Historia powszechna - Notatki - Politologia Część 1, Notatki'z Politologia
Moniczka
Moniczka12 czerwca 2013

Historia powszechna - Notatki - Politologia Część 1, Notatki'z Politologia

PDF (1 MB)
29 strona
2Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Politologia: notatki z zakresu politologii dotyczące historii powszechnej. Część 1.
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 29

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 29 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 29 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 29 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 29 pages

Pobierz dokument

Część II: Państwo w epoce feudalizmu

Rozdział V: Państwo Frankońskie

I. Rys historyczny

Rozwój terytorialny W 496 – Klodwik przyjął katolicyzm[{{{{{{{[[3db473b23c]}}}}}}}]

1. 507 – zajęli Akwitanię 2. 534 – zajęli państwo Burgundzkie 3. 774 – ostatecznie wcieli tereny państwa Longobardów 4. W VIII w. Karol wielki przyłączył jeszcze tereny Sasów i wschodnią część Hiszpanii 5. 800 – koronacja cesarska Karola Wielkiego

Okres panowania Merowingów Znaczny wpływ na rozwój państwa Frankońskiego miało krzyżowanie się kultury rzymskiej i franków. Czasy Frankońskie można podzielić na dwa okresy Panowania Merowingów i Karolingów.

Czasy merowingów. Pierwsi z nich panowali do 751. Po okresie rozkwitu państwo po9woli zaczęło się rozpadać. Królowie nie mogli zapobiec tym tendencjom poddając się możnowładztwu i Majordomom. W VIII w. majordom Pepin z Heristalu przywrócił jedność państwu. Po odparciu najazdu arabskiego już faktycznie Majordonowie obalili Merowingów. W 1751 Pepin Mały został koronowany dając początek dynastii Karolingów.

Okres Panowania Karolingów Po początkowym rozkwicie za panowania Karola Wielkiego, państwo uległo tendencjom odśrodkowym i rozpadło się w 843 Traktatem z Verdun pomiędzy trzech wnuków Karola wielkiego. W Niemczech Karolingowie przetrwali do 987 a we Francji wschodniej do 911.

II. Ustrój gospodarczy i społeczny

Ogólne warunki gospodarcze Za czasów Frankońskich, nic nie poprawiło się w stosunku do czasów rzymskich a wręcz pogorszyło, miasta rzymskie podupadły, i utrzymały się jedynie jako ośrodki zarządu kraju lub rezydencje biskupie. Obrót życia gospodarczego przeniósł się do latyfundiów. Pogłębienie kryzysu powiększyło się jeszcze za czasów podbojów arabskich, niszcząc niemal handel między wschodem a zachodem.

Rozwój wielkiej własności ziemskiej Największym właścicielem ziemi był król, stale powiększana domena królewska ulegała jednoczesnemu rozproszeniu poprzez nadania na rzecz kościoła i możnych świeckich.

Do wielkich rozmiarów doszła własność kościelna rozwijająca się poprze nadania monarsze, możnowowładztwa. Kościół ponosił jednak czasami straty poprzez zawłaszczanie sobie ich ziem przez szlachtę.

Majątki świeckich możnowładców powiększały się przez nadania królewskie, przez bezprawne zabory oraz pochłanianie drobnej własności ziemskiej. Poprzez np. Prekaria oddanie się chłopa pod władzę pana wraz z uprawianą przez niego ziemią, lub nadanie ziemi przez pana chłop bezrolnemu w zamian za wejście pod władzę.

docsity.com

Organizacja wielkiej własności Grunty dzieliły się na grunty będą pod bezpośrednim zarządem pana i pracujące na jego rzecz(1/3, ¼ całości), oraz na grunty należące do chłopów będących pod władzą pana.

Immunitet. Powstanie władztwa gruntowego Rozwój wielkiej własności prowadził do tego, że panowie uzyskiwali wobec swojej ludności poza prawami czysto ekonomicznymi, władze wynikającą raczej publiczną. Drogę do tego torowały immunitety(pobieranie podatków lub sądownictwo). Ich zakres stopniowo się powiększał doprowadzając do likwidowania się wszelkiej zależności dóbr immunitetowych od państwa. W ten sposób własność ziemska przekształciła się w Władztwo gruntowe.

Stosunki społeczne Nierówność społeczna miała tu dwa podłoże gospodarcze i etniczne.

Inne prawa miał ludność Frankońska, germańska i galo- rzymska. Jedna szybkie mieszania się tych ludności doprowadziło tylko do różnic w zakresie prawa prywatnego i częściowo karnego.

Rozwój wielkiej własności wywarł wieki wpływ na rozwarstwienie społeczne:

1. Wolni a. Uprzywilejowana frankońska szlachta, która zlała się z szlachtą pochodzenia

rzymskiego b. Wolni frankowie – w drodze feudalizacji stawali się uzależnieni od szlachty

2. Półwolni i niwolni a. Niewolni i półwolni, zaczęli się zlewać w jedną grupę, osób uzależnionych o

wielkiej własności, co oznaczało poprawę położenia niewolników./

Wasalstwo i beneficjum Powoli zaczął się też wykształcać ustrój lenny(dotyczy wzajemnych powiązań szlachty między sobą i między królem). Wiadomo, że stosunek lenny wywodził się z dwóch pierwotnie odrębnych instytucji:

 Wasalstwo – był to stosunek osobisty, polegający na oddaniu się pod opiekę (komodacja), w zamian za przysięgę wierności i drobne świadczenia, które początkowo nie były ściśle określone, z czasem stał się obowiązkiem konnego stawienia się na żądanie seniora. Z czasem stosunek wasalny stał się dziedziczny i powszechny.

 Beneficjum tworzyło stosunek rzeczowy między feudałami. Za czasów merowingów stanowiło ono nadanie ziemi, a za czasów Karolingów przekazanie jej w dożywotnie użyczenie. Często seniorzy nadawali swoim wasalom ziemię, co miało stanowić ich wynagrodzenie oraz pokryć koszty ich służby wojskowej, co doprowadziło w IX w. do zlewania instytucji beneficjum i wasalstwa.

III. Ustrój państwa

Charakter patrymonialny królestwa Państwo Frankońskie początkowo było demokracją wojenną(wiece i elekcyjność króla, którego władza była ograniczona). Stopniowo państwo oparte na ziemi podbitej, przekształciło się w monarchię patrymonialną, a za czasów Karola Wielkiego zaczęła się tworzyć monarchia feudalna.

docsity.com

Podziały państwa i następstwa tronu Charakter patrymonialny znalazł wyraz w zasadach dziedziczności tronu i w systemie następstwa tronu(państwo ulegało podziałom między członków rodu, a tytuł był dziedziczny). Dziedziczność wprowadził Klodwik, od tego momentu państ6wo dzieliło się między jego synów i taki system w praktyce przetrwał do traktatu w Verdun.(zaprzestano dalszych podziałów, a monarchia stała się elekcyjna[wybierany przez możnych, a nie jak wcześniej przez wojowników]).

Zakres władzy królewskiej Władza królewska była w zasadzie bardzo silna. Była to władza patrymonialna, a więc królowie dysponowali sprawami państwowymi jak sowią własnością, faktycznie była ograniczona od autorytetu i siły krola. Tak więc za czasów merowinskich królewska władza stopniowo słabła, wzrost nastąpił za czasów Karolińskich, lecz od traktatu z Verdun, królowie stali się narzędziami w rękach możnowładztwa..

Władza:

1. Wojna, pokuj, władza wojskowa, mająca służyć obronności 2. Król był strażnikiem pokoju(mir)(pokuj królewski) 3. najwyższe zwierzchnictwo sądowe 4. Wladze wykonawczą 5. Władza ustawodawcza

Państwo Frankońskie znalazło oparcie w organizacji kościelnej.

Godność carska Cesarstwo było funkcja, którą Karol Wielki otrzymał, aby bronić chrześcijaństwa. Stąd koncepcja która pojawiła się tuż przed upadkiem imperium Karolingów o zwierzchnictwie carskim nad świeckim światem katolickim.

Organa centralne Merowingowie powoływali wiece obejmujące wszystkich wojowników, one decydowały o ważnych sprawach państwowych, z czasem wiece przekształciły się tylko w przegląd wojska(marzec merowingowie, maj Karolingowie).

W miejsce zgromadzeń królowie zaczęli powoływać Placita, które miały charakter doradczy. Jednak wobec słabszych królów znaczenie ich wzrastało. W połowie IX w. zdobyły prawo decydowania w sprawach państwowych.

Pierwszym urzędnikiem królewskim był Majordom, który zagarnął dla siebie z czasem większość władzy królewskiej. Karolingowie zastąpili ten urząd seneszelem, wysoką pozycją jako sekretarze królewscy osiągnęli kanclerze. Poza nimi były jeszcze „standardowe urzędy”: cześnik, koniuszy, komornik itp.

Zarząd lokalny 1. Hrabstwa – z czasów rzymskich utrzymała się tylko stara sieć okręgów, na której

czele stanął hrabia, któremu przysługiwała władza administracyjna i wojskowa. Hrabstwa dzieliły się na wicehrabstwa.

