Modyfikacja zachowań agresywnych - Notatki - Psychologia - Część 1, Notatki'z Psychologia. University of Wroclaw

Modyfikacja zachowań agresywnych - Notatki - Psychologia - Część 1, Notatki'z Psychologia. University of Wroclaw

PDF (264 KB)
13 strona
870Liczba odwiedzin
Opis
Notatki z zakresu psychologii opisujące modyfikację zachowań agresywnych; analiza pojęcia agresji oraz jej powstawanie, a więc trochę teorii. Część 1.
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 13

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 13 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 13 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 13 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 13 pages

Pobierz dokument

MODYFIKACJA

ZACHOWAŃ

AGRESYWNYCH

Spis treści:

I. Analiza pojęcia agresji oraz jej powstawanie, a więc trochę teorii.

A. Teorie powstawania agresji

B. Formy agresji

II. Modyfikacja zachowań agresywnych w praktyce.

I. Analiza pojęcia agresji oraz jej powstawanie , a więc trochę teorii.

Agresywność przejawiana jest w różnym nasileniu i formie, coraz częściej

wszechobecna w codziennej rzeczywistości. Staje się niewątpliwym problemem społecznym

oraz godnym uwagi tematem rozważań naukowych. (J. Wolińska, 1996, s. 63). Trudno podać

prostą definicję „agresji”, ponieważ w potocznym słownictwie termin ten jest używany w

wielu różnych znaczeniach (E. Aronson, 1995, s. 302).

Etymologicznie agresja pochodzi od łacińskiego słowa „aggressio” i oznacza

„zaczepiać, napadać”. Zazwyczaj terminem tym określa się wszelkie działania

charakteryzujące się atakowaniem czy wrogością, a wywołane strachem lub frustracją bądź

pragnieniem wywołania tych stanów emocjonalnych u innych, albo pragnieniem forsowania

własnych poglądów czy interesów (A.S. Reber, 2000, s.28).

Przez agresję na ogół rozumie się czynności mające na celu zrobienie szkody i

spowodowanie utraty cenionych społecznie wartości, zadanie bólu fizycznego lub

spowodowanie cierpienia moralnego innemu człowiekowi (A. Frączek, 1979, s. 13).

W słowniku pedagogicznym agresja to działanie skierowane przeciwko ludziom lub

przedmiotom wywołującym u człowieka niezadowolenie lub gniew. Celem agresji jest

wyrządzenie szkody przedmiotowi agresji (W. Okoń, 1984, s. 29).

W ujęciu biologicznym agresja to „zachowanie ograniczające swobodę drugiego

osobnika albo skierowanie przeciw jego zachowaniu lub życiu” (B. Sadowski, J.

Chmurzyński, 1989, s. 432).

Na gruncie psychologii „agresja, czy przemoc interpersonalna to czynności

podejmowane intencjonalnie przez ludzi, (np. specyficzne zachowanie się, aranżowanie

określonej sytuacji, itp.), stanowiące zagrożenie bądź powodujące szkody w fizycznym,

psychicznym i społecznym dobrostanie innych osób, tj. wywołujące ból, cierpienie,

destrukcję, prowadzące do utraty cenionych wartości”(A. Frączek, Pufal I. 1996, s. 28).

J. Ranschburg uważa, że agresja to „każde zamierzone działanie – w formie otwartej

czy symbolicznej – mające na celu wyrządzenie komuś lub czemuś szkody, straty, bólu

fizycznego lub cierpienia moralnego” (J. Ranschburg, 1993, s.93).

Agresywne zachowanie człowieka wielu uczonych uważa za przejaw instynktowny.

