Konstytucyjne podstawy ustroju gospodarczego - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo
Lady_Pank
Lady_Pank19 June 2013

Konstytucyjne podstawy ustroju gospodarczego - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo

PDF (739 KB)
43 strony
2Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Prawo: notatki z zakresu prawa opisujące konstytucyjne podstawy ustroju gospodarczego.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 43
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 43 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 43 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 43 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 43 pages
Pobierz dokument

1

KONSTYTUCYJNE PODSTAWY USTROJU GOSPODARCZEGO

PROBLEM TAK ZWANEJ KONSTYTUCJI GOSPODARCZEJ

– konstytucja gospodarcza:

* znaczenie materialne → te przepisy, które mają podstawowe znaczenie dla określenia mechanizmów koordynacji

gospodarki i ochrony gospodarującego obywatela, bez względu na rodzaj aktu prawnego;

* znaczenie formalne → te przepisy, które dot. gospodarki i znajdują się w K;

– LIBERALIZM → podstawowe idee:wolność polityczna i gospodarcza na zasadzie równości (postanowienia konstyt.:

wolność gosp., ochrona własności, dualizm państwa i gospodarki) + tendencja do normalizowaniafinansów

publicznych (zarówno jako kompetencja organów państwa jak i prawa i obowiązki jednostek → obowiązek podatkowy,

zasady organizacji gosp. finansowej: ustawowe nakładanie podatków, zasady gosp. budżetowej wraz z zasadami dot.

długu publicznego oraz instytucjonalizacji kontroli finansowej państwa);

– wzrost zakresu ingerencji państwa → idee: ustawowe kształtowanie współżycia społecznego i oddziaływanie na →

nowe uregulowania w K:akcentujące rolę pracy, klauzula państwa socjalnego, partycypacja pracowników w

zarządzaniu przedsiębiorstwem, ochrona spółdzielczości, rzemiosła, systemuoszczędnościowego; postanowienia

dot. planowania gospodarczego przez państwo w celu harmonijnego wzrostu, rozwoju regionów i sektorów,

sprawiedliwego indywidualnego i regionalnego podziału produktu społecznego oraz koordynacji polityki gospodarczej i

zachowania równowagi ekologicznej i jakości życia  rola państwa: ochrona przedsiębiorczości oraz możliwość

podejmowania działań zapobiegającym kryzysom, zwalczających bezrobocie oraz stabilizujących gospodarkę;

* podstawowe znaczenie mają zadania o charakterze zasad przewodnich polityki gosp. = tworzą podstawę systemu

ekonomicznego;

– konstytucje byłych państw komunistycznych → duża ostrożność we wprowadzaniu przepisów umożliwiających

państwu ingerencję w gospodarkę → tak też K RP – choć podkreśla np. rolę pracy, znaczenie środowiska naturalnego,

rolę gospodarstw rodzinnych to nie wprowadza podstaw prawnych prowadzenia przez państwo aktywnej polityki gosp.

pozostawiając to ustawodawstwu zwykłemu.

* K jednak przesądza pewne elementy i odwołuje się do nurtów współczesnego konstytucjonalizmu: nauka społ.

Kościoła (sprawiedliwość społeczna); elementy solidaryzmu społecznego (dobro wspólne); tradycje liberalno-

demokratyczne (demokratyczne państwo prawne gwarantujące wolność jednostki w sferze gosp.)  uznanie przez

K społecznej gospodarki rynkowej za podstawę ustroju gosp. RP, ale bez określenia instrumentów przybliżania

tej gospodarki (podobnie gospodarstwo rodzinne jako podstawa ustroju rolnego, ale bez w/w instrumentów);

SPOŁECZNA GOSPODARKA RYNKOWA

– społeczna gosp. rynkowa jako zasada prawna w K nadaje koncepcji rynku obok ekonomicznego wymiar prawny:

* znaczenie ekon. – określona przez popyt i podaż płaszczyzna ekon. wymiany towarów i usług, wyznaczająca ceny;

* znaczenie prawne → jeden z elementów umowy społ.;

– w płaszczyźnie konstytucyjnejspołeczna gospodarka rynkowa określona przez:

* podstawowe elementy rynku: wolność gosp. i własność prywatna;

* solidarność społeczna, społeczny dialog i współpraca partnerów społecznych;

nie czysto liberalne podejście do gosp. rynkowej, bo w ujęciu jej społecznej funkcji, tzn. wolność gosp. i

własność prywatna uzupełniane są o solidarność, dialog i współpracę partnerów społ.

solidarność → związek art. 20 z art. 1 → dyrektywa uwzględniania, w razie potrzeby, wyższości dobra

ogólnego;

dialog i współpraca → związek z art. 2 → równowaga interesów uczestników rynku i poszanowanie ich

autonomii, przy zagwarantowaniu negocjacyjnego rozwiązywania konfliktów społecznych pojawiających

się na tle funkcjonowania gosp. w ramach zasady demokratyzmu;

kształt społ. gosp. rynkowej określa ustawodawca, który ponosi jedynie odpow. społ.-polityczną;

w orzecz. TK wartości z art. 20 należy traktować:

* kompleksowo – bo ujęte jako całość i żadna nie wyróżniona;

* komplementarnie – wartości te powiązane są ze sobą w sposób wzajemnie się wspierający jak i ograniczający;

GOSPODARSTWO RODZINNE

– gospodarstwo rodzinne jako podstawa ustroju rolnego → nie narusza to gwarancji wolności gosp. i prawa własności;

* ukierunkowanie struktury własności w rolnictwie na gospodarstwo rodzinne, ale dopuszczalne są też inne formy

gospodarstwa rolnego;

* dot. też dziedziczenia → w razie śmierci właściciela nie uzasadniony inny mechanizm przejścia własności, co

jednak zdaniem TK nie może prowadzić do eliminowania uprawnień właściciela i przymusowego tworzenia

własnościowych wspólnot rodzinnych w razie dziedziczenia. TK uznał, że ustawodawca może wprowadzać

odmienne regulacje dot. dziedziczenia gospodarstw rodzinnych, ale nie mogą być one dowolne;

* zdefiniowanie modelu i instrumenty prawne jego realizacji pozostawione ustawodawcy zwykłemuustawa o

kształtowaniu ustroju rolnego:

→ cel: (1) poprawa struktury obszarowej gospodarstw rolnych, (2) przeciwdziałanie nadmiernej koncentracji

2

nieruchomości rolnych;

→ gospodarstwo rodzinne → gospodarstwo rolne prowadzone przez rolnika indywidualnego (os. fiz. właściciel

lub dzierżawca do 300 ha użytków rolnych, prowadzi osobiście, tj. podejmuje wszelkie decyzje dot.

prowadzenia dział. rolniczej w gospodarstwie, posiada kwalifikacje i mieszka w gminie, gdzie ma

gospodarstwo), w którym łączna powierzchnia użytków rolnych jest nie większa niż 300 ha;

→ prawo pierwokupu dzierżawionych nieruchomości;

– swobody w tym zakresie nie zwęża prawo UEsprawa 85/77, Santa Anna v. INPS → ETS orzekł, że ani w prawie

pierwotnym ani pochodnym nie obowiązuje jednolita definicja gospodarstwa rodzinnego. Istnieje jedynie kategoria

prawna gospodarstwa rozwojowegodyr. R 159/72 w sprawie modernizacjigospodarstw rolnych – główny

adresat obowiązku państw czł. do pomocy inwestycyjnej przyczyniającej się do podniesienia dochodów oraz poprawy

warunków życia, pracy i produkcji;

WOLNOŚĆ GOSPODARCZA

PRAWNA ISTOTA WOLNOŚCI GOSPODARCZEJ I DOPUSZCZALNOŚĆ JEJ OGRANICZEŃ

– geneza → koncepcja liberalizmu i autonomii jednostki w sferze gosp. → jako pochodna wolności → w K RP jako

filar gosp. rynkowej i jako samodzielna zasada ustrojowa;

– funkcja → organy państwowe nie mogą uchylić tej wolności, a gdy mogą ją ograniczyć w imię interesu publ. to ogr.

nie może być dowolne;

* w razie zbiegu różnych praw i wolności i różnej ich ochrony konieczne jest porównanie tych praw i wolności;

* jako samodzielna zasada ma moc derogującą w tym sensie, że wyznacza granice stanowienia i stosowania prawa:

należy przyjąć taką interpretację/rozwiązanie, które najpełniej realizuje tą zasadę;

domniemanie na rzecz wolności gospodarczej;

OGRANICZENIA

– orzecz. TK z 1992 r. → dopuszczalne są ogr. tej zasady o ile są merytorycznie uzasadnione, tj. by rachunek

aksjologiczny przemawiał na korzyść ograniczenia;

– orzecz. TK z 1995 r.dział. gosp. może podlegać szerszym ogr. niż prawa i wolności osobiste czy polityczne, w

szczególności prawo państwa do stanowienia takich norm, które minimalizują przypadki nierzetelności w stosunkach

między podmiotami oraz w stosunku do podmiotów publicznych;

– art. 31 ust. 3 → ograniczenia wolności, w tym gosp. muszą być zgodne z zasadą proporcjonalności=przesłanki

ograniczeń kumulatywne:

* ustawowa forma ograniczenia → to nie tylko wymóg wyłączności ustawy dla normowania sytuacji prawnej

jednostek, ale też wymóg kompletności takiego uregulowania (zakaz norm blankietowych) → orzecz. TK z 2000 r.;

* istnienie w państwie demokratycznym konieczności wprowadzenia ograniczenia2 elementy:

→ konieczność – gdy żaden inny środek nie jest wystarczający do realizacji celów z tego art.;

→ odwołanie do demokratycznego państwa – nakaz oceny z punktu widzenia standardów demokratycznych

materialnych jak i proceduralnych;

* funkcjonalny związek konieczności ze wskazanymi wartościami – bezp. państwa, porządek publ., ochrona

środowiska, zdrowie i moralność publ., wolności i prawa innych osób – katalog zamknięty (TK);

* zakaz naruszania istoty wolności → orzecz. TK z 1999 → wyróżnienie elementów podstawowych i dodatkowych,

a ocena musi uwzględniać wszystkie unormowania dot. wolności, gdyż mogą one albo nakładać albo

rekompensować pewne ograniczenia;

– zasada równości → wolność gosp. przysługuje wszystkim (= os. fiz. i os. pr.) na równych prawach;

* ważne uregulowania p.m.: art. 2 ust. 1 MPPOiP oraz art. 14 EKoOPCiPW – nierówność to m.in. wszelkie

arbitralne zróżnicowanie sytuacji gospodarujących obywateli;

* orzecz. TK → równość to nie identyczność, ale odstępstwa od nakazu równego traktowania muszą mieć:

→ charakter relewantny = istnienie wzajemnej relacji między istotnymi cechami poszczególnych kategorii

podmiotów a sprawiedliwym ich traktowaniem;

→ charakter proporcjonalny – interes uzasadniający zróżnicowanie w stosunku do interesów dotkniętych

odstępstwem od zasady równości;

być w zgodzie z innymi wartościami z K, które uzasadniają odmienne traktowanie podmiotów podobnych, np.

zasada sprawiedliwości społecznej;

– beneficjenci to os. fiz. i os. pr. (os. pr. mogą ze względu na swój cel mieć nałożone różne ogr., np. stowarzyszenia tylko

na cele statutowe);

* wyłączenia, np.:

→ posłowie i senatorowie → z osiąganiem korzyści z SP lub samorządu teryt.;

→ radni → z wykorzystaniem mienia gminnego;

→ osoby pełniące funkcje publiczne – kierownicze stanowiska państwowe, agencji rządowych oraz sędziowie

TK → zakaz prowadzenia dział. gosp. we własnym imieniu lub wspólnie z innymi osobami;

3 w/w – charakter czasowy;

3

* też obywatele państw obcych oraz tzw. osoby zagraniczne:

→ z EOG oraz w razie zezwolenia na osiedlenie się/pobyt tolerowany/status uchodźcy – jak ob. RP;

→ z innych państw – zasada numerus clausus prowadzenia dział. gosp., chyba że u.m. inaczej;

* podmioty publiczne → kwestia kontrowersyjna, ostatecznie zakończona orzecz. TK z 2001 r., gdzie TK uznał, że

zasada wolności gosp. nie odnosi się do publ. sektora gospodarki, a prowadzenie dział. gosp. przez państwo i jego

agendy powinno mieć charakter wyjątkowy, związany z wypełnienie przez nie zadań;

– treść zasady to możliwość swobodnego, wolnego od ingerencji państwa uczestnictwa w procesie gospodarowania,

czyli swoiste domniemanie swobody podejmowania, organizowania i prowadzenia dział. gosp. chyba, że co innego

wynika z ustawy;

* przedmiot nie określony w Kw ustawie o swobodzie gospodarczej – DZIAŁ. GOSP. to zarobkowa działalność

wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa, jak i w zakresie poszukiwania, rozpoznawania i eksploatacji zasobów

naturalnych oraz wykonywania w sposób zorganizowany i ciągły działalność zawodowa;

* w/w def. wyczerpuje wszystkie zakresy aktywności ludzkiej w sferze gosp.;

* w orzecz. szczególny nacisk na „zarobkowa” – orzecz. SN – „pojęcie zysku leży u podstaw każdej dział. gosp.”,

jest to kategoria obiektywna i nie związana z uzyskanym dochodem;

PODEJMOWANIE I WYKONYWANIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

I. Uwagi wstępne

– podstawowa regulacja prawnaustawa o swobodzie działalności gospodarczej z 2 lipca 2004 r. → swoista

konstytucja działalności gospodarczej;

II. Przedmiot ustawy

– przedmiotem jej regulacji objęto:

* problematykę podejmowania, wykonywania i zakończenia dział. gosp. na terytorium RP:

definicje pojęć oraz zasady dział. gosp. – odrębne w stosunku dla obywateli RP i EOG niż dla innych państw;

odrębne uregulowania dot. dział. ewidencjonowanej oraz koncesjonowanej;

zasady kontroli przedsiębiorców;

instytucja oddziałów i przedstawicielstw zagranicznych;

zdefiniowanie pojęć: mikroprzedsiębiorca, mały i średni przedsiębiorca;

* problematykę zadań organów adm. publ. w zakresie dział. gosp:

w zasadach ogólnych i w zasadach podejmowania dział. gosp.;

nie tylko tworzenie zadań adm., ale kształtowanie standardów prawnych ich realizacji, np. z poszanowaniem

uzasadnionych interesów przedsiębiorców, bez zbędnej zwłoki, obowiązek współdziałania z różnymi

organizacjami;