2. Margrabstwa i księstwa – Marchie były to obszary szczególnie zagrożone, stąd margrabiowie mieli większe uprawnienia szczególnie wojskowe. Księstwa, z książętami na czele miały zakres władzy podobny do marchii

3. Wysłannicy królewscy – Urząd ten został stworzony za Karola Wielkiego do kontroli nad hrabiami występowali we dwójkę(hrabia i biskup), zbierali skargi na hrabiów i zdawali relacja królowi.

docsity.com

4. Feudalizacja hrabstw – królowie wynagradzali hrabiów beneficjami w ich okręgu co doprowadziło do dożywotniości tego urzędu i ziemi z nim związanej, a później na skutek ich działań samych hrabiów urząd ten stał się dziedziczny.

Wojskowość Frankońskie wojsko było oparte na pospolitym ruszeniu wszystkich wolnych obywateli, taki system utrzymał się do czasów Karolińskich. W VIII w. wojsko Frankońskie musiało się zreorganizować. Wojsko zostało oparte na ciężkiej kawalerii, złożonej z właścicieli ziemskich, którzy za ziemię, mieli sami kupić i utrzymać ekwipunek i konia.

Skarbowość Pastwo Frankońskie tylko w ograniczonym zakresie skorzystało z rzymskich doświadczeń. Królewski budżet opierał się na ich własnych dochodach z dóbr, ceł oraz z pewnych świadczeń w naturze i dochody z kar sądowych.

IV. Źródła prawa

Zasada osobowości prawa Po podbiciu ziem należących do Rzymu, Frankowie nie wprowadzili swojego prawa, wobec podbitej ludności, która nadal rządziła się według prawa rzymskiego, a Frankowie według swojego, była to tzw. Zasada osobowości prawa, która związywała stosowalność prawa do osoby a nie miejsca, w którym się znajdowała.

Ustawodawstwo królewskie(kapitularze) Rozporządzenia królewskie określa się mianem kapitularzy:

1. Kapitularze dodawane do spisów prawa 2. Kapitularze dla wysłanników królewskich – zawierały szczegółowe instrukcje dla

wysłanników. 3. Kapitularze właściwe – zawierały normy dotyczące całego królestwa.

Dokumenty praktyki Powszechnymi aktami były akty spisane poświadczające, dojście do skutku jakieś czynności prawnej. Akty takie nazywamy dokumentami lub dyplomami. Szczególnie cenny źródłem są zbiory dokumentów tzw. kartularze lub kodeksy dyplomatyczne sporządzane przez poszczególne klasztory. Przy redagowaniu dokumentów posługiwano się zbiorami wzorów dla ich redagowania, czyli formularzami (np. Formularz Markulfa).

Spisy prawa rzymskiego 1. Prawo rzymskie Burgundow – spis wydany przez krola Burgundow, dla ludności

rzymskiej(koniec V w.) 2. Prawo rzymskie Wizygotów,czyli brewiarz Alaryka – 506 r. do XII w. Stanowił

najbardziej znane źródło prawa rzymskiego w europie zachodniej. 3. Edykt teodoryka – wydany dla ludności rzymskiej ostrogotów w VI w.

docsity.com

Spisy prawa germańskiego 1. Lex salicia Francorum, prawo Salickie – spisany w latach 507 -511 był zbiorem praw

franków osiadłych na terenach Francji. Obejmował 65 artykułów głównie prawa karnego i procesowego ujętych w sposób kazuistyczny. Tylko 5 artykułów dotyczyło prawa cywilnego.

2. Spisy prawa zwyczajowego Burgundów i Wizygotów – koniec V w. 3. Lex longobardorum – pierwszy z licznych spisów prawa Longobardzkiego 4. I inne np. lex saxonum(Sasów), Lex Ftrisionum(Fryzów) .

V. Charakterystyk prawa Frankońskiego i jego znaczenie dla rozwoju państwa i prawa w europie zachodniej.

Istotne elementy problemu 1. Państwo Frankońskie powstało w V w. na gruzach imperium rzymskiego, i dokonało

ewolucji z państwa starożytnego do państwa Feudalnego. 2. Od czasów karolińskich było podporządkowane interesom panów feudalnych.

Pierwsze państwo feudalne. 3. Państwo Frankońskie było rozbite wewnętrznie, nawet administracja różniła się na ego

skrajnych częściach, a możnowładztwo dążyło do rozbicia państwa. 4. W tym panstwie ukształtował się system lenny, jako specyficzna dla krajów

zachodnioeuropejskich struktury stosunków pomiędzy królem a możnowładztwem. 5. Krzyżowanie się praktyk Germańskich i rzymskich, w efekcie czego powstawały

zupełnie nowe rozwiązania.

Ogólne znaczenie historyczne państwa Znaczenie historyczne państwa Frankońskiego związane jest z tym, że jako pierwsze stworzył podstawy państwa średniowiecznego(organizacja kurii królewskiej, hierarchia urzędów nadwornych)

Rozdział VI: Ogólne zagadnienia Państwa feudalnego

Stosunek poddańczy Najistotniejszym rysem państw feudalnych była wielka własność ziemska i stosunek poddańczy na wsi, można wymienić trzy cechy tego stosunku:

1. chłop nie miał ziemi na własność – miał tylko jej posiadanie i prawa użytkowe. Stąd wynika pojęcie własności podzielonej, między pana i chłopa.

2. chłop w zamian za prawo do używania ziemi świadczył panu tzw. rentę feudalną(odrobkowa, naturalna lub pieniężna).

3. Z czasem stosunek poddańczy przybrał tez inne aspety, poprzez nadawane przez króla immunitety.

Feudalizm a ustrój lenny Feudalizm – cały system społeczno – gospodarczy i ustrojowy Europy w czasach średniowiecza i wczesnonowożytnych.

Ustrój lenny z kolei jest pojęciem węższym, bo określa tylko stosunek między monarcha i szlachtą i szlachtą między sobą wzajemnie.

Kontrakt lenny Elementy kontraktu lennego:

docsity.com

1. kontrakt lenny – był to kontrakt, w którym jedna ze stron nadawała drugiej stronie ziemię w zamian za pewne świadczenia, przy czym obie strony były zobowiązane do wzajemnej lojalności.

2. Przedmiot lenna – była to z reguły ziemia, czasami był to urząd lub renta. 3. Forma zawarcia kontraktu – wasal składał hołd panu(klękał i składał przysięgę

wierności) równocześnie senior dokonywał aktu inwestytury(wręczał wasalowi przedmiot symbolizujący lenno), akt kończył się pocałunkiem

4. obowiązki wasala a. Obowiązki wojskowe(służba w wyprawie wojennej seniora, kawalkada czyli

stawienie się w rynsztunku na wezwanie seniora, stróża czyli obowiązek pełnienia służby na zamku seniora).

b. Obowiązek rady obowiązek stawienia się na dworze seniora, żeby służyć mu radą

c. Świadczenia finansowe wasali reguły niskie opłaty, okazjonalne 5. obowiązki seniora

a. w późniejszych okresach miał obowiązek udzielić inwestytury spadkobiercom 6. sankcje – jeśli wasal nie wywiązał się z zobowiązań, był poddawany felonii i był

poddawany sadowi parów na dworze seniora. Jeśli senior się niewywiazwał, mogło dojść do rozwiązania stosunku lennego, wasal utrzymywał ziemie dzięki temu, że poddawał się komendacji osoby stojącej wyżej w hierarchii lennej od jego poprzedniego seniora.

7. Wygaśnięcie lenna. Było bardzo rzadkim zjawiskiem bardzo rzadkim, co prawda wasale nigdy nie uzyskali prawa rozporządzania lennem na wypadek śmierci, ale seniorowie przekazywali lenno ich dziedzicom. Faktycznym przypadkiem pozbawienia lenna było odebranie go nielojalnemu wasalowi.

Hierarchia lenna 1. Monarcha 2. wasale bezpośredni 3. Wasale pośredni 2 stopnia 4. 3 stopnia 5. itd.

Z czasem poprzez upadek autorytetu władzy i liczne immunitety, wasale uniezależnili się od króla, tworząc z swoich ziem niemal odrębne państwa. Z czasem jednak kiedy królowie odzyskali władzę lenno utraciło swój szczególny polityczny charakter.

W praktyce ten system prowadził do anarchii gdyż jeden wasal mógł mieć kilku seniorów, i często nie mógł jednocześnie wykonać świadczeń wobec wszystkich swoich seniorów.

Własność feudalna Własność była raczej własnością rodziny, niż własności poszczególnych osób. Ze względu na prawa rodziny germanie i Słowianie początkowo nie uznawali alienacji dóbr za życia ani też poprzez testament.

W dobie rozwoju feudalizmu powstała też tzw. własność podzielona składająca się z własności zwierzchniej(seniora) i własności użytkowej(wasala). Z czasem prawa seniora stopniowo były ograniczane, aż w XVIII i XIX doszło do uwłaszczania chłopów.

Przeciwieństwem własności podzielonej była własność alodialna, podstawowa różnica było to, że właściciel własności alodialnej mógł rozporządzać swoją ziemią na wypadek śmierci.

