Istota i podział rynku finansowego - Notatki - Finanse i bankowość, Notatki'z Bankowość i finanse
Krzysztof
Krzysztof24 czerwca 2013

Istota i podział rynku finansowego - Notatki - Finanse i bankowość, Notatki'z Bankowość i finanse

PDF (159 KB)
6 strona
5Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Finanse i bankowość: notatki z zakresu finansów dotyczące istoty i podziału rynku finansowego.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 6
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 6 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 6 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 6 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 6 pages
Pobierz dokument

Istota i podział rynku finansowego

Podstawowymi podmiotami każdej gospodarki są gospodarstwa domowe oraz przedsiębiorstwa. W jej skład wchodzą także jednostki administracji centralnej oraz lokalnej, odpowiadające za realizację polityki gospodarczej, a także sfera produkcji niematerialnej, np. wojsko, nauka, kultura, służba zdrowia; nie wytwarza ona bezpośrednio dochodu narodowego, ale partycypuje w wydatkach państwa. Suma decyzji wymienionych podmiotów wyznacza poziom produkcji dóbr i usług w gospodarce, jej całkowity dochód oraz wydatki. Ponadto na sytuację gospodarczą kraju wywierają wpływ podmioty zagraniczne, z którymi przedsiębiorstwa krajowe dokonują różnego rodzaju transakcji eksportowo-importowych.

Do powstania rynku finansowego doprowadził rozwój pieniądza oraz pojawienie się osób dysponujących nadmiarem wolnych środków pieniężnych, chcących udostępnić je odpłatnie innym podmiotom. Transakcje na rynku finansowym oznaczają czasowe przekazanie środków na rzecz pożyczkobiorcy, pod warunkiem zwrotu kwoty powiększonej o odpowiedni procent w ustalonym terminie bądź też uzyskania określonej stopy zwrotu w przyszłości. Tak więc przez rynek finansowy rozumie się miejsce, gdzie zawierane są różnego rodzaju umowy pożyczkowe bądź kredytowe czy inne, będące w ogólnym rozumieniu źródłem finansowania działalności gospodarczej. We współczesnym świecie wynikające z tych umów przepływy środków między uczestnikami rynku finansowego następują przez określone kanały.

W literaturze przedmiotu rynek finansowy określa się jako „miejsce zawierania transakcji mających za przedmiot szeroko rozumiany kapitał finansowy"1. Za pomocą tych transakcji dokonuje się przepływ pieniądza od podmiotów posiadających nadwyżki środków (oszczędności) do podmiotów chcących je zagospodarować, czyli zamienić w aktywa realne. Transakcje te przynoszą właścicielom nadwyżek określone korzyści finansowe, zazwyczaj w postaci dywidendy lub procentu. Inna definicja rynku finansowego mówi, iż „jest to ogół transakcji papierami wartościowymi, będącymi instrumentami udzielania kredytów krótko-, średnio-i długoterminowych"2. Wynika z niej, iż przedmiotem transakcji rynku finansowego są papiery wartościowe. Uważa się je za podstawowy instrument finansowy (rynku finansowego). Przez instrument finansowy rozumie się określone zobowiązanie finansowe (stosunek kredytowy) lub, inaczej, roszczenie majątkowe kapitałodawcy w stosunku do kapitałobiorcy. Tak więc owe przemieszczanie nadwyżek na rynku finansowym między wyszczególnionymi wyżej grupami podmiotów dokonuje się za pośrednictwem papierów wartościowych, które stanowią dokument potwierdzający fakt odpłatnego udostępnienia kapitału. Oznacza to, iż są one finansowym aktywem dla ich posiadaczy i finansowym zobowiązaniem dla ich emitentów.

Najbardziej spopularyzowanym w literaturze ekonomicznej podziałem rynku finansowego jest wydzielenie jego dwóch segmentów operacyjnych, są to: rynek pieniężny i rynek kapitałowy. Stosowanymi kryteriami podziału są: a) okres dysponowania środkami przez podmiot finansujący swoją działalność — kryterium czasu, b) cel przeznaczenia uzyskanych środków — kryterium celu. Zgodnie z tymi kryteriami rynek pieniężny definiuje się jako ten segment rynku finansowego, przez który podmioty gospodarcze finansują swoją bieżącą działalność, a okres tego finansowania nie przekracza jednego roku. Na tym rynku mamy więc do czynienia z występowaniem podaży kapitału krótkoterminowego — chwilowo wolnych środków (oszczędności i rezerw), w stosunku do których poszukuje się możliwości zagospodarowania, nawet na bardzo krótki okres, by uzyskać określony dochód. 1 M. Wypych Finanse i instrumenty finansowe, „Absolwent", Łódź 1977,. 2 A. Kaźmierczak Pieniądz i bank w kapitalizmie. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1993