– w stosunku do poprzedniej ustawy część nowych regulacji (dot. regulowanej dział. gosp., zasad kontroli

przedsiębiorcy), ale część niezmieniona (oddziały i przedstawicielstwa, w pewnym stopniu wykonywanie dział.

koncesjonowanej) oraz zmieniła zakres pojęć prawnych, jak „dział. gosp.”, „przedsiębiorca”, „osoba zagraniczna”;

do końca 2006 r. utrzymane w mocy niektóre przepisy poprzedniej ustawy, gł. dot. podejmowania i wykonywania

ewidencjonowanej dział. gosp.;

Zakres stosowania ustawy

POJĘCIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

– ART. 2 → DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA TO ZAROBKOWA DZIAŁALNOŚĆ WYTWÓRCZA, BUDOWLANA, HANDLOWA,

USŁUGOWA ORAZ POSZUKIWANIE, ROZPOZNAWANIE I WYDOBYWANIE KOPALIN ZE ZŁÓŻ, A TAKŻE DZIAŁALNOŚĆ

ZAWODOWA, WYKONYWANA W SPOSÓB ZORGANIZOWANY I CIĄGŁY;

* poszerzenie o dział. zawodową – dział. w zakresie zawodów regulowanych, w tym zawodów zaufania

publicznego, której wykonywanie zależy od spełnienia wymagań kwalifikacyjnych i warunków określonych w

odrębnych ustawach;

– przedmiot tej działalności: dział. wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa, poszukiwanie, rozpoznawanie i

wydobywanie kopalin, zawodowa;

– cechy tej działalności:

* zarobkowa → ważny jest nie fakt osiągania zysku, ale zamiar jego osiągniecia, dlatego np. w sferze użyteczności

publicznej gminne jednostki komunalne nie prowadzą dział. gosp., bo ich celem jest bieżące i nieprzerwane

zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludności (jej działalność niezależnie od tego czy w sferze użyteczności publ. czy

nie jest dział. gosp. w rozumieniu ustawy);

* wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły:

→ zorganizowana → wskazuje na wykonywanie dział. w określonej formie organizacyjno-prawnej, więc dział.

wykonywana w ramach pomocy sąsiedzkiej lub grzecznościowo, nawet gdy z nastawieniem na osiągniecie

dochodu nie jest dział. gosp. w rozumieniu ustawy;

→ ciągłość → kontrowersyjna cecha: jedni twierdzą, że warunek ten jest spełniony gdy istnieje względnie stały

4

zamiar prowadzenia dział. gosp., co nie wyklucza sezonowego lub dla osiągnięcia konkretnego celu, inni

uważają, że może to być też czynność odpowiadająca innym cechom dział. gosp., lecz wykonywana

jednorazowo, stąd niektórzy uważają, że cech ta nie powinna być charakterystyką dział. gosp.;

obie w/w cechy powinny być rozpatrywane łącznie – zorganizowanie (określona forma org.-pr.) oraz

ciągłość (nawet gdy ma charakter sezonowy lub jednorazowy, składa się z ciągu wzajemnie

uwarunkowanych czynności o różnej naturze, których realizacja jest ukierunkowana na realizację

określonego celu zarobkowego;

– wyłączenia:

* działalność wytwórcza w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa,

warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego → tak też było w poprzednich uregulowaniach; cel: specyfika

i nietypowość tej dział.;

* działalność usługowa świadczona przez rolników w gospodarstwie rolnym związana z pobytem turystów, w

tym wynajem pokoi i sprzedaż posiłków → kontrowersyjne – bo o wyłączeniu decyduje i kryterium przedmiotowe

i podmiotowe łącznie, wiec osoba fizyczna niebędąca rolnikiem prowadząca taką dział. podlega ustawie;

→ pytanie o status osób prowadzących w/w dział.? – ustawa nie rozstrzyga czy wyłączenia te są tożsame z

pozbawieniem tych podmiotów statusu przedsiębiorcy, w doktrynie (1) oznacza tylko wyłączenie stosowania tej

ustawy, ale osoby te są przedsiębiorcami (2) osoby te nie są przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy, bo ustawa

się do nich nie stosuje;

5

POJĘCIE PRZEDSIĘBIORCY

– ART. 4 → PRZEDSIĘBIORCA TO OSOBA FIZYCZNA, OSOBA PRAWNA I JEDNOSTKA ORGANIZACYJNA NIEBĘDĄCA OSOBĄ

PRAWNĄ, KTÓREJ ODRĘBNA USTAWA PRZYZNAJE ZDOLNOŚĆ PRAWNĄ WYKONUJĄCA WE WŁASNYM IMIENIU

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ;

* wykonująca we własnym imieniu nie oznacza nakazu osobistego wykonywania czynności, ale oznacza

wykonywanie dział. gosp. na własny rachunek i ryzyko przedsiębiorcy;

– podmioty:

* osoby fizyczne → bez względu na ich status państwowy, a zdolność do bycia przedsiębiorcą oceniana jest na

podstawie prawa ich obywatelstwa;

PL – kc → tylko osoba pełnoletnia;

inni – prawo prywatne międzynarodowe (ppm);

* osoby prawne → bez względu na status państwowy ich założycieli/wspólników, są to gł.: spółki kapitałowe,

spółdzielnie, przedsiębiorstwa państwowe, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych;

* „ułomne osoby prawne”, np. spółki osobowe prawa handlowego, spółki kapitałowe w organizacji;

* wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich dział. gosp. → wiec nie SC;

– przedsiębiorca = przedsiębiorca krajowy/polski/prawa polskiego → podlega pr. polskiemu;

* więc też cudzoziemcy, jako osoby fizyczne prowadzący dział. gosp. w RP są przedsiębiorcą polskim, też gdy są

założycielami/wspólnikami os. pr. lub ułomnych os. pr.  z udziałem zagranicznym;

– obecna ustawa poszerzyła zakres pojęcia (do takiego jak jest w art. 431 kc):

* wcześniej: niemające osobowości prawnej spółki prawa handlowego → teraz „ułomne osoby prawne”;

* wcześniej: zawodowo podejmowana i wykonywana dział. gosp. → teraz bez „zawodowo”, co świadczyło o tym, iż

dział. gosp. jest podstawowym celem istnienia danego podmiotu, dlatego obecnie odróżnia się przedsiębiorców:

dla których celem statutowym jest prowadzenie dział. gosp.

dla których prowadzenie dział. gosp. jest jednym ze środków realizacji celów statutowych;

w ustawie – pojęcie uniwersalne → zawężane lub rozszerzane w ustawach szczególnych, na użytek tych ustaw:

* ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów – też osoby prawne i ułomne os. pr., które organizują lub świadczą

usługi o charakterze użyteczności publicznej;

* ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji → os. fiz., os. pr. i ułomne, które prowadząc, nawet ubocznie dział.

zarobkową lub zawodową uczestniczą w działalności gospodarczej;

novum → definicja mikroprzedsiębiorcy;

IV. Zasady podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej

– art. 14 – przedsiębiorca może podjąć dział. gosp. po uzyskaniu wpisu w KRS lub Ewidencji = przesłanka

dopuszczalności podjęcia dział. gosp. → od tego momentu legalna, a przedmiot dział. wynika z aktu

założycielskiego/oświadczenia;

* wyjątek:spółka kapitałowa w organizacji (wyjątek zarówno z ustawy jak i ksh, który nadaje im zdolność prawną)

też wcześniej i może nabywa prawa i zaciągać zobowiązania → sytuacja przejściowa;

– typy dział. gosp.:

* ewidencjonowana dział. gosp. → po wpisie do Ewidencji (dot. os. fiz.);

* regulowana dział. gosp. → jej wykonywanie wymaga spełnienia szczególnych warunków określonych w odrębnych

ustawach + wpis do rejestru dział. regulowanej;

* dział. gosp. poddana reglamentacji adm. → dział. gosp. wymagająca uzyskania zezwolenia (licencji, zgody) i

koncesjonowaną dział. gosp. (koncesja);

EWIDENCJONOWANA DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA

– do końca 2006 r. obowiązują przepisy Prawo działalności gospodarczej;

dot. osób fiz. oraz osób fiz. jako wspólników SC (każdy z nich);

ewidencjonowanie ma charakter porządkowy;

– nakaz zgłoszenia informacji o zamiarze podjęcia dział. gosp do gminy (wójt/burmistrz/prezydent miasta) właściwej

ze względu na miejsce zamieszkania (jak w kc – elementy subiektywny i obiektywny), a gdy brak lub kilka miejsc wtedy

tam, gdzie główny ośrodek jej dział., a gdy os. fiz. z EOG tam gdzie dział. ma być wykonywana;

* wraz z określeniem rodzaju dział. zgodnie z Polską Klasyfikacją Dział. (PKD) + data rozpoczęcia dział.;

* zgłoszenie o dokonanie wpisu jest to jednocześnie przesłanka wpisu;

* zaświadczenie o dokonaniu wpisu to potwierdzenia dokonania wpisu, a nie otrzymanie uprawnienia;

* odmowa i wykreślenie bez zgody tylko w ustawowo przewidzianych przypadkach w drodze decyzji adm.;

* postęp. → Prawo o dział. gosp., a jeśli nieuregulowane to KPA;

– uzyskanie wpisu to przesłanka dopuszczająca wykonywanie dział. gosp. (wyjątek spółka kapitałowa w org.), ale

czasem konieczność innych wpisów (np. do rejestru dział. regulowanej) albo uzyskania zezwolenia czy koncesji;

REGULOWANA DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA

nowy termin w tej ustawie – ART. 5 → DZIAŁ. REG. JEST DZIAŁ. GOSP., KTÓREJ WYKONYWANIE WYMAGA SPEŁNIENIA

SZCZEGÓLNYCH WARUNKÓW OKREŚLONYCH PRZEPISAMI PRAWA;

6

* nadal konieczny wpis do Ewidencji/KRS, a potem dopiero wpis do rejestru dział. reg. = !!! samo spełnienie

warunków nie wystarczy !!!

– wpis dokonywany przez organ prowadzący rejestr na wniosek przedsiębiorcy i po pisemnym oświadczeniu o spełnieniu

warunków → potwierdzeniem jest zaświadczenie (wydawane z urzędu);

* odmowa/wykreślenie – w drodze decyzji adm.;

* postęp. ustawa o swobodzie oraz dana ustawa o dział. reg., tam gdzie nieuregulowane KPA;

– rejestr → jawny, resztę (prowadzenie, warunki wymagane, dane do wpisu) określają ustawy regulujące daną dział.;

są to różne dziedziny dział. gosp., wcześniej zazwyczaj wymagały zezwolenia (decyzja adm.), a obecnie może

prowadzić dział. w tym zakresie po uzyskaniu wpisu, chyba że organ nie dokona wpisu w terminie, wtedy po

pisemnym zawiadomieniu (=przesłanka dopuszczalności wykonywania danej dział.) organu, może zacząć prowadzić

rejestr;

– przykłady:

* Prawo o ruchu drogowym → stacje kontroli pojazdów, rejestr – starosta właściwy ze względu na miejsce

wykonywania dział.;

* ustawa o usługach turystycznych → org. imprez turystycznych oraz pośredniczenie na zlecenie klientów w

zawieraniu umów o świadczenia usług turystycznych; rejestr organizatorów turystyki i pośredników turystycznych

przez wojewodę;

też oddziały i przedstawicielstwa zagraniczne;

* ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty → praktyki indywidualne i grupowe (SC lub partnerska), rejestr

praktyk lekarskich (indyw., grup.) przez okręgową radę lekarską właściwa ze względu na miejsce praktyki;

REGLAMENTACJA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

– reglamentacja w znaczeniu ekonomicznym → jeden z instrumentów interwencjonizmu państwowego (nie tylko

tworzenie podstaw i warunków prowadzenia dział. gosp., ale też kształtowanie mechanizmów zapobiegania i

rozwiązywania powstających na tym tle zagrożeń i konfliktów);

– reglamentacja w znaczeniu prawnym → to przede wszystkim stosowanie przez państwo środków władczych w celu

ochrony określonych wartości, istotnych z punktu widzenia interesu publ.. Nie jest to pojęcie jasno zdefiniowane

zarówno w prawie jak i w doktrynie → w ppg uznaje się, że jest to ograniczenie swobody dział. gosp. w imię szeroko

pojętego interesu społ. poprzez stworzony w tym celu system nakazów i zakazów, a skuteczność tych nakazów/zakazów

może wynikać albo z samego prawa albo z aktów stosowania prawa (gł. aktów adm.);

Działalność gospodarcza wymagająca uzyskania zezwolenia

odrębny rodzaj dział. gosp. → art. 75 wskazuje ok. 30 dziedzin, w których wymagane jest uzyskanie zezwolenia (27) lub

licencji/zgody (3);

* w założeniu zasadą miała być dział. regulowana, a wyjątek ta;

* art. 75 wymienia ustawy, wiec po pojawieniu się nowych regulacji konieczna zmiana tego art.;

wydanie/odmowa/cofnięcie → decyzja adm.;

* nie tworzy prawa, ale konkretyzuje prawo, poprzez usunięcie przeszkody w wykonywaniu dział. gosp., które nie jest

zakazane, ale ze względu na ważny interes społ. podlega kontroli → zezwolenie = adm. pozwolenie na wyk. dział.,

a warunki określa odrębna ustawa, a spełnienie tych warunków = obowiązek wydania zezwolenia  nie są to

decyzje uznaniowe, ale związane;

warunki, tryb wydawania → art. 76 – odrębne ustawy (+KPA gdzie nieuregulowane);

promesa – przyrzeczenie wydania zezwolenia → instytucja nie przewidziana w ustawie o swobodzie, ale nie oznacza to

zakazu, ale wskazuje, że rozstrzyga inna ustawa → efekt: promesa może stać się instytucją o ogr. zastosowaniu (do tej

pory powszechne) → a co z art. 60;

7

Koncesjonowana działalność gospodarcza

– 6 obszernych przedmiotowo dziedzin (art. 46):

* poszukiwanie/rozpoznawanie złóż kopalin, wydobywania kopalin ze złóż, bezzbiornikowe magazynowanie

substancji oraz składowanie odpadów w górotworze, w tym w podziemnych wyrobiskach górniczych;

* wytwarzanie i obrót materiałami wybuchowymi, bronią i amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu

wojskowym lub policyjnym;

* wytwarzanie/przetwarzanie/magazynowanie/przesyłanie/dystrybucja/obrót paliwami i energią;

* ochrona osób i mienia;