Miasta Miasta z czasem uniezależniały się od feudałów, później otrzymały osobowość prawną oraz samorząd. Poprzez to, ze istniały poza strukturą lenna i władzą feudałów, do czasów rozwoju

docsity.com

kapitalizmu nie były dopuszczane do władzy. Same miasta miały jednak podobną bo też hierarchiczna strukturę(od pospólstwa i biedoty do możnych itp.)

Stany społeczne Stan – jest to grupa społeczna wyróżniając a się od społeczeństwa nie tylko wykonywanym zawodem ilością dochodów ale tez własnym oddzielnym dla innych stanów prawem i przywilejami. W ten sposób wyróżniły się trzy stany: Szlachecki, mieszczański i duchowny, które wspólnie różniły się od stanu chłopskiego, który przywilejów z reguły nie miał.

Przywileje i nierówność prawa W przeciwieństwie do państw nowożytnych, feudalizm opierał się na nierówności prawa. Było to stosowane poprzez nadawania przywilejów wyodrębniających daną grupę spod prawa powszechnego.

Ustrój monarchiczny Różne systemy następstwa tronu:

1. system dziedziczność tronu 2. system elekcyjności tronu 3. System mieszany czyli elekcyjności tronu w zakresie dynastii

Formy państwa feudalnego Etapy rozwoju;

1. monarchia wczesnofeudalna 2. rozdrobnienie feudalne 3. monarchia stanowa 4. monarchia absolutna

jako zjawiska nietypowe wyroznia się;

 Monarchię przed feudalna  Feudalne republiki miejskie

Rozdział VII: Francja w okresie rozdrobnienia feudalnego

I. Rys historyczny

Objęcie tronu przez kapetyngów Po traktacie z Verdun pozycja królów Francji gwałtownie spadała, gdy tymczasem pozycja Feudałów rosła. Największym rodem rywalizującym z koroną byli Robertynowie, którzy po wygaśnięciu dynastii Karolingów zostali wybrani na ich następców i zapoczątkowali dynastie Kapetyngów. Po wygaśnięciu starszej linii Kapetyngów tron w XIV w. objęli Walezjusze, następnie XVI w. Burbonowie i wreszcie w 1830 linia książąt Orleańskich.

Geografia polityczna Francji Tereny Francji były w tym okresie rozbite pomiędzy wielkich Feudałów, dla których król był tylko marionetką. Do największych posiadłości ziemskich należały:

1. Hrabstwo Flandrii 2. Księstwo Normandii 3. Księstwo Bretanii 4. Hrabstwo szampanii 5. Księstwo Burgundii 6. Anjou i księstwo Poitou

docsity.com

7. księstwo Gujenne 8. Hrabstwo Tuluzy

Rozrost domeny królewskiej Posiadłości władców Normandii i Anglii ośmiokrotnie przekraczały swym obszarem posiadłości króla Francuskiego, od wyparcia tego przeciwnika z terenów Francji zależała niezależność królestwa, co dopiero udało się w XV w.

W XI w. autorytet króla się załamał, co doprowadziło do anarchii i przejęcia władzy w swoich domenach przez wasali. Od XII w. z poparciem papieskim królowie Francji zaczęli konsekwentnie prowadzić politykę mającą na celu doprowadzić do ograniczenia władzy panów feudalnych i likwidacje władztw senioralnych.

Początek rozpoczął od pozbawienia kilku lenn księstwa Normandii. W XIII w. królowie włączyli do domeny hrabstwo Tuluzy i hrabstwo Szampanii. Dzięki czemu za panowania Filipa Pięknego XIII/XIV w. królowie Francuscy uzyskali przewagę nad władcami senioralnymi i ten okres uważa się za koniec rozbicia Feudalnego we Francji.

II. stosunki gospodarcze i społeczne

Ogólny rozwój gospodarczy Załamanie się rynku jeszcze za czasów rzymskich w VIII w. jeszcze się pogłębiło poprzez najazdy arabów. W dobie wypraw krzyżowych XII w. znaczny wzrost gospodarczy i odnowienie szlaków handlowych ze wschodem doprowadziło do zmiany sytuacji na lepsze. Francja stanęła na szlaku handlowym, co doprowadziło do znacznego rozwoju miast i przemysłu.

Powstanie stanu szlacheckiego Szlachta Francuska wywodziła się przede wszystkim z wasali, którzy za czasów Francuskich, otrzymali beneficjum w zamian za konną służbę wojskową. Z biegiem czasu ta grupa społeczna się zamknęła i stała się dziedziczna, początkowo rycerz, który stracił lenno lub syn, który go nie otrzymał tracili tez tytuł rycerski, natomiast od tych czasów do przynależności do rycerstwa zależało tylko czy urodził się z ojca szlachcica. W dalszych okres poprzez nadawanie przywilejów ta grupa wyodrębniła się tez odrębnym prawem.

Powstanie stanu duchownego Z jednej strony duchowieństwo posiadające ziemie istniało w hierarhi lennej, z drugiej jednak strony posiadało własną organizację i sadziło się własnym prawem, co spowodowało jego wyodrębnienie.

1. Kler miał wyłączne prawo do korzystania z beneficjów kościelnych 2. Duchowieństwo podległo wyłącznie specjalnemu prawu kościelnemu 3. Duchowieństwo było wolne od podatków 4. Duchowieństwo było zw2olnione ze służby wojskowej

Powstanie miast Wraz z ożywieniem życia gospodarczego zaczęły rozwijać się miasta, najpierw jako skupiska ludności, lecz były one ograniczone poprzez władzę feudałów. Stąd też powstanie ruchów komunalnych walczących przede wszystkim przeciw samowoli Feudałów. Rychło szlachta przekonała się , że z nadawania miastom przywilejów czerpię korzyści, dzięki czemu w XII i XIII w. Francja była pokryta siecią miast mających własne prawa

docsity.com

Trzy typy miast Francuskich Przywileje dawane miastom określały ich stosunek wobec pana miasta, a także zakres kompetencji i uprawnień, do najczęstszych zapisów należały:

a) Uzyskiwały osobowość prawna b) Mieszkańcy nabywali wolność osobista c) Miasta otrzymywały władzę polityczną sądową i wojskową.

We Francji wyróżnimy trzy typy miast:

1. Miasta prewotalne – odznaczały się najmniejszym zakresem samorząd, faktyczną władzę w mieście sprawował wysłannik pana miasta prewot. W przywileju były ujęte świadczenia na rzecz pana, oraz gwarancje chroniące miasto przed samowolą urzędniczą. Sądownictwo sprawowal prewot wraz z ławą miejską.

2. Miasta o ustroju komunalnym – posiadły rozległy samorząd, urzędnicy pana nie urzędowali w mieście. Główny organem było zgromadzenie ogólne. Władza administracyjna i skarbowa spoczywała w ręku ławników z merem na czele. Mera wybierali ławnicy miał on władze nad milicja, był szefem sądu i sprawował władze administracyjną.

3. Miasta o ustroju konsularnym – i tu podobnie jak w miastach komunalnych była szeroka wolnośc, tu też zgromadzenie ogólne wybierało władze miejskie od 2 do 24 konsulów(wykonawcza i sądownicza)

Gildie i cechy Gildie – Zrzeszały kupców z wielu miast, którzy solidarnie występując wobec panów otrzymywali różne przywileje i monopole.

Cech – zrzeszał osoby wykonujące ten sam zawód(mistrzów, czeladników i uczniów). Była to organizacja przymusowa i zamknieta, a liczba członków była ograniczona. Chodziło głównie o niedopuszczenie do nadprodukcji i zbytniej obniżki cen. Cechy ustalały też ceny towarów, czuwały nad ich jakością, oraz starały się, żeby wszyscy członkowie cechów kupowali towary po zbliżonej cenie.

Bractwa – zajmowały się kobietami, sierotami i starcami, członków cechów.

W późniejszym okresie cechy posiadające monopol na wytwarzane towary w mieście staną się czynnikiem hamującym rozwuj miasta.

Powstanie stanu mieszczańskiego Organizacja miejska i przywileje nadawane miastom postawił, wyodrębniły ludność miejskom spośród chłopów. Podobnie jak sta szlachecki był to stan dziedziczny. Nie był jednak tak ściśle zamknięty jak szlachta, gdyz każdy kto zamieszkiwał w mieście rok i jeden dzień stawał się mieszczaninem.

Wyróżniamy trzy grupy ludności Patrycjat – kupcy i mistrzowie cechowi  Pospólstwo miejskie – reprezentowane głównie przez członków cechów  Biedota miejska – p nieokreślonych źródłach utrzymania

Zarząd miasta zazwyczaj przypadał patrycjatowi.

docsity.com

Położenie ludności wiejskiej Chłopi francuscy dzielili się na dwie kategorie:

1. Poddani a. Poddani osobiści

1. byli przywiązani do ziemi 2. świadczyli pogłówne 3. mogli być dowolnie obciążani przez pana miasta 4. nie mieli prawa występować w sądzie jako świadkowie 5. nie mogli bez zgody pana wstąpić do stanu duchownego 6. musieli otrzymać zgodę na zawarcie małżeństwa 7. nie mogli dysponować majątkiem na wypadek śmierci

b. poddani gruntowi 1. Byli związani z panem związkiem nie osobistym lecz

rzeczowym 2. mieli takie same obciążenia jak powyżej, lecz w każdej chwili

mogli się z nich wyzwolić poprzez opuszczenie wsi 2. chłopi czynszowi

1. świadczyli rentę na rzecz pana, i nie płacili żadnych dodatkowych opłat

2. nie byli przywiązani do ziemi Wszyscy poddani podlegali sądownictwu pana, pan mógł wy7zyskiwać chłopów poprzez swoie monopole(młyn, browar, karczma itp.). Praktyka dążyła do złagodzenia pozycji chłopa.