Freud w pierwszym cyklu swej pracy postrzegał agresję jako jeden z elementów złożonego

„instynktu ego”. Jego zdaniem agresja to mechanizm instynktowny, lecz wywoływany

zawsze przez okoliczności zewnętrzne, w kierunku środowiska. W kolejnym okresie swej

pracy Freud gruntownie zmienił swój pogląd. Agresję opisywał wówczas jako „tryskającą z

wewnątrz ciemną siłę, która kieruje się nie przeciwko otoczeniu, lecz przeciw „ja”. Agresja

została przyjęta jako instynkt w obydwu ujęciach jednak w pierwszym ujęciu jest ona

„mechanizmem reaktywnym wywołanym przez frustracyjne, niosące ból bodźce otoczenia, a

więc następstwem kontaktu, zderzenia jednostki z otoczeniem”. Według ujęcia drugiego

zderzenie to zachodzi już wewnątrz jednostki, jako konflikt pomiędzy destruktywnym

Tanatosem a konstruktywnym Erosem, przez co agresja kieruje się na zewnątrz i niezależnie

od wrażeń napływających ze świata zewnętrznego dąży do zniszczenia otoczenia (J.

Ranschburg, 1993, s. 97-98).

A. Teorie powstawania agresji

Ponieważ rozbieżność w rozumieniu pojęcia agresji wiąże się z poglądami na jej

genezę, stosowne wydaje się przedstawienie podziału według tego właśnie kryterium.

Podziału takiego dokonali Ch.N.Cofer i M.H.Appley wyróżniając cztery koncepcje agresji.

Według jednej z nich agresja jest instynktem, druga ujmuje ją jako reakcję na frustrację,

trzecia traktuje jako nabyty popęd, natomiast czwarta uznaje zachowania agresywne jako

wyuczone przez wzmacnianie (J. Grochulska, 1993, s.9).

Agresja jako instynkt – „Przedstawiciele instynktowej interpretacji agresji

przyjmują, że powstała ona w drodze ewolucji i jest potrzebna, a nawet konieczna do

utrzymania gatunku – jako napęd działania. Tak rozumiana agresja nie została oczywiście

„wyuczona”, nabyta w toku życia. Człowiek rodzi się z gotowym instynktem, nazywanym

przez niektórych instynktem walki, niezbędnym do życia, tak jak na przykład instynkt głodu”

(J. Danielewska, 2002, s.11-12).

W. Mc Dougall uznaje instynkt walki za jeden z ważniejszych, podstawowych

instynktów, któremu towarzyszy uczucie gniewu stanowiące impuls powodujący różne

zachowania agresywne. Z biologicznego punktu widzenia to uczucie uznane jest za zjawisko

pozytywne, ponieważ pobudza do zachowań umożliwiających zaspokojenie potrzeb

człowieka, skłania do obrony przed atakiem, umożliwia utrzymanie dotychczasowego stanu

posiadania. Emocje negatywne mogą być wzbudzone przez przeróżne impulsy związane z

doznawanymi niepowodzeniami. Niepowodzenia te wywołują występowanie zachowań

agresywnych. Można by przypuszczać, że zachowanie agresywne nie zależy od świadomości

człowieka. Tak jednak nie jest. Każda jednostka zdaje sobie sprawę, czy i w jakim stopniu

może sterować własnym zachowaniem (Mc Dougall za: J. Danilewska, 2002, s.12).

Według K. Lorenza „organizm ludzki produkuje nieustannie energię, która musi być

okresowo rozładowywana przez zachowania agresywne jako wrodzone wzorce zachowania.

Akty agresji ujawniają się w sposób instynktowno – spontaniczny, niezależny od stymulacji.

Przy bardzo dużym nagromadzeniu energii dochodzi do gwałtownych wybuchów agresji, co

jest warunkiem rozładowania nadmiaru energii (to teoria hydrauliczna)” (K. Lorenz za: E.

Gruszecka, 1994, s.88). Autor ten jest zdania, że agresja związana jest z ewolucją.

Równocześnie sama agresja podlega ciągłym zmianom ewolucyjnym. W dzisiejszych czasach

jednak w większym niż dawniej stopniu wyraża się agresja patologiczna. Jest to efekt

nienadążania przeobrażania się popędu agresji za przemianami w nauce, technice, kulturze, a

pod ich wpływem w całokształcie życia społecznego. Nagromadzona agresja musi znaleźć

jakieś ujście. Zostanie wyładowana albo w bezpośredniej walce między osobnikami, w formie

zrytualizowanej lub poprzez przeniesienie na inny przedmiot (K. Lorenz za: J. Danielewska,

2002, s.13-14).

