściślej związane z działalnością służącą zdobywaniu

środków do życia i układem ekonomicznym.

Kultura to jakby mechanizm opierający się na zasadzie przyczynowo- skutkowej. Jeśli mamy do

czynienia ze zbliżonymi warunkami środowiskowymi, powinny pojawić się podobne fakty

kulturowe, jako reakcja na nie.

Dziś antropologia- zajmuje się zróżnicowaniem wewnętrznym i zewnętrznym (granice kultur)

Frederik Barth – kultura jest wieloznaczna i wielogłosowa; poddaje się różnorodnym

interpretacjom, jest pewnym konstruktem. Zawęża pojmowanie kultury do sfery symbolicznej.

Wspólna miara wszelkich podejść do analizy kultury: stanowi ona wyróżniony sposób życia

człowieka, odróżnia nas od świata przyrodniczego, ma charakter konwencjonalny, umowny.

Odmienność kultur ~ czyli poszczególne kultury, np. chińska, polska, europejska, średniowieczna-

to sposób życia, który jest podzielany przez pewną grupę i przekazywany kolejnym generacjom.

Pojęcie systemu społeczno- kulturowego.

Enkulturacja- proces miedzy generacyjnej transmisji , wspólne grupie pojmowanie rzeczywistości.

Kultura jest zatem wiedzą w najogólniejszym sensie. Nie jest zjawiskiem materialnym, lecz

organizacją zjawisk.

Na wiedzę kulturową składają się:

docsity.com

7

1) Normy-które wyznaczają ideały; zgoda co do standardów zachowania, wg których oceniane jest zachowanie. Dzięki normom wiemy, jak zachować się wobec innych i czego oczekiwać

z ich strony w stosunku do nas.

2) Wartości- podzielane powszechnie idee dotyczące pożądanych celów i sposobów życia , wpływ wartości jest z reguły nie uświadamiany i nie zwerbalizowany wprost.(np. ideał

chrześcijańskiego porządku świata)

3) Światopogląd- sposób w jaki w wyróżnionych systemach społeczno- kulturowych postrzega się i interpretuje rzeczywistość, zawarte w niej zdarzenia i relacje między nimi; sądy

odnośnie pojęcia dobra, zła, sił sprawczych.

Ważną cechą wiedzy kulturowej jest poczucie wspólnoty przekonań.

Gilbert Ryle –2 rodzaje wiedzy: wiedzieć, ze ; wiedzieć jak

Geertz – model: czegoś i dla czegoś.

Wiedza kulturowa jest modelem czegoś i „podpowiada”

Kultura zatem określoną formą pojęciową rzeczywistości przyrodniczej i społecznej z jednej strony

i zespołem wzorów przystosowujących jednostki do właściwego poruszania się w obrębie tej

rzeczywistości.

Podział na trzy sfery: duchowa, społeczna, materialna

IDEACYJNA KONCEPCJA KULTURY: kultura jest zawsze symboliczna, gdyż wszystkie

zachowania i ich artefakty można interpretować w kontekście odpowiednich systemów

pojęciowych będących modelem dla działań. Porządek materialny jest porządkiem symbolicznym.

Przemiany:

1) Dominacja antropologii historyczno-porównawczej(ewolucjonizm i szkoły kulturowo- historyczne)

2) Relatywistyczny etap- „jądro kulturowe”- to nie ewolucja, lecz kultura tłumaczy zróżnicowania obyczajów, stylów życia itd., def. o charakterze holistycznym

3) Okres kryzysu metanarracji, antropologia postmodernistyczna, postkolonialna, krytyczna. Pojęcie kultury ma oddać napięcie miedzy globalnością i homogenizacją, a lokalnością i

tradycją. Dziś nie powstają systemowe teorie kultury. Ukazywane są procesy transformacji

i zmienności.

ROZDZ. 3

JĘZYK I MYŚLENIE O ŚWIECIE

Zasada antropologii- poznawanie i objaśnianie innych kultur jest nieuchronnie samoobjaśnianiem

się nas samych

Sfera języka- w niej zakodowane są kulturowo funkcjonujące poglądy na świat, systemy

terminologiczne, normy, wartości

Edmund Sapir- odseparował języki i kulturę. Kultura jest tym co społeczeństwo robi i o czym

myśli; język- zbiorową sztuką myślenia, intuicyjnym przyswajaniem doświadczeń.

