Geografia fizyczna i ekonomiczna - Notatki - Geografia, Notatki'z Geografia
Grzegorz
Grzegorz14 June 2013

Geografia fizyczna i ekonomiczna - Notatki - Geografia, Notatki'z Geografia

PDF (300 KB)
31 strona
766Liczba odwiedzin
Opis
Geografia: notatki z zakresu geografii przedstawiające geografię fizyczną i ekonomiczną; gałęzie geografii fizycznej.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 31
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 31 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 31 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 31 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 31 pages
Pobierz dokument

Geografia ekonomiczna

wróć

Wykład I 02.11.2001

geografia fizyczna

Gałęzie geografii fizycznej

• geomorfologia/geologia • hydrografia lądu • oceanografia/oceanologia • klimatologia/fizyka atmosfery • geografia gleb • biogeografia

 fitogeografia  zoogeografia

geografia ekonomiczna

• geografia ludności (cechy, rozmieszczenie, wykształcenie, zatrudnienie, struktura zawodowa, migracje ludności)

• geografia osadnictwa (miasta, wsie, ich funkcje � portowe, przemysłowe, turystyczne, administracyjne)

• geografia rolnictwa (co się uprawia, w jaki sposób, własność ziemi) • geografia komunikacji - geografia transportu (na wybrzeżu transport morski)

- geografia łączności

Stanisław Berezowski, Alfred Harning, Teofil Lijewski - transport polski

• geografia przemysłu (złoża surowców, warunki eksploatacji, okręgi, rozmieszczenie przemysłu, jego różnorodność)

• geografia usług (usługi podstawowe i usługi wyższego rzędu, zasięg oddziaływania, walory antropogeniczne)

• geografia medyczna • geografia polityczna (rozpady i tworzenie systemów, organizacje międzynarodowe,

ustroje, kartografia) • geografia regionalna kompleksowa � analizuje poszcze

środowiska i dokonuje alokacji jednostek przestrzennych w pewne grupy

np. ściana wschodnia � regiony nie pokrywają

funkcje geografii

• informacyjno-diagnostyczne (kiedy, dlaczego)

• teoretyczno-wyjaśniająca

teorie ryftów, El Nino

• prognostyczna (raport rzymski) • planistyczno-decyzyjna • opisowa

• kierunek opisowy • kierunek regionalny

opis według krajów i państw (regionalny)

• kierunek towaroznawczy • kierunek środowiskowy

determinizm geograficzny

• kierunek wyżywieniowy • kierunek typologiczny - analizuje poszczególne cechy i próbuje wyszczególnić typy i

regiony

region -północno-wschodnie wybrzeże USA

• kierunek konserwacyjny (kierunek ekologiczny) - ochrona i kształtowanie środowiska

Litosfera, hydrosfera, atmosfera, biosfera - tam gdzie wszystkie te elementy wzajemnie się nakładają � pedosfera

antroposfera (twory ludzkie)

środowisko geograficzne - środowisko przyrodnicze + twory człowieka

Wykład II 09.11.2001

108 mln km2 Pacyfik

106 mln km2 Atlantyk

95 mln km2 Indyjski

510 mln km2 - powierzchnia ziemi

11022 m - Rów Mariański

na Atlantyku Rów Portorykański 9212 m głębokości

Na Oceanie Indyjskim - Rów Jawajski 7450 m

powierzchnia Najwyższy szczyt

Azja - 44 mln km2 Czomolungma, Mount Everest (Himalaje) 8848m n.p.m.

Afryka - 30 mln km2 Kibo 5895 m n.p.m.

Ameryka Północna - 24 mln km2 McKinley (Alaska) 6194m n.p.m.

Ameryka Południowa - 18 mln km2

Anconcagua (Alpy Południowe) 6960m n.p.m.

Antarktyda - 14 mln km2 Masyw Vinsona 5140m n.p.m.

Europa - 10 mln km2 Mont Blanc (w Alpach) 7807m n.p.m.

Australia i Oceania - 9 mln km2 Góra Kościuszki 2230m n.p.m.

Troposfera - ok - 70°C, 50hPa

źródła informacji w geografii

• statystyka regionalna (dostarcza liczb)

dane statystyczne, które dotyczą niewielkich jednostek przestrzennych, taka stała statystyka zawiera szeregi geograficzne (terytorialne)

źródła - masowe badania statystyczne

np. spis powszechny

spis rolny ( co roku na przełomie czerwca i lipca)

ewidencja (status cywilny, stan majątkowy, ewidencja gruntów)

• statystyka operacyjna (nie dotyczy polskiego rolnictwa) • sprawozdawczość (powołane są do tego urzędy statystyczne, powiatowe)

sprawozdawczość jest zawsze okresowa

• badania własne (ruchu krytycznego, rolników) powinno się to odbywać w formie ankiety pisemnej

• badania metodą reprezentacyjną

- monitoring (dotyczy najczęściej środowiska przyrodniczego) - ma wpływ na życie społeczno gospodarcze

zdjęcia z satelity są robione tak że część ich się pokrywa � stereoskopy

panchromatyczne, w określonym widmie (np. w podczerwieni)

źródłem informacji są książki, atlasy, internet (www.fao.org)

informacje potrzebne do interpretacji zjawisk społecznych

st. - short tone - 1017kg

kartogram

kartodiagram

diagram

Liczby bezwzględne - sztuki, kg, hektary � wyrażone jednym słowem

względne (relatywne) - procent (część w stosunku do całości) np. plony w decytonach do jednego hektara

indeksy łańcuchowe - bo zazębiają się

szeregi momentów, szeregi okresowe, jedne moment � jedne okres -sz regi statyczne

szeregi dynamiczne - dane z kilku lat

miary naturalne, jednostki techniczne

jednostki umowne - kalorie - można je dodawać, czynić obliczenia typu struktura

jednostka zbożowa - zawartość białka i skrobi w stu gramach w stu kilogramach zboża (1 jednostka zbożowa)

sztuka duża - teoretyczne zwierzę ważące 500kg

ceny bieżące

ceny stałe

jednostki administracyjne

• pierwszego rzędu • drugiego rzędu

Im wyższy stopień uogólnienia tym liczba jest bardziej fałszywa.