* rozpowszechnianie programów radiowych i telewizyjnych;

* przewozy lotnicze;

zakres i warunki → odrębne ustawy;

→ generalny zakaz wprowadzania koncesji w innych dziedzinach dział. – tzn. koncesje tylko gdy nie może

być wykonywana jako wolna, regulowana lub wymagająca zezwolenia/licencji/zgody i tylko ze względu na

bezpieczeństwo państwa/obywateli lub inny ważny interes społeczny + konieczność zmiany tej ustawy;

– organ koncesyjny to organ adm. upoważniony na podstawie ustawy do udzielenia, odmowy udzielenia zminy i

cofnięcia koncesji, a domniemanie na rzecz ministra właściwego ze względu na przedmiot dział. gosp.;

– postępowanie koncesyjne poprzedza wydanie/odmowę koncesji;

* na wniosek przedsiębiorcy, którego elementy określone w ustawie i ustawach odrębnych;

* możliwość wezwania do uzupełnienia wniosku (termin) i sprawdzenia faktów z wniosku w zakresie spełnienia

warunków oraz na okoliczność dawania rękojmi prawidłowego wykonywania;

możliwość udzielania ogr. liczby koncesji (art. 51) – organ zgłasza to w Dz.URz. MP;

* gdy koncesji < chętnych spełniających warunki → przetarg ogłaszany w Dz. URz. MP (m.in. minimalna opłata za

którą może być udzielona koncesja) i przeprowadzany przez organ koncesyjny, który kieruje się wysokością

zadeklarowanych opłat;

– decyzja adm. → też odmowa, zmiana, cofnięcie, ogr. zakresu;

– udzielenie koncesji = decyzja adm. = przyznanie prawa → wg doktryny jest to rezygnacja przez państwo zdział.

zastrzeżonej dla niego (monopol państwa);

* wprowadzenie koncesji wtedy gdy państwo tak uzna, a jej udzielenie to jednocześnie obowiązekwykonywania

dział. gosp., bo koncesja cofniętagdy przedsiębiorca nie podjął w terminie dział. lub trwalezaprzestał;

koncesja wydawana na czas oznaczony (5-50 lat);

* na wniosek przedsiębiorcy może być krócej;

* wyjątkiw ustawach odrębnych, np. ustawa o RiTV – 5-10 lat (TV) i 5-7 lat (R);

Przekształcenie i podział (połączenie) przedsiębiorstwa a zezwolenie i koncesja

podstawa prawna przekształcenia spółek prawa handlowego → ksh;

– przekształcenie – zmiana formy organizacyjno-prawnej podmiotu prawa (nie jest to zakończenie bytu prawnego);

* ksh → spółka powstała w wyniku przekształcenia wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształcanej, dot. to

też decyzji adm., pod warunkiem, że ustawa lub decyzja nie stanowi inaczej;

– łączenie i podział spółek:

* łączenie (przez przejęcie lub przez zawiązanie nowej spółki): zasada pełnej sukcesji praw i obowiązków

cywilnoprawnych z dniem połaczenia (wpisania do rejestru)

* podział dot. spółek kapitałowych (podział lub wydzielenie) → ta sama zasada = spółki nowe wstępują w prawa i

obowiązki spółki dzielonej, które określono w planie podziału spółki;

dot. też uprawnień i obowiązków adm. o ile ustawa lub decyzja nie zastrzega inaczej;

w zakresie przeobrażeń org. spółek pr. handl. uprawnienia i obowiązki z decyzji adm. stanowią co do zasady

PRZEDMIOT OBROTU PRAWNEGO, a wyjątki mogą wynikać z ustawy lub z decyzji o przyznaniu

zezwolenia/licencji/zgody/koncesji;

np. ustawa o RiTV → za zgodą KRRiTV w formie uchwały;

8

KONTROLA PRZEDSIĘBIORCY

– ZASADA PIERWSZEŃSTWA zasad z ustawy o swobodzie w zakresie kontroli przedsiębiorcy przez organy adm. publ.

(art. 77 ust. 1), a wyjątek od zasady mogą tworzyć ustawy szczególne;

* zakres przedmiotowy kontroli dział. przedsiębiorcy oraz organy upoważnione → odrębne ustawy;

– 4 podstawowe standardy kontrolowania, którym odpowiadają po stronie org. adm. publ.:

* obowiązek wykonywania czynności kontrolnych przez pracowników organów kontroli po okazaniu legitymacji

służbowej upoważniającej do wykonywania takich czynności oraz po doręczeniu upoważnieniado

przeprowadzania kontroli działalności przedsiębiorcy, chyba że przepisy szczególne przewidują możliwość

przeprowadzenia kontroli po okazaniu legitymacji, przy czym ustawa o swobodzie działalności gospodarczej określa

zarazem minimum elementów treści upoważnienia (art. 79 ust. 1);

* obowiązek dokonywania czynności kontrolnych w obecności kontrolowanego lub osoby upoważnionej przez

kontrolowanego, z wyjątkiem przypadków określonych w art. 80 ust. 1;

* zakaz równoczesnego podejmowania i prowadzenia więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy, z

wyjątkiem sytuacji określonych w art. 82 oraz w zakresie działalności przedsiębiorcy określonej w art. 84;

* ograniczenie czasu trwaniawszystkich kontroli w danym roku kalendarzowym:

4 tygodnie, a od 2005 r. 7 tygodni – mikro-, mali i średni przedsiębiorcy;

8 tygodni – pozostali;

z wyjątkiem sytuacji z art. 83 i zakresów dział. z art. 84;

pytanie o stosowanie ustaw szczególnych i ich własnych standardów wobec faktu zachowania w mocy tych standardów;

* teoretycznie w razie kolizji, zgodnie z zasadą pierwszeństwa należałoby stosować USDG, a w zakresie

nieuregulowanym przepisy ustaw szczególnych → nie jest to jednoznaczne wobec braku zachowania w mocy tych

samych instytucji prawnych = braku klauzul derogacyjnych (nie ma takiego charakteru art. 77 ust. 1), a nie można

ich domniemywać (niezgodne z zasadą zaufania do państwa i prawa)  zasada pierwszeństwa USDG nie ma treści

normatywnej, więc lex specialis derogat legi generali i lex posterior generalis non derogat legi priori speciali;

* stosuje się tylko rozwiązania z USDG nowe, nieznane ustawom szczególnym – dot. to 2 ostatnich standardów;

V. Działalność gospodarcza inwestorów zagranicznych

Prawo dział. gosp → jako pierwsze zerwało z praktyką traktowania zagranicznej dział. jako przedmiotu odrębnej

regulacji;

POJĘCIA „OSOBA ZAGRANICZNA" ORAZ „PRZEDSIĘBIORCA ZAGRANICZNY"

osoba zagraniczna → to zagr. os. fiz., zagr. os. pr. oraz zagr. ułomne os. pr.;

Zagraniczne osoby fizyczne.

to os. fiz. mające miejsce zamieszkania za granicą i nie będące obywatelami RP → tylko cudzoziemcy (każdy, kto nie

posiada obyw. RP), bezpaństwowcy oraz osoby, których obyw. nie można ustalić, jeśli zamieszkują za granicą;

* dot. też z EOG o ile miejsce zamieszkania poza RP (z wyłączeniem obyw. RP);

* gdy cudzoziemiec mieszka w RP nie jest zagr. os. fiz.;

– ocena zdolności do podejmowania dział. gosp.PPM – zd. pr. i zd. do czyn. pr. podlega prawu ojczystemu;

* gdy kilka obywatelstw → prawo tego państwa z którym najściślej związana;

* gdy bezpaństwowiec → prawo państwa zamieszkania, a gdy kilka miejsc zamieszkania, prawo państwa z którym

najściślej związany;

* gdy obywatelstwo nie do ustalenia → jak bezpaństwowcy;

* bezpaństwowiec, bez miejsca zamieszkania → prawo RP:

Zagraniczne osoby prawne.

to os. pr. z siedzibą za granicą = os. pr. prawa obcego;

* dot. też os. pr. z EOG (z wyłączeniem os. pr. prawa pl.);

– ocena zdolności do podejmowania dział. PPM prawo siedziby teoria siedziby (w common law popularna

teoria powstania – czyli wraz z przeniesieniem nie zmienia się prawa);

* siedziba → z reguły tam gdzie organ zarządzający;

9

Zagraniczne jednostki organizacyjne, które nie są osobami prawnymi.

to jedn. org. z siedzibą za granicą (=prawa obcego), niemające osob. pr., ale mające zd. pr. (przyznana przez obce

prawo);

* dot. też z EOG (z wyłączeniem jedn. org. prawa pl.);

ocena zdolności → jak u os. pr. (w PPM szerokie rozumienie os. pr.);

Przedsiębiorca zagraniczny.

to osoba zagraniczna wykonująca dział. gosp. za granicą; → każdy przedsiębiorca zagr. jest os. zagr., ale nie każda os.

zagr. jest przedsiębiorcą zagr.;

VI. Działalność gospodarcza osób zagranicznych

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA OSÓB ZAGRANICZNYCH Z PAŃSTW CZŁONKOWSKICH UE ORAZ PAŃSTW CZŁONKOWSKICH

EFTA — STRON UMOWY O EOG

– TWE → podstawy prawne realizacji swobody przedsiębiorczości w ramach wspólnego rynku;

– umowa o EOG → ma jej terenie swoboda przedsiębiorczości w rozumieniu TWE (25 z UE + Islandia, Liechtenstein,

Norwegia);

Swoboda przedsiębiorczości w świetle TWE

zgodnie z art. 43 ze swobody przedsiębiorczości korzystają:

1. obywatele państw czł. UE,

2. spółki założone (utworzone) zgodnie z prawem państw czł. i mające statutową siedzibę, zarząd lub główne przedsiębiorstwo wew. UE (traktowane analogicznie jak obywatele UE);

Ad 1. obyw. państw czł. = obywatele UE, nawet gdy mają dodatkowo obyw. państwa trzeciego;

prawo podejmowania i wykonywania samodzielnej dział. zarobkowej;

prawo tworzenia i prowadzenia oddziału, biura lub filii (o ile macierzyste przedsiębiorstwo utworzone na

podstawie prawa państwa czł.);

→ na terytorium państwa czł. na podstawie prawa tego państwa (skuteczności tego prawa nie podważa

fakt zamieszkiwania poza UE ani posiadanie obyw. państwa trzeciego);

przysługuje też obywatelom EOG, nie będących w UE oraz obyw. UE na terenie EOG;

!!! podstawowa przesłanka – obywatelstwo EOG !!!

Ad 2. spółki założone (utworzone) zgodnie z ustawodawstwem państwa czł. i mające statutową siedzibę, zarząd lub

główne przedsiębiorstwo w UE traktowane analogicznie jak obyw. UE (+ prawo oddziałów ...) = STANDARD

NARODOWY;

art. 48 TWE → spółki to spółki prawa cywilnego i handlowego, a także spółdzielnie oraz inne osoby prawa

publicznego lub prywatnego z wyjątkiem spółek, których działalność nie jest nastawiona na osiąganie zysków;

– pojęcie przedsiębiorstwa wspólnotowego/przedsiębiorcy wspólnotowego (w prawie UE brak zdefiniowania

tego pojęcia, używa się companies and firms) → gdy utworzone na podstawie prawa państwa czł. i spełnia jeden

z trzech warunków:

→ statutowa siedziba → gdy w statucie określenie, że siedziba usytuowana na terytorium jednego z

państw czł., nawet gdy zarząd i główne przedsiębiorstwo w państwie trzecim;

→ zarząd → gdy na terytorium państwa czł. usytuowany główny ośrodek zarządzania przedsiębiorstwem,

nawet gdy statutowa siedziba i główne przedsiębiorstwo w państwie trzecim;

→ główne przedsiębiorstwo → gdy na terytorium państwa czł. usytuowany podstawowy ośrodek

działalności przedsiębiorstwa, nawet gdy statutowa siedziba i zarząd w państwie trzecim;

więc nie ma znaczenia tryb utworzenia, forma org.-pr. czy status państwowy założycieli;

te kryteria identyfikacji mają zastosowanie tylko w zakresie ocenyprzedsiębiorcy/przedsiębiorstwa, a

nie oddziałów/fili/biur, które są traktowane jako składnik struktury przedsiębiorstwa (są prawnie

niesamodzielne);

spełnienie w/w kryteriów = status przedsiębiorcy/stwa wspólnotowego → statusu tego nie można

domniemywać, więc to ono powinno udowodnić legitymowanie się tym statusem;

TWE zawęża stosowanie swobody tylko do tych jedn. org., które spełniają warunki def. z art. 48 (2), czyli

nie korzystają ze swobody jedn. org., których dział. nie jest nastawiona na zysk (np. samorząd terytorialny,

org. społ. jak stowarzyszenia, org. zawodowe i polityczne oraz fundacje);

dot. też z EOG;

10

Działalność gospodarcza osób zagr. z EOG w świetle USDG

– USDG poszerza krąg uprawnionych do podejmowania i wykonywania dział. gosp na zasadzie traktowania

narodowego → pojęcie „osoby zagr.” jest szersze niż pojęcie przedsiębiorcy wspólnotowego z TWE/UEOG;

* TWE → obywatele i przedsiębiorstwa/przedsiębiorcy z EOG;

* USDG → os. zagr. z EOG;

– traktowanie narodowe = nie mniej korzystne niż obywateli RP;

* dot. też tworzenia oddziałów (art. 85 ust. 2) oraz przedsiębiorstw z siedzibą na terytorium RP (art. 93);

Działalność gospodarcza osób zagranicznych z innych państw niż państwa członkowskie UE oraz państwa

członkowskie EFTA — strony umowy o EOG.

zgodnie z art. 13 ust. 3 USDG mogą TYLKO w formie spółki komandytowej, komandytowo-akcyjnej, Sp. z o.o. i

S.A.;

* podejmować, wykonywać i przystępować;

– zastrzeżenie → chyba, że u.m. stanowi inaczej i np. wprowadza zasadę wzajemności (doprecyzowaną albo tą u.m.,

albo konieczne wydanie ustawy);

– osoba zagr. która w w/w formie podjęła dział. nie jest przedsiębiorcą wg USDG, a jest nią ta spółkastatus

przedsiębiorcy polskiego (z udziałem zagranicznym);

– ODDZIAŁY NA TERYTORIUM RP → mogą tworzyć przedsiębiorcy zagr. na zasadzie wzajemności gdy u.m. nie stanowią

inaczej (art. 85 ust. 1);

* nie ma statusu przedsiębiorcy zagr., ani os. zagr. – może prowadzić dział. tylko w zakresie dział. przedsiębiorcy

zagr.;

* nie ma też statusu przedsiębiorstwa polskiego – nie prowadzi we własnym imieniu dział. (czego nie podważa art.