Kultura jest podstawą istnienia języka, ale ten ostatni nie odzwierciedla bynajmniej pierwszej, poza

relacją pomiędzy słownictwem danego języka a „inwentarzem” kultury. Dwojaki charakter tego

typu relacji:

1)związek słownictwa z zainteresowaniami kultury;

2)historyczny rozwój języka i innych dziedzin kultury

docsity.com

8

Słownictwo języka odzwierciedla dana kulturę, cele którym ono służy- jako takie, są zaś

nieporównywalne.

Język powinien spełniać kryteria kultury:

1) języka się uczymy; 2) wywodzi się z biologicznych, środowiskowych, psychicznych i historycznych elementów

ludzkiej egzystencji;

3) zorganizowany; 4) wieloaspektowy 5) dynamiczny 6) zmienny 7) można go badać metodami naukowymi 8) jest instrumentem przystosowania się jednostek

Charles Hockett – cechy definicyjne języka

1) dwustopniowość (dwupoziomowość)

2) produktywność

3) arbitralność

4) zdolność do wzajemnej wymiany;

5) specjalizacja

6) przemieszczanie się (możliwość odnoszenia się do przedmiotów i zdarzeń odległych w czasie i

przestrzeni)

7) transmisja kulturowa

8) nieciągłość

9) semantyczność

10)całkowite sprzężenie zwrotne(nadawca jest równoczesnym odbiorcą danego sygnału, może go

kontrolować i modyfikować)

11)samozwrotność (język może mówić o sobie samym, ma walor metajęzykowy);

12) wyuczalność (każda jednostka zdolna jest nauczyć się dowolnego języka)

13) dwuznaczność albo nadużywalność

~ tylko język ludzki odznacza się wszystkimi łącznie

Język posiada cechy specyficzne tylko dla siebie:

DWUZNACZNOŚĆ /PODWÓJNE ROZCZŁONOWANIE/- język ma dwa poziomy organizacji

strukturalnej :gramatyczny i fonologiczny. Na podstawie niewielkiej liczby fonemów- tworzy się

ogromną liczbę połączeń wyrazowych.

ARBITRALNOŚĆ-znak językowy wiąże się ze swoim odniesieniem przedmiotowym tylko

pośrednio

PRODUKTYWNOŚĆ-konstruowanie i rozumienie nieskończonej liczby możliwych zdań w

języku;

NIECIĄGŁOŚĆ/DYSKRETNOŚĆ

SEMANTYCZNOŚĆ-wpływ na to, co myślimy, czujemy, widzimy;

DWUZNACZNOŚĆ-formułowanie hipotez naukowych, formowanie obrazu świata,

przekazywanie informacji zmanipulowanych

~ występują we wszystkich językach

Analiza relacji języka i kultury:

Pytania: Czy zjawiska językowe pozostają w bezpośrednim czy jedynie pośrednim związku z

kulturą symboliczną? Czy wzory językowe kształtują, czy wręcz determinują nasz sposób myślenia

?Czy kultura jako rzeczywistość myślowa daje się z nich wyprowadzić?

docsity.com

9

Sapir- kluczowym pojęciem jego teorii symbolizm( obejmujący złożone systemy odniesienia, jak

mowa, pismo, notacja matematyczna, godła narodowe, sygnalizacje).

Dźwięki i znaki mają znaczenie dla tych, którzy potrafią dokonać ich interpretacji ze względu na

ich semantyczne odniesienia.

Każda ludzka kultura składa się z poszczególnych systemów symbolicznych- język jest najbardziej

rozwiniętą formą , narzędziem myślenia. Każda treść kulturowa daje się wyrazić w języku. Dzięki

niemu można wyjść poza własne doświadczenie. Konstytuuje powszechne rozumienia- które

opiera się na uczestnictwie we wspólnych systemach symbolicznych. Język jest przede wszystkim

realizacją tendencji do symbolicznego uprawiania rzeczywistości. Doświadczenie uczestników

kultury zawsze jest zapośredniczone językowo.