Powstanie społeczeństwa stanowego Rozwój rozdrobnienia doprowadził do wykształcenia się trzech stanów: Szlachty, duchowieństwa i stanu trzeciego. Migracje między stanami były utrudnione.

Po okresie rozbicia dzielnicowego stany doprowadziły do powstania mnonarchi stanowej we Francji.

III. Ustrój państwa

Struktura terytorialna monarchii Francja była krajem, gdzie podział lenny był dokonany najbardziej konsekwentnie, a własność alodialna była wielką rzadkością. W praktyce Francja składała się z dużej ilości państw należących do feudałów, podlegających tylko symbolicznie władzy królewskiej. W wyniku powiększania domeny królewskiej w XIII w. za czasów Filipa pięknego królowie znowu mogli przejąć władzę.

Podstawy władzy królewskiej 1. Na terenie swej domeny sprawował władzę jako książę Francji 2. jako król Francji przysługiwało mu zwierzchnie władztwo na terenie całej Francji

a. zwierzchnik lenny b. najwyższy strażnik pokoju c. najwyższy sędzia

Król – najwyższy zwierzchnik lenny Król stał na czele hierarchii lennej, podlegali mu nie tylko wasale w jego domenie, ale też wszyscy seniorzy. To dzięki zwierzchnictwu feudalnemu, królom udawało się powiększyć swoją domenę, gdyż przysługiwały im ziemię bez dziedziczne i konfiskowane. Korzystny

docsity.com

charakter dla powiększania domeny miało taż dopuszczenie kobiet do dziedziczenia, dzięki małżeństwom z dziedziczkami, królowie znacznie powiększali swa domenę.

Król – strażnik pokoju. Zwłaszcza wojen prywatnych W średniowieczu feudałowie, rozstrzygali spory między sobą poprzez wojny prywatne. Pojawienie się ich nawiązywało do zemsty rodowej. Wojny prywatne były wyrazem załamania autorytetu państwa i sądownictwa.

Jedyna instytucją mogąca doprowadzić do zażegnania sporu, był kościół, który w XI w. stworzył:

1. pokuj boży – chronił przed wojną osoby nie prowadzące wojny. 2. Rozejm boży – zabraniał prowadzenia wojen w dni szczególnie uroczyste,

Ci którzy naruszyli powyższe warunki obejmowani byli ekskomuniką i sądzeni przed trybunałami pokoju.

Król – najwyższy sędzia Formalnie według prawa lennego sąd królewski był upoważniony do spraw:

 Między wasalami a seniorami  między seniorami  między seniorami a królem

W praktyce sprawy takie rozwiązywały wojny prywatne. Dopiero wraz ze wzrostem domeny, królewski sąd zaczął nabierać autorytetu.

1. Królowi przysługiwało sądzenia w pierwszej instancji spraw królewskich(obraza króla, fałszerstwo monet). Ilość spraw należących do króla wzrastała wraz ze wzrostem Autorytetu królewskiego.

2. Wprowadzono apelację(odmowa wymiaryu sprawiedliwości przez właściwego sędziego, nagana wyroku do XIII e. były to sądy boże, później sąd królewski)

Utrwalenie dziedziczności tronu Po wygaśnięciu linii Karolingów tron stał się elekcyjny. Kapetowie dążyli jednak do wprowadzenia dziedziczności:

1. Hugo Kapet wprowadził zasadę obieralności króla za życia poprzedniego króla 2. zasada dziedziczności tronu(nieformalna) 3. zasada dziedziczność najstarszego syna(nieformalna) 4. Elekcyjność korony wprowadziła jeszcze zasadą niepodzielności tronu i domeny

królewskiej

Organa centralne  Wielcy dygnitarze korony

1. seneszel – stał na czele wojska, miał tez uprawnienia sądowe 2. Kanclerz – stał na czele kancelarii królewskiej. 3. zmiany – w 1191 seneszel został zastąpiony

konstablem(wojsko) i kanclerzem(sądownictwo). W 1227 na pewien czas zlikwidowano kanclerza i powierzono jego funkcje strażnikowi pamięci

Kuria królewska - z której w XIII/XIV w. wyodrębniły się: 1. Scisła rad królewska 2. Parlament(organ sądowy) 3. Izba obrachunkowa 4. stany generalne

docsity.com

Zarząd lokalny (tylko domena królewska)

1. kasztelanowie, wicehrabiowie, prewoci - początkowo zarząd terytoriami królewskimi przypadł kasztelanom i wicehrabiom, ale wobec zagarnięcia przez nich urzędów i zrost ich pozycji, królowie wprowadzili urząd prewota, który zobowiązywał się wprowadzić odpowiedni podatek, nadwyżkę zostawiając dla siebie.

2. Baliwowie, baliwaty – urząd stworzony do kontroli nad prewotami(był to urząd wędrowny), z czasem przyznano im stałe okręgi baliwaty. Posiadali pierwszą instancję w stosunku do szlachty i drugą wobec sadownictwa prewotów

Władza Sądowa .Prewoci sądzili drobne sprawy w pierwszej instancji. Baliwoiwe

Posiadali pierwszą instancję w stosunku do szlachty i drugą wobec sadownictwa prewotów

Skarbowa – Baliwowie i prwoci ściągali wszelkie świadczenia na rzecz króla  Wojskowa – prewotów i balików polegała na gromadzeniu oddziałów

dostarczanych przez wasalów.

IV. Źródła prawa

Powstanie terytorialnego prawa zwyczajowego i jego rozdrobnienie Mieszanie ludności różnych nacji prowadziło do niemożliwości stosowania osobowości prawa, taka sytuacja doprowadziła do wykształcenia się wielu oddzielnych praw zwyczajowych, w których obowiązywała zasada terytorialności.

Podział Francji na kraje prawa zwyczajoweo i kraje prawa pisanego W zasadzie w każdym okręgu sądowym i seniorki wytwarzały się odmienne prawa zwyczajowe. Niepewność takiego prawa spowodował ,że już w XIII w. zaczęto spisywać obowiązujące w danym okręgu prawa zwyczajowe, co prowadziło później do jednolicenia prawa na szerszym terenie.

Ze względu na wpływ rzymskiej kultury państwo podzieliło się na dwa tereny:

1. Teren prawa pisanego południe 2. Teren Północny prawa zwyczajowego

Spisy prawa zwyczajowego 1. 1250 Wielka księga prawa zwyczajowego Normandii 2. Księga prawa zwyczajowego okręgu Clermont(jeden z najlepszych średniowiecznych

spisów prawa zwyczajowego)

Renesans nauki prawa rzymskiego Dopiero w XI w. w związku z zapoznaniem się w europie z kodyfikacją justyniańską prawo rzymskie odrodziło się. Najwcześniej odrodziło się we Włoszech głównym ośrodkiem był uniwersytet w Bolonii.

1. Szkoła Glosatorów – stworzyła podwaliny odrodzonej nauki prawa rzymskiego, [objaśnienia poszczególnych ustępów(glos)]

2. szkoła postgkosatorów – Glosatorzy dążyli do odrodzenia i wprowadzenia w życie całego prawa rzymskiego, co było niemożliwe. Ta szkoła nie tyle odtwarzała tekst prawa rzymskiego ile szukała w nim mechanizmów, odpowiadającym potrzebom epoki.

docsity.com

Nauka prawa rzymskiego miała szczególne znaczeni dla rozwoju prawa i kultury prawniczej w europie:

 Stała się jedną z dwóch podstaw kształtowania prawników na uniwersytetach  Wywarła poważny wpływ na kształtowanie się pojęć o państwie  Wpłynął na rozwuj prawa cywilnego

Prawa rzymskiego nie recypowano, gdyż oznaczało by to uniezależnienie się od cesarza Konstantynopola, lecz uznano je jako jedno z praw zwyczajowych, mające walor „specjalnej racji”

Powstanie i rozwój prawa kanonicznego Prawo kanoniczne opierało się na piśmie św. Z biegiem czasów rozwijały się prawa ojców kościoła kanony – ustawy wydawane przez synody i sobory oraz dekrety papieskie. Wobec dużej różnorodności zaczęto je spisywać, w ten sposób powstały kolekcje prawa kanonicznego.

Dekret Gracjana – jeden z najlepszych spisów prawa kanonicznego(wydany w XII), usuwający lub redukujący znaczenie sprzeczności. Stanowił znaczące dla rozwoju prawa dzieło.

Nauczanie prawa na uniwersytetach Zarówno prawa rzymskie jak i kanoniczne stały się podstawa nauczania na uniwersytetach. Natomiast prawp zwyczajowe stało się przedmiotem nauczania dopiero w XVII w.