Zaletą jednostek jest to, że wszystko się na nich komentuje i dlatego są na ich temat dane

wadą jest to że

• są zmienne w czasie • nie mają również jednakowej wielkości • mają różny kształt

jednostki przyrodnicze, które np. mają identyczną budowę geologiczną, nachylenie

jednorodne warunki naturalne

jednostki geometryczne -zaletą jest to że są niezmienne w czasie, wadą że nie ma dla tych naturalnych podziałów danych

Wykład III 16.11.2001

kartogram

siatka geograficzna

rozmieszczenie topograficzne � kropki stawia się w zjawiska

zsumowana liczba kropek daje liczbę

kopki rozmieszcza się równomiernie na obszarze całej jednostki administracyjnej � rozmieszczenie kartogramiczne (im więcej ludzi tym ciemniejszy obszar bo więcej kropek)

mapy izorytmiczne

T: Geografia ludności

Większość ludności zamieszkuje średnie szerokości geograficzne zwłaszcza półkuli północnej

23% ludności świata koncentruje się w Azji Wschodniej � Chiny, Japonia, Kore

20% ludności świata to obszary Półwyspu Indyjskiego � Indie, Pakistan, Bangl

Europa zachodnia i środkowa - 14% ludności świata

Ameryka Północna - rejon oceanu Atlantyckiego (Boston, N.Y, Chicago)

Ekumeny - obszary zamieszkane stale i trwale zagospodarowane

Anekumeny - obszary w ogóle nie zamieszkane i niezagospodarowane np. akweny morskie, oceaniczne, pustynie, wysokie góry, tereny podbiegunowe

Paraekumena (subekumena) - pośrednie między ekumeną, a paraekumeną, trwale zagospodarowane, wykorzystywane gospodarczo, ale niezamieszkane np. obszary wypasu zwierząt lub zamieszkiwane tylko okresowo np. przez koczowników.

1830 - pierwszy miliard ludności

1930 - drugi miliard

1960 - trzeci miliard

1975 - czwarty miliard

1986 - piąty miliard

1995 - szósty miliard

największy przyrost ludności po drugiej wojnie światowej - postęp medycyny, DDT (wyniszczył wszy), nie było klęsk głodu

W krajach trzeciego świata - olbrzymi procent urodzeń żywych i mała umieralność � eksplozja demograficzna

Organizm niedożywiony jest bardziej płodny, czynniki psychologiczne i kulturowe (np. wielożeństwo)

migracje (prześladowania, klęski żywiołowe - powodzie, wulkany, zmiany granic państwowych)

Afryka - od XVI do pierwszej połowy XIX wieku handel niewolnikami � ok. 20mln. ludzi

Antyle - Ameryka Środkowa - ok. 10 mln. potomków Afrykanów

Mulaci, Kreole, Metysi, Zambosi

Tunezja

Maroko 57 rok -5,8% 71 rok - 0,7%

Migracje -w Polsce ze Wschodu na Zachód - z Polski zachodniej 2mln. ludzi przesiedlono do Niemiec, ze Wschodniej - Kazachstan

z Polski do RFN - lata 68-74 - wyjechało 79 tyś. ludzi

75-82 - 346 tysięcy (Ślązacy, Mazurzy, Warmiacy)

82 rok - 34,8 tyś. powierzchnia 1950 1970 1990 1999

Wyszczególnie- nie

mln. km2

mln. osób

% osób/ km2

mln. osób

% mln. osób

% mln. osób

% osób/ km2

Świat 135,6

indeks>

2522

100

100

X

18,6

X

3696

146,6

100

X

5266

208,8

100

X

5978

237,0

100

X

44

X Afryka 30,3

indeks>

221

100

8,8

X

7,3

X

357

161,5

9,7

X

615

278,3

11,7

X

767

347,1

12,8

X

25,3

X Ameryka Południowa

17,8

indeks>

113

100

4,5

X

6,3

X

193

170,8

5,2

X

295

261,1

5,6

X

341

301,8

5,7

X

19,1

X

Wyszczególnie- nie

mln. km2

mln. osób

% osób/ km2

mln. osób

% mln. osób

% mln. osób

% osób/ km2

Ameryka Północna i Środkowa

24,2

indeks>

126

100

9,0

X

9,3

X

324

143,4

8,8

X

427

188,9

8,1

X

477

211,1

8,0

X

19,7

X Azja bez Rosji 31,8

indeks>

1402

100

55,6

X

44,1

X

2147

153,1

58,1

X

3181

226,9

60,4

X

3634

259,2

60,8

X

114,3

X Europa z całą Rosją

23

indeks>

547

100

21,7

X

23,8

X

656

19,9

17,7

X

722

132,0

13,7

X

729

133,3

12,2

X

31,7

X Oceania 8,5

indeks>

12,6

100

0,5

X

1,5

X

19,3

153,2

0,5

X

26,4

209,5

0,5

X

30,0

238,1

0,5

X

3,5

X

Migracje wewnętrzne � na obszarze ziem zachodnio -północnych po wysiedleniu Niemców � 6mln. ludności, 5mln. przesiedleńcy ( zza Buga, ze wsi, z małych miasteczek) 120tyś. osób z Polski południowo-wschodniej przesiedlono w ramach akcji �wisła� (olsztyńskie, gdańskie, koszalińskie)