Formuła Sapira- „ światy, w których żyją różne społeczeństwa są odrębnymi światami, nie zaś

różnymi etykietkami”

Schemat kultury w języku- zbór nie uświadamianych sądów o świecie; zespół wzorów, które

ukierunkowują nasze sposoby doświadczania świata przyrodniczego i społecznego, wpływają na

nasze zachowania

Podsumowanie teorii Sapira:

1) Życie jednostek zawsze kształtowane jest przez język; 2) Realny świat jest funkcją wzorów językowych; 3) Symbolizm jest modelem dla wszelkich innych zachowań

Whoorf- skoro struktura języka decyduje o różnicach w sposobie myślenia uczestników każdej

odrębnej wspólnoty językowo- kulturowej, to różnice te muszą objawiać się także w „charakterze”

kultury.

Język i jego wzorce- głównie struktury gramatyczne – modelują pojęcia czasu i materii. Nikt nie

potrafi opisać rzeczywistości całkowicie bezstronnie.

Czy zatem niemożność porozumienia się kultur?

Dell Hymes- język przejawia się w sferze zwyczajowego, bezrefleksyjnego myślenia ludzi; nie

myślimy wyłącznie w sposób w jaki pozwala język, lecz język ułatwia i podpowiada sposób

konceptualizacji świata

Friedriech, Schultz – poetyczność języka; antropologia przecenia rolę gramatyki; ważny jest sens

i klimat estetyczny, uczuciowo- emocjonalne i epistemologiczne podstawy rozumienia

rzeczywistości. Każdy język zawiera w sobie inne „tropy wyobraźni”, które powodują, iż nadajemy

różny sens i „klimat” estetyczny naszej percepcji świata.

1) tropy formalne 2) tropy metonimiczne 3) tropy analogiczne

Opisując świat za pomocą któregoś z nich dokonujemy każdorazowo innej konceptualizacji świata.

Ad1- zwracamy uwagę na jego własności abstrakcyjne i statystyczne,

Ad2- odwołamy się do istniejących w nim związków lub zależności lub stworzyć zupełnie nowe

relacje między językiem, myśleniem i rzeczywistością

Ad3- czerpiemy z poetyckiej metaforyki

Zmienność języka objawia się też w obrębie jednego języka, zależnie od sposobu korzystania z

jego zasobów kształtujących wyobraźnię.

Levi- Strauss- język nie jest interpretantem kultury, lecz jej warunkiem:

docsity.com

10

1) środkiem transmisji kultury w procesie filo i ontogenetycznym rozwoju człowieka 2) inne dziedziny, systemy kultury – np. mitologia, religia, sztuka „nadbudowują się” na

języku i posiadają zbliżoną budowę strukturalną

Język traktowany jako zasadniczy fakt kulturowy:- jest jej częścią, jest instrumentem dzięki

któremu przyswajamy kulturę grupy; jest najdoskonalszym ze wszystkich przejawów porządku

kulturowego.

To co jest prawdziwe w odniesieniu do języka, jest także prawdą w odniesieniu do całej kultury

symbolicznej.

Myślenie symboliczne określa i porządkuje całość doświadczanego przez człowieka świata

przyrodniczego i społecznego a język umożliwia człowiekowi ujmowanie świata w systemy

opozycji. Każdy myśli tak samo, czerpie tylko z innego materiału.

Bronisław Malinowski- „etnograficzna teoria języka”

1) zjawisk językowych nie wolno wyabstrahować z kontekstu kultury- należy traktować je jako integralną jej częścią;

2) znaczenie danego wyrażenia uwarunkowane jest kontekstem sytuacji – wyraz twarzy, gesty, wykonywane czynności, itd.