Zdaniem Z. Freuda źródła agresji można dopatrywać się w działaniu dwóch

podstawowych instynktów (popędów) względem siebie, a mianowicie: instynkt życia (Eros) i

instynkt śmierci (Thanatos). Pierwszy zapewnia tworzenie, rozwój, życie, natomiast celem

drugiego jest niszczenie, śmierć. Wynikiem tych sprzecznych tendencji jest agresja. Jednostka

w obawie przed samounicestwieniem, kieruje swoją agresję na innych. Twórca ten

przedstawiał agresję również jako wynik działania energii o charakterze seksualnym (libido).

Połączenie instynktu śmierci (skierowanego na własny organizm) z seksualnością chroni

jednostkę przed samounicestwieniem. Konflikty międzyludzkie są nieuniknione, ponieważ

powodują je wrodzone i niezmienne składniki natury ludzkiej (Z. Freud za: E. Gruszecka,

1994, s.88).

Agresja jako reakcja na frustrację – „Powstawanie i utrwalanie się zachowań

agresywnych w wyniku frustracji można wyjaśnić, opierając się na podstawowych

twierdzeniach dotyczących zmian w zachowaniu się osobnika pod wpływem uprzednich

doświadczeń. Decydującą rolę w utrwalaniu pewnych sposobów zachowania się, jak również

w zmianie tych sposobów, teoria zachowania przypisuje satysfakcji, zadowoleniu” (J.

Danielewska, 2002, s.15).

W zachowaniu można wyodrębnić trzy następujące elementy:

- pobudkę, rozumianą jako wewnętrzny lub zewnętrzny czynnik nadający kierunek

zachowaniu,

- tzw. działanie instrumentalne, czyli te formy działań fizycznych lub werbalnych, które

służą do osiągnięcia celu,

- cel, rozumiany jako osiągnięcie takiego stanu końcowego, który zmniejsza lub kończy

działanie pobudki (A. Frączek, 1966, s.275 - 295).

Frustracja prowadzi do gniewu, który jest swoistą emocją dla agresji i jej niezbędnym

podłożem. Gniew to gotowość do zachowania agresywnego, które w zależności od tego czy

jednostka zinterpretuje daną sytuacje jako zawierającą sygnały wywoławcze agresji może

pojawić się lub nie (Z. Bartkowicz, 2001, s.37).

Efektem frustracji poza agresją może być:

- fiksacja, czyli wielokrotne powtarzanie tego samego zachowania pomimo jego

nieskuteczności

- regresja to prymitywne formy zachowań lub typowe dla wieku młodszego

- apatii

- wycofania się (E. Gruszecka, 1994, s.91).

Na skutek negatywnych doświadczeń i doznań emocjonalnych, towarzyszących

niepowodzeniom w pokonywaniu trudności związanych z pełnieniem roli społecznej,

chwiejna równowaga procesów psychicznych zostaje zakłócona. W pewnych sytuacjach

powstaje stan frustracji ze wszystkimi jego negatywnymi objawami, dezorganizującymi

działanie i hamującymi, a czasem uniemożliwiającymi rozwój postaw społecznie

pozytywnych. W przypadku gniewu zachowania agresywne początkowo nie stosowane

intencjonalnie mogą doprowadzić do osiągnięcia celu i przez uzyskaną w ten sposób nagrodę

utrwalić się jako stały rodzaj zachowania (J. Danielewska, 2002, s.16).

Odmienną teorię frustracji prezentował A. H. Maslow, który „zakładał istnienie

różnych rodzajów frustracji, z których nie wszystkie wywołują agresję. Agresja pojawiać się

miała w momencie zagrożenia bytu danej jednostki oraz blokady jej najbardziej

podstawowych potrzeb. Blokada potrzeb dalszych w hierarchii powodowałaby wystąpienie

innych, nieagresywnych zachowań.”(A. H. Maslow za: H. Pietrzak, 1992, s. 34).