88 pozwalający rozpocząć dział. oddziału po uzyskaniu wpisu, a jedynie w rozumieniu UKRS ma status

przedsiębiorcy);

* oddział to wyodrębniona i samodzielna organizacyjnie część dział. gosp., wykonywana przez przedsiębiorcą

poza siedzibą przedsiębiorcy lub głównym miejscem wykonywania dział.;

nie ma zdolności założycielskiej ani zd. pr. i jest związany z istnieniem przedsiębiorcy;

w rozumieniu art. 551 kc może być traktowany jako przedsiębiorstwo, czyli jest jedynie przedmiotem obrotu;

– przedstawicielstwa (art. 93) → to prawnie niesamodzielna, podporządkowana w zakresie swojej dział. jedn. org.

prowadząca dział. w zakresie reklamy i promocji w imieniu oraz na rzecz przedsiębiorcy zagr.

* ujęcie funkcjonalne → wyodrębniona i samodzielna organizacyjnie dział. przedsiębiorcy znajdująca się poza

miejscem wykonywania dział. gosp. (zakładem głównym i ew. oddziałami), której przedmiotem jest prowadzenie

reklamy i promocji przedsiębiorcy oraz efektów jego działalności  przedsiębiorca nie może prowadzić dział. gosp.

za jego pośrednictwem;

* wymagany wpis do rejestru przedstawicielstw przedsiębiorców zagr. (minister właściwy do spr. gosp.) →

zaświadczenie (czyn. mat.-tech.) chyba, że odmowa, zakaz prowadzenia w formie przedsiębiorstwa czy wykreślenie

(decyzje adm.);

– USDG daje os. zagr. spoza EOG też prawo nabywania udziałów lub akcji w sp. z o.o. i S.A. i sp. komandytowo-

akcyjnych, chyba, że u.m. inaczej → nie jest to dział. gosp. w rozumieniu USDG;

* regulacje prywatnoprawne, jak ustawa o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, ustawa o komercjalizacji

i prywatyzacji oraz Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi;

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA OBYWATELI PAŃSTW TRZECICH (OBYWATELI INNYCH PAŃSTW NIŻ PAŃSTWA

CZŁONKOWSKIE UE ORAZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE EFTA — STRONY UMOWY O EOG)

w USDG odrębne uregulowania dot. cudzoziemców nie mających statusu os. zagr. i nie będących z EOG;

* zezwolenie na osiedlenie się → ustawa o cudzoziemcach – zezwolenie na czas nieoznaczony (decyzja adm.) + karta

pobytu (10 lat ważna), która wraz dokumentem podróży uprawnia do wielokrotnego przekraczania granicy RP bez

koniecznosci uzyskiwania wizy;

* zgoda na pobyt tolerowany, status uchodźcy nadany w RP, ochrona czasowa na terytorium RP → ustawa o

udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP;

NA TAKICH SAMYCH ZASADACH JAK OBYWATELE RP:

11

WOLNOŚĆ WYBORU I WYKONYWANIA ZAWODU

– WOLNOŚĆ WYBORU ZAWODUkonstytucyjne prawo (art. 65 K), które zdaniem TK obejmuje aspekt kwalifikowany

(wybór rodzaju pracy), aspekt podmiotowy (wybór pracodawcy) oraz aspekt przestrzenny (wybór miejsca pracy) wraz z

wolnością zmiany zatrudnienia i podejmowania zatrudnienia dodatkowego;

– WOLNOŚĆ WYKONYWANIA ZAWODUmoże być ograniczana w interesie publicznym w drodze ustawy;

* TK → swoboda ustawodawcy jest stopniowalna – największa – określenie sposobu wykonywania zawodu,

mniejsza – określenie warunków podjęcia danej dział. zawodowej (bo bliskie z wolnością wyboru zawodu);

* warunki ograniczające wolność wykonywania zawodu → 2 rodzaje:

→ obiektywne → gł. kwalifikacje (wykształcenie) → są niezbędne;

→ subiektywne → dot. przesłanek na które osoba nie ma wpływu, np. zdrowie → co do zasady sprzeczne z konst.

zasadą wolności wyboru zawodu, więc dopuszczalne tylko gdy w razie ich braku, interes publ. byłby

zagrożony, a one same zmierzają do wyeliminowania tego zagrożenia;

– swoboda wyboru miejsca pracy – uzupełnienie obu wolności i stanowi odzwierciedlenie swobody wyboru miejsca

zamieszkania i pobytu (art. 52 K);

obie w/w wolności, podobnie jak wolność gospodarcza to swobody ochronne (negatywne), ale ze wzgledu nazasadę

ustrojową, poszanowanie przez państwo pracy (art. 24 K) istnieje obowiązek państwa do zagwarantowania

rzeczywistej wolności wyboru i wykonywania zawodu, m.in. w drodze podejmowanych działań zmierzających do

pełnego zatrudnienia (art. 65 ust. 5 K), ale nie jest zabezpieczony żadnymi prawamipo stronie uprawnionych;

NIEZALEŻNE ORGANY REGULACYJNE

to centralne organy adm., których szefowie nie wchodzą do RM, a typowe cechy to:

* znaczny stopień niezależności od rządu:

kadencyjność;

czasem w drodze konkursu;

ograniczone możliwości odwołania;

sprawujący nadzór premier lub minister mają ograniczone uprawnienia nadzorcze, które nie dają im możliwości

wpływania na decyzje czy ich wzruszenie;

* wyposażenie w bardzo szerokie kompetencje, wykraczające czasem poza uprawnienia typowych organów adm.:

np. nakładanie kar pieniężnych na przedsiębiorców, też os. fiz.;

nie maja kompetencji prawotwórczych, ale szerokie kompetencje pozwalają im samodzielnie kształtować

polityki państwa w ich dziedzinie oraz egzekwować ją;

cel → oderwanie od wpływów politycznych, ale w praktyce na ich powołanie ma duży wpływ rząd, a następny nie może

ich odwołać ani wpływać bezpośrednio (może pośrednio, np. przez alokację środków finansowych w budżecie) i

niejednokrotnie związane są one z opozycją i realizują politykę niezgodną z polityką rządu;

* poza KRRiTV nie mają pozycji konstytucyjnej;

Przykłady:

* Komisja Papierów Wartościowych i Giełd (KPWiG) → Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi

 prezesem osoba wyznaczona przez premiera, przedstawiciel M ds instytucji finansowych i M ds SP, Generalny

Inspektor Nadzoru Bankowego, przedstaw. PUOKiK i przewodniczący KNUiFE ;

* Komisja Nadzoru Bankowego → ustawa o NBP  prezesem prezes NBP, zastępca to MF (lub wyznaczony przez

niego pod/sekretarz stanu), przedstawiciel prezydenta RP, Prezes Zarządu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego,

Przewodniczący KPWiG (lub zastępca), przedstawiciel MF, Generalny Inspektor Nadzoru Bankowego;

* Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych (KNUiFE) → ustawa o nadzorze ubezpieczeniowym i

emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych  prezesem osoba mianowana przez premiera, zastępcy

(=przedstawiciele M ds instytucji fin. i zabezpieczenia społ., przewodniczący KPWiG (lub przedstawiciel), PUOKiK

(lub przedstawiciel);

organy kolegialne;

znaczna liczba decyzji adm. → przygotowywane przez aparat adm. → podpisywane przez przewodniczącego

→ w praktyce uchwały tych organów tylko istotę rozstrzygnięcia;

* Prezes UOKiK → ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów;

* Prezes Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty (URTiP) → Prawo telekomunikacyjne oraz Prawo pocztowe;

* Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (URE) → Prawo energetyczne;

* Prezes Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych

(URPLWMiPB) → ustawa o URPLWMiPB;

* Prezes Urzędu Zamówień Publicznych → Prawo zamówień publicznych;

przy jednoosobowych czasem organy kolegialne, choć ostatnio tendencja do ich likwidowania;

bardzo szerokie kompetencje, nie tylko wynikające z w/w ustaw;

działają na podstawie KPA, a ustawy szczególne wprowadzają odrębności;

* nie ma odwołania, ale jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, na potem skarga do NSA, zwyjątkiem

UOKiK, URE i URTiP → Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumenta (2 tyg. od doręczenia, tryb kpc o postęp. w spr.

12

gosp.);

* w ustawie dot. PUOKiK rozdział pt. „Postępowanie przed Prezesem Urzędu”, ale nie wyłącza to zastosowania kpa;

– kompetencje wykraczają poza typowe kompetencje organów adm.;

* np. zastrzeżone dla sądów powszechnych → PURE prawo rozstrzygania spraw cywilnych, tj. szeregu sporów dot. tej

dziedziny, na wniosek jednej ze stron, w trybie kpa + prawo nakładania kar pieniężnych;

* też Komisja Papierów Wartościowych i Giełd – wkraczanie w kwestie stosunków między domami maklerskimi a ich

klientami → nakładanie kar na domy maklerskie na naruszenie interesów zleceniodawcy;

– kary pieniężne jakie mogą nakładać te organy nie mają charakteru odszkodowania, ale typowej kary adm., która jest

orzekana w trybie p.a. → na przedsiębiorców i osoby fizyczne  wątpliwości konstytucyjne, bo postęp. adm. jest

inkwizycyjne, a nakładanie kar powinno być zgodne z zasadami prawa karnego, ale niejednokrotnie w praktyce jest

oderwane od winy, która powinna być podstawową przesłanką odpow.karnoadministracyjnej → tak TK + prawo

do obrony;

– inne wątpliwości → kompetencje tych organów niejednokrotnie wykraczają poza zakres niezbędny dlarealizacji

nadzoru państwowego i pozwalają im na praktyczne i daleko idące oddziaływaniena samodzielnepodmioty

gospodarczebez ponoszenia odpowiedzialności za jego skutki;

KOMUNALNA ADMINISTRACJA GOSPODARCZA

MIENIE JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO

– mienie sam. teryt. to własność i inne prawa majątkowe jednostek sam. teryt. i związków samorząd. oraz mienie innych

woj., powiat. i gminnych osób prawnych;

* rodzaj mienia publicznego, wyodrębnionego dla skuteczności decentralizacji władzy gosp.;

– orzecz. TK:

* nie może być utożsamiane z mieniem prywatnym, ale nie tworzy samodzielnej instytucji prawnej, ale jest funkcją

samorządu w sferze prawa prywatnego;

* ochrona konstytucyjna, ale możliwe różnice w stosunku do mienia prywatnego, a ustawodawca zwykły ma szerszą

możliwość ograniczania tego mienia ze względu na ważny interes publiczny;

własność ta jest zróżnicowana pod względem właścicielskim, a w razie likwidacji właściciela własność przechodzi na

właściwą jednostkę samorządu;

– ich status cywilnoprawny – równy, ale pod katem sposobu nabycia osobowości prawnej podział:

* pierwotne (powstają z mocy prawa) → woj., powiat, gmina;

* pochodne (konieczne spełnienie określonych przesłanek) → gminne/woj./powiatowe osoby prawne;

gł. jednoosobowe sp. k. sam. teryt. lub związku komunalnego (ksh) oraz spółki powstałe w wyniku

przekształcenia przedsiębiorstw komunalnych (ugk);

SN: gminna = gdy jedna gmina lub jeden związek gminny wyłącznym udziałowcem, więc nie, gdy kilka

gminnych podmiotów prawnych (odrzucenie koncepcji jednolitego funduszu mienia jedn. sam. teryt.);

te same zasady przy woj., powiat.;

też inne podmioty (ust. szczeg.), np. ZOZ w formie samodzielnego zakładu pokrywającego z posiadanych

środków i uzyskiwanych dochodów koszty dział. i zobow. (osob. pr. po KRS);

– wyk. upr. majątkowych → na zasadach ogólnych z kc + usg/p szczególna staranność w wykonywaniu zarządu (w usw

brak tej klauzuli, co nie oznacza, że nie ma tego obowiązku);

* wzajemnie nie odpow. za swoje zobow.;

* samodzielność wyk. upr. podlega sądowej ochronie → ale nie mają nieograniczonego char., np. usw – konieczna

zgoda organu uchwałodawczego albo prawo pierwokupu lub wykupu SP → brak takich ogr. w usp – nieuzasadniona

niejednorodność;

* przez statutowe organy – zasada: organy wykonawcze, wyjątki: organ uchwałodawczy (np. zasady gospodarowania

mieniem woj.);

NABYWANIE MIENIA SAMORZĄDOWEGO

– 2 rodzaje:

* nabycie pierwotne – na mocy ustawy [co do zasady w drodze przekazania (związane z zakresem zadań samorządu)

mienia SP i in. państwowych osób prawnych];

* nabycie wtórne – w wyniku własnej działalności;

– GMINY (ustawa Przepisy wprow. ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych):

* mienie rad narodowych i terenowych organów adm. państwowej stopnia podstawowego (nie dot. mienia

ogólnonarodowego, jedynie zarządzanego przez te organy – wyrok NSA);

* mienie przedsięb. państ. (gdy w/w organy funkcje organów założycielskich) oraz mienie zakładów i in. jedn.

podporządkowanych tym organom (nie dot. gdy władały z in. tytułu, np. dzierżawy – wyrok NSA);

gmina właściwa – obszar położenia nieruchomości (TK);

niepodzielne składniki mienia w częściach ułamkowych odpowiadających zadaniom do SP i gminnych osób

prawnych (wysokość udziałów określa wojewoda);

13

* na wniosek → mienie rad narodowych i terenowych organów adm. stopnia wojewódzkiego oraz przedsięb.

państwowych, gdy organy te funkicje organów załóżycielskich (i in. podporządkowane) oraz inne skłądniki mienia

państwowego → warunek – niezbędne do wykonywania zadań gmin (wyrok NSA);

* na wniosekgrunty przedsięb. niepodlegających komunalizacji i niewykorzystane zgodnie ze społ.-gosp.

przeznaczeniem, chyba że przekształcenie w jednoosobową spółkę SP (wyrok NSA);

obligatoryjnie, gdy niewykorzystanie zgodnie ze społ.-gosp. przeznaczeniem (NSA);

– WOJEWÓDZTWA I POWIATY → 2 sposoby – z mocy ustawy i na wniosek;