Z drugiej strony, na rynku pieniężnym przedsiębiorstwa oraz inne podmioty, np. gospodarstwa domowe czy jednostki budżetowe, poszukują funduszy do sfinansowania swoich bieżących wydatków. Z punktu widzenia rodzaju kontrahenta dokonującego transakcji instrumentami finansowymi, zarówno na rynku pieniężnym jak i na rynku kapitałowym wyróżniamy rynek pierwotny oraz wtórny. Na rynku pierwotnym dochodzi do zawierania transakcji między emitentami instrumentów a ich pierwszymi nabywcami, natomiast na rynku wtórnym dokonuje się obrót między inwestorami bez udziału emitenta danego instrumentu, chyba że wykupuje on je w celu umorzenia. Na rynku pierwotnym emitenci instrumentów finansowych pozyskują fundusze na swoją działalność bieżącą lub rozwojową, a na rynku wtórnym inwestorzy mają możliwość odzyskania gotówki z poczynionych inwestycji przed terminem zapadalności instrumentu. Reasumując, ogólną strukturę rynku finansowego z punktu widzenia rodzaju instrumentu finansowego można przedstawić następująco:

ISTOTA RYNKU PIENIĘŻNEGO

Rynek pieniężny jest rynkiem najbardziej płynnych aktywów finansowych, służących jednostkom gospodarczym do pokrycia zapotrzebowania na kapitał obrotowy, a więc zapewniających im utrzymanie płynności. Następuje to głównie poprzez zaciąganie kredytów i pożyczek krótkoterminowych. Jest to również rynek, na którym szczególną aktywność wykazują instytucje finansowe (rynek ten jest ich domeną), w tym banki niejednokrotnie poszukujące możliwości ulokowania wolnych środków pieniężnych nawet na bardzo krótki okres, np. jeden dzień, dwa, trzy dni, tydzień czy dwa tygodnie, lub także chcące przyjąć środki do zagospodarowania. Możliwości ulokowania wolnych środków na tak krótkie okresy mogą poszukiwać też przedsiębiorstwa, aby od posiadanych nadwyżek otrzymać więcej w stosunku do tego, co mogą uzyskać przetrzymując je na rachunkach bieżących. Tak więc główna funkcja rynku pieniężnego sprowadza się do przynoszenia dochodu od wolnych w danym momencie aktywów oraz do zapewnienia ciągłości w regulowaniu zobowiązań. Rynek pieniężny służy również państwu do realizacji określonej polityki monetarnej, w szczególności przez wpływ na wielkość strumienia podaży pieniądza i prędkość jego cyrkulacji w gospodarce. Do podstawowych instrumentów rynku pieniężnego zalicza się:

RYNEK FINANSOWY

Rynek pieniężny

- Akcje

- Obligacje:

skarbowe,

komunalne,

przedsiębiorstw

- Certyfikaty

inwestycyjne

- Kwity depozytów

Rynek kapitałowy

- Lokaty

międzybankowe

- Bony skarbowe

- Bony komercyjne

- Certyfikaty

depozytowe

- Weksle

Rynek instrumentów pochodnych

- Forwards

- Futures

- Opcje

- Swapy

Rynek depozytowo -

kredytowy

Rynek walutowy

- Lokaty bankowe

- Kredyty bankowe

- Pożyczki

- Waluty

bony skarbowe, bony pieniężne, bony komercyjne przedsiębiorstw, weksle, czeki, akcepty bankowe oraz certyfikaty depozytowe. Z punktu widzenia terytorium działania rynku pieniężnego wyróżnia się rynek międzynarodowy, ogólnokrajowy i regionalny. Rynek ten cechuje doskonała konkurencja, co oznacza, iż ceny walorów tego samego rodzaju i o jednakowym okresie zapadalności ustalane są w wyniku gry podaży i popytu. Rynek ten jest tym bardziej sprawny, im lepiej jest rozwinięty system instytucji finansowych. Ich duża ilość zwiększa skalę przepływów finansowych i stwarza potrzebę tworzenia nowych instrumentów wyzwalających skłonność do oszczędzania. Na rynku pieniężnym nadwyżki środków występujące w jednym regionie mogą być przenoszone do innych regionów w wyniku powiązań instytucji finansowych z kontrahentami z całego kraju albo z różnych krajów. Ze względu na wielkość transakcji przeprowadzanych na rynku pieniężnym wyróżnia się rynek centralny, zwany również hurtowym, oraz rynek detaliczny.