Migracje sezonowe (wahadłowe) � niedorozwój budownictwa mieszkaniowego, dojazdy do szkoły, do pracy, najczęściej wynikają z chęci polepszenia statusu materialnego

struktura ludności wedle płci i wieku

• społeczeństwa progresywne (reprodukcja rozszerzona)

M K

• społeczeństwa recesywne (kraje o ujemnym przyroście naturalnym)

M K

• społeczeństwa stagnacyjne (statyczne)

wyręby wojenne � potem kompensacja powojenna

nie powtarzają się cyklicznie

rodzi się więcej chłopców, ale potem kobiet jest więcej

Trzy podstawowe rasy ludzi ( na podstawie różnic fenotypowych)

rasa europeidalna (rasa biała) -odmiana człowieka współczesnego. Główne cechy białej odmiany człowieka to: ortognatyzm, polegający na lekkim wysunięciu kości twarzy do

przodu, otwory oczne szerokie, ubarwienie oczu różne � dużo osobników duży, wąski, wyraźna bródka (wysunięta do przodu dolna część trzonu żuchwy), ciało obficie owłosione, włosy proste lub faliste, ale nigdy fil fil, owalne w przekroju, rosnące ukośnie,duży odsetek blondynów, skóra jasna.

Największy odsetek osobników z grupą krwi Rh-

Pierwotne rozmieszczenie tej rasy to Europa, Azja zachodnia

rasa negroidalna (rasa czarna) - skóra o różnych odcieniach barwy brunatnej aż do prawie czarnej, z wyjątkiem stóp i wewnętrznych części dłoni; włosy silnie skręcone, wełniste lub fil fil, rosnące w kępkach, zarost u mężczyzn umiarkowany lub słaby, owłosienie tułowia i kończyn słabsze niż u odmiany białej; barwa włosów i oczu zawsze czarna; nos z reguły szeroki lub bardzo szeroki, często spłaszczony o krótkiej podstawie; wargi grube, wydatne, często wywinięte; oczy duże, wypukłe, twarz często prognatyczna (brak podbródka),

steatopygia -(gr), cecha anatomiczna spotykana wśród kobiet głównie z plemienia Hotentotów i Buszmenów, polegająca na głębokiej lordozie z pochyleniem do przodu miednicy i obfitym otłuszczeniu wydatnych pośladków.

gen anemii sierpowatej

pierwotne pochodzenie Afryka Tropikalna i Oceania � Aborygeni, Now Gwinea

rasa mongoloidalna (rasa żółta) -odmiana człowieka współczesnego, zamieszkująca pierwotnie wschodnią, południowo-wschodnią i środkowowschodnią Azję, a także wyspy leżące poza kontynentem azjatyckim, m.in. Aleuty, Japonię i Indonezję, w wyniku wędrówek rozprzestrzeniona w strefie arktycznej, np. wzdłuż północnych wybrzeży Ameryki Północnej, północno-wschodniej Syberii oraz wschodniej i zachodniej Grenlandii. Cechami charakterystycznymi żółtej odmiany człowieka są: pigmentacja skóry od żółtawej po ciemnobrązową, oczy czarne lub brązowe, o ukośnej linii, utworzonej przez specyficzny fałd skórny (tzw. fałdę mongolską), łączący się z krawędzią górnej powieki, twarz płaska, z wystającymi kośćmi policzkowymi, często spotykany prognatyzm zębodołowy (tzn. wysunięcie ku przodowi kości twarzy w odcinku od podstawy nosa do krawędzi szczęki górnej), włosy czarne, proste, grube, okrągłe w przekroju, rosnące prosto, na twarzy i ciele z reguły rzadko rozsiane, krew głównie grupy B, wzrost niski (rzadko przekraczający 170 cm), plama mongolska � sina plama w okolicy lędźwiowo-krzyżowej u noworodków.

Wykład IV 23.11.2001

Meksyk - społeczeństwo młode Szwecja - społeczeństwo regresywne

Meksyk - 46,1% młodych Szwecja - 24,3%

wskaźnik przyrostu naturalnego w 1999 19,1

w 1990 20,8

Szwecja 1999 0,8

kraje pokomunistyczne - malejący przyrost naturalny

Litwa - 1990 4,6 1999 -1

Węgry - 1990 0,2 1999 4,8

Bułgaria - 1990 3,2 1999 -4,8

czynniki wpływające na rozmieszczenie ludności

ekwidystanta linie jednakowych odległości np. od linii brzegowej morza, od konkretnego punktu itp.

W strefie odległości poniżej 50 kilometrów od linii brzegowej od linii mórz mieszka aż 27% ludności

procent ogółu ludności odległość od morza w km 0 - 50 51 - 200 201 - 500 501 - 1000 powyżej

1000

8,2% 17,7% 27,3% 26,8% 20%

wszystkie lądy (bez Grenlandii i Antarktydy)

27 23 23 18 9

Europa 29 26 30 12 3

Azja 27 20 22 20 11

Afryka 18 27 19 23 13

Ameryka Północna 32 20 20 18 10

Ameryka Południowa 25 38 28 9 0

Australia z Oceanią 79 15 5 1 0

wysokość nad poziom

morza poniżej 200 200 501 - 1000 1001 - 1500 powyżej

1500

25,4% 26,8% 19,4% 28,4%

wszystkie lądy (bez Grenlandii i Antarktydy)