V. Charakterystyka okresu

Główne cechy wyróżniające 1. Okres rozdrobnienia Francji przypada na XI – XIII w.(Hugon kapet – stany generalne) 2. Rozdrobnienie feudalne przeżywało swój szczytowy moment w XI i XII w. 3. Od XII w. zaczęły istnieć warunki do zjednoczenia(przesłanki gospodarcze, wzrost

handlu i przemysłu, rozwój miast, poczucie zagrożenia ze strony królów angielskich ) 4. Droga zjednoczenia królestwa prowadziła przez stopniowe zwiększanie domeny 5. Procesy integracyjne odbywały się tez na terenach poszczególnych władców

feudalnych

Rozdział VIII: Francja w okresie monarchi stanowej

I. Rys historyczny

Główne wydarzenia historyczne 1. W 1302 powstały stany generalne 2. W 1328 wygasła linia kapetyngw 3. Po zmaganiach tron objęła dynastia Walezjuszy 4. 1337 – 1453 wojna stuletnia 5. Ludwik XI ostatni król monarchii stanowej 6. 1477 przyłączenie księstwa Burgundii 7. 1484 – ostatnie stany generalne

docsity.com

II. Stosunki gospodarcze i społeczne

Ogólny rozwój gospodarczy Zapoczątkowany rozwój Francji w XII w. doszedł do swojego szczytowego momentu w XIV. Na kryzys składało się wiele elementów:

1. Względne przeludnienie kraju 2. Zmiana szlaków Handlowych – Upadek Francuskich szlaków handlowych 3. wojna stuletnia 4. czarna śmierć

2 połowa XV w. to okres szybkiego wzrostu gospodarczego

Społeczeństwo stanowe Ludność Francji dzieliła się na trzy stany: szlachtę, duchowieństwo i stan trzeci

Formami uczestnictwa stanów w zarządzie państwem było powstanie zgromadzeń stanowych(stany generalne i prowincjonalne), samorządów miejskich i inne formy samorządu lokalnego.

W Francji stany zgromadzenia stanowe wobec silnych antagonizmów wobec siebie i nie wytworzyły tak silnej i zwartej grupy do walki z królem jak w innych krajach.

III. ustrój państwa

Zmiana Charakteru władzy królewskiej W XIV w. pozycja króla zaczęła się zmieniać gdyż:

1. Domena królewska przeistoczyła się z dobra prywatnego w publiczne 2. władza królewska zaczęła współpracować z całym państwem

Legiści Aparat państwowy przestał opierać się na hierarchii lennej, a króla zaczęli otaczać fachowcy., określa się ich mianem logistów. Stanowisko króla:

1. król jest najwyższym zwierzchnikiem lennym w królestwie 2. Król jest źródłem wszelkiej sprawiedliwości(zwierzchnictwo sądu monarszego nad

innymi) 3. Król jest cesarzem w swoim królestwie

a. Król nie podlega zwierzchności cesarza b. Przyznanie królowi władzy absolutnej

Następstwo kobiet Wykluczenie kobiet(od XIII w. tylko na najstarszego syna), powoływali się przy tym

na zapisy prawa Halickiego  Teoria statutowa – królestwo jest dobrem ogólnym i król nie może wybieraź

dziedzicaRegencje – „Umarł król niech żyje król” , regencje czyli opiekę nad małoletnim

królem obieralna zazwyczaj królowa matka.

Zasada niepodzielności domeny. Apanaże Apanaże określone części domeny dla młodszych członków dynastii. Uznano też w XIV w. że domena królewska jako dobro publiczne nie ulega podziałom(domena = rzymskie dobra publiczne)

docsity.com

Stany generalne Cechy wyjątkowe:

1. nie miały charakteru wyłącznie zjadu szlachty 2. Członkami nie byli poszczególni wasale, lecz osoby reprezentujące interesy danego

stanu 3. Miały wpływ na niektóre decyzje państwowe

STANY GENERALNE

1. 1302 – Filip Piękny zwołuje pierwsze tany generalne 2. stany otrzymały kompetencje w nakładaniu podatków(dlatego, że podczas rozbicia

feudalnego, król utracił prawo nadawania podatków, musiał otrzymać zgodę wlasną stanów do nałożenia podatków)

3. Królestwa przed stanami jako petent prosić o podatki, co dawało stanom słuszne poczucie siły. Stany zaczęły dążyć do władzy, a król starał się zdobyć zgodę a stały podatek, żeby mógł się od nich uniezależnić

4. 1357 – stany miały się zbierać dwa razy do roku, miały tez kontrolować wydawani podatków oraz wprowadzenie przedstawicieli stanów do ścisłej rady królewskiej

5. Ten ordynans zaostał cofnięty podobnie jak podobny do niego z 1413 6. 1439 – król uzyskał stały podatek na utrzymanie Armii(teille), od tego momentu

królowie zaprzestali zwoływać stany generalne Uprawnienia stanów generalnych:

 Uchwalanie podatków  Prawo przedstawiania zażaleń i postulatów, co do funkcjonowania organw

państwowych  Prawo wyrażania zgody na alienacje domeny i prawo wyboru, króla w trazie

wygaśnięcia dynastii Organizacja stanów:

 Stany były zwoływane przez króla  Od XV stany stały się obieralne a nie delegowane przez króla  Posłów obowiązywały instrukcje poselskie  Reprezentacje stanowe tworzyły trzy oddzielne kolegia

Stany prowincjonalne Miały analogiczne kompetencje co stany generalne lecz ich pozycja ograniczała się do jednej prowincji.

Parlament W związku z zbyt dużą ilością spraw napływających do króla powstał parlament, jako delegowany przez króla stały organ sądzący w imieniu króla i złożony z zawodowych prawników. Od XIV obradował stale w Paryżu, później powstały parlamenty w innych miastach.

Parlament był królewskim sądem najwyższej instancji właściwym dla wszystkich spraw, sądy parlamentu mogły być odwołane tylko przez Radę królewską. Poza sadownictwem Parlament miał prawo rejestrować ustawy królewskie

Wojskowość i skarbowość Francuska obronność musiała się oprzeć o wojska najemne(wojska zawodowe pobierające żołd). W celu utrzymania armii zaciężnej parlament utworzył dwa podatki:

1. Aide royale – był ustalany jako podatek jednorazowy i wywodził się z opłat lennych płaconych w wyjątkowych sytuacjach. 1435 podatek stały

docsity.com

2. Taille – 1439 – ustalony jako podatek stały na utrzymanie wojska, i wszedł w miejsce powyższego, był to podatek bezpo®edni pobierany od dochodów stanu trzeciego.

Poza powyższymi podatkami skarbowość królewska opierała się tez na innych świadczeniach

Izba obrachunkowa – kontrola niższych organów skarbowych i sądownictwo w sprawach skarbowych.

Skarbnicy Francji(4) – kontrola nad lokalnymi organami skarbowymi.

Zarząd lokalny Baliwaty się utrzymały. Nowości natomiast były stany prowincjonalne, które zajmowały się nie tylko ustalaniem podatków na szczeblu prowincji ale też ich ściąganiem. Zarząd dochodów królewskich przypadał skarbnikom królestwa. Dla podatków uchwalanych przez Stany generalne, ustalono nowy podział, kraj podzielono na okręgi skarbowe zwane elekcjami każda elekcja zajmowała obszar jednej diecezji i podlegała 3 elektom wybieranym z każdego stanu, na szczeblu centralnym rządzili 4 generałowie finansowi.

IV. Źródła prawa

Zjawiska najistotniejsze 1. wzrost ustawodawstwa królewskiego – przez ordonanse, które otrzymały moc

obowiązywania w całym kraju i musiały być zarejestrowane w parlamencie 2. Akcja spisywania praw zwyczajowych – np. w 1454 nałożono na balików

obowiązek spisania prawa zwyczajowego

Główne cechy wyróżniające 1. Okres monarchii stanowej od Początku Xiv do końca XV w.(pierwsze i ostanie

zebrania stanów generalnych) 2. Władza królewska stała się władzą publiczną(była ograniczona przez uprawnienia

polityczne stanów generalnych) 3. Głównym organem stanów było zgromadzenie stanowe nie uzyskały jednak one tak

wielkiego znaczenia jak w innych krajach 4. dualizm władzy państwowej i stanowej 5. Okres monarchii stanowej był stosunkowo krótki, instytucje stanowe nie rozwinęły się

tak bardzo jak w innych krajach.