Podstawowe funkcje rynku pieniężnego to:

• krótkoterminowe wyrównanie płynności banków w drodze refinansowania nadmiaru środków pochodzących z operacji klientów bądź też pokrycie niedoboru środków powstałych z tych operacji,

• zabezpieczenie koniecznych rezerw pieniężnych przez banki, • średnioterminowe zapewnienie sobie przez banki optymalnego rozwiązania bilansu

między ryzykiem i dochodem poprzez dążenie do zmniejszenia ryzyka terminowego i ryzyka procentowego z operacji klientowskich, a także optymalizacji zysku poprzez zmianę struktury aktywów,

• określenie wysokości procentu w krótkoterminowych i średnioterminowych operacjach z klientami,

• stworzenie bankowi centralnemu możliwości wywierania wpływu na koniunkturę poprzez oddziaływanie na wielkość masy pieniężnej (polityka otwartego rynku, obowiązkowej rezerwy, redyskontowa).

Dzięki rynkowi pieniężnemu pieniądz zostaje przekazany z miejsca, w którym jest jego nadmiar do miejsca zapotrzebowania - drogą udzielania kredytów, bądź przez sprzedaż papierów wartościowych. Transakcji na rynku pieniężnym dokonują m.in.:

• banki, • państwo, • samorządy terytorialne, • przedsiębiorstwa, • instytucje ubezpieczeniowe, • osoby fizyczne.

Każdy z dokonujących transakcji może być pożyczkodawcą lub pożyczkobiorcą Podstawową rolę na rynku pieniężnym spełnia bank centralny, który realizując swą politykę pieniężną wpływa na wielkość podaży pieniądza i cenę kredytu.

Podstawowe instrumenty rynku pieniężnego

Na rynku pieniężnym operacje przeprowadzane są przede wszystkim w formie pożyczek w postaci transferu lub w formie terminowych transakcji z papierami wartościowymi (ale bez

ich fizycznego przemieszczania - bo są złożone w formie depozytów). Podstawowe instrumenty rynku pieniężnego to:

• pożyczki na międzybankowym rynku pieniężnym, • bony pieniężne i bony skarbowe, • operacje otwartego rynku, • bony komercyjne.

Międzybankowy rynek pieniężny jest miejscem spotkania popytu i podaży banków na pieniądz. Banki posiadające nadwyżki środków są gotowe je odsprzedać czyli udzielić pożyczek innym bankom za określoną cenę. Cena ta jest kursem sprzedaży (średnioroczna stopą procentową). Banki mające niedobór środków są gotowe kupić je czyli przyjąć w depozyt od innych banków też po określonej cenie. Cena ta to kurs kupna. Różnica między kursem kupna i sprzedaży jest marżą stanowiącą potencjalny dochód dla banków. Bony pieniężne to krótkoterminowe papiery wartościowe o określonych nominałach i terminach wykupu emitowane przez bank centralny. Przykładowo w Polsce sprzedaż tych bonów NBP rozpoczął w 1990 roku. Miała ona na celu związanie krótkoterminowych środków płynnych banków, które to środki ze względu na administracyjne ograniczenia akcji kredytowej nie mogły być spożytkowane do udzielania kredytów. Sprzedaż bonów odbywała się na cotygodniowych aukcjach w drodze przetargu, z dyskontem, oferentom proponującym najniższą stopę dyskonta. Bony te były zbywalne i mogły być odkupywane przez emitenta (NBP) w każdym momencie. Były wiec bardzo płynnym instrumentem rynku finansowego. W listopadzie 1994 roku NBP ponownie rozpoczął emisję bonów pieniężnych ze względu na nadpłynność systemu bankowego. Bony skarbowe natomiast to papiery wartościowe emitowane przez Ministerstwo Finansów, a NBP pełni funkcje agenta ich emisji - czyli zapewnia ich obsługę. Bon skarbowy stwarza możliwość zaciągania przez skarb państwa krótkoterminowych pożyczek na rynku pieniężnym. Jest w swej istocie dla rynku pieniężnego instrumentem identycznym jak bon pieniężny NBP. Bony te mogą być także przedmiotem operacji odkupu bądź zastawu przy kredycie lombardowym. Bony komercyjne (commercial papers) to krótkoterminowe papiery wartościowe o terminie wykupu od trzech dni do trzech miesięcy. Są formą korzystania przez przedsiębiorstwa z kapitałów rynkowych. Emitowane przez wysoko notowane spółki giełdowe i nabywane przede wszystkim przez banki (stając się uproszczoną formą zaciągania kredytów). Bony komercyjne pozwalają na elastyczne zarządzanie środkami, ponieważ bon można prawie w każdej chwili wycofać z rynku wtórnego. Podstawowym celem emisji tych bonów jest finansowanie majątku obrotowego. Certyfikaty depozytowe to zbywalne dokumenty wystawiane przez banki komercyjne na okaziciela. Potwierdzają złożenie depozytu o określonej wielkości, na określony czas w banku, który wystawił depozyt. W ustalonym terminie aktualny właściciel certyfikatu otrzymuje kwotę na jaką opiewa certyfikat, powiększoną o należne odsetki. Na emisję certyfikatów depozytowych bank musi otrzymać zezwolenie banku centralnego. Forma ta jest bardzo wygodna dla inwestora gdyż może on w każdej chwili upłynnić certyfikat na rynku wtórnym.