56 24 12 4 4

Europa 69 23 7 1 -

Azja 57 24 12 5 2

Afryka 33 24 21 14 8

wysokość nad poziom morza

poniżej 200 200 501 - 1000 1001 - 1500 powyżej 1500

Ameryka Północna 47 33 8 4 8

Ameryka Południowa 42 15 23 5 15

Austaralia z Oceanią 73 18 8 1 -

Gęstość zaludnienia ( osoba/km2) Bangladesz Azja 834

Tajwan Azja 594

Korea Południowa Azja 459

Holandia Europa 380

Sahara Afryka 1

Mauretania Afryka 2

Kraje o wysokim przyroście naturalnym to głownie kraje rolnicze niski - kraje bogate

W krajach wysoko rozwiniętych większość ludzi mieszka w miastach, procentowa liczba ludzi mieszkająca w miastach - wskaźnik urbanizacji

Wskaźnik urbanizacji w Polsce - 61% Niemcy powyżej 80% słabo rozwinięte (np. kraje afrykańskie) 20 - 24%

miasto - kryteria

kryterium administracyjne - prawa miejskie

miasta zakładane z góry - np. Kazimierz, Zamość, Gdynia

miasta początkowo pełniły funkcje obronne - np. Kraków

miasta średniowieczne - ciasne, wąskie uliczki

Paczków, Byczyna, Gdańsk - mury obronne

miasta renesansowe - zakładane 'na surowym kamieniu'

na planie siedmioboku - fortyfikacje w formie bastionów

Bernardo Morando - autor projektu zabudowy Zamościa

miasta kapitalistyczne - domy z cegły, dwupiętrowe � familoki

ulice robotnicze - górnicze, hutnicze

socjalistyczne - osiedla mieszkaniowe ('wielka płyta'

jednostka sąsiedzka - miasto w mieście nie posiadające odrębnych funkcji, polegające na etnicznym pochodzeniu mieszkańców

Ludzie w jednostkach sąsiedzkich nie asymilują się.

Układ sektorowy - najczęściej wymuszony warunkami przyrodniczymi - (np. Trójmiasto rozciągnięte nad zatoką)

baza ekonomiczna miasta - podstawa jego istnienia (kierunek zajmujący się funkcjami miast)

miasto spełnia funkcje na rzecz otaczającego terenu np. produkcja

aby określić funkcje miasta należy ludzi podzielić na dwie grupy

• czynni zawodowo • utrzymywani • czynni zawodowo - pracujący na rzecz funkcji egzogenicznej

- pracujący na rzecz funkcji endogenicznej

Im powszechniejszy zakład tym zasięg funkcji mniejszy, im bardziej unikatowy tym większy.

Funkcje miasta mierzy się liczbą zatrudnionych w funkcji miastotwórczej natomiast nazwę tej funkcji określa się na podstawie �co to jest�

• funkcje turystyczne- Zakopane • uzdrowiskowe - Polanica • transportowe - Tczew, Koluszki • portowe • administracyjne

funkcje jednorodne funkcje różnorodne

podział ze względu na liczbę mieszkańców - małe, średnie i megalopolis

Wykład VI 07.12.2001

Gleby - pedosfera - najcieńsza ze sfer skorupy ziemskiej � nie przekracza 2,5 me najbardziej produktywna warstwa około 40cm. Obok części mineralnej powstałej w wyniku wietrzenia, istotnym składnikiem gleby jest próchnica.

Efekt oddziaływania skały macierzystej - granulometryczne

skład mineralogiczny

podział gleb na grupy granulometryczne

trójkąt Osana

piaski

piasek luźny

piasek luźny pylasty

piasek słabo glinasty

woda higroskopowa, błonkowa, kapilarna, grawitacyjna (wolna), cząstki gleby

klimat - długość dnia i nocy, temperatury - im wyższe tym większe produkcje biomasy, skały

klasyfikacja według Fao, Iunesco

akrysole - czerwonożółte gleby zbielicowane -ferralitowe - w południowej Azji, Chinach, Borneo, zachodnio-południowej Afryce

mało przydatne rolniczo

alisole - duże ilości glinu, kwaśne, gorące klimaty monsunowe, uprawia się na nich ryż na przykład na Sumatrze

andosole - piaszczyste, powszechne na obszarach pustynnych Afryki, Australii, w Europie - gleby na wydmach

pradoliny - Bory Tucholskie, Pradolina Warszawsko-Berlińska

antrosole - gleby wytworzone przez człowieka, albo mocno zmienione - Belgia i Holandia, gleby w obszarach podmiejskich w krajach wysoko cywilizowanych

kambisole - gleby brunatne, dobre, zasobne w składniki mineralne, strefy klimatów umiarkowanych w południowo-wschodniej Azji, południowo-wschodniej Ameryce, dominują w Polsce

calcisole - zasobne w węglany wapnia, postać najczęstsza pod poziomem próchniczym

rędziny - klimaty suche, centralna Azja

czarnoziemy - głęboki zasobny poziom próchniczy, obszary trawiaste, stepowe - Południowa Europa, stepy zachodniej Azji, środkowa część Ameryki Północnej, pampasy i sawanny

ferrasowe - pas tropikalny Afryki, wyspy Pacyfiku, lasy tropikalne, dżungla

epifity

fluorisole - gleby powstałe z nanosów rzecznych - mady, w dolinach rzek

glejosole - tam gdzie występują skały drobnoziarniste (prawie ilaste) wysoki poziom wody gruntowej

warunki beztlenowe -> oglejenie tych gleb, obszary tundrowe Ameryki Północnej, Azja

szaroziemy - gleby między brunatnymi a czarnoziemami � przejściowe

gipsysole - tereny suche, pustynne, mają gips, obszary nawadniane bliskiego wschodu