Frustracja powstaje, gdy w toku realizacji jakiegoś celu człowiek natrafia na

przeszkodę udaremniającą tę realizację. Rezultatem frustracji jest agresja. W ten sposób nie

zostaje wprawdzie osiągnięty zamierzony cel, ale przykre napięcie emocjonalne jest

złagodzone. Nie we wszystkich jednak sytuacjach frustracyjnych pojawia się agresja. Nie ma

jej wtedy, kiedy występują reakcje zastępcze, dzięki którym dana osoba osiąga cel nie

identyczny, lecz podobny do pierwotnie zamierzonego. Reakcje zastępcze są zjawiskiem

powszechnym. Mogą mieć charakter zwykłego przeniesienia na równorzędny przedmiot albo

sublimacji, gdy celem działania staje się sytuacja społecznie użyteczna, czasem zewnętrznie

różniąca się od celu pierwotnego. Jeśli zachowania agresywne nie są ujawniane w odpowiedzi

na frustrację, nie oznacza to, że nie wystąpiły one w ogóle, lecz że przyjęły formę ukrytą np.

marzenia o zemście (J. Danielewska, 2002, s.16-17).

Agresja jako nabyty popęd – Zachowanieagresywne jako działanie popędowe to

punkt wyjścia biologicznej teorii agresji, autorstwa Z. Freuda określanej jako

instynktywistyczna. „W ujęciu teorii instynktów agresja leży w naturze ludzkiej i stanowi

przejaw wrodzonego popędu oraz jedyny sposób redukcji nagromadzonej energii jednostki (J.

M. Wolińska, 2004, s.22).

K. Lorenz twierdzi, że agresja sprawuje ważną i pożyteczną rolę w świecie zwierząt,

przede wszystkim przy selekcji naturalnej. Jednak zwierzęta instynktownie hamują agresję,

ograniczając jej destruktywny charakter. Agresja w tej teorii uznawana jest za jeden z

fundamentalnych instynktów, utożsamiany z energią, umożliwiający przeżycie i przetrwanie

gatunku (K. Lorenz za: J. M. Wolińska, 2004, s.22).

Zdaniem A. Bussa „jedynym aspektem agresywnego zachowania, które w ogóle

można rozpatrywać w kategoriach popędowych, jest emocjonalna reakcja gniewu. Jeśli

agresja nie ma charakteru „gniewnej agresji”, nie ma możliwości interpretowania jej jako

popędu” (A. Buss za: J. Danilewska, 2002, s.20).

Agresja jako nawyk – Analizując agresję jako nawyk, przyjęto że zachowanie dobrze

utrwalone, do tego stopnia, że jest zautomatyzowane i realizowane bez pełnej kontroli

świadomości, nazywamy nawykiem (J. Danielewska, 2002, s.21).

A. Buss prezentuje stanowisko, że agresja jest wynikiem napastowania i może być

trwałą cechą charakteryzującą osobowość człowieka. Uważa, że istnieją cztery czynniki

determinujące siłę agresywności u jednostki:

- częstość i intensywność doznawanych frustracji, przykrości, napaści, które

poprzedzają agresję.

- rodzaj wzmocnienia agresywnego zachowania, czyli nagroda lub kara otrzymane po

„wyładowaniu się”. Chodzi o częstotliwość takich zdarzeń i intensywność bodźców.

- facylitacja społeczna, wzajemny wpływ członków grupy, powodujący wzrost

zachowań danego rodzaju, np. wzajemne pobudzanie się członków grupy do czynów

agresywnych przez manifestowanie podobnych zachowań.

- temperament (A. Buss za: E Gruszecka, 1994, s.94).

„Uczenie się agresji przez jednostkę odbywa się głównie poprzez uczenie się

obserwacyjne. Bezpośrednie obserwowanie modela, czyli jednostki spełniającej rolę

przykładu sprawia, że jednostka dowiaduje się, jak można przejawić działanie agresywne

oraz zapamiętuje plan, schemat działania” (Z. Bartkowicz, 2001, s.37).