ZASADY DZIAŁANIA RYNKU PIENIĘŻNEGO

Istota i funkcje rynku pieniężnego o Wyróżnia się spośród innych segmentów RF najwyższą płynnością instrumentów i tym,

że jedynym instrumentem jest pieniądz, instrument o najwyższej płynności. Rynek hurtowy.

o Rynek ten służy zarówno podmiotom oferującym płynność w postaci wolnych zasobów pieniężnych, jak i podmiotom poszukującym płynności i jest miejscem ich spotkania.

W ramach tego segmentu funkcjonuje rynek międzybankowy. Jego istnienie zapewnia płynność banków komercyjnych. Stworzyły go banki komercyjne i bank centralny, by służył im do regulowania płynności, a bankowi centralnemu umożliwił realizację polityki pieniężnej, poprzez oddziaływanie na płynność banków komercyjnych. Instrumenty rynku międzybankowego pozwalają regulować płynność na dowolnie krótki czas. Dłużne papiery wartościowe rynku pieniężnego Rynek pieniężny reguluje płynność poprzez emisję i organizacje handlu papierami wartościowymi, krótkoterminowymi. W tym celu kreuje instrumenty finansowe o podwyższonej płynności. *Na rynku pieniężnym emitowane są krótkoterminowe papiery wartościowe z podziałem na:

a) publiczne papiery wartościowe b) komercyjne papiery wartościowe

*Publiczne krótkoterminowe papiery dłużne to: a. Bony skarbowe emitowane przez skarb państwa – emitowane są w celu regulowania

bieżącej płynności budżetu państwa b. Bony pieniężne emitowane przez Narodowy Bank Polski – emitowane w celu

regulowania płynności banków komercyjnych Oba rodzaje bonów są podstawowymi instrumentami w operacjach otwartego rynku. Bank centralny poprzez operacje sprzedaży i zakupu bonów zmniejsza lub zwiększa płynność systemu bankowego i przez te operacje wpływa na poziom stóp procentowych na rynku pieniężnym. Do grupy komercyjnych papierów wartościowych należą: a) papiery wartościowe emitowane przez banki komercyjnenp. certyfikaty depozytowe - służące do gromadzenia środków pieniężnych dla utrzymania bieżącej działalności, kontynuowania działalności kredytowej b) papiery wartościowe emitowane przez przedsiębiorstwanp. wekslehandlowe – PW potwierdzające dług odbiorcy towaru wobec jego dostawcy, główne zastosowanie w rozliczeniach handlowych bony komercyjne występujące pod różnymi nazwami – to dłużne PW służące poprawie płynności przedsiębiorstw – emitentów.

Ceny na rynku pieniężnym Głównym parametrem rynku pieniężnego są stopy procentowe kształtowane przez podaż płynności, czyli podaż wolnych środków pieniężnych i popyt na płynność. Na stan podaży i popytu ma wpływ bank centralny, który operacjami otwartego rynku wpływa na płynność rynku międzybankowego, a przez to na stopy procentowe rynku pieniężnego. Na rynku pierwotnym Ustalanie cen PW opiera się o zasadę dyskonta, gdzie dyskonto jest kwotą wypłacaną inwestorowi z góry, obniżającą cenę emisyjną.

W przypadku:

- Bonach komercyjnych – stopa dyskonta zawiera premię z tytułu ryzyka niewypłacalności emitenta

- Bonach skarbowych - taka premia nie występuje, bo bony te traktuje się jako p.w. bez ryzyka

Na rynku wtórnym W przypadku:

- Bonów skarbowych - obrót nimi odbywa się pod wpływem popytu i podaży, w warunkach konkurencyjności lokat międzybankowych i operacji otwartego rynku.

- Bonów komercyjnych – ich cena rynkowa jest zdeterminowana aktualną sytuacja na rynku pierwotnym i rentownością bonów skarbowych.

Literatura:  W. Dębski – „Rynek finansowy i jego mechanizmy. Podstawy teorii i praktyki” PWN

W-wa 2001  H. Zadora – „Finanse i bankowość w gospodarce rynkowej” Gliwice 2004

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 6 pages
Pobierz dokument