3) Zrozumienie wyrazów wypływa z faktu ścisłego związku wyrażenia z sytuacją kulturową 4) Mowa wiąże się z działaniem 5) Mowa narracyjna- wiąże się z działaniem pośrednio (opowieści snute przy ognisku wiążą

się z uprzednim działaniem)

6) Funkcja mowy- jest współuczestniczenie fatyczne- więź wspólnotowa tworzy się przez samą tylko wymianę słów

Głównym zadaniem języka- nie jest wyrażanie myśli lub powielanie procesów intelektualnych, ale

raczej odgrywanie aktywnej, pragmatycznej roli w zakresie ludzkich zachowań.

Dziś przedmiotem refleksji są złożone procesy dialektyczne łączące ekspresję językową ze

znaczeniami kulturowymi.

Nabywanie wiedzy o świecie- za pośrednictwem schematów, prototypów, metafor.

W procesie enkulturacji jednostki nabywają kompetencji w coraz rozleglejszej sferze

doświadczenia. Wokół nich organizuje się typowe słownictwo- ich znak rozpoznawalny.

Doświadczenia istotne z punktu widzenia kultury- wyodrębniane są językowo pod postacią

schematów i stają się prototypami ludzkiego doświadczenia- wg nich oceniamy ludzi, określając co

w ich zachowaniu jest ”normalne”, a co nie. Tu rodzą się podstawy do spontanicznego

etnocentryzmu.

METAFORA:

1) wyrażeniem językowym 2) schematem artykulacji pojęciowej opartym na przekształceniu semantycznym

George Lakoff, Mark Johnson- metafory tkwią głęboko w ludzkim doświadczeniu i tworzą

koherentne systemy zorganizowane wokół pewnych pojęć, pojęcia tworzą strukturę; ludzkie

działania mają charakter metaforyczny.

Duża część zmian w obrębie kultury powstaje w wyniku wprowadzenia nowych pojęć

metaforycznych, np. czas to pieniądz- metafora przejęta ze Stanów Zjednoczonych

Jack Goody – wpływ pisma, czytania i pisania na zmiany w sposobie ludzkiego myślenia;

Forma pisana- statyczna i podkreślająca walor komunikacyjny

Forma mówiona- dynamiczna, komunikacyjna i podkreślająca emocjonalny aspekt języka

Możliwe 3 warianty sytuacji językowej:

1) społ. Posiada tylko formę oralną

docsity.com

11

2) mówioną i pisaną, którą a)posługują się wszyscy, b)jedynie wąska wyspecjalizowana grupa ludzi

3)język jest tylko formą pisaną, gdyż:

a)forma oralna zanikła, b) nigdy nie istniała

Odmienność społeczeństw prymitywnych i nowożytnych – wynikła z innych sposobów i

możliwości komunikowania.

Pismo- sprawia, że język jest bardziej krytyczny, racjonalny, receptywny; słowo pisane jest

oddzielone od rzeczywistości; umożliwia, utrwala schematy i prototypy kumulowanie wiedzy.

ROZDZ..4

WZGLĘDNOŚĆ I UNIWERSALNOŚĆ

Do czasów Franza Boasa i Bronisława Malinowskiego w antropologii niepodzielnie dominowało

stanowisko obiektywistyczne- uniwersalizm.

Boas- def. kultury:- to reakcje na czynności, które charakteryzują zachowania jednostek

stanowiących grupę społeczną w relacji do jej otoczenia naturalnego, do innych grup oraz wytwory

czynności i ich rola w życiu grup.

Kultura jest czymś więcej niż wyliczeniem tych elementów- posiada bowiem strukturę, a jej

elementy nie są niezależne Należy badać ją całościowo

Pierwszym zadaniem antropologii- drobiazgowy opis całokształtu każdej konkretnej kultury ze

szczególnym uwzględnieniem jej języka.. Kontekst kultury decyduje o różnicach w myśleniu.

Teza relatywizmu kulturowego

- Ukazanie, że wszystkie kultury są równe. Nie ma najbardziej racjonalnego sposobu organizacji społecznej. Odmienne kultury dopracowały się różnych systemów wartości i

instytucji społecznych . Najlepszą drogą poznania alternatywnych sposobów organizacji

społeczeństw jest uczestnictwo w ich życiu. Wartości kulturowych nie powinno się

ujmować w terminach filozoficznych.