Siła agresji, częstość występowania, rodzaj manifestowanych zachowań zależą od

zadatków wrodzonych, aktywności własnej, wpływów środowiska i od wychowania.

W każdym przypadku agresji można teoretycznie wyróżnić kilka czynników:

1. czynnik wrodzony – u wszystkich ludzi raczej jednakowy. „Większe różnice w tym

zakresie determinują w szczególnym stopniu agresję patologiczną. Czynnik ten trzeba

w wychowaniu uwzględniać, dostosowując działania do wrodzonych możliwości

dziecka”

2. czynnik aktywnościowy– „stwarzający różne możliwości w zakresie zdobywania

przez dziecko doświadczeń. Bardziej aktywne dziecko wcześniej i częściej będzie

narażone na przypadkowe konflikty i związane z nimi frustracje. Będzie

prawdopodobnie częściej nagradzane i karane, będzie zatem miało większe szanse

wyuczenia się agresywnych i nieagresywnych sposobów zachowania”

3. czynnik frustracyjny – „zależy w dużym stopniu od środowiska i postaw

rodzicielskich”

4. czynnik naśladowczy – „zależy głównie od środowiska. Można go modyfikować przez

wychowanie –dostarczając odpowiednich wzorów do naśladowania lub wpływając na

środowisko dziecka”

5. czynnik instrumentalny – „w szczególnie dużym stopniu od pozostałych czynników,

jest też w największym stopniu podatny na wpływy wychowawcze”

„W genezie agresji nie można pomijać uwarunkowań neurofizjologicznych i

neuropsychologicznych. Agresja jest, bowiem reakcją kompleksową całego organizmu. Jej

podłoże stanowi emocja gniewu, której towarzyszy wzrost poziomu adrenaliny mobilizującej

organizm do zwiększonego wysiłku. Zwiększa się szybkość cyrkulacji krwi, dodatkowo

zasilając mózg i mięśnie kosztem skóry i narządów wewnętrznych. Wzrasta krzepliwość krwi

i zawartość glukozy we krwi na potrzeby energetyczne. Podnosi się temperatura ciała.

Zahamowaniu ulegają natomiast trawienne i wydzielnicze funkcje organizmu. Przyśpieszenie

i pogłębienie oddechu zwiększa utlenienie tkanek, a intensyfikacja produkcji czerwonych

krwinek usprawnia wymianę gazów w komórkach” (J. Szałański, w: P. Góralczyk, J.

Sobkowiak (red.), 2001, s. 55)

B. Formy agresji

Różnorodność definicji i teorii traktujących o agresji, wskazuje na to, iż nie jest to

jednorodna kategoria zachowań. Dlatego też w literaturze przedmiotu można odnaleźć

różnorodne formy i rodzaje agresji.

Agresja impulsywna Wywołujemy ją, gdy jesteśmy poirytowani po to, by

„przerwać kontakt z awersyjnym bodźcem”. Agresja impulsywna ma na ogół u swoich

podstaw emocje złości, gniewu, irytacji, toteż często określa się ją jako gniewną W zakresie

agresji impulsywnej znajduje się agresja pojawiająca się w skutek frustracji, a więc np.

pojawienia się utrudnienia, przeszkody, bariery na drodze do celu. Źródłem agresji

impulsywnej może być czyjeś oddziaływanie godzące w poczucie własnej wartości

potencjalnego agresora. Jednak powodem reakcji agresywnych mogą być również pewne

bodźce fizycznego otoczenia człowieka, takie jak np. silne nieregularne błyski światła, hałas,

szum, nieprzyjemne dźwięki, wysoka lub niska temperatura, przykre zapachy, zbytnie

zagęszczenie ludzi w jednym miejscu. Człowiek z dużą łatwością uczy się „związku aktu

agresywnego zachowania z rozładowaniem napięcia pofrustracyjnego i z przerwaniem

blokady w realizacji celu”. Bezpośrednim celem agresji impulsywnej jest redukcja napięcia

(E. Gruszecka, 1994, 43-44).