* z mocy ustawy województwa/powiaty → od. 1999 r. mienie będące pochodną ich zadań o char.użyteczności

publ. (ustawa (1) z 24.07.1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów adm. publ. w

związku z reformą ustrojową państwa oraz ustawa z 13.10.1998 r. Przepisy wpr. ustawy reformujące administrację

publiczną);

m.in. instytucje kultury, baza sportowo-rekreacyjna oraz inne jednostki wyk. zadania tych jedn.

samorządowych, z wyjątkiem komend, inspektoratów i in. jedn. org. będących aparatem pomocniczym

kierowników służb, inspekcji i straży;

ustawa (1) → województwa – grunty zajęte pod linie kolejowe o znaczeniu wojewódzkim;

ustawa (2) → wojewódzkie ośrodki ruchu drogowego stały się wojew. os. pr. w rozumieniu u.s.w.;

u.s.w. → marszałek wojew. = kompetencje fundatora w fundacjach, gdzie fundatorem jest SP, ust. przez

wojewodów;

* na wniosekgdy przekracza zakres użyt. publ. ( z wyłączeniem mienia przeznaczonego na zaspokojenie

roszczeń reprywatyzacyjnych oraz realizację programu powszechnego uwłaszczenia) gdy ma to służyć realizacji

strategii rozwoju wojew. i wojew. programów;

decyzja ministra SP;

* niektóre powiaty uzyskały mienie miejskich stref usług publicznych, w zw. z likwidacją urzędów miejskich stref

publ., które w 1999 r. stały się starostwami powiatowymi albo utworzyły starostwa powiatowe w połączeniu z

urzędem rejonowym lub jego zamiejscową jednostką, mającymi siedziby na obszarze powiatu;

nabycie, gdy nie stanowi mienia gminy;

* powiatyinne mienie niż na podstawie ustawy (1) i (2), ale też służącego do wyk. zadań na wniosek w drodze

decyzji wojewody;

* powiatyteż od SP w drodze porozumienia (nie dot. gdy mienie przeznaczone na reprywatyzacje/program

powszechnego uwłaszczenia;

przejęcie z ustawy z 13.10.1998 r. i z ustawy z 24.07.1998 r. dot. zarówno gdy na jednym obszarze, jak i na obszarze

kilku jednostek samorządu, a właściwy organ rządowy lub właściwe organy jednostek samorządu (w drodze

porozumienia) nie dokonały podziałudo końca 1998 r.→ wtedy podziału dokonywał wojewoda (decyzja);

– decyzjadecyzja adm. wojewody (dopiero po uprawomocnieniu);

* gdy na wniosek zarządu jednostki – wtedy konstytutywna (wyrok NSA);

* skutekwraz z obciążeniami i wierzytelnościami (w tym obow. zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i

związanej z tym wierzytelności obejmującej zwrot zwaloryzowanego odszkodowania – wyrok NSA);

– stronySP i właściwa jedn. samorządu + np. gdy jest interes prawny (np. przekazanie mienia rejonowego

przedsięb. państw. – wyrok NSA);

– organ odwoławczy od decyzji komunalizacyjnych wojewody na podstawie rozp. PRM w spr. powoł. K. Komisji U.:

* gminyKrajowa Komisja Uwłaszczeniowa;

* powiaty i województwaMinister Skarbu Państwa;

stosuje się odpowiednio kpa;

ISTOTA GOSPODARKI KOMUNALNEJ

– podstawy prawne wyk. przez jedn. sam. teryt. gosp. komunalnej:

* ustawa z 20.12.1996 r. o gospodarce komunalnej (zasady i formygosp. komun.);

* przepisy u.s.g., u.s.p. oraz u.s.w.;

* przepisy szczególne;

– def. z ust. o gosp. komun. → gospodarka komunalna polega na wyk. przez jedn. sam. teryt. zadań własnych w

celu zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty samorządowej (przedmiot i cel: zaspokajanie);

– przedmiotowe wyodrębnienie możliwe dzięki:

* art. 16 K – jako podmioty prawa;

* art. 163 K → w prawie publicznym;

* art. 165 ust. 1 K → w prawie cywilnym;

w/w koncepcja odpowiada koncepcji z Europejskiej Karty Sam. Teryt. → sam. teryt. to prawo i zdolność

społeczności lokalnych, w granicach określonych prawem, do kierowania zasadniczą częścią spraw publicznych

na ich własną odpowiedzialność i w interesie ich mieszkańców;

w/w koncepcja też w orzeczcała dział. komun. służyć ma zaspokojeniu zbiorowych potrzeb mieszkańców

(wspólnoty), będąc istotą i jednocześnie podstawowym celem sam. teryt., określonym w art. 163 i 166 K (TK);

14

 dlatego związek między gosp. komun. a mieniem sam. (które służy spełnianiu zadań sam.) → zaspokajanie

potrzeb wspólnoty = zadanie sam. teryt. → podstawa to wyposażenie sam. w majątek  TK (odwołując się do EKST

i zapisu o adekwatności zadań do zasobów) uznał, że ta adekwatność jest zachowana nie tylko poprzezsubwencje, ale

głównie poprzez określony mechanizm prawny pozyskiwania finansów ze wszystkich źródeł (w tym

gospodarowanie mieniem)  stąd FUNKCJĄ gosp. komun. nie jest wyk. przez sam. teryt. interesu grupowego członków

wspólnoty, lecz realizowanie określonych zadań publ., dlatego gospodarowanie tym mieniem nie może mieć na celu

prowadzenia dział. handl., lecz ma służyć wyłącznie wypełnianiu zadań na rzecz wspólnoty;

– nałożenie zadań – prawo materialne (nie może być rozszerzone przez same jedn. sam. – TK);

– zadania publiczne = zadania własne i zlecone – tak w orzecz., ale w ustawie o gosp. komun. zadania publ. to tylko

zadania własne (ergo zadania zlecone nie należą do gospodarki komunalnej) → kolizja z ustaleniami TK:

* jednorodność zadań publ. jedn. sam. teryt. i państwa;

* brak materialnego kryterium, które pozwoliłoby na jednoznaczne rozróżnienie zadań sam. teryt. i adm. rząd. i które

uzależniałoby powierzanie sam. wyłącznie zadań publ. o lokalnym wymiarze;

* sprawa K 38/97 → zasady decentralizacji i udziału w sprawowaniu władzy dotyczą organizacji i ustroju całego

państwa, a nie tylko samego sam. teryt., a zadania jedn. sam. teryt. służą realizacji zadań państwa i nie ważne jest, że

określone zadanie pełni rolę służebną wobec społeczności lokalnych;

* dodatkowo nie ma podstaw do różnicowania pod kątem kryterium kontroli – teraz kontrola sam. tylko pod kątem

legalności (art. 171 ust. 1);

* to rozróżnienie jest też w kolizji z zasadą jedności budżetu komunalnego;

– jedn. sam. to nie przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy o swobodzie gospodarczej (pomimo, że uczestniczą w obrocie),

ale stosuje się do nich przepisy PRAWA ANTYMONOPOLOWEGO, jak również USTAWY O OCHRONIE KONKURENCJI I

KONSUMENTÓW  P = też os. pr. i jedn. nie mające os. pr. organizujące/św. usługi o char. użyt. publ. (to nie dział. gosp.

wg. ustawy o swobodzie);

– ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów:

* usprawiedliwione m.in. cywilnoprawną naturą praktyk monopolistycznych;

* nie ma znaczenia czy działa sama czy na podstawie uchwały organów gminy (tak Sąd Antymonopolowy, teraz

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, SOKiK);

→ podobnie gdy gmina powierza, określając warunki takie zadanie przedsięb. prywatnemu;

* ocena naruszenia przepisów dokonywana przez pryzmat zadań gmin (czy nadużywa swojej pozycji, czy wynika

to ze specyfiki zadań komun.);

* nadużywanie szczególnej pozycji polega głównie na ochronie jedn. sam. przed przedsiębiorcami prywatnymi

dział. na rynku usług użyt. publ. lub wymuszanie od odbiorców rażąco wysokich cen za usługi (głównie

dostarczanie wody, dostawy energii cieplnej, targowiska i hale targowe, odprowadzanie ścieków, wysypiska);

* ważne orzecz. Sądu AntyM. z 1994 r. w braku w ust. o sam. teryt. wyraźnych zapisów ogr. wolną

konkurencję w obszarze gosp. komun., mają do niej dostęp, na równych prawach z podmiotami komunalnymi

(gminnymi), także inne podmioty, o ile spełniają wymogi określone w ustawie o dział. gosp.;

– prawo antymonopolowe → stosuje się je odpowiednio i ostrożnie (wyrok SA), także w zakresie tzw. praw

wyłącznych i specjalnych, często przysługującym podmiotom ś. usługi użyt. publ. na podstawie prawa/decyzji adm.

typu koncesyjnej;

* organ antymonopolowy może sprawdzać:

czy uprawnienia te pozostają w proporcji do char. zadania;

czy nie przybierają form ekscesywnych.

ZADANIA O CHARAKTERZE UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ

– sporne → zakres gospodarki komunalnej (argument vs. tzw. czystej dział. zarobkowej – ryzyko dział. gosp. i zagrożenie

modelu gosp. rynkowej);

– początkowo → kompromis – gmina tak, gdy wymagają tego potrzeby społeczne (przesłanka fakltyczna) → po 3latach

zastąpiono to bezwzględnym zakazem (argumenty: dualizm administracji i gospodarki);

* w orzecz. podkreślano, że nie tylko instrumenty adm. mogą służyć zaspokajaniu potrzeb wspólnoty, ale też środki

gospodarcze (uchwała SN), a kwestia ryzyka nie może być przeceniana, np. uchwała upoważniajaca zarząd do

nabywania/zbywania na giełdzie akcji w ramach ustalonych kwot nie narusza prawa, tylko na tej zasadzie, że

operacje giełdowe połączone są ze stopniem ryzyka;

* inne kraje → GB – całkowity zakaz, ale już inne to albo całkowita zgoda (Austria), albo jedynie ogr. przedmiotowe;

* Europ. Karta Sam. Teryt. – nic nie mówi;

– podstawy prawne art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o gosp. komun. → gosp. komun. to w szczególności zadania z zakresu

użyteczności publ., których celem jest bieżące i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludności w drodze

świadczenia usług powszechnie dostępnych  zakres (zadania własne) i istota (realizacja celów o char. użyt. publ.);

CEL GOSP. KOMUN. (= wyk. zadań własnych) to zaspokajanie potrzeb wspólnoty w sferze użyteczności publ.;

– formy wyk. → (wg. TK) KOMUN. JEDN. ORG. WYK. ZADANIA O CHAR. UŻYT. PUBL. to wszystkie jednostki, których

celem jest zaspokajanie potrzeb zbiorowych społeczeństwa o char. ogólnym, należących do zadań publ., a których dział.

15

nie jest nastawiona na maksymalizację zysku;

* tak też wg. art. 9 usg, art. 4 ust. 1 usp, art. 14 usw – tam podane przykładowe zadania + możliwość nałożenia

dodatkowych, ale tylko ustawą;

– zakres gosp. komun – nie jest jednolity w stosunku do jedn. sam. teryt.:

* powiaty – char. bezwzględny – tylko gosp. komunalna w zakresie zadań o char. użyt. publ.;

* gminy i województwa – w zakresie określonym ustawami mogą wyk. gosp. komun. poza sferą użyt. publ.;

KOMPETENCJA DO OKREŚLANIA WYSOKOŚCI CEN I OPŁAT (lub sposobu ich ustalania):

określa wysokość cen/opłat za:

* usługi komun. o char. użyt. publ.,

* korzystanie z obiektów i urządzeń użyt. publ.;

– organ stanowiący może powierzyć ją zarządowi (uchwała, każdorazowo zakres dopuszczalnego działania zarządu,

jasna, wyczerpująca, uniemożliwiająca stosowanie luzu interpretacyjnego – NSA);

– ten przepis kompetencyjny to samoistna podstawa ustalania tych cen i opłat (NSA), co zmieniło wcześniejszą

praktykę traktowania ich jako wytycznych, choć uchwalane opłaty miały char. ofert i mogły być przedmiotem negocjacji

(uchwała SN);

* to rozwinięcie kompetencji jedn. sam. teryt. z usg, usp, usw;

– nie jest to kompetencja, do ustanawiania cen urzędowych (nie ma skutku erga omnes) – [interpretacja zawężająca]

ustala tylko dla podmiotów, które bezpośrednio lub pośrednio (np. gdy powierza) w imieniu gminy świadczą usługi

komunalne/zarządzają obiektami/urządzeniami (wtedy gdy wiąże się to z zaangażowaniem środków publ.),

– możeustalać ceny urzędowe tylko gdy ustawa tak stanowi:

* np. ustawa o cenach → za usługi przewozowe gminnego transportu zbiorowego oraz za przewozy taksówkami;

* np. ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach → górne stawki opłat;

– brak zasad wyznaczania tych cen/opłat – nie jest takim wyznacznikiem kryterium użyteczności publ., dlatego też

krytycznie oceniane orzecz. SA, gdzie sąd uznał, że uzależnienie od czynnika rentowności funkcjonowania transportu

świadczy o wykroczeniu poza sferę użyt. publ. → nieliczne przepisy narzucają zasady naliczania (np. ustawa o

zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, a przeważnie jest to uznaniowe, co nie

oznacza, że nie ma w systemie prawa ograniczeńorzecz. SOKiK → choć ustawa nie określa zasad, to jednak nie

oznacza to dowolności, będącej skutkiem szeroko rozumianej bezprawności, naruszającej określone reguły

postępowania w obrocie – przykłady takiej bezprawności:

* ceny za usługi cmentarne – pozwoliły bezp. sfinansować infrastrukturę obiektów cmentarnych;

* opłaty za wodę i ścieki dla gosp. domowych niższe niż od podmiotów gosp.;

* ważna teza NSA → opłaty/ceny nie powinny być dowolne, a powinny uwzględniać planowane, roczne koszty

utrzymania i ich rzeczywistą kalkulację, gdyż stanowią one rewindykację tych kosztów;

GOSPODARKA KOMUNALNA WYKONYWANA POZA SFERĄ UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ

– gmina może wykraczać poza sferę użyt. publ. – musi jednak realizować zadania własne oraz musi spełniać

warunki:

* art. 10 ust. 1 łącznie: są niezaspokojone potrzeby wspólnoty + bezrobocie w gminie wpływu w znacznym

stopniu (bezrobocie strukturalne) na pogorszenie poziomu życia, a inne działania nie prowadzą do aktywizacji

gosp.  dlatego tak, gdy zasada pomocniczości, a nie gdyby ta dział. miała prowadzić do kolizji z interesami

przedsięb. prywatnych na danym rynku;