Rozdział IX Niemcy w okresie monarchii wczesnofeudalnej

I. Rys historyczny

Główne wydarzenia historyczne 1. 911 – wygaśnięcie niemieckiej linii Karolingów 2. Pod koniec IX odżyły księstwa szczepowe 3. 911 Szczepowym królem Franków Konrad(dalsi królowie wraz z datami koronacji:) 4. 919 – Henryk Ptasznik(rozpoczął umacnianie władzy królewskiej) 5. 936 – Otton I(ekspansja na tereny słowiańskie, 962 – koronacja carska) 6. Henryk IV(spór z papieżem Grzegorzem, 1122 konkordat wormacki)

Ramy terytorialne Zachód na renie, później dział notariusza i Włochy. Wschód łaba

docsity.com

II. Stosunki gospodarcze

Ogólny rozwój gospodarczy Początkowo kraj Niemiecki, był na wskroś rolniczy, dominowała tu wielka własność ziemska. Dopiero w XII w. zaczął się tu wzrost gospodarczy(pojawianie się miast i rozwój gospodarki towarowo – pieniężnej)

Powstanie Stanu szlacheckiego Podobnie jak we Francji, na czoło wysunęła się grupa rycerska opierająca swe stanowisko na wielkiej własności dzierżonej tytułem lennym. Podobnie jak we Francji ta grupa szybko wydzieliła się oddzielnym prawem, w XIII zakazano brać chłopów na rycerzy. W przeciwieństwie do Francji w Niemczech dążono do rozwarstwienia stanu szlacheckiego i wyodrębnieniu w ramach tego stanu kilka grup szlacheckich, różniących się zakresami posiadanych praw.

1. Książęta rzeszy 2. rycerstwo

Książęta szczepowi i terytorialni 1. Na czele odrodzonych księstw szczepowych stali książęta zwani herzogami

(wojewodowie) i to oni wybierali królów. Po 1180 po upadku Henryka Lwa, konfiskaty jego majątku i rozdysponowania go innym, księstwa szczepowe zamieniły się w terytorialne

Poza księstwami szczepowymi było jeszcze dużo bezpośrednich wasalów korony, w ten sposób terytorium rzeszy było bardzo rozdrobnione co ułatwiało królom ich politykę. Od 1180 wszystkich bezpośrednich wasalów królestwa uważano za książąt rzeszy.

2. Książęta rzeszy dzielili się na świeckich(16) i duchownych(60), z czasem liczba tych pierwszych wzrastała. Lenne książąt rzeszy stawały się coraz bardziej niezależne, zmierzając do zwierzchnictwa terytorialnego, do czego przyczyniały się jeszcze przywileje królewskie.

Ministrałowie Obok wyodrębnienia górnych warstw rycerstwa rozwarstwienie dokonało się też w niższych warstwach. W X w. pojawili się ministrałowie – czyli osoby rekrutujące się z ludności niewolnej, którym królowie i możnowładcy powierzali funkcje takie jak swoim wasalom. Ministrałowie byli bardziej zależni od panów i mniej niesforni stąd też ich szybkie rozpowszechnienie i szybki wzrost statutu. Szybko zatarły się też różnice między nimi a ludnością niższej szlachty.

Ludność wiejska Rozwój stosunków Feudalnych w Niemczech przebywał wolniej niż we Francji w niektórych miejscach utrzymali się nawet wolni chłopi. Można wyróżnić dwie formy poddaństwa:

1. Poddaństwo osobiste chłopów – pracowali głównie we dworze pana jako słudzy domowi, rzemieślnicy albo parobkowie.(jeśli został osiedlony na gruncie mógł być z niego swobodnie wysiedlony)

2. Poddaństwo gruntowe – poddany osiedlony dziedzicznie na gruncie, nie mógł go opuścić bez zgody pana, sprzedać go mógł tylko za zgodą pana, ale pan nie mógł go też z niego alienować.

Ktokolwiek siedział na gruncie wiejskim przez 1 rok i 1 dzień stawał się poddanym

docsity.com

Powstanie miast i ich rozwój Powstały podobnie jak we Francji(skupiska ludności rzemieślniczej w XI w. zaczęły domagać się przywilejów). Początkowo prawo zakładania miast mieli tylko królowie, z czasem jednak uprawnienia te przeszły na władców terytorialnych. Tak więc miasta niemieckie można podzielić ze względu na to kto je założył na miasta:

Miasta carskie – były bardzo liczne, gdyż królowie widzieli w nich siłę zdolną do rozsadzenia potęgi książąt szczepowych. W okresie upadku monarchii uzyskały wysokie uprawnienia zwierzchnie. Do króla były zobowiązanego ograniczonych świadczeń pieniężnych i wojskowych.

Miasta biskupie – dość szybko wyswobodziły się z władzy biskupów i upodobniły się do miast carskich. Podporządkowane też zostały królestwu tylko, że ich świadczenia na rzecz rzeszy były jeszcze niższe.

Miasta krajowe – miały różną pozycję od bardzo uzależnionych od panów do najmniej w całej rzeszy.

Ustrój miast Ustrój miast był różny w zależności od przywilejów, tak samo szybko wyróżniało się prawo sądowe miejskie różne dla różnych miast. Szybko nowe miasta zaczęły czerpać prawo od miast już istniejących w ten sposób powstał system Filialny, gdzie nowe miasta były „córkami” w stosunku do miast macierzystych

Początkowo miasta sprawowały sądownictwo w bardzo ograniczonym zakresie, a sądownictwo wyższe należało do urzędników pana miasta wójtów. Później najczęściej poprzez wykupienie tego urzędu miasta uniezależniały się od pana miasta.

Od XIII . głównym organem zarządu miejskiego stała się rada miejska złożona z pewnej liczby rajców wybieranych przez obywateli. Funkcje administracyjne pełnili Burmistrzowie.

Mieszczaństwo Ktokolwiek przebywał w mieście przez rok i sześć niedziel otrzymywał obywatelstwo. Tak samo jak we Francji powstawały cechy i gildie.

Powstanie społeczeństwa stanowego Tak więc w Niemczech powstał podział stanowy na: szlachtę mieszczaństwo, chłopów i oddzielną grupę duchowieństwa.

III. Ustrój państwa

Królestwo niemieckie a cesarstwo Władcy Niemiec tytułowali się koroną niemiecką w Akwizgranie i koroną carską w Rzymie. Korona carska nie dawała władcom Niemiec żadnych nowych uprawnień na terenie rzeszy.

Koronacja carska Ottona I nawiązywała do koncepcji państwa uniwersalnego(papież zwierzchnik kościoła, cesarz strażnik chrześcijaństwa i obrońca pokoju w świecie chrześcijańskim)

1. Zakres władzy uniwersalnej cesarza – a. Zwierzchność cesarska nad nawróconymi ludami pogańskimi b. Wyłączność cesarzy do nadawania korony królewskiej c. Zwierzchność władzy carskiej nad światem chrześcijańskim d. Strażnik pokoju w świecie chrześcijański

2. Papiestwo a cesarstwo a. Do XI w. pretendowali do prawa obsadzania tronu papieskiego

docsity.com

b. Papieże mianowali cesarzy, próba uniezależnienia się od tego przez cesarzy nie dała skutku

c. XIII w. spór Fryderyka II Barbarossy z papieżem => zdjęcie cesarza z tronu i odsunięcie dynastii Hohenstaufów

d. XV koniec walk przybranie tytułu przez cesarzy niemieckich”cesarze rzymscy narodu niemieckiego” => ograniczenie ich pretensji tylko do Niemiec

Władza królewska W przeciwieństwie do Francji gdzie po procesie rozdrobnienia królowie zaczęli jednoczyć kraj, proces w Niemczech prowadził do jeszcze większego rozdrobnienia, zachowali jednak swój wysoki autorytet do końca XII w.

Król 1. polityka zagraniczna 2. naczelny wódz 3. najwyższy pan lenny 4. najwyższy sędzia 5. regalia

Upadek księstw szczepowych. Początki księstw terytorialnych Książęta niemieccy szybko zaczęli dochodzić do pozycji niezależnych władców na swych terytoriach.

Środkami ochrony monarchii było prawo kreowania na całym obszarze nowych lenn, kolejnym ciosem w księstwa szczepowe było powstanie księstw biskupich, oraz zakładanie na terenie całego państwa miast królewskich.

W 1180 dokonała się likwidacja księstw szczepowych. Monarchia wygrała z książętami szczepowymi, lecz rychło musiała ulec znacznie liczniejszym książętom terytorialnym(waży etap przywileje 1220 i 1232).

Następstwo tronu W Niemczech w przeciwieństwie do Francji nie wykształciła się zasada dziedziczności tronu, a to główne dzięki temu, że kilkakrotnie wygasła dynastie i wtedy dochodziło do restauracji obieralności króla. Elekcyjność króla niekorzystnie wpłynęła na tendencje zjednoczeniowe, niemożliwe było przy tak częstym zmianom dynastii opierać się o domenę królewska. W Niemczech nie mogło nawet dojść do ustalenia stolicy państwa

Problem przymusu lennego Prawo zobowiązujące króla w razie wygaśnięcia jakieś dynastii lennej obsadzenia na danych ziemiach nowej. Ziemie lenne miały pozostać lenne na zawsze.

Stosunek państwa do kościoła Kościół w Niemczech od początku swego istnienia był bardzo uzależniony od władzy, co pogłębiło się jeszcze po koronacji carskiej kiedy to cesarz zaczął obsadzać urzędy biskupie własnymi ludźmi.

W XI w. kościół zaczął dążyć do reform czego wyrazem były reformy Kluniackie, poza wewnętrznymi sprawami miały one dążyć do uniezależnienia się kościoła od państwa. Zapoczątkowało to w XI i XIII w, spór o inwestyturę(nadawania urzędów kościelnych). Długoletni spór doprowadził do podpisania w 1122 konkordatu wormackiego:  kościół miał prawo obierania biskupów przez wybory kanoniczne  konkordat oddzielił nadanie urzędu biskupiego od nadania uposażenia.

docsity.com

 Król otrzymał prawo odmówienia inwestytury(w tym wypadku uposażenia

Zarząd centralny państwa Urzędy Centralne (cześnik, marszałek, komornik itp.) stały się dziedziczne.