Agresja instrumentalna może być traktowana jako narzędzie do wywierania

wpływu na innych. „Podstawą jej nie są emocje gniewu, lecz jest to wyuczona czynność,

sprawiająca ból i cierpienie, powodująca szkodę. Podstawową funkcją tego rodzaju agresji

jest redukcja ważnych dla jednostki potrzeb, jest podejmowana z premedytacją – tzw.

„zimna” albo agresja wroga”. Agresja instrumentalna może zmienić się w swoistą strategię,

gdy stanie się skuteczną techniką osiągania celów i unikania rzeczy niepożądanych. Źródłem

agresji instrumentalnej nie muszą być emocje negatywne. Instrumentalna postać zachowania

agresywnego może dochodzić do głosu w rezultacie chłodnej, czysto ekonomicznej kalkulacji

zysków i strat (E. Gruszecka, 1994, s.46-47).

Agresja zadaniowa „wywołana jest ze względu na realizowane zadania, np.

związana z pełnieniem określonych ról społecznych rodzica, nauczyciela, przełożonego” (J.

M. Wolińska, 2004, 17). E. Gruszecka (1994, s. 47) twierdzi, że „pełnienie niektórych ról

zawodowych i społecznych związane jest z „koniecznością” zadawania innym bólu i

cierpienia podporządkowanego „egzekucji” praw, dobremu wychowaniu, korekcie postaw i

zachowań. To konieczność często kontrowersyjna z moralnego punktu widzenia. Niektórym

formom agresji zadaniowej przypisuje się jednak wymiar prospoełczny. Łatwo także

przekroczyć granicę tych prospołecznych form agresji”.

Agresja spontaniczna cechuje się dążeniem do zadania bólu, spowodowania

cierpienia, uszkodzenia kogoś lub czegoś. Jest wyuczonym, podejmowanym dla przyjemności

zachowaniem. Jednym ze źródeł agresji spontanicznej są sytuacje, które dostarczają wielu

bodźców, są bogato stymulujące. Innym motywem agresji spontanicznej jest traktowanie jej

jako warunku samookreślenia. Celem jest udowodnienie sobie i innym swojej wartości lub

okazanie własnej kontroli nad otoczeniem. Tą formę agresji uznaje się za efekt ukształtowania

się, niesprzyjających ze społecznego punktu widzenia, czynności adaptacyjnych (E.

Gruszecka, 1994, s.48-49).

E. Aronson wyróżnia trzy formy agresji, do których zalicza agresję fizyczną, agresję w

wyobraźni i agresję bezpośrednią.

1. Agresja fizyczna przejawia się w postaci fizycznej, takiej jak gry, bieg, skoki, walenie

pięściami w worek.

2. Agresja w wyobraźni polega na atakowaniu innej osoby np. marzeniu o zbiciu kogoś

lub napisanie opowiadania pełnego aktów gwałtu i przemocy, gdzie tak naprawdę nikt nie

zostaje skrzywdzony. Uprawianie agresji w wyobraźni może dać lepsze samopoczucie, a

nawet spowodować chwilowe zmniejszenie agresywności.

3.Agresja bezpośrednia sprowadza się do zwymyślania osoby, która spowodowała

frustrację, wyrządzenie jej krzywdy, sprawienie jej kłopotów, opowiadanie o niej brzydkich

rzeczy itp. W rzeczywistości najczęściej, kiedy ludzie dopuszczają się aktów agresji, akty te

zwiększają ich skłonność do przyszłej agresji, bowiem zmniejszenie napięcia związanego z

poczuciem krzywdy, gniewem, itp. Jest swego rodzaju nagrodą, która wzmacnia zachowania

przynoszące ulgę. Mamy tu, zatem do czynienia z mechanizmem samowzmacniającym

zachowania agresywne (E. Aronson, 1995, s. 314-316).

Propozycja J. Ranschburga opiera na podziale agresji według trzech wymiarów. Po

pierwsze ze względu na moralną treść zachowania, drugie dotyczy podziału ze względu na

zadanie, natomiast kryterium trzecie wyróżnia agresję ze względu na charakter.