listysole - gleby zbudowane z materii organicznej

kasztanoziemy - niskotrawiaste, ostnicowe

nitysole - czerwone ilsate gleby charakterystyczne dla sawann - Zair, Kamerun, Filipiny, Australia. Gleby na których są uprawy plantacyjne - kawa, bawełna, agawa

leptosole - na skałach masywnych, gleby na skałach litych z małą ilością wietrzeliny

liksysole - czerwone gleby obszarów półpustynnych, zasobne w składniki alkaliczne, południowa i wschodnia Azja, Wyżyna Brazylijska

feoziemy - próchnicze ziemie obszarów wilgotnych prerii - stepy wschodniej Azji

czarnoziemy - gleby o wysokich walorach rolniczych

plintosole - gleby lateritowe, Ameryka Południowa, Australia

podzole - gleby bielicowe

pozoluwiesole

luwisole

gleby przemyte

regosole - powstają na grubych odłamkach skał na obszarach podgórskich

sołączaki - gleby zasolone, chlorek sodu i potasu klimaty suche, na brzegach mórz

sołońce - złożone z jonów sodu

wertisole - odwracalne, wytworzone na drobnych materiałach skalnych w montmorilonit - wchłania duże ilości wody

dochód narodowy

produkt krajowy brutto

procent czynnych zawodowo

Kraje Beneluxu 1,9%

dochód narodowy

produkt krajowy brutto

procent czynnych zawodowo

Kamerun 650 USD/M 60,6%

Burundia 160USD/M 90,4%

Brazylia 3640USD/M 17%

Boliwia 860 USD/M 44,5%

Niemcy 27510 USD/M 2,6%

Indie 340 USD/M 60,1%

Chiny 620 USD/M 67,2%

Kongo 120 USD/M 64%

USA 26980 USD/M 2,2%

Etiopia 100 USD/M 83%

Polska 2790 USD/M 22,2%

W 1999 roku w Polsce - rolnik za ciągnik Ursus musiałby sprzedać 7,27 tony pszenicy ; 10,3 tony żywca wieprzowego ; 51 ton mleka

Austria - 10ha na jeden ciągnik

Holandia - 11ha

Meksyk - 574ha

Indie - 159ha

Polska 15,9ha

W krajach wysoko rozwiniętych przypada około 10 hektarów, a w nisko albo ich nie ma albo powyżej stu hektarów.

zużycie nawozów sztucznych

Egipt 400kg

Francja 273kg

Japonia 345kg

Polska 60kg

Rosja 26kg

produkcja roślinna świata

system odłogowy - dominuje w strefie tropikalnej - Afryka Centralna, Azja (żarowo odłogowy, żarowo leśny) uprawia się głównie rośliny zawierające dużą ilość węglowodanów na przykład bataty

system ugorowy - we wszystkich krajach trzeciego świata, obszary w strefach półsuchych nawet wysoko rozwiniętych

system uprawy ciągłej - 100% ziemi nadającej się do wykorzystania poplony, śródplony

system plantacyjny - uprawa roślin wieloletnich przez długi okres czasu na tym samym polu � kakao, herbata, trzcina cukrowa, banany, cytryny, oliwki, winna latorośl

pszenica - 2000r. 582,2 mln ton na świecie Chiny 17,3% Indie 12%USA 10,6% Francja 10,6% Rosja 6,3%

ryż - 592,9% mln ton Chiny 32,1% Indie 22,8% Indonezja 8,6% Wietnam 5,4% Bangladesz 5%

kukurydza - 596,4 mln ton USA 44,1% (89 kwintali z hektara) Chiny 17,3% Brazylia 5% Meksyk 3,1% (21,7 kwintali z hektara) Francja 2,7%

jęczmień - 135,9 mln ton Kanada 10,7% Rosja 9,3% Niemcy 8,9% Hiszpania 7,9%

żyto - 20,5 mln ton Rosja 27,3% Niemcy 20,5% Polska 19% Białoruś 8,3%

ziemniaki - 301,8 mln ton Chiny 19,2% Rosja 10,6% Polska 7,6% Indie 7,5% USA 7,2%

rośliny dostarczające tłuszczu - soja - 162,5 mln ton USA 48,6% Brazylia 19,5% Argentyna 12% Chiny 8,7% Indie 3,3%

rzepak - 39,5 mln ton Chiny 27,3% Kanada 17,9% Indie 15,5% Francja 9,1% Niemcy 8,6%

oliwki - 13,6 mln ton Hiszpania 27,2% Włochy 23,6% Grecja 14,2% Tunezja 7,4% Syria 5,5%

trzcina cukrowa - 1,3 miliarda ton Brazylia 25,3% Chiny 6,2% Tajlandia 4%

Wykład VII 14.12.2001

Chów i hodowla zwierząt

systemy chowu zwierząt - większość z nich żywi się pokarmem roślinnym � związane z występowaniem formacji trawiastych � stepy, prerie, pampasy

Dość duży okres trwania pory suchej - strefa podzwrotnikowa

wypas zwierząt jest okresowy - nomadyzm, koczownictwo - całe społeczeństwa z całym dobytkiem wędrują ze zwierzętami.

Koczownictwo - tryb życia polegający na nieustannym przemieszczaniu się z miejsca na miejsce, zwykle związany z nomadyzmem, czyli ciągłą wędrówką w poszukiwaniu dogodnych pastwisk. Współcześnie koczownictwo ogranicza się do obszarów najmniej korzystnych dla gospodarki.

Nomadowie - ludy pasterskie i zbieracko-łowieckie prowadzące koczowniczy tryb życia. Nomadowie zamieszkują tereny, na których niemożliwa jest systematyczna uprawa roli, a pastwiska muszą być zmieniane w ciągu roku (brak wody). Tam, gdzie warunki klimatyczne pozwalają, nomadowie prowadzą półkoczowniczy tryb życia.