* art. 10 ust. 2 gdy zbycie/inne rozporządzenie składnikiem mienia komun. mogłoby spowodować poważną

stratę majątkową  związane z komunalizacją przedsięb. państwowych (wiele z nich wykraczało poza sferę użyt.,

publ.) i pospieszna prywatyzacja mogła by być niekorzystna (ważny art. 50 usg – zasada gospodarności i nakaz

szczególnej staranności w zarządzie mieniem);

* art. 10 ust. 3:

w sytuacjach z ustaw w zakresie czynności bankowych i ubezpieczeniowych  bankowe: ze względu na sieć

komunalnych kas oszczędnościowych (na trwałe zrośnięte z istotą sam.), ale wątpliwe jest wyłączenie dział.

ubezpieczeniowej (znaczny ładunek ryzyka i brak odzwierciedlenia w zadaniach własnych gminy);

w sytuacji posiadania akcji/udziałów spółek doradczych, promocyjnych, edukacyjnych lub

wydawniczychna rzecz sam. teryt.;

w sytuacjach ważnych dla rozwoju gminy – interpretacja musi być zawężająca;

– interpretacja w/w pojęć niedookreślonych musi opierać się na celach gosp. komun., z których wynika, że jedynie

wyjątkiem jest prowadzenie przez gminę dział. zarobkowej i że dział. ta pozostaje w związku z zadaniami gminy (art. 6 i

7 usg);

* ocenawojewoda → sąd adm.;

PRZEDMIOT DOZWOLENIA TO NIE ZAKRES DZIAŁ GOSP., ALE OGRANICZENIE UPRAWNIEŃ WŁAŚCICIELSKICH CO DO

ROZPORZĄDZANIA MIENIEM KOMUN.;

– województwo  w sytuacji, gdy zadania te polegają na wyk. czynności promocyjnych, edukacyjnych i wydawniczych

służących rozwojowi województwa;

16

– formy prowadzenia tej dział. przez gminę/wojew. → spółki prawa handlowego (tworzyć/przystępować);

17

PRAWNE FORMY WYKONYWANIA GOSPODARKI KOMUNALNEJ

– zasadaswoboda wyboru sposobu prowadzenia oraz form org. wykonywania gosp. komun.;

* swoboda o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej;

– sposób prowadzenia gosp. komun. → prowadzenie tej gosp. przez jedn. sam. teryto. albo w określonych formach org.-

prawnych lub w drodze powierzenia osobom trzecim w drodze umowy;

– formy:

* formy niesamoistnena podstawie ustawy o finansach publicznych → jedn. org. niewyodrębnione z danej jedn.

sam. teryt., w ramach jej osobowości prawnej (zakłady i jedn. budżetowe, gospodarstwa pomocnicze i środki

specjalne);

* formy samoistne (mają swoją osobowość prawną) → w ustawach szczególnych, np. ustawa o org. i prowadzeniu

dział. kulturalnej – z chwilą wpisu do rejestru instytucji kultury uzyskują one osobowość prawną;

* instytucje „w zarządzie prywatnoprawnym” → gł. dot. spółek prawa handlowego ;

* powierzenie w formie umowy – o czym decyduje organ stanowiący (swoboda);

– ograniczenia tej swobody to wyjątki od reguły i wg. ustawy o gosp. komun. są 2 rodzaje:

* dział. poza sferą użyteczności nie w formie zakładu budżetowego (dot. to tylko gmin i województw);

* w dział. poza sferą użyt. publ. gminy/województwa mogą korzystać tylko z form spółek prawa handlowego;

I. Jednostki organizacyjne działające na zasadach określonych w ustawie o finansach publicznych

– wg. ustawy o fin. publ. jedn. sam. teryt. mogą tworzyć podmioty sektora fin. publ. tylko w formach z tej ustawy

komunalne jedn. org. niemające os. pr.

– wszystkie tworzone w drodze uchwały przez organ stanowiący w związku z realizacją zadań własnych;

– jedn. budż.finansowanabezpośrednio z budżetu jedn. sam. teryt., a uzyskane dochody przekazuje do jej budżetu;

– zakład budżetowy:

* wydatki zakładu nie muszą być w całości finansowane z budżetu jedn. sam. teryt., ale też z dochodów własnych;

* może otrzymać dotację przedmiotową, też podmiotową, celową na dofinansowanie kosztów inwestycji, ale

wszystkie dotacje do 50% dochodów własnych;

* plan finansowy określa kierownik;

* zarząd może zastrzec dla siebie wszystkie/niektóre uprawnienia kierownika zakładu;

* organ stanowiący może wydać wytyczne, uchwały zalecające sposób gospodarowania mieniem;

* brak osobowości prawnej, więc dział. na rzecz i w imieniu jedn. sam. teryt.;

– kierownicy jedn. org. sam. teryt. działają jednoosobowo na podstawie pełnomocnictwa od zarządu (wyrok SA), a

każdorazowo wymóg zgody na czynności przekraczające zakres pełnomocnictwa (uchwała SN);

– art. 22 ustawy o gosp. komun. → organ stanowiący może w drodze uchwały zdecydować o likwidacji zakładu w

celu zawiązania S.A. lub sp. z o.o. i przekazać jej mienie jako wkład;

* czynności likwidacyjne – zarząd;

* kapitał własny spółki określa organ stanowiący uchwałą;

* mienie z uchwały o utworzeniu, środki obrotowe z rocznego planu finansowego zakłądu na dzień zamknięcia oraz

środki na rachunku bankowym stają się majątkiem spółki (aktywa);

trwały zarząd przekształca się w użytkowanie wieczyste ex lege;

* utworzona spółka wstępuje w prawa i obowiązki zakładu (następca prawny)  więc przedmiot dział. powinien

być tożsamy (→ to zmiana formy prowadzenia dotychczasowej dział.);

→ dot. też stosunków pracy;

→ wg. orzecz. dot. też obowiązków publicznoprawnych;

mogą też przejść inne prawa/obowiązki, np. samej gminy;

– nieznacznie do gosp. komun. przepisy dot. gospodarstw pomocniczych i środków specjalnych:

* gosp. pomocnicze → to wyodrębniona z jedn. budżet. org. i finansowo część jej podstawowej dział lub dział.

uboczna;

zasada – pokrywa swoje koszty z przychodów własnych; może też dostawać dotacje przedmiotowe;

wpłaca do budżetu ½ zysku;

sprzedaż usług dla macierzystej jedn. po kosztach własnych;

tworzy/likwiduje kierownik jedn. budż. po uzyskaniu zgody zarządu sam. teryt. (gdy należy do sam. teryt.);

* środki specjalne → środki finansowe jedn. budż. na wyodrębnionych rachunkach bankowych na podsatwie uchwał

organów stanowiących jedn. sam. teryt. z przeznaczeniem na wskazany w uchwale cel;

* gminny/powiatowy/wojewódzki fundusz celowy → fundusz ustawowo powołany przed dniem wejścia w życie

ustawy (np. szkoły podstawowe), którego przychody pochodzą z dochodów publ., a wydatki przeznaczone są na

realizację wyodrębnionych zadań.

II. Komunalny zakład budżetowy

komunalne zakłady budżetowe z art. 6 ustawy o gosp. komun.;

* zamieszanie interpretacyjne → pojęcie „mienie komunalne” tylko usg, a usp i usw „mienie powiatu/województwa”

18

literalna wykładnia – dot. tylko zakładów gminnych, ale wykładnia systemowa – dot. też pozostałych;

* prowadzą gosp. finansową na zasadach z ustawy o fin. publ.;

* dot. tylko dział. niewykraczającej poza sferę użyt. publ.;

* do jego pracowników stosuje się ustawę o pracownikach samorządowych, chyba że przepisy szczególne inaczej, np.

Karta Nauczyciela;

III. Spółki z udziałem jednostek samorządu terytorialnego

– adm. sam. nie jest adresatem wolności gosp. → u podstaw dział. musi być konkretne upoważnienie z normy prawnej

czasem korzystanie z form org. typowych dla instytucji prawa prywatnego, dla wykonywania zadań do których

zostały jedn. sam. teryt. powołane → zadania te nie tracą przez to swojego publ. char.;

* zarówno w sferze użyt. publ. jak i poza;

– tworzyć i przystępować (niezależnie od tego kim są pozostali akcjonariusze/udziałowcy);

– ksh → wnoszenie wkładów, obejmowanie udziałów/akcji, nabywania/zbywania praw z udziałów/akcji;

– kc → czynności prawnych – wnoszenie udziałów, obejmowanie/nabywanie/zbywanie akcji;

* art. 18 ust. 2 usg – uchwałą rady m.in. w sprawach majątkowych

– ograniczenia zbywalności akcji są odstępstwem od zasady swobody umów i są unormowane w ksh, a kc stosuje się z

zachowaniem usg, usp, usw → np. uchwała rady do czynności przekraczających zwykły zarząd (nie może organ

wykonawczy);

– nieruchomości → w akcie o utworzeniu – albo na własność albo w użytkowanie wieczyste (forma aktu notarialnego);

* po likwidacji/prywatyzacji – nieruchomości które pozostały ex lege na rzecz jedn. sam. teryt. (zarząd włącza je

protokolarnie);

– jednoosobowe spółki sam. teryt. → funkcję walnego zgromadzenia organ wyk. jedn.

* podstawy jego działań to uchwały (wytyczne, w tym zalecające sposób gospodarowania);

– prawo pracowników do wyboru członka rady nadzorczej – tylko w spółkach jednoosobowych, powstałych z

przekształcenia z przedsięb. komun.;

* tryb wyboru w statucie spółki lub regulaminie uchwalonym na podstawie statutu;

– orzecz. → akcja/udział ucieleśnia prawa majątkowe zw. z udziałem kapitałowym w spółce → więc to składnik

mienia gminnego powstałego na skutek rozporządzenia majątkowego, a nie dział. gosp. → więc to nabycie to „w

srodze innej czynności prawnej” (art. 44 pkt. 5 usg);

* SN (7) – udział w banku S.A. nie jest prowadzeniem dział. gosp. przez gminę;

– przedmiot działania spółki → powinno jasno określać czy tylko w sferze, czy też poza nią  gdy w sferze to spółka w

regulaminie określa zasady korzystania z usług publicznych oraz obowiązki spółki wobec odbiorców → to ogr.

swobody umów, bo wydany tylko przez jedną stronę, a wiąże obie → ale skuteczność tego regulaminu wynika wprost z

art. 13 i obowiązuje na terenie danej jednostki, a nie w stosunkach między stronami;

* konieczność zatwierdzenia przez organ wyk.;

19

IV. Powierzanie wykonywania zadań z zakresu gospodarki komunalnej na podstawie umowy

powierzenie zarówno podmiotom opartym na kapitale prywatnym, jak i publ. oraz mieszanym;

– odpow. nadal na jedn. sam. teryt. (→ publ. char. zadań), a przeniesienie odpow. możliwe tylko za pomocą konstrukcji

związku samorządowego czy porozumienia samorządowego;

– przedmiot umowy → zadania mające na celu zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty na obszarze całej/części jedn.

sam. teryt.;

* mogą zobow. do ciągłości i powszechności świadczenia;

* jeden lub wiele podmiotów wybranych w drodze przetargu;

– stronamijednostka i przedsiębiorca/os. fiz. wykonująca dział. z zakresu użyt. publ., ale nie jedn. tworzone przez

sam. teryt., bo to powierzenie samemu sobie;

– umowyna zasadach ogólnych z kc, z uwzględnieniem przepisów ustawy o fin. publ. oraz Prawo zam. publ. oraz

ustawy o dział. pożytku publ. i wolontariacie;

– treść wynika ze swobody umów, ale ze względu na ich specyfikę należy wskazać w nich rodzaj i zakres dział.,

obszar, warunki wyk. uslug oraz inne wymagania dot. m.in. ochrony dóbr osobistych, ochrony środowiska i bezp. publ.;

* też składniki mienia przekazanego (ze wskazaniem formy prawnej władania nimi) + odpłatności;

* też zakres dofinansowania oraz inwestycje konieczne dla ś. usług;

– reguły kc nie zagrażają gospodarce sam. teryt., gdyz zasady przyjęte w art. 140 kc, a gł. zasada społ.-gosp.

przeznaczenia prawa pozwala uwzględnić publ. char. mienia i jego specyficzną funkcję;

– warunekuzyskanie przez przedsiębiorcę stosownych uprawnień, np. koncesji na usuwanie/wykorzystywanie i

unieszkodliwianie odpadów komunalnych, schroniska; ale tez odpowiednie zezwolenia budowlane czy sanitarne;

* udzielenie koncesji należy do kompetencji organów gminy;

PRZEKSZTAŁCENIA PRZEDSIĘBIORSTW SKOMUNALIZOWANYCH

ustawa o gosp. komun. → o przedsiębiorstwach skomunalizowanych, gdy rady gmin nie dokonały w terminie

(30.06.1997 r.) wyboru formy org.-pr. ub nie podjęły decyzji o likwidacji w celu prywatyzacji (wcześniej mutatis

mutandis przepisy ust. o przedsięb. państ.)  przekształcenie w jednoosobowe spółki gmin, a zarząd miał uprawnienie

do rozstrzyganiu o rodzaju spółki;

* zmiana reżimu prawnego z przedsiębiorstwa komun. w spółkę kapitałową (jedyny akcjonariusz/udziałowiec to

gmina);

* następca prawny, ale stosunek pracy dyrektora i pracowników powołanych wygasł;

* wykreślenie z ówczesnego rejestru urzędu po wpisie do rejestru handlowego;

– funkcję walnego zgromadzenia organ wyk.;

– rada nadzorcza liczba członków w statucie;

* pracownicy wybierają 2(6)—3(7-10)—(11) i nie muszą to być pracownicy;

– do zbycia udziałów stosuje się dział IV, ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji (prywatyzacja pośrednia);

* kompetencje Min. SP wyk. organ wyk.;

* zbywane w trybie oferty ogłoszonej publ., przetargu publ. lub rokowań po publ. zaproszeniu;

* pracownicy mają prawo do 15% nieodpłatnego nabycia udziałów/akcji;

PRZEDSIĘBIORSTWO PAŃSTWOWE

UWAGI OGÓLNE

– PP to przedsiębiorca mający os. pr i należy do kat. P. publ.zmiana koncepcji z traktowania PP jako elementu

struktury org. państwa na miejsce wyk. dział. gosp.;

* podstawy prawne gł. to: ustawa o PP, ustawa o sam. załogi PP;

– PP to jedna form prowadzenia dział. gosp. przez państwo;

* MSP – wybór formy, wydzielenie mienia;

* ważne → dział. gosp. państwa też w innych formach – ust. o fin. publ. czy w formach prywatnoprawnych;

– charakterystyczna cecha → samodzielność = prawem zakreślona sfera samodzielnego podejmowania decyzji, z

wyłączeniem ingerencji organów państwa  domniemanie kompetencji na rzecz organów PP (ustawa o PP) + zasada

konieczności każdorazowej legitymacji ustawowej w razie ingerencji w dział. PP;

20

RODZAJE PRZEDSIĘBIORSTW PAŃSTWOWYCH

różne klasyfikacje w zależności od ustawy i jej celów;

– ustawa o PP

* kryterium celu i przedmiotu dział.PP dział. na zasadach ogólnych oraz PP użyt. publ.