- Kultury są ze sobą nieporównywalne, gdyż każda z nich tworzy swoisty i niepowtarzalny układ odniesienia dla żyjących w niej jednostek(nabyte w procesie enkulturacji

postrzeganie świata fizycznego i społecznego)

- Nie ma rzeczywistości jako takiej- lecz widziana przez pryzmat „MOJEJ KULTURY”

Melville Herkovitz- należy odróżnić pojęcie absolutów kulturowych, od kulturowych

uniwersaliów

UNIWERSALIA- to powszechne typy instytucji (rodzina, system moralny; które możemy

odnaleźć we wszystkich typach społeczeństw

ABSOLUT- nie ma kulturowych absolutów, gdyż nie ma obiektywnych wartości absolutnych

Nie ma norm, które pozwalałyby ustalić wyższość jednej kultury nad drugą- nie ma

usprawiedliwienia dla kulturowego imperializmu.

Względność norm i wartości- tylko w perspektywie międzykulturowej.

Odmiany relatywizmu kulturowego:

1) r. etyczny 2) r. prawny 3) r. rozumu 4) r. postrzegania

docsity.com

12

5) r. pojęciowy 6) r. językowy

Nauki społeczne- 2 wersje:

1) sądy wartościujące- względność etyczna; 2) aspekt pojęciowo-poznawczy- dot. relatywizmu poznawczego w sensie względności

poznawania świata

Relatywizm moralny- nasze rozumienie okrucieństwa może być zupełnie nieadekwatne w innej

kulturze.

Nauka nie dysponuje metodami, które umożliwiłyby wybór między sprzecznymi sądami i teoriami

etycznymi. Pojęcia dobra i zła są całkowicie zależne od kultury i jedynie w jej ramach mogą być

właściwie rozumiane

Relatywizm metaetyczny- niemożność sformułowania sądów o wartościach dających się

obiektywnie uzasadnić i niezależnych od określonych czynników społeczno- kulturowych.

Rozumienie innych kultur nie musi zakładać ich akceptacji.

2 możliwe rozwiązania w rozważaniach nad moralnością:

1) moralność jest funkcją ogólnych wzorów kultury (r. Benedict) 2) jej charakter zależny jest od dominującego w wyodrębnionej grupie światopoglądu

Moralność jest względna w tym sensie, że zależy od systemu pojęciowego. Jeśli dwa odpowiednie

systemy pojęciowe różnią się – różnią się też sądy moralne.

Relatywizm poznawczy- stanowi podstawę relatywizmu kulturowego.

Kiedy pragniemy wyjaśnić dlaczego w takiej to a takiej kulturze pojawiają się odpowiednie

zachowania i wytwory kulturowe, należy uprzednio zrekonstruować myślowe zaplecze tej właśnie

kultury.

Skoro kultury mogą być pojęciowo całkowicie odmienne i brak jest obiektywnych sposobów i

kryteriów umożliwiających „wgląd” w jej strukturę ~ czy można prowadzić jakiekolwiek badania?

OBIEKTYWNO- RELATYWISTYCZNE ZAŁOŻENIE – różne kultury organizują myślowo

zasadniczo ten sam świat zewnętrzny, ale różnie go konceptualizują i opisują, dlatego, że posługują

się odmiennym strukturalnie językiem.

Dla badań porównawczych konieczny jest „wspólny mianownik”

Robin Horton; Michał Buchowski

- Teorie prymarne- zbudowane na bazie codziennego doświadczenia środowiska; zbieżne we

wszystkich grupach ludzkich

- Teorie wtórne – usiłują pojęciowo wyjaśnić istotę zjawisk ukrytą pod powierzchnią zjawisk empirycznych

Na rzecz teorii prymarnej racje rozwojowo- genetyczne- gdyby nie identyczne rozpoznawanie

przez nią natury rzeczywistości- człowiek jako gatunek biologiczny nie przetrwałby.

Zróżnicowanie kultur odnosi się do teorii wtórnych.

Każda kultura posiada teorię wtórną

Pogląd równości wszystkich kultur- 3 postawy:

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 12 pages
Pobierz dokument