Przeżuwacze - bydło, owce, kozy, konie, wielbłądy, osły, jaki, lamy, alpaki

Sudan, Azja Środkowa - obszary stepowe, karakumy

zwierzęta są najczęściej w złej kondycji fizycznej � niedożywione, z pasoż zniszczoną skórą

rolnictwo pierwotne - selekcja zwierząt zachodzi w sposób naturalny

systemy trawiaste ponieważ niekoniecznie muszą znajdować się w granicach jednego państwa trzeba uregulować kwestię przepędzania zwierząt prawnie z danym krajem, chyba że kraj jest tak rozległy ze jego obszar wystarcza na wypas.

Chiny, Mongolia, Angola

system otogonny - przypominają system koczowniczy, ale własność stada jest państwowa

Mongolia, Kazachstan

ostra zima - klimat skrajnie kontynentalny suchy

czarna śmierć - latem, suche wypalone tereny

biała śmierć - zimą

system ranczerski - stada zwierząt rasowych, wyselekcjonowanych

przepędzane w stronę stacji kolejowych gdzie są potem przetwarzane na mięso - mięso mrożone

transhumancja - przemieszczania się ludzi razem ze zwierzętami - nie wszystkich, tylko pasterzy. Stałe siedziby w których mieszkają ludzie zajmujący się hodowlą.

Klimat śródziemnomorski Afryki Północnej

Azja - gorące i suche lato

zima łagodna, rzadko mrozy, wilgotna

system wypasu - latem wędruje się w góry gdzie jest wilgoć i jest ciepło a więc jest i trawa, a zimna na niziny gdzie są takie same warunki jak w górach latem.

system pastwiskowo - ogorowy - ostra zima, zanik wegetacji - trzeba robić zapasy żywności i wybudować budynki do przezimowania

wędrówki ludzi ze stadami na hale wysokogórskie � Francja, Kaukaz, Polska

kierdel - stado owiec w górach, także gromada kozic.

redyk [rum.], gromadny wypęd owiec na odległe hale (połowa maja), także powrót z wypasów (we wrześniu), dozorowany przez bacę i juhasów, połączony z tradycyjnymi uroczystościami.

system z letnim wypasem górskim

system przydomowy - zwierzęta żyją z ludźmi przy domu, żywią się często tym samym co gospodarze. W tym systemie żyje największa ilość trzody chlewnej na świecie � np. w Chinach - 48,3% pogłowia światowego.

system uczuciowy - bydłomania - święte krowy w Indiach - 16,4% pogłowia światowego

bydło w 2000 roku - 1,3 miliarda sztuk Indie 16,4% Brazylia 12,6% Chiny 7,8% USA 7,4% Argentyna 4,1%

kraje o dużej powierzchni i o znacznej ilości trwałych użytków zielonych

system przemysłowego tuczu zwierząt - charakteryzuje się dużą koncentracją zwierząt

np. brojlery - przeznaczone na ubój młode, intensywnie tuczone kury, kaczki, indyki, króliki; najbardziej rozpowszechnione brojlery kurze, których produkcja ma charakter przemysłowy; na brojlery nadają się wyselekcjonowane rasy mięsne i ich mieszańce, dające szybkie przyrosty masy.

Bydło zarodowe

trzoda chlewna w 2000 roku - 904,7 miliona sztuk Chiny 48,3% USA 6,6% Brazylia 3% (27,3 mln.) Niemcy 3% (27,0 mln.)

pasze przemysłowe - komponowane z soi, kukurydzy

makuchy - pozostałości po wytłaczaniu roślin oleistych - białko i tłuszcz

białko zwierzęce - mączka rybna

Hiszpania 2,4%

Wietnam 2,1%

Rosja 2,0%

Polska 2,0%

owce w 2000roku - 1,1 miliarda sztuk

Chiny 12,4%

Australia 11%

Indie 5,5%

Iran 5,1%

Nowa Zelandia 4,3%

Sudan 4%

Wielka Brytania 4,2%

Owce zajmują taką niszę ekologiczna, która nie nadaje się do innego użytku. Peryferyczne obszary rolnictwa � obszar zwrotniko Argentyna, Mongolia), obszar górski (np. Chiny, Turcja), klimat morski (np. Wielka Brytania).

bydło mleczne - rozróżnia się bydło domowe garbate - zebu i bezgarbne - w tym także wielkorogie watussi oraz gospodarczo najważniejsze liczne rasy typu europejskiego o użytkowaniu mlecznym, mięsnym i ogólnym mleczno-mięsnym; najcenniejsze rasy mleczne dżerseje, ayrshire, holstein friesian, anglery; mięsne: aberdeen angus, herefordy, szorthorny, szarole; mleczno-mięsne: bydło nizinne czarno-białe, nizinne czerwono-białe, czerwona duńska rasa bydła, czerwona polska rasa bydła, szwyce oraz bydło simentalskie i kostromskie

trzoda chlewna � ważna jest proporcja pomiędzy m ięsem a tłuszczem

współczesne rasy dzieli się na 3 główne typy użytkowe: mięsne (późno dojrzewające i szybko rosnące), tłuszczowo-mięsne (wcześnie dojrzewające i szybko rosnące) i słoninowe (późno dojrzewające i wolno rosnące); obecnie rasy tłuszczowo-mięsne są stopniowo przekształcane na mięsne, a słoninowe wypierane przez mięsne.

rasy typu mięsnego - m.in.: wielka biała angielska, niemiecka biała szlachetna, wielka biała polska (wbp), polska biała zwisłoucha (pbz), złotnicka biała (złb), pietrain

rasy typu tłuszczowo-mięsnego - berkshire, świnia puławska, essex.