1. Podział ze względu na moralną treść zachowania:

a) Agresja społeczno – niszczącą, występującą przeciw społeczności

b) Agresja prospołeczna – służąca interesom jednostki i społeczeństwa

2. Podział ze względu na zadanie agresji:

a) Agresja instrumentalna - agresja jest tylko środkiem do zaspokajania jakichś innych celów,

zrealizowania jakichś planów, zamiarów.

b) Agresja afektywna - nie ma nic wspólnego z zaspokajaniem jakichkolwiek potrzeb,

jedynym jej celem jest zachowanie agresywne, wyrządzenie komuś krzywdy lub szkody.

3. Podział ze względu na charakter agresji:

a) Atakujący:

- agresja wewnątrzgatunkowa - np.: walka miedzy samcami tego samego gatunku o

samicę

- agresja międzygatunkowa - zwana inaczej grabiącą np. polowanie w celu zdobycia

pożywienia, lub atak w celu obrony młodych

b) Obronny:

- agresja samca na swoim terytorium,

- agresja samicy w obronie młodych,

- agresja samoobronna (J. Ranschburg, 1993, s. 95-96).

II. Modyfikacja zachowań agresywnych w praktyce.

Psychologowie większe znaczenie powstawaniu agresji u dzieci przypisują

modelowaniu. Według tej teorii dzieci oglądające agresję w telewizji, a także oglądające

agresję w domu rodzinnym są skłonne wyrazić to w czynie. Oprócz rodziców i masmediów

ważny jest wpływ rówieśników, a co za tym idzie nauczycieli. Nauczyciele, wychowawcy są

odpowiedzialni za kształtowanie pozytywnych postaw u dzieci, prawie w takim stopniu jak

rodzice. Zatem jak powinni postępować, aby niwelować agresję wśród dzieci To właśnie

nauczyciel swoją osobą i zachowaniem od pierwszych dni pobytu w szkole powinien

przekazać uczniom, że przemoc jest zła, nieakceptowana i nie zgadza się nią w klasie, szkole i

będzie aktywnie jej przeciwdziałał. Najważniejsze jest, aby wychowawca wiedział iż

pozytywnej atmosferze w klasie, szkole nie służy jego własna agresja.

Istnieje kilka uniwersalnych cech postawy nauczyciela, sprzyjających zapobieganiu

agresji i przemocy jest to:

Jasne przekazywanie norm – wyjaśnienie dzieciom w sposób obrazowy i dla

nich zrozumiały, jakie zachowania są krzywdzące dla innych, co jest dobre, a

co złe.

Brak akceptacji dla zachowań agresywnych – zdecydowane i konsekwentne

przeciwstawianie się agresji.

Sprawiedliwość – egzekwowanie przestrzegania norm, brak faworyzacji.

Pozytywne wzmocnienia – dostrzeganie u uczniów pozytywnych zachowań,

nagradzanie.

Modelowanie pozytywnych zachowań – uczenie dzieci poprzez własny

przykład.

Cierpliwość – okazywanie zrozumienia dla dzieci

(http://szkola.net/awans/art.php?id=1863 - 17.03.2009 – 12.00-13.00).

Poza wyżej wymienionymi cechami, które sprzyjają walce z agresją, nauczyciel

powinien wystrzegać się podnoszenia głosu, obrażania, przezywania, sarkazmu,,

wyśmiewania, naznaczania, grożenia, rozkazów, uprzedzeń, itp. Gdyż poprzez te

przyzwyczajenia niektórych dorosłych ludzi, dzieci uczą się, iż władza i siła mają decydujące

znaczenie, czują się upokorzeni i mogą stać się bardziej agresywni, mogą swoją agresję

wyładować na słabszych kolegach.