PP użyt. publ. mają silną więź z organami założycielskimi, a ich cel to bieżące i nieprzerwane zaspokajanie

potrzeb ludności;

PP dział. na zasadach ogólnych to PP pozostałe;

w wyniku komunalizacji części mienia państw. (ogólnonarodowego) większość PP użyt. publ.

przekształcona w PKomun → one z kolei przekształcone (ustawa o gosp. komun.) z dniem 1.07.1997r. w

jednoosobowe spółki gmin (ex lege);

* kryterium zakresu stosowania przepisów ustawy o PPpodlegają w całości lub tylko w określonymzakresie;

w określonym zakresie → P podległe MON, MF oraz P wyk. w całości lub części zadania dla potrzeb

obronności i bezpieczeństwa państwa (zakres stos. ustawy o PP określa rozp. RM);

* kryterium podmiotowePP „Porty Lotnicze” oraz PP „Poczta Polska” (regulowane odrębnymi ustawami);

stosuje się tylko z ustawy o PP przepisy o KRS oraz o prowizji od zysku PP;

wyodrębnia też Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych (Prawo atomowe) – stosuje się

tylko przepisy o KRS;

– własna systematyka w:

* ustawie o sam. załogi PPPP jedno lub wielozakładowe → w P jednozakładowym(w zakładzie P

wielozakładowego), gdy ponad 300 pracowników funkcję ogólnego zebrania = zebranie delegatów;

* ustawie o komercjalizacji i prywatyzacjiPP o szczególnym znaczeniu dla gosp. państwa → wymagana zgoda

RM do prywatyzacji;

TWORZENIE, ŁĄCZENIE (PODZIAŁ) ORAZ LIKWIDACJA PRZEDSIĘBIORSTW PAŃSTWOWYCH

kształtowanie struktur org. w sferze gosp. państwowej należy do funkcji państwa → upoważnienie do tworzenia,

przekształcania, łączenia/podziału i likwidowania państwowych jedn. org. (w tym PP) → mają do tego środki i formy

prawne określane w doktrynie mianem AKTÓW ORGANIZACJI;

TWORZENIE

– akt o utworzeniu PP (akt założycielski) – zawiera:

* nazwę, rodzaj, siedzibę i przedmiot dział. PP;

* w przypadku PP użyt. publ. może też zasady i warunki powoływania zakładów, filii, oddziałów i in. wew. jedn.,

które sporządzają bilans;

* formazarządzenie właściwego organu założycielskiego;

– organy założycielskie (ustawa o PP) → naczelne i centralne organy adm. państwowej, NBP i banki państwowe, ale

ustawa z 8.08.1996 r. przepisy wpr. ustawy reformujące funkcjonowanie gospodarki i adm. publ. → kompetencje

przekazano wojewodom;

* wyjątek – MSP w stosunku do ściśle określonych PP (wykaz w rozp. RM);

– najpierw postęp. przygotowawczecel: zbadanie i ocena potrzeby oraz warunków utworzenia PP → zespół

przygotowawczy – opinia – niewiążąca, ale obowiązkowa;

– skutek aktu założycielskiegopowstanie P w organizacji, ale nie os. pr.os. pr. dopiero po KRS, co wymaga

wniosku (a do wniosku konieczny m.in. statut (w nim. m.in. struktura org. P);

* statutprzygotowujedyrektor P, a uchwala ogół zebrania pracowników;

* czasem wymaga zatwierdzenia przez organ założycielski (np. PP użyt. publ.);

– regulamin – odrębny akt organizacji → szczegółowy zakres dział., podział czynności i odpow. osób kier. i samodzieln.;

* ustala dyrektor po opinii rady pracowniczej;

ŁĄCZENIE

– skutki w sferze gosp. państwowej → def. tych działań w rozp. RM z 30.11.1981 r. w spr. wyk. ustawy o PP;

* wykluczony podział/łączenie spółek w likwidacji;

* organ właściwy – organ założycielski, wyjątkowo minister właściwy ze względu na przedmiot dział.;

– wszczęcie postęp.postanowienie organu zał. gdy łączenie dot. różnych org. zał. to wspólne (prowadzi org. zał. PP

przejmującego);

* tak samo gdy podział = wydzielenie zakładu w celu włączenia go do innego P o innym org. zał.;

* obowiązek współdziałania z sam. załogi i związkami zawodowymi;

* kończy decyzja (zarządzenie) org. zał.;

LIKWIDACJA

ustawa o PP → likwidacja polega na zadysponowaniu jego składnikami materialnymi i niematerialnymi (w

rozumieniu art. 551 kc) i wykreśleniu przedsiębiorstwa z KRS, po zaspokojeniu/zabezpieczeniu wierzycieli;

* ustalony katalog przesłanek uzasadniających likwidację, np. strata w ciągu 6 m-cy; wniosek o likwidację od

zarządu komisarycznego;

– wszczęcie postęp. w formie postanowienia org. zał.;

21

* obowiązek współdziałania z sam. załogi i związkami zawodowymi;

* decyzję podejmuje org. zał., jeżeli MSP nie zgłosi sprzeciwu w ustawowym terminie;

* skutekpostawienie w stan likwidacji, ale nie zakończenie bytu prawnego:

rozwiązanie sam. załogi;

odwołanie dyrektora;

wyznaczenie likwidatora;

→ koniec bytu prawnego z dniem wykreślenia z KRS (następuje po zaspokojeniu wierzycieli), a mienie po

likwidacji przejmuje MSP;

– decyzje org. zał. w sprawie likwidacji (też podziału/łączenia) → nie mają char. decyzji adm. w rozum. kpa;

* to tzw. decyzje gosp.własny, odrębny tryb wydawania i zaskarżenia;

zaskarżenie przez dyrektora/radę pracowniczą w trybie art. 63 ystawy o PP w drodze złożenia sprzeciwuw

razie podtrzymania decyzji wniesienie sprawydo sądu gospodarczego;

ORGANY PRZEDSIĘBIORSTWA PAŃSTWOWEGO

– dyrektor PP zarządza i reprezentuje je na zew.;

* kompetencje określone zarówno ogólnie (domniemanie kometencji; podejmuje decyzje samodzielnie i ponosi za

nie odpowiedzialność) oraz szczegółowo (opracowanie statutu, ustalanie regulaminu, prawo wnoszenia sprzeciwu);

* powołanie rada pracownicza, a org. zał. tylko w nowotworzonych i w PP użyt. publ.;

w drodze konkursu, a powołanie bez konkursu jest nieważne;

czas – na 5 lat lub nieokreślony;

→ akt powołania = źródło nawiązania stosunku pracy;

* odwołanie przez radę pracowniczą za zgodą org. zał. (inaczej nieważne);

→ przez org. zał. tam gdzie powołuje oraz np. w razie powierzenia zarządzania P os. fiz./pr; ustanowienia

zarządu komisarycznego; likwidacji;

* decyzja powołanie/odwołanie przez org. zał. → sprzeciw rady pracowniczej;

* powierzenie zarządzania zarządcy (os. fiz./pr.) przez org. zał. w drodze umowy o zarządzanie P (char. umowy

starannego działania, a nie rezultatu);

→ strony – SP (reprezentowany przez org. zał.) i zarządca;

→ czas – min. 3 lata;

→ skutek objęcia obowiązków ex lege rozwiązanie sam. załogi i odwołanie dyr., a kompetencje organów P

przejmuje zarządca;

– ogólne zebranie pracownikówto organ PP jako os. pr. oraz organ sam. załogi;

* forma bezpośredniego uczestnictwa załogi w zarządzaniu P;

* w razie ponad 300 pracowników (P jednozakładowe/zakład w P wielozakladowym) – zebranie delegatów

(kadencja 2 lata, wybory powszechne, bezpośrednie i równe, głosowanie tajne); liczba w statucie;

* kompetencje:

→ stanowiącedot. spraw z ustawy o sam. załogi PP, np. w sprawach statutu P, statutu załogi, podziału zysku

załogi, rocznej oceny rady pracowniczej i dyrektora;

→ opiniodawczesprawy dot. P (czyli w każdej sprawie zw. z dział. P);

– rada pracowniczaorgan PP jako os. pr. oraz organ sam. załogi;

* czynne prawo wyborcze – każdy pracownik, niezależnie od stażu;

* bierne prawo wyborczestaż 2 lata w tym PP (chyba, że nowotworzone) → nie: dyr.; vice, główny księgowy;

kierownik zakładu i jego vice;

* max 2 kadencje (2 lata);

* szczególna ochrona stosunku pracy – nie można rozwiązać bez zgody rady w czasie trwania i w rok po;

* kompetencje:

→ stanowiące → m.in. uchwały w spr. inwestycji; zgoda na utworzenie/przystąpienie P do spółki handlowej; zby-

wanie środków trwałych = stałego użytku P; zgoda na darowiznę; zgoda na oddanie środków trwałych do

korzystania;

→ opiniodawcze → zw. z dział. P, szczególnie istotne te, które są obowiązkowe (np. zmiana aktu

założycielskiego; zawarcie umowy długoterminowej);

→ kontrolne → ocena dział. P, w tym ocena dyrektora – w praktyce każda sfera dział. P;

– relacje między RADĄ PRACOWNICZĄ (jako organ sam. załogi) A DYREKTOREM P;

* dyr. wyk. uchwały rady dot. dział. P oraz jest odpwo. przed załogą za prowadzenie P;

* rada może wstrzymać wyk. decyzji dyrektora:

→ niezgodnych z prawem;

→ sprzecznych z uchwałą rady pracowniczej (uchwałą ogólnego zebrania pracowników);

→ podjętych bez obowiązkowej opinii rady pracowniczej;

* dyr. ma obow. wstrzymać uchwałę rady (zebrania) niezgodnej z prawem;

* spory rozstrzyga komisja rozjemczaskład: przedstawiciele stron + przewodniczący-arbiter (prawnik) → w razie

22

wyczerpania trybu rozjemczego można wnieś sprawę do sądu;

NADZÓR NAD PRZEDSIĘBIORSTWEM PAŃSTWOWYM (NADZÓR ZAŁOŻYCIELSKI)

podejmowanie jednostronnych działań o char. prewencyjnym/korygującym wobec podmiotów org. podporządkowanych

organowi nadzorującemu, wyposażonych jednakże w określony zakres samodzielnych kompetencji → akty nadzoru –

działania władcze ściśle determinowane przez prawo;

– wg ustawy o PPgł. org. zał., ale mogą być przekazane radzie nadzorczej powołanej przez ten organ (możliwe,

gdy uwzględnione w akcie założycielskim);

* w razie powierzenia zarządcy organ zał. ustanawia radę nadzorczą (stały nadzór);

– ustawa o pporg. zał. ma prawo władczego wkraczania tylko w sytuacjach przewidzianych prawem (ogr.

kompetencje nadzoru) → elementy nadzoru dyrektywnego (przekazywanie bezwzględnie wiążących dyspozycji) oraz

nadzoru prewencyjnego (stosowanie środków wobec decyzji organów P);

– zamknięty katalog środków nadzoru:

* ZATWIERDZENIE → podstawowy środek n. prewencyjnego, warunkujący skuteczność prawną;

ingerencja merytoryczna i formalna → nie tylko niezgodność z prawem, ale też gdy uzna, że są nietrafne;

np. statuty PP użyt. publ.;

* ZGODA → środek n. prewencyjnego, warunkujący skuteczność prawną;

różnica między zgodą a zatwierdzeniem → czas  zgoda przed podjęciem decyzji, a zatwierdzenie po;

np. zgoda na dokonanie cz. pr., której przedmiotem jest mienie z majątku trwałego; sprzedaż akcji/udziałów;

ex lege nieważne gdy bez zgody, ale milczenie oznacza zgodę;

* WSTRZYMANIE WYKONANIA DECYZJI DYREKTORA P, KTÓRA JEST SPRZECZNA Z PRAWEM, ORAZ ZOBOWIĄZANIE

DYREKTORA DO JEJ ZMIANY LUB COFNIĘCIA → nadzór formalny (kryterium legalności), więc org. zał. nie może

skorygować tej decyzji → wstrzymanie wyk. decyzji = do czasu podjęcia tego środka nadzoru decyzja wywołuje

skutki prawne;

* ODWOŁANIE DYREKTORA P → środek nadzoru ad personam, w określonych sytuacjach, np. rażące naruszenie

prawa; zaistniały przesłanki z art. 52 § 1 lub art. 53 § 1 kodeksu pracy;

* SPRZECIW ORGANU ZAŁ. WOBEC UCHWAŁY RADY PRACOWNICZEJ ZAWIESZAJĄCEJ DYREKTORA W

CZYNNOŚCIACH → środek nadzoru ad personam, gdy rada pracownicza zawiesiła dyr. (gdy sama go powołała) na

okres nie dłuższy niż 6 m-cy;

sprzeciw nie wstrzymuje wyk. uchwały;

– koncepcja nadzoru w układach zdecentralizowanych → określone organy nadzoru i środki nadzoru oraz utworzone

gwarancje ochrony PP (np. sprzeciw, prawo wniesienia sprawy do sądu, też możliwość żądania odszkodowania,. w razie

szkody wynikłej z decyzji rady nadzorczej – rozstrzyga sąd);

– kryterium nadzoruzgodność z prawem (podstawowe), ale też celowość;

23

PRYWATYZACJA PRZEDSIĘBIORSTW PUBLICZNYCH

UWAGI OGÓLNE

– proces przekształceń własnościowych, prowadząc do zmiany właściciela majątku państwowego, przybrał postać:

* prywatyzacji – odpłatne (zasada) zbycie składników majątku państwowego innym podmiotom prawa niż SP;