typ słoninowy - złotnicka pstra (złp), mangalicka świnia.

typ smalcowy - rasy słabo umięśnione, o słabym kośćcu, wcześnie dojrzewające, o niskich przyrostach, mające skłonność do zapasania się. Świnie typu smalcowego hodowane są głównie w Azji m.in. świnia wietnamska i świnia chińska.

owce - szetlandy,

merynos - wełniste

karakuły - czarny, szary, brązowy - na Kaukazie � tłustoogoniasta

wrzosówki, romanowskie - północna, północno-wschodnia - kożuchowe

kenty - mięsno-wełnisty

gisarska - tłustopośladkowe

hempszyry, southdown, ildefransy - mięsny

cakle - prymitywna rasa owiec górskich

konie w 2000 roku - 60,2 miliona sztuk

Chiny 14,8%

Brazylia 10,6%

Meksyk 10,5%

USA 9,3%

Argentyna 5,5%

Rybołówstwo - warunki przyrodnicze - korzystne warunki przyrodnicze dla życia organizmów morskich � szelfy kontynentalne � 200metrów, wody płytkie

fitoplankton -> zooplankton -> ryby

ryby żywiące się fitoplanktonem - tołpyga, amur

duża ilość składników biogenicznych dostarczanych przez rzeki � strefa mieszani słodkich i słonych, strefa średnich szerokości geograficznych i wyższych, wody chłodne

procent połowów w 1998

Azja 47,4%

Europa 21,0%

Ameryka Południowa 13,3%

Ameryka Północna 9,2%

Afryka 4,8%

Oceania 1,4%

Pacyfik NW 31,6%

Atlantyk NE 14,0% (prąd zatokowy)

Pacyfik SrW 11,9%

Pacyfik SrE 10,3% (zimny prąd peruwiański)

1970 wojna dorszowa - między Islandią, a Wielką Brytanią

50 mil morskich od brzegu - strefa danego kraju

od 1975 roku - 200 mil morskich

1982 konwencja praw morza - uchwaliła powszechną strefę 200 milową wyłączności połowów i eksploatacji bogactw mineralnych

konwencja państw Morza Bałtyckiego - podział Bałtyku na strefy ekonomiczne, na których kraje mogą gospodarować

sporna strefa połowów - Szwecja - Rosja, Dania - Polska

limity połowów - łososie i węgorze - na sztuki

Wykład VIII 21.12.2001

światowe połowy morskie według kontynentów i akwenów w latach 1994 i 1998

Rybołówstwo w Polsce

polska flota rybacka w latach 1945 - 1999

w tonach rejestrowych - metry przestrzenne - RT (pojemność brutto)

stocznia rybacka w Ustce

traulery, ligotraulery

metody aktywne połowów - sieć ciągnięta przez dwa traulery

echolokacja - lokalizowanie ławicy ryb

przynęty - wabienie ryb -dźwięki jakie wydają ryby w okresie tarła, światło

spadek wydajności, flota jest nieodnawiana (starzeje się)

poławiane i przetwarzane na miejscu

Północno Zachodni Pacyfik - Beringa, Ochockie

u wybrzeży Kanady i Alaski, na podstawie umów zawieranych z innymi krajami

np. z Chile,

u zachodnich wybrzeży Afryki

1975 - 816,5 tyś. ton

Bałtyk

Północno- Zachodni Pacyfik

Atlantyk Południowo-Zachodni

Pacyfik Północno- Zachodni - Morze Ochockie

Magadan

1995 Rząd Polski podpisał umowę z Rosją że się z wód wycofają (Morza Ochockiego)

Polska flota łowcza opuściła wody międzynarodowe na Morzu Ochockim 5 VII 1995 roku

1995 - 150USD za tonę rybołówstwo1996 - 200USD za tonę

limity połowów

1998 - 300tyś. ryb poławianych

88 tyś. ton

spór między Kanada a Hiszpanią o połowy

połowy: 1975 - 816,5tyś. ton

1998 - 298,7tyś. ton - 65,5 tyś. ton Pacyfik Północno-Zachodni

1999 - 222tyś. ton - 120 tyś. ton na Bałtyku

1999 -221 849 ton

Bałtyk i zalewy - 58%

Pacyfik NW - 30%

Atlantyk Antarktyczny - 9%

Atlantyk Południowo-Zachodni - 2%

Atlantyk NE - 1%

Atlantyk Północno-Zachodni - 0%

Polskie połowy ryb i innych organizmów morskich w 1999roku

Szproty - 32,3% (Atlantyk Antarktyczny) Mintaje - 29,5% (Morze Ochockie) Dorsze - 12,6% Śledzie - 8,7% Kryl - 8,6% Ryby płaskie - 2,6% Kalmary - 2,2% Czarniaki - 0,4% Buławiki - 0,3% Trocie - 0,2% Krewetki - 0,2% Łososie - 0,1% Plamiaki - 0,0% Karmaryny - 0,0%

połowy ryb na Bałtyku w 1997 roku według krajów

989 507 ton (bez Litwy) Szwecja - 27,1% Dania - 18,3% Polska 17,9% Finlandia - 11,9% Estonia - 9,6% Łotwa - 8,7% Federacja Rosyjska - 4,2% Niemcy - 2,3%

połowy ryb na Bałtyku według krajów

połowy ogólem

1994 - 781,5tyś. ton

1997 - 899 507 ton (bez Litwy)

