Archaizmy - Notatki - Językoznawstwo ogólne, Notatki'z Lingwistyka. University of Warsaw
Warsawa
Warsawa

Archaizmy - Notatki - Językoznawstwo ogólne, Notatki'z Lingwistyka. University of Warsaw

PDF (218 KB)
3 str.
3Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Opisany zostaje archaizm jako celowy zabieg artystyczny polegający na wprowadzeniu do tekstu o tematyce historycznej pisanego współcześnie form językowych odczuwanych jako archaiczne, dawne.
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 str. / 3
Pobierz dokument
ARCHAIZMY

ARCHAIZMY

Halina Karaś, Archaizmy jako wykładniki stylizacji w „Potopie” Henryka Sienkiewicza [w:] „Poradnik Językowy” zeszyt 9/2004. Wykładniki archaizacji – archaizmy stylizacyjne. Wszelkie el. Językowe wykorzystywane w utworach lit. dla celów archaizacyjnych.

wykładniki archaizacji

archaizmy właściwe archaizmy funkcjonalne (rzeczywiste) elementy prawdziwego jęz. środki jęz. odmienne od standardowego minionych epok. jęz. danej epoki, np. dialektyzmy

archaizmy

fonetyczne gramatyczne słownikowe ARCHAIZMY FONETYCZNE

1. grupa dwusylabowa -ija-/-yja- w wyr. zapożyczonych – tylko w wyr. oficer (forma: oficyjer) 2. archaiczna postać fonet. wyr. ojciecociec 3. formy bez przegłosu lub niewyrównanie do form z przegłosem, np. powiedać, Pietrze, szklanicę 4. etymologicznie właściwe formy wyr. osieł, kocieł, kozieł, zamiast nowszych postaci osioł, kocioł, kozioł,

ilustrujących tzw. fałszywy przegłos 5. wyr. ze spółgłoskami protetycznymi: harmatami, harbuzem lub z brakiem ustabilizowanej w późniejszym

okresie protezy: usarzy, Olendrów 6. wyr. ilustrujące uproszczenie grupy -chw-: krotofile 7. wyr. ze spółgłoskami dziąsłowymi poświadczające późniejszy proces zastępowania ich w niektórych

rdzeniach środkowojęzykowymi: na Szląsku, szerśćARCHAIZMY GRAMATYCZNE

a. archaizmy fleksyjne

1. M, lm rzeczowników męskożywotnych typu: wilcy, psi, osobowe i nieosobowe z końc. -owie > -i/-y: magnatowi, wróblowie

2. archaizm fleksyjny zw. z nieukształtowaniem się jeszcze w XVII w. kategorii męskoosobowości – formy dawnego B. lm, rzecz. mos. (dziś równe D.): na świadki

3. formy N, lm rzecz. m z końc. -y/-i: z Tatary, z pogany oraz Msc. lm na -ech: w Prusiech, w tych czasiech; N na -y w deklinacji nijakiej: z niebezpieczeństwy

4. formy D lm rzecz. żeńskich z końc. -ów: surmów, trosków 5. formy wskazujące zaimka on: ona trwoga, z onych dóbr; odmienne postaci morfologiczne zaimków względnych:

któren, każden

Stylizacja archaizująca (archaizacja) – świadomy i celowy zabieg artystyczny polegający na wprowadzeniu do tekstu o tematyce historycznej pisanego współcześnie form jęz. odczuwanych jako archaiczne, dawne, które odnoszą język utworu do historii, zwłaszcza do epoki przedstawianej w utworze lit. Środki jęz. różniące go od jęz. współczesnego to wykładniki archaizacji.

Archaizm – dawny środek jęz., niewystępujący w polszczyźnie ogólnej lub przestarzały w świetle normy jęz. danej epoki.

docsity.com

6. proste (rzeczownikowe) formy przymiotników i imiesłowów przym.: zamordowan, żyw 7. koniugacja: końc. -m w 1 os lm czasu ter. zamiast -my: zobaczym, hukniem; starsza forma morfolog.

niektórych czasowników i zw. z tym inny typ odmiany: chorzał, popsował; formy czasu zaprzeszłego: byli porozdzielali.