Aktywnym organem centralnym Rzeszy był Zjazd nadworny, który miał charakter podobny do francuskiej kurii królewskie. Od 1180 uczestniczyli w nim wszyscy władcy terytorialni(wcześniej tylko desygnowani przez króla), a decydowały o najważniejszych sprawach.

Zarząd lokalny Rozwój księstw terytorialnych doprowadził do zaniku aparatu lokalnego.

Zarząd dóbr królewskich przypadał landwójtom Cesarz Otton I wprowadził tytuł palatyna dla kontroli księstw szczepowych., urząd ten uległ szybko feudalizacji. Podobnie była z innymi urzędnikami królewskimi np. landgrawatami. W miastach królewskich królowie ustawili burgrabiów dla czuwania nad wykonywaniem przez mieszczan obowiązków wobec króla.

IV. Źródła prawa

Ogólny rozwój prawa Podobnie jak we Francji obserwuje się tu rozwój lokalnych praw zwyczajowych, z nikłym udziałem praw królewskich. Szczególną rolę w ustawodawstwie odgrywały landfrydy czyli ustawy o pokoju ziemskim. Ostrzejszym natomiast podziałom niż we Francji uległo sądownictwo między stanami: prawo miejskie ziemskie i dworskie(chłopi) poza tym istniały jeszcze szczególne prawa jak lenne czy górnicze.

Prawo ziemskie 1. Zwierciadło saskie – 1220-1235najbardziej znany spis prawa ziemskiego(prawo

ziemskie i lenne), było ono bardzo rozpowszechnione głównie dlatego, że drugie jego wydanie zostało napisane w języku niemieckim

2. Zwierciadło szwabskie 3. Zwierciadło Frankońskie

Prawo miejskie W każdym mieście powstawało własne prawo zwyczajowe, lecz szybko zostało to zahamowane poprzez system filialny. Miasta filialne zaciągały często porad prawnych w miastach macierzystych., do rozwoju prawa przyczyniły się też ortyle czyli wyroki sądów., oraz wilkierze ustawy miejskie.

Prawo lenne dworskie i górnicze W Niemczech poza podstawowymi gałęziami prawa ukazały się prawa specjalne:

1. prawo lenne – normowało stosunki lenne wynikające z kontraktu lennego. 2. Prawo dworskie – normowało stosunki prawne chłopów 3. Prawo górnicze –

docsity.com

V. Charakterystyka epoki

Cechy wyróżniające 1. Stosunkowo długi czas monarchii wczesnofeudalnej X – XIII w.(cechowała ją silna

władza królewska) 2. Można podzielić na dwa okresy przezd 1180 i po(Księstwa szczepowe, księstwa

terytorialne) 3. W pierwszym okresie mimo silnych tendencji odśrodkowych silna władza królewska

a. Dzięki dodatkowemu tytułowi cesarza b. Dzięki dużej domenie c. Nowa uzależniona od królów szlachta

4. drugi kres – po likwidacji księstw szczepowych, książęta terytorialni rozpoczęli walkę z królem o większe uniezależnienie, początkiem klęski króla były przywileje Fryderyka II.

Rozdział X: Niemcy w okresie rozbicia feudalnego i kształtowania się Monarchii stanowych

I. Rys historyczny

Główne wydarzenia 1. Po usunięciu przez papieża od korony carskiej Hohenstaufów nastąpił e Niemczech

okres bezkrólewia(1254 -1273) – książęta uzurpowali i zyskiwali sobie nowe uprawnienia i przywileje, a ich zależność od króla przybrała tylko nominalną zwierzchność lenną.

2. Od końca XIV w. w pełni wykształcone księstwa terytorialne zaczęły się stawać czynnikiem ładu, tak wiec w XV w. nie doszło do zjednoczenia, ale księstwa stały się sprawni9e działającymi samodzielnymi państewkami.

3. Dalszemu rozpadowi ulegała władza królewska, co doprowadziło do tego, że król stał się już tylko figurantem, tylko z nazwy będącym, zwierzchnikiem państwa.

II. Stosunki gospodarcze i społeczne

Ogólny rozwój gospodarczy Zapoczątkowany już w XII w. wzrost gospodarczy znacznie się spotęgował w XII i XIV. Miasta ponocne zrzeszone w Hanzę rozszerzyły na znaczą skalę handel z Anglią i krajami bałtyckimi. Dzięki otwarciu przełęczy Gottarda został umożliwiony na szeroką skalę handel z miastami Włoskimi bez pośrednictwa Francji. Niemiec nie dotknął też tak poważnie kryzys w XIV w. ani czarna śmierć.

Szlachta Poza bezpośrednimi wasalami Rzeszy będącymi elektorami, wyodrębniła się też warstwa drobnego rycerstwa taż będącego bezpośrednimi wasalami, lecz nie elektorami ich sytuacja prawna została określona dopiero w XVI w. jako wolnego rycerstwa rzeszy. Reszta szlachty jako szlachta krajowa pozostawała w zależności od książąt krajowych

Ludność wiejska Od końca XII w. w położeniu chłopów zaczęła uwidaczniać się pewna poprawa, wiązało się to z rozwojem gospodarki pieniężnej. Wyzysk chłopów się zmniejszyć, i bardzo rozpowszechniona stała się gospodarka czynszowa. Dużo korzystniejsze warunki osadnictwa na wschodzie doprowadził do masowego ruchu migracyjnego zwanego kolonizacją

docsity.com

niemiecką. Później jednak na terenach wschodnich gdzie zaczęła się rozwijać gospodarka folwarczno pańszczyźniana sytuacja chłopów zaczęła się pogarszać.

Miasto i mieszczaństwo Już w XIII w miasta uzyskały pewną niezależność od pana miasta i rozbudowywały własny samorząd. Największym ich osiągnięciem było wyzwolenie się spod sądu wójta i przejęciu zarządu miasta przez radę miejską.

Miasta w rozdrobnionych Niemczech powoli stawały się niezależnymi państewkami, a nawet zrzeszały się w związki miast dla prowadzenia wspólnych interesów. Taka niezależność zaczęła powoli topnieć pod naciskiem władców terytorialnych w XV w.

W walce pospólstwa z patrycjatem, pospólstwo w niektórych miastach wygrywało, a w niektórych doprowadzało do współrządców.

III. Ustrój państwa A. Ustrój Rzeszy

Władza królewska W tym okresie władza królewska w rzeszy znacznie osłabła, jednak spór o zwierzchnictwo nad światem chrześcijańskim nie skończył się na Hohensztaufach.

Nowe doktryny:

Teoria kurialna – zwierzchnictwo nad władzą świecką przysługuje duchowej  Teoria imperialna - równość obu władz  Teoria koncyliarna – zwierzchnictwo soboru nad papieżem, teoria ta prowadziła do

ograniczenia praw kościoła w wielu państwach a nawet przewagi, oraz do pewnego podporządkowania go władzy świeckiej

Cesarze przestali odgrywać w tych sporach kierowniczą rolę. Pza Henrykiem VII, który ruszył na Rzym, stosunek cesarzu do papieży ograniczał się tylko do wyprawy po koronę carską, a w XVI w. zaniechają i tego.

Następstwo tronu Kwestia obioru cesarza została unormowana złotą bullą z 1356(7 elektorów, 4 świeckich: król czech, palatyn Renu, Margrabia Brandenburski, Książe saski i trzej duchowni arcybiskupi Moguncji, kolonii i Trewiru) W drugiej części przyznawała uprawnienia książętom rzeszy

Organa centralne Rada nadworna – w jej skład wchodzili radcy i sekretarze, a największe stanowisko w radzie zajmowali kanclerz nadworny i ochmistrz, którzy przewodniczyli radzie pod nieobecność króla. Zjazd rzeszy przeistoczył się w Sejm Rzeszy – w skład którego poza bezpośrednimi wasalami rzeszy wchodzili przedstawiciele miast cesarskich, jego uchwała była potrzebna w sprawach:

1. Wyprawa króla na koronacje carską do Rzymu 2. Powołanie książąt rzeszy na wyprawę wojenną 3. Nałożenie podatków ogólnopaństwowych

docsity.com

Władztwa terytorialne

Rozwój zwierzchnictwa terytorialnego Do XV niemal wszyscy władcy terytorialni otrzymali w swych terytoriach władzę niemal suwerenną. Królom pozostały tylko pewne honorowe atrybuty i formalnie zwierzchnictwo lenne.

Proces zjednoczenia zatrzymał się na szczeblu terytorialnym. Powinności władców terytorialnych wobec króla ulegały ciągłemu osłabianiu a ich władza na swoich terytoriach wciąż rosła. Elektorzy wymusili też na władcy prosić o zgodę na podjęcie wyprawy wojennej. Chęć stworzenia armii najemnej w miejsce armii lennej, rozbiły się o niechęć elektorów do nakładania podatków.