Szwecja - 1994 - 235 606

1997 - 267 996

Dania - 1994 - 163 755

1997 - 181 347

Polska - 1994 - 116 500

1997 - 176 979

polskie połowy na Morzu Bałtyckim w 1999

Głębia Gdańska - 4,7%

Cieśnina Duńska

używki

produkcja kawy w 2000 roku 7,1 mln ton

Brazylia - 25,9%

Kolumbia - 8,9%

Indonezja - 6,4%

Wybrzeże Kości Słoniowej 5,1%

Wietnam 4,5%

produkcja herbaty w 2000 roku - 2,9 mln ton

Indie - 26,3%

Chiny - 25,3%

Sri Lanka - 9,9%

Kenia - 7,9%

Indonezja - 5,3%

kartodiagram - diagram na którym przedstawia się cechy wymierne liczbowo, przedstawiane różnymi miarami cechy podzielić na pięć klas rozpiętości światowej

dewiacja -wzorzec i kryterium odchylenia od wzorca

rolnictwo pierwotne - szczepowa własność ziemi, wspólne użytkowanie, produkcja własna na potrzeby własne, rolnictwo subsystencyjne

• pasterstwo koczownicze • rolnictwo kopieniacze - odłogowe

tradycyjne - latyfundia - (Chiny, Kambodża � plantacje)

rolnictwo zbiorowe, chów przydomowy

rolnictwo rynkowo-kapitalistyczne - duże, wysoko zmechanizowane gospodarstwa

transgenika, przemysłowe, bawełna, rzepak

hodowle

fermy tuczu przemysłowego

rolnictwo uspołecznione - socjalistyczne - wielkie przestrzenie, gospodarstwa centralnie planowane

Wykład VIII 04.01.2002

Wyżywienie

40 różnych składników - 15 witamin, 10 aminokwasów, 15 - 20 pierwiastków mineralnych, tłuszcze, musi dostarczać dostatecznej ilości energii

zapotrzebowanie kaloryczne zależy od płci - mężczyźni z reguły potrzebują więcej

od wieku - osoby młode więcej

rodzaju pracy - pracownicy fizyczni więcej

warunków klimatycznych - mieszkańcy zimnych klimatów więcej

ustalono że mniej więcej aby pożywienie zaspokajało wydatek energii powinno zawierać powyżej 2300kcal

2300 - 2700 pożywienie wystarczające

2700 > wyżywienie obfite, nadmierne

zużycie - 3300kcal

kaloria - ilość ciepła potrzebna do ogrzania 1 grama wody o 1°C przy normalnym ciśnieniu

Białka

białko pełnowartościowe - brak białka w diecie powoduje upośledzenie umysłowe

budowa nowych struktur i ich odbudowa, enzymatyczne, odpornościowe funkcje

kwasiohior - m' buaki -mniej niż 50 gramów na dobę - w tym mniej niż 50% białka zwierzęcego

żeby uzyskać 1 kcal ze zwierzęcych produktów - potrzeba 5-6 kcal pierwotnych (z produktów roślinnych)

np.około 3600 kcal - pomnożyć razy ilość kalorii pierwotnych i mamy ok. 18000kcal

norma zapotrzebowania białka to około 1 gram na 1 kg ciała dorosłego człowieka w tym około 50% białka zwierzęcego.

Tłuszcze

tłuszcze zwierzęce - słonina, smalec, masło - nasycone - są magazynowane w organizmie

stanowią zapas z którego organizm może wytwarzać energię - z jednego grama tłuszczu można uzyskać około 2,2 razy więcej energii niż z 1 grama węglowodanów lub białka.

Stanowią osłonę organów wewnętrznych, pełnią funkcję termoizolacyjna, są źródłem niezbędnych kwasów nienasyconych - tłuszcze roślinne, dostarczają witamin A,D, poprawiają wartości smakowe pokarmów.

łączenie niektórych pokarmów powoduje zmianę ich wartości energetycznej

Węglowodany

węglowodany - cukry - np. skrobia w ziemniakach,

pełni funkcje zapasowe, błonnik - wypełniający

główne źródło energii i przebieg procesów metabolicznych (np. spalanie tłuszczu)

Witaminy

związki organiczne nie mające żadnych właściwości odżywczych, ale wchodzą w skład enzymów i regulują procesy biochemiczne i fizjologiczne.

Witamina A - retinol, akseroftol - 'witamina wzrostowa', zapewnie normalne funkcjonowanie naskórka, odporność na zakażenia ropne, prawidłowe widzenie

niedobór powoduje między innymi suchość, rogowacenie i łuszczenie się naskórka, wysychanie i następnie rozmiękczanie rogówki i białkówki oka, ślepotę zmierzchową

główne źródła to masło, jaja, wątroba, mięso jako prowitaminy np. marchew

Witamina D - kalcyferol - reguluje gospodarkę wapniowo- fosforową, kieruje metabolizmem tkanki kostnej, pobudza wchłanianie wapnia z jelita cienkiego.

niedobór powoduje krzywicę, u dorosłych rozmiękczanie kości

jako prowitamina lub gotowa witamina - tran, mleko, jaja, masło

pod wpływem ultrafioletu powstaje w skórze z prowitaminy

Witamina E - tokoferol - wpływa na płodność, bierze udział w utlenianiu biologicznych, wpływa na działanie tkanki mięśniowej, zapobiega tworzeniu się polipów w jelicie grubym

niedobór powoduje zaburzenia płodności

źródłem są jarzyny, jaja, pieczywo razowe, sałata, oleje roślinne, kiełki zbóż

Witamina K - filochinon - warunkuje prawidłowy przebieg procesów krzepnięcia krwi i oddychania wewnątrz komórkowego oraz transportu jonów

niedobór powoduje obniżenie krzepliwości krwi, nie dające się zatamować krwotoki

źródłem są jarzyny - kapusta, kalafior ; wątroba, olej sojowy

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 31 pages
Pobierz dokument