Pedagodzy i psychologowie polecają sprawdzone metody postępowania z dzieckiem

agresywnym, są to:

a) Metoda wygaszania – polega na ignorowaniu zachowań, które mają być

eliminowane.

b) Zawieszanie – na przykład usunięcie dziecka do innego pomieszczenia,

dziecko nie bierze udziału w aktywności klasy.

c) System ponoszenia kosztów za zachowanie – czyli sporządzanie listy

niepożądanych zachowań, za zebranie określonej liczby punktów dziecko

musi ponieść określoną wcześniej karę.

d) Wytwarzanie właściwych postaw społecznych poprzez zaspokojenie

emocjonalnych potrzeb dziecka.

Powyższe metody dają najlepszy efekt jeśli są stosowane łącznie oraz jeśli są

modyfikowane w zależności od sytuacji i osobowości dziecka

(http://szkola.net/awans/art.php?id=1657).

Jak każde zachowanie tak i agresja przybiera inny charakter u każdego człowieka.

Wyżej opisane zostały sposoby radzenia sobie z nią u dzieci uczęszczających do

„normalnych” szkół. Warte uwagi są strategie hamowania agresji u nieletnich agresorów

przebywających w zakładach resocjalizacyjnych.

W większości literatury dużą uwagę poświęca się czynnikom wywołującym agresję,

mniej zaś tym które ją skutecznie hamują. Tymczasem socjalizacja agresji to nie jej

„wykorzenienie”, ale ukształtowanie skutecznych hamulców przeciwko stosowaniu

szkodliwych dla innych ataków. Zapoznanie się z tymi hamulcami jest niezbędne jeżeli chce

się świadczyć pomoc terapeutyczną agresorom.

Pierwszym czynnikiem niezbędnym do efektywnej regulacji agresji jest samokontrola.

Jeśli jednostka ma niską samokontrolę jest niezdolna do panowania nad impulsami,

związanymi z pobudzeniem mechanizmu popędowo-emocjonalnego, a także wywołanym

stresem. Skuteczna samokontrola wiąże się z dojrzałością emocjonalną i w dużej tolerancji

oraz ze spójnością i równowagą w strukturach poznawczych. Wysoka i trafna samoocena

decyduje o lepszej samokontroli, a co się z tym łączy o efektywniejszym hamowaniu agresji.

Człowiek może nauczyć się skutecznie kontrolować swoje negatywne emocje poprzez:

Systematyczny trening relaksacyjny oznaczający stan rozluźnienia,

uspokojenia. Osiąga się to poprzez redukowanie nadmiernego napięcia

mięśniowego. Klasycznymi metodami osiągania relaksu są: trening autogenny

J.H. Schultza, polegający na przekształceniu osobowości przez samopoznanie i

doskonalenie siebie oraz relaks stopniowy oparty na rozluźnieniu kolejnych

grup mięśni.

Techniki oparte na teorii poznawczej, zwłaszcza przez terapię racjonalno-

emotywną Ellisa, która polega na zmianie myślenia agresora podając mu

argumenty przeciwstawne. Ogólnie mówiąc zmierza do przekształcenia treści

myślenia i zmiany postaw, zaś sposoby jakich się używa w tym procesie to

przede wszystkim dyskusja, prezentacja pouczających przypadków, oglądanie

filmów, odgrywanie ról. Agresor uczony jest nawyku, aby po każdorazowym

pojawieniu się złości analizował i rozwiązywał swój problem w sposób

racjonalny.

Trening asertywności trenuje się grupowo w czasie kilku lub kilkunastu sesji,

podczas których przedstawiany jest krótki wykład odnośnie tematu, a później

ćwiczone są asertywne sposoby rozwiązywania napiętej sytuacji (Zdzisław

Bartkowicz 2001).

Kontrola emocjonalna związana jest z emocjami takimi jak poczucie winy czy wstyd.

Te emocje powstrzymują jednostkę przed stosowaniem agresji, gdy wyuczy się karaniem iż

agresja nie jest pożądanym zjawiskiem. Wówczas hamowane jest otwarte wyrażanie agresji.

komentarze (0)

Brak komentarzy

Bądź autorem pierwszego komentarza!

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 13 pages

Pobierz dokument