ARCHAIZMY SKŁADNIOWE

1. konstrukcje wzorowane na łacinie:  umieszczanie orzeczenia na końcu zd.  szyk „rozerwany”  zaczynanie zd. złożonych zaimkiem który

2. stosowanie przestarzałych wskaźników zespolenia i nawiązania: atoli, jeno, tedy; partykuła pytajna -li

dołączana do różnych cz. mowy: jest-li, prawda-li to 3. konstrukcje kazualne (syntetyczne) stosowane zamiast nowych przyimkowych (analitycznych) 4. charakterystyczne konstrukcje typu darować zdrowiem 5. bezokolicznikowe zdania bezpodmiotowe 6. użycia przyimków w innej funkcji: od w znaczeniu ‘przez’, ‘przed’ 7. nawiązania do okresów retorycznych, czyli rozbudowanych, skomplikowanych i kunsztownych struktur

stylistyczno-składniowych ARCHAIZMY SŁOWOTWÓRCZE

1. nazwy subiektów i nosicieli cech utworzone sufiksem -nik: budnik, charakternik, osacznik, wojennik 2. archaiczne nazwy subiektów i nosicieli cech derywowane sufiksami: -ec, -in/-yn, -iciel: oblężeniec, pogromicie 3. formacje utworzone sufiksem -stwo, będące nazwami ówczesnych godności: podkanclerstwo, senatorstwo 4. derywaty rzeczownikowe z przyrostkiem -ość: bezecność, chudość, szczęśliwość 5. formacje rzeczownikowe z formantem -ica użytym w funkcji zdrabniającej: kuźnica, szklanica 6. nazwy istot niedorosłych z sufiksem -ę: orlę, pacholę 7. nazwy narodowości z sufiksem -in/-yn: Turczyn, Węgrzyn 8. nazwy żeńskie derywowane od archaicznych dziś podstaw przyrostkiem -ka: familiantka, gładyszka 9. przestarzałe dublety słowotwórcze wyr. współczesnych: odgróżka od odgrażać (dziś: pogróżka od pogrozić) 10. przestarzałe formy przymiotników z sufiksem -ny: duszny ‘duchowy’, urodny ‘urodziwy’ 11. przymiotniki dzierżawcze od dawnych tytułów i godności: waćpanową reputację, wojewodzińscy słudzy 12. odmienne postaci przysłówków z -e: szczegółowie, smaczno 13. liczebniki zbiorowe typu samotrzeć 14. odmienne formy czasowników, zwłaszcza formacje bezprzedrostkowe zamiast struktur prefiksalnych:

obaczyć ‘zobaczyć’, poglądać ‘spoglądać’ 15. odmienna prefiksacja czasowników, tj. inny zakres użycia przedrostków: nagotować ‘przygotować’, przeznać

poznać’, ułatwić ‘załatwić’, zabiec ‘dobiec’, począć ‘zacząć’

ARCHAIZMY SŁOWNIKOWE

a. archaizmy wyrazowe

Pochodzenia obcego: 1. latynizmy: dyfidencja, inkursja, kontempt, obediencja, pacjencja, potencja, rapt, serpentyna, wiktoria 2. orientalizmy (turecko-tatarskie): ferezja, lafa, sept 3. ukrainizmy: buńczuk, sajdak 4. germanizmy: cekhauz, faskula, gemajn, ordynek, szołdra5. italianizmy: dyzgust, intrata, statysta 6. galicyzmy: bandolet, estyma, kompanion

Wyrazy polskie: białogłowa, dzierżyć, komunik, łacnie, szczuka

b. archaizmy semantyczne 1. łac.: substancja, kondycja, polityczny

docsity.com

2. franc.: partyzant 3. wł.: impreza 4. niem.: traktować 5. pol.: ćma, potrzeba, dziewka, okrutnie, dowcip

c. archaizmy frazeologiczne 1. dotyczące życia rycersko-żołnierskiego, szlacheckiego: dawać pole, iść w paragon 2. dotyczące życia religijnego: osiągnąć palmę

PODSUMOWANIE Mistrzostwo Sienkiewicza jako archaizatora polega na doskonałym połączeniu wszystkich środków archaizacyjnych do wytworzenia wrażenia autentyczności języka powieści, na indywidualizacji języka bohaterów, uchwyceniu typowych cech języka baroku, zwłaszcza makaronizowania, latynizmów i innych zapożyczeń, okresów retorycznych.

Funkcje archaizmów:

 poetyzacja tekstu  podkreślenie dramatyzmu opisywanych zdarzeń  wywołanie nastroju patosu  stworzenie wrażenia autentyczności języka  ukazanie ludzi, zdarzeń i epoki dawno minionej

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
Pobierz dokument