* komunalizacji – nieodpłatne zbycie określonej części mienia państwowego, początkowo dot. gmin (komunalizacja

mienia ogólnonarodowego);

→ specjalne regulacja prawne:

ustawodawstwo prywatyzacyjne → element kształtowania systemu prawnego gosp. rynkowej;

ustawodawstwo dot. komun. → ekonomiczne podstawy udziału jedn. sam. teryt. w gosp.;

istotny aspekt → prywatyzacja PP;

POJĘCIE „PRZEDSIĘBIORSTWO PUBLICZNE" (PRZEDSIĘBIORCA PUBLICZNY)

brak w ustawodawstwie prywatyzacyjnym def. P.publ., a jedynie wskazanie kto do tej kategorii należy (PP, spółka

kapitałowa SP; P.komun.);

def. z ustawy o postęp. w spr. dot. pomocy publicznej → P.publ. jest każdy podmiot prowadzący dział. gosp., na

który organ władzy publ. ma decydujący, bezpośredni/pośredni, wpływ, w szczególności:

* PP, jednoosobowe spółki kapitałowe SP oraz jedn. sam. teryt.,

* spółki kapitałowe w których SP/jedn. sam. teryt./PP/jednoosobowa spółka kapitałowa SP/jedn. sam. teryt. ma

decydujący wpływ w rozum. ustawy o ochronie konkurencji [...] – większość akcji/prawo do mianowania

większości w organach;

– do kategorii P.publ. należały też P.komun. – cechy:

* powstały w wyniku przekształcenia PP użyt. publ. o lokalnym/wojewódzkim (regionalnym) zasięgu i uzyskiwały

os. pr. ex lege (gminna osoba prawna) niezależnie od woli organów gminy;

* konstrukcja P.komun. wzorowana na modelu PP → P.komun. to P. gminne, ale nie każde P. gminne to P.

komun.;

* jedna z publ.-pr. form dział. gosp. gmin (od ustawy o gosp. komun. jako jedna z form gosp. komun.);

* z założenia jego byt był przejściowy;

pojęcie P.komun. odpowiada pojęcie P. gminy, w języku prawniczym P. komun. używane dla określenia

wszelkich form org.-pr. gosp. komun., co obejmuje m.in. dział. wyk. w formach z ust. o gosp. komun.;

PODSTAWY PRAWNE PRYWATYZACJI PRZEDSIĘBIORSTW PUBLICZNYCH

– początkowoustawa o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (1990) → zakres obejmował większość PP oraz

P.komun. (stos. odpowiednie);

– obecnieustaw o komercjalizacji i prywatyzacji (1996) → zasady komercjalizacji PP oraz prywatyzacji P.publ.;

stos. się odpowiednio do komercjalizacji i prywatyzacji P.komun.(=jednoosobowych spółek kapitałowych gmin);

– inne regulacje prawne:

* Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (1997) → ukierunkowana na reglamentację obrotu pap.

wart., występującymi w masowym obrocie;

* ustawa o gospodarce nieruchomościami (1997) → zasady gospodarowania nieruchomościami „publ”;

* ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi SP (1991) → powierzenie tych zadań Agencji

Nieruchomości Rolnych (dawn. Agencja Własności Rolnej SP), czyli państwowej os. pr.;

* ustawa o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (1920) → reglamentacja nabywania

akcji/udziałów/nieruchomości (w tym spółek SP) przez cudzoziemców;

– cecha charakterystyczna regulacji → wzajemne przenikanie/krzyżowanie elementów publ.-pr. i pryw.-pr., z

podstawową rolą pryw.-pr.;

– ustawodawstwo prywatyzacyjne początkowo przyczyniło się do rozbudowy adm. gosp. państwa, poprzez

stworzenie struktur (wcześniej nieznanych), które na celu miały ogr. udziału państwa w gosp., co wiąże się z tworzeniem

podstaw ekon. i org. gosp. rynkowej, a dzięki ustawodawstwu prywatyzacyjnemu aktywność państwakoncentruje się

na restrukturyzacji i prywatyzacji P.publ., gł. P. SP.zmiana form oddziaływania na gosp. – obokadm.-pr. są

pryw.-pr., a ich stosowanie jest na zasadzie komplementarności;

– 2 główne metody prywatyzacji (ustawa o pryw. i komer.):

* prywatyzacja pośrednia;

* prywatyzacja bezpośrednia;

PODSTAWOWE METODY PRYWATYZACJI

def. z ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji:

– prywatyzacja pośrednia → zbywanie należących do SP akcji (udziałów) w spółkach;

* niezależnie od podstawy prawnej powstania tych spółek, w tym powstałych w wyniku komercjalizacji (która jest

wtedy przesłanką prywatyzacji);

* też jako obejmowanie udziałów/akcji w podwyższonym kapitale zakładowym spółek SP powstałych w wyniku

24

komercjalizacji przez podmioty „inne niż SP”;

* stosuje się odpowiednio do przedsiębiorstw komunalnych;

– prywatyzacja bezpośrednia → rozporządzanie wszystkimi składnikami materialnymi i niematerialnymi P.P. lub spółki

powstałej w wyniku komercjalizacji;

* w drodze:

sprzedaży;

wniesienia P (art. 551 kc) do spółki;

oddania do odpłatnego korzystania;

* stosuje się odpowiednio do przedsiębiorstw komunalnych;

I. Prywatyzacja pośrednia przedsiębiorstw państwowych

– komercjalizacja stanowi przesłankę prywatyzacji pośredniej P.P. (bez niej nie jest ona możliwa);

Cel i mechanizm komercjalizacji

pod ustawą o prywatyzacji P.P. – nie było „komercjalizacji” tylko przekształcenie (w okresie przedwojennym k =

wydzielenie, nadanie osobowości prawnej i poddanie spółki pod zarządzanie oparte na zasadach gospodarki handlowej)

 ustawa o komercjalizacji i prywatyzacji – KOMERCJALIZACJA POLEGA NA PRZEKSZTAŁCENIU P. P. W

SPÓŁKĘ KAPITAŁOWĄ SP (= zmiana formy org.-pr.);

komercjalizacja i prywatyzacja pośrednia to odrębne zdarzenia prawne, ale wzajemnie uwarunkowane (przesłanka,

działanie);

– cel k.: prywatyzacja P.P., chyba że inny cel, np. restrukturyzacja;

– dokonuje jej Min. SP w imieniu SP (ale gdy w innym celu to za zgodą RM);

może nastąpić:

* na wniosek Min. SP lub organu założ. (+ obowiązek info. do dyrektora, rady pracowniczej o organu założ.) →

obowiązek Min. dokonania;

* na wniosek dyrektora i rady pracowniczej (łącznie) → obowiązek Min. dokonania;

* na uzasadniony wniosek sejmiku województwa, gdzie siedziba P.P. → gdy uwzględniony Min. info jak w/w, a

gdy odrzucony – info z uzasadnieniem do sejmiku;

– wyłączenie możliwości komercjalizacji – gdy w szczególnej sytuacji wg ustawy o P.P., np.:

* stan upadłości;

* wykonujące prawomocną decyzję o podziale (połączeniu);

* zarządzane przez zarządcę (chyba że to zarządca wystąpi z takim wnioskiem;

* będące adresatem zarządzenia o prywatyzacji bezp.;

to nie jedyna możliwość komercjalizacji P.P., np.:

* ustawa o narodowych funduszach inwestycyjnych i ichprywatyzacji → przekształcenie w spółki w celu

wniesienia ich akcji do narodowych funduszy inwestycyjnych jako S.A. SP w celu pomnażania ich majątku (wykaz

tych P.P. w rozp. RM);

tryb – Min. SP na zasadach z działu II;

* ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi SP → niektóre P.P. rolne nadal jako jednoosobowe spółki

SP (niedopuszczalne ich zbywanie);

Charakter prawny i skutki aktu komercjalizacji

– AKT KOMERCJALIZACJI to cywilnoprawne oświadczenie woli Min. SP, którego skutkiem jest dokonanie

zastąpienia formy publicznoprawnej na prywatnoprawną formy org. P., co nie oznacza końca bytu P.P. a jedynie

poddanie go innemu reżimowi prawnemu, choć nadal pozostaje państwową os. pr., gdyż jedynym

akcjonariuszem/udziałowcem jest SP;

* wraz z nim ustalany statut i wysokość kapitału akcyjnego/zakładowego;

* forma: akt notarialny ad solemnitatem (wymagany zarówno dla SA i sp. z o.o. wg. ksh);

* byt prawny „nowej” osoby prawnej od momentu wpisu do rejestru (z urzędu wykreślenie z rejestru P.P.);

skuteczne od 1-wszego następnego m-ca (tak jak i postanowienie o wykreśleniu z rejestru);

* wstęp stosuje się odpowiednio do przedsiębiorstw komunalnych;

„nowa” wstępuje we wszystkie stosunki prawne „starej”, a wyjątki tylko z ustawy;

* pracownicy powołani, w tym dyrektor – stosunek pracy wygasa wraz z dniem wykreślenia z rejestru;

* majątek starej staje się majątkiem nowej, nie dochodzi do wniesienia majątku przez SP;

* uprawnienia majątkowe wykonuje Min. SP;

Prawne możliwości prywatyzacji pośredniej

ważne stosowanie reguł z ustawy, gdyż zbycie akcji niezgodnie z ustawą jest nieważne;

reguły:

* zbywa Min. SP, ale gdy spółka o szczególnym znaczeniu dla gospodarki za zgodą RM (wykaz w rozp. RM);

25

* na zasadzie odpłatności i nieodpłatności, które nie wykluczają się wzajemnie lecz uzupełniają;

* prawna forma – umowa;

ODPŁATNE ZBYWANIE AKCJI/UDZIAŁÓWw trybie:

* z ustawypubliczny char. – (1) oferta publ. lub (2) przetarg publ. (ustny lub pisemny) lub (3) w wyniku rokowań

po publ. zaproszeniu lub (4) przyjęcie oferty przez podmiot ogłaszający wezwanie;

wybór Min.SP

* określonym przez RMgdy inne tryby;

* nabywcakażdy podmiot, bez względu na status prawny, w tym państwowe os. pr.;

NIEODPŁATNE ZBYWANIE AKCJI/UDZIAŁÓWto wyjątek od zasady i dot. os. fiz. jako „uprawnionych

pracowników” oraz rolników/rybaków w rozumieniu tej ustawy,

* do 15% akcji/udziałów objętych przez SP w dniu wpisu do rejestru;

* termin – 6 m-cy na pisemne oświadczenie o chęci nabycia (inaczej tracą prawo);

* prawo to powstaje po upływie 3 m-cy od dnia odpłatnego zbycia przez SP pierwszych akcji/udziałów, wygasa po

12 m-cach od powstania (dziedziczne);

* w razie połączenie spółek nie tracą tego prawa;

* rolnicy/rybacy mogą w 2 spółkach, a uprawnieni pracownicy w 1;

* nie można ich zbyć przez 2 lata (3 gdy członek zarządu), inaczej nieważne;

odrębne regulacje w ustawie o narodowych funduszach inwestycyjnych i ich prywatyzacji;

II. Prywatyzacja pośrednia przedsiębiorstw jedn. sam. teryt.

z podmiotowego punktu widzenia prywatyzacja pośrednia dot. tylko skomercjalizowanych P komunalnych – jako P

gminnych (związków gmin) – SA i sp. z o.o.;

zastosowanie tej metody prywatyzacji nie zależy od podstawy prawnej przekształcenia – nie ważne czy z woli

organów czy z mocy prawa;

– podstawy prawne przekształcania P komun. przez organy gminy/związku gmin tworzyła ustawa o ppp (nie ustawa

o komer. i pryw., bo wyłączyła to ustawa o gosp. kom. → więc norma odsyłająca do odpowiedniego stos. ustawy o

komer. i pryw. do P komun. jest bezprzedmiotowa;

– podstawy prawne przekształcenia z mocy prawa wynikały z ustawy o gosp. komun. (art. 14 ust. 1);

– zasady prywaty. pośredniej stosuje się wobec pewnej grupy P gminnych/związku gmin = skomercjalizowane

jednoosobowe spółki kapit. gminy/związku gmin, powstałe w wyniku przekształcenia/komer. P kom. na podstawie

ustawy o ppp i ustawy o gosp. komun.;

– ustawa o komer. i prywat. nie stos. się do zbywania/nabywania akcji/udziałów powiatu lub wojew. w spółkach, w

których są one udziałowcami (stosuje się wtedy ks., kc, usp, usw);

III. Prywatyzacja bezpośrednia przedsiębiorstw państwowych

łączy się z zakończeniem bytu PP, bo albo:

* sprzedaż wszystkich majątkowych i niemajątkowych składników majątku P;

* wniesienie P do spółki;

* oddanie w odpłatne korzystanie;

może dot. zarówno PP jak i skomercjalizowanego PP (czyli SA lub sp. z o.o.);

– zakończenie bytu PP jako państwowej os. pr., ale P w znaczeniu przedmiotowym pozostaje, zmienia się tylko

właściciel;

Mechanizm prywatyzacji bezpośredniej

„reguły postępowania” → organ założycielski (reprezentuje SP ale działa przez pełnomocnika) wydaje zarządzenie

o prywatyzacji, gdy:

* wspólny wniosek dyrektora i rady pracowniczej;

* oferta dot. jednego z 3 sposobów pryw. bezp.;

zarządzenie nie jest decyzją (ani żadne inne rozstrzygnięcie organu założ. (SN);

→ warunek skuteczności → zgoda Min. SP (bez niej nie można);

od zarządzenia o pryw. nie przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu w trybie art. 63 ustawy o pp;

zarządzenie ujawniane w rejestrze P;

– treść zarządzeniasposób pryw. oraz osoba pełnomocnika do spr. pryw.;

* + analiza dot. sytuacji ekon. i prawnej P (jako zał.) → opracowywana przed wydaniem w celu oszacowania majątku;

* + ocena realizacji obowiązków wynikających z ochrony środowiska i dóbr kultury;

zasady, zakres, sposób finansowania analizy określa rozp. RM;

– skutki zarządzeniaustaje z mocy prawa działalność organów P – funkcje przejmuje pełnomocnik;

* bilans zamknięcia + wniosek o wykreślenie PP z rejestru P (po dokonaniu pryw. bezp.) przez pełnomocnika;

– szczególne uregulowaniaustawa o gosp. nieruchomościami rolnymi SP → najpierw dokonano likwidacji PP gosp.

rolnej, a potem mienie po likwidacji włączono do Zasobu Własności Rolnej SP, którym gospodaruje Agencja

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 43 pages
Pobierz dokument