Władcy terytorialni o osiągnięcia pełnej władzy sądowej musieli tylko pozbyć się instytucji apelacji do sądów królewskich i instytucji ewokacji.

W zakresie gospodarczym byli jeszcze ograniczeni regaliami.

Powyższe przeszkody zlikwidowały:

Przywileje Fryderyka II 1220 i 1232(gospodarcze, zrzeczenie się niektórych regaliów 1 na rzecz duchowieństwa 2 na rzecz władców terytorialnych)

Złota Bulla(król zrzekał się na terenach elektorów wszelkich regaliów, uznał najwyższe sądownictwo elektorów, wprowadziła dziedziczność godności elektorskiej w linii męskiej oraz zasadę niepodzielności terytoriów elektorskich)

Organa centralne Na czele aparatu centralnego wysunęli się ochmistrz dworu i kanclerz. Na szczeblu lokalnym wójtowie zostali zastąpieni amtmanami.

Książęta nie mieli w swych terytoriach nieograniczonej władzy. Ograniczały ich przywileje stanowe. Głównymi organami stanowymi stały się sejmy krajowe/Landtagi.

1. Podobnie jak w innych krajach Europejskich: a. Uchwały zapadały w oddzielnych stanowych kolegiach b. Posłowie byli reprezentantami swojego stanu i kraju i byli związani

instrukcjami. c. Działalność ich opierała się na podstawie umów z księciem ujętych w formie

przywilejów d. Stanom przysługiwało prawo oporu

2. Skład był różny w zależności od kraju zazwyczaj(szlachta, duchowieństwo i mieszczanie, rzadko chłopi[wolni]).

3. Uchwalały podatki 4. Stany miały udział w zarządzie krajem i ustaodastwie krajowym(wojna, pokuj,

główni urzędnicy)

Związki miast. Hanza Anarchia powstała w rzeszy w XIII, wywołała w miastach chęć do samoobrony, zabezpieczeniu handlu i wspólnemu podejmowaniu działalności gospodarczej. Wśród nich największe pozycję osiągnęła Hanza – związek kilkudziesięciu miast związanych z handlem morskim na Bałtyku i morzu Północnym. Podzielona była na 4 grupy: Westwalską, Saską, Wedndyjską, Prusko-inflandzką. Hanza broniła i zapewniała bezpieczeństwo swoim kupcom, otwierała placówki za granicą, organizowała własne siły zbrojne i prowadziła wojny. Hanza była luźnym związkiem państw, właściwym jej organem były sejmy hanzeatyckie.

docsity.com

IV Źródła prawa

Zjawiska najistotniejsze 1. Rozwój ustawodawstwa w księstwach terytorialnych 2. Proces przenikania prawa rzymskiego i kanonicznego

V. Charakterystyka okresu

Główne cechy wyróżniające 1. Późne wstąpienie rozdrobnienia feudalnego XIII 2. Rozdrobnienie wystąpiło w okresie wzrostu sił wytwórczych i prawnego

wyodrębniania się stanów 3. Na czele państwa stał elekcyjny król niemiecki(miał tylko zwierzchnictwo nad

niektórymi panami feudalnymi, duchowieństwem i niektórymi miastami) 4. Procy zjednoczeniowe przyczyniły się jedynie do skonsolidowania wielu państewek 5. W niektórych terytoriach powstała monarchia państwowa(typowe Landtagi i dualizm

dziedzinie podatków) 6. głównym organem państwowym Landtag później zwany sejmem rzeszy

Rozdział XI: Anglia w okresie monarchii wczesnofeudalnej i monarchii stanowej(XI – XV w.)

I. Rys historyczny

Anglia w starożytności Pierwotnie Anglię zamieszkiwały ludy celtyckie, które później w okresie dominacji rzymskiej zostały przezeń podbite(I w. p. n. e.), choć panowanie rzymskie nigdy nie objęły całej wyspy. W V w. wojska rzymskie opuściły wyspę. Po ustąpieniu rzymian W. Brytania została podbita przez Anglów i Sasów.

Trzeba zaznaczyć też, że Anglia nigdy nie skorzystała tak jak inne kraje pod panowaniem rzymskim z jego kultury i organizacji, stąd też zupełnie inne niż w reszcie europy rozwiązywania.

Państwo anglosaskie i jego podbój przez Normanów Zdobywcy germańscy byli w V w. zorganizowani w państwa plemienne. W XVI w. przyjęli chrześcijaństwo. Organizacja kościelna wpłynęła na rozwój tendencji zjednoczeniowych, co doprowadziło do powstania 7 królestw. W Ix doszło do zjednoczenia państwa pod berłem wessexu. Na początku XI w. państwo zostało podbite przez króla Duńskiego Knuta Wielkiego a później przez Wilhelma zdobywcę w 1066, ten moment uważa się za początek państwa Anglonormandzkiego.

Antagonizm Angielsko francuski Od początku istnienia państwa(1066), królowie angielscy byli uzależnieni od Francji swoimi posiadłościami na kontynencie(były one lennem Francuskim). Po wygaśnięciu dynastii normandzkiej tron Angielski przypadł hrabiemu Anjou Henrykowi II, założycielowi dynastii Plantagenetów, poza Anglią panował też rozległymi ziemiami Francuskimi, które przekraczały swą wielkością królestwo Anglii i były kilkakrotnie większe od posiadłości króla Francuskiego.

docsity.com

Pierwszym etap konfliktu był konflikt Ryszarda Lwie Serce i Jana Bez Ziemi z królami Francuskimi, którym to po początkowych sukcesach tych pierwszych udało się oskarżyć Jana bez ziemi o felonię i po wojnie doprowadził do konfiskaty kontynentalnej części królestwa poza Gujenną.

Kolejnym etapem konfliktu była wojna stuletnia, która doprowadziła po ponad stuletnich zmaganiach utratę reszty posiadłości Angielskich na kontynencie poza portem Calais.

Rzut oka na ewolucje ustrojową Anglii W dziejach XI – XV w. wyróżnia się dwa zasadnicze okresy. Pierwszy okres silnej władzy królewskiej trwał do końca XII w. Monarchia tego okresu skutecznie odpierała zakusy baronów nadając im tylko niewiele znaczące przywileje 1100, 1135, 1136. Koniec silnej władzy królewskiej rozpoczął się od sporu z kościołem i zamordowania arcybiskupa Tomasza Beceta. Natomiast początek XIII w. przypada na rządy Jana bez ziemi i wydanie Wielkiej Karty Swobód 1215, oraz dalszą walką Króla z baronami, co doprowadziło do przymierza króla i niższego rycerstwa i mieszczaństwa, co z kolei zaowocowało powstaniem w 1265 r. Parlamentu.

Od momentu powstania Parlamentu wyróżnia się drugi okres, w który coraz większą rolę odgrywa Parlament. Ten okres, okres monarchii stanowej trwał do wojny dwóch róż, która zapoczątkowała okres panowania dynastii Tudorów(rządy absolutne)

II. Stosunki gospodarcze i społeczne

Ogólne warunki gospodarcze Położenie Anglii na wyspie miało bardzo korzystny wpływ na gospodarkę, gdyż uniemożliwiało to najazdy, ostatnim obym najazdem był najazd Wilhelma zdobywcy. W średniowieczu podstawą gospodarki Angielskiej było rolnictwo(hodowle). Podobnie jak na kontynencie Anglia przeżywała rozkwit w XII w. i kryzys w XIV związany z czarną śmiercią. Po epidemii w XV w. doszło do wzrostu gospodarczego, w tym wieku można było też dostrzec pierwsze przesłanki kapitalizmu

Ustrój lenny angielski i jego specyficzne cechy Po podboju przez Normandów Anglii, Wilhelm zdobywca narzucił Anglii ustrój lenny znany w Normandii. Swą władze oparł głównie na rycerzach sprowadzonych z Normandii, których osiedlił na ziemiach skonfiskowanych angielskim Tenów(szlachty). W XII w. różnice pomiędzy nomadami i Anglikami.

System lenny Angielski charakteryzował się:

1. Wilhelm zdobywca prowadził politykę rozdawnictwa lenn, w ten sposób by nie dopuścić do tworzenia się wielkich zwartych kompleksów ziemskich.

2. Królowie Anglii starali się nie dopuścić by urzędy związały się z lennami. Istniał tylko urząd hrabiego, który był związany z ziemia, ale nie zagarnął on całej władzy na swoich ziemiach, którą ograniczał królewski urząd szeryfa.

3. Sporządzony został szczegółowy spis ludności i ziem(księga sądu ostatecznego) 4. Dwustopniowa hierarchia lenna 5. wasal mojego wasala jest moim wasalem 6. Poza armią lenną, istniało jeszcze pospolite ruszenie wszystkich wolnych

obywateli(król nie był uzależniony od feudałów), ponadto w XII w. lenne powinności wojskowe zostały zastąpione powinnościami pieniężnymi, co umożliwiło zaciągnięcie armii zaciężnej.

7. Świadczenia pieniężne z lenna. Np. tarczowe(dla szlachcica chcącego się wykupić z stawiennictwa wojskowego.)

docsity.com

komentarze (0)

Brak komentarzy

Bądź autorem pierwszego komentarza!

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 29 pages

Pobierz dokument