Mięczaki - Notatki - Biologia, Notatki'z Biologia. University of Podlasie in Siedlce
hannibal00
hannibal008 marca 2013

Mięczaki - Notatki - Biologia, Notatki'z Biologia. University of Podlasie in Siedlce

PDF (290 KB)
4 strony
10Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Notatki dotyczące tematów z biologii: mięczaki; rozmnażanie się i rozwój mięczaków, budowa mięczaków.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 4
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 4 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 4 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 4 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 4 pages
Pobierz dokument

EUMETAZOA PROTOSTOMIA

LOFOTROCHOFOROWCE

MIĘCZAKI MOLLUSCA

CHITONY/

WIELOTARCZOWCE POLYPLACOPHORA

JEDNOTARCZOWCE

MONOPLACOPHORA

GŁOWONOGI

CEPHALOPODA

ŁÓDKONOGI/

WALCONOGI SCAPHOPODA

ŚLIMAKI

GASTROPODA

MAŁŻE

BIVALVIA

MOLLUSCA * w większości morskie organizmy (mniej zamieszkujących wody słodkie, na lądzie spotykamy jedynie niektóre gatunki ślimaków) * mniej liczne niż stawonogi ale zdecydowanie większe (największy stawonóg HOMAR AMERYKAŃSKI waży ponad 20kg, największe mięczaki KAŁAMARNICE OLBRZYMIE dorastają do 25m długości i ważą ponad 20 ton) POCHODZENIE: * większość posiada muszle, skorupki lub wapienno-rogowe płytki, które dobrze zachowują się w materiale kopalnianym (stąd tak wiele o nich wiadomo) * ich przodkami były pierwotne pierścienice (wskazują na to badania molekularne, genetyczne i embriologiczne) * u obu grup występuje trochofora * mięczaki wcześnie się oddzieliły od pierścienic i od razu zróżnicowały na poszczególne grupy * kambrchitony, jednotarczowce, pierwotne łodziki (zaliczane do głowonogów) i małże * ordownik – pojawiły się łódkonogi * dewonamonity (pływające głowonogi) * karbonbelemnity (ciałem przypominały współczesne kałamarnice, miały 10 ramion i wewnętrzną łopatkowatą muszlę zakończoną kolcem zwanym rostrum, kolce te masowo znajdowane są w różnych warstwach geologicznych i popularnie nazywane strzałkami piorunowymi) i ślimakilądowe zdolne do oddychania powietrzem atmosferycznym * przedstawiciele obu grup licznie występowali w morzach i oceanach paleozoiku, w mezozoiku zdominowali nawet ryby, wymarły jednak na koniec mezozoiku (zastąpiły ich kałamarnice i ośmiornice)

ROZMNAŻANIE SIĘ I ROZWÓJ MIĘCZAKÓW

* rozmnażanie wyłącznie płciowe

* większość ślimaków i część małżyobojnaki * chitony, jednotarczowce, głowonogi, łódkonogi, część ślimakówrozdzielnopłciowe

* mięczaki morskie – zapłodnienie zewnętrzne lub w jamie płaszczowej * mięczaki lądowe – zapłodnienie wewnętrzne (krzyżowe)

* głowonogi i ślimaki płucne – rozwój prosty * pozostałe – rozwój złożony z trochoforą, bardzo podobną do larwy pierścienic (może się przekształcać od razu w miniaturę

dorosłego mięczaka lub w następną postać larwalną zwaną veliger, wyglądającą jak trochorofa z doczepioną skorupką /muszlązarodkową/ i zawiązkiem nogi, spotykaną u małży i ślimaków)

docsity.com

BUDOWA MIĘCZAKÓW BUDOWA CIAŁA

* mięśnie nie tworzą jednolitego wora powłokowo-mięśniowego * funkcje szkieletu najczęściej pełni muszla i ciśnienie płynu wewnątrz

ciała (szkielet hydrauliczny) * jama ciała (celoma) zredukowana jest do niewielkiego worka

osierdziowego otaczającego serce

GŁOWA (zanikła u małży)

TUŁÓW/WOREK TRZEWIOWY

* tworzy po grzbietowej stronie fałd nabłonkowy (płaszcz) * między fałdem płaszcza i workiem trzewiowym jest przestrzeń (jama płaszczowa) * u większości mięczaków płaszcz wytwarza muszlę (skorupkę) zbudowaną z węglanu wapnia i rogowejsubstancji organicznej (konchioliny – złożonej z białek /m.in. kreatyny/ i wielocukru chityny) * reszta ciała jest miękka i pokryta jednowarstwowymnabłonkiem, zazwyczaj bogatym w gruczoły śluzowe

NOGA * po brzusznej stronie ciała

PRZEKSZTAŁCENIA

* ślimaki – worek trzewiowy uległ spiralnemu skręceniu i obrócił się, spowodowało to przemieszczenie narządów wewnętrznych, a otwór odbytowy znalazł się z przodu ciała * głowonogi – przekształciły nogę w zespół ramion (macek) oraz rurkowaty twór (lejek), przez który wypływa woda z jamy płaszczowej,

worek trzewiowy uległ wydłużeniu w kierunku grzbietowym, mają wewnętrzny szkielet chrzęstny, składający się m.in. z chrząstkigłowowej, chroniącej mózg i narządy zmysłów * łódkonogi – worek trzewiowy uległ wydłużeniu w kierunku grzbietowym, dwa fałdy płaszcza zrosły się po stronie brzusznej, tworząc rurkę, głowa uległa redukcji * małże – nie mają głowy, mają silnie rozwinięte oba płaty płaszcza tworzące dwuskorupową muszlę

UKŁAD POKARMOWY

* przewód pokarmowy składa się z jelitaprzedniego, środkowego i tylnego * w gardzieli znajduje się tarka (mięsisty fałd pokryty licznymi konchiolinowymiząbkami) służąca do rozdrabniania pokarmu * otwór gębowy może być wyposażony w jedną lub dwie szczęki służące do odgryzania kęsów pokarmu * o gardzieli uchodzą gruczoły ślinowe,

a czasem także jadowe * w jelicie środkowym jest żołądek, do którego uchodzi duży gruczoł trawienny (wątroba/trzustkowątroba) * otwór odbytowy znajduje się w jamiepłaszczowej

UKŁAD ODDECHOWY

* pierzaste lub płatowateskrzela znajdujące się w jamie płaszczowej (chitony, głowonogi i liczne ślimaki) * u ślimaków lądowych skrzela zanikły, a o wymiany gazowej dochodzi na wewnętrznej powierzchni silnie ukrwionej jamy płaszczowej nazywanej tu jamąpłucną (są płucodyszne) * łódkonogi – nie mają skrzeli, prowadzą wymianę gazową całą powierzchnią ciała,

szczególnie wewnętrzną powierzchnią jamy płaszczowej

UKŁAD KRĄŻENIA

* otwarty układ krążenia, często zredukowany * składa się z serca położonego w worku osierdziowym i kilku krótkich tętnic, z których krew wylewa się do zatok krwionośnych pozbawionych własnych ścianek * serce zbudowane jest z workowatej komory i jednego lub dwóch przedsionków (wyjątkowo z czterech, ich liczba zależy od liczby skrzeli) * krew płynie od skrzeli, przez przedsionki do komory, a stąd tętnicami do zatok jamy ciała GŁOWONOGI

* układpółzamknięty * krew płynie prawie bez przerwy w naczyniach krwionośnych (u ośmiornic jest nawet naczynie włosowate) i w bardzo niewielkim stopniu wylewa się do zatok krwionośnych * mają dodatkowe serca skrzelowe pomagające wtłaczać krew do skrzeli * mają więc dwa obiegi: DUŻY (serce-ciało-serce) i MAŁY (serce-skrzela-serce)

UKŁAD NERWOWY

CHITONY I JEDNOTARCZOWCE * składa się z obrączki okołogardzielowej i czterech podłużnych pni nerwowych połączonych spoidłami BARDZIEJ WYSPECJALIZOWANE * układ zatracił wszelkie ślady segmentacji * składa się najczęściej z pary zwojów mózgowych i zwojów nożnych połączonych tak, że tworzą obrączkę okołogardzielową, oraz kilku połączonych zwojów bocznych i trzewiowych GŁOWONOGI * scentralizowanie układu

* większość zwojów zlała się w obrębie głowy w jedną masę otaczającą przewód pokarmowy * ten centralny mózg, chroniony dodatkowo chrzęstną puszką mózgową, jest bardzo sprawny * mają one zdolność do uczenia się i koordynacji działań w grupie NARZĄDY ZMYSŁÓW * stopień ich wykształcenia zależy od trybu życia i stopnia rozwoju układu nerwowego * u prymitywniejszych występują jedynie narządy dotyku i statocysty * silnie rozwinięte u głowonogów (pęcherzykowate oczy, których budowa przypomina oczy kręgowców, mimo że nie są to narządy homologiczne, oczy niektórych zdolne są do akomodacji, czyli dostrajania ostrości widzenia w zależności od odległości od obserwowanego przedmiotu, odbywa się to przez przesuwanie soczewki względem siatkówki, podobnie jak u ryb)

UKŁADWYDALNICZY

* narządy wydalnicze to nerki (silnie przekształcone metanefrydia, o czym świadczy obecność lejków, którymi nerki otwierają się o wtórnej jamy ciała – worka osierdziowego) * z nerek wybiegają moczowody uchodzące do jamy płaszczowej * większość ma dwie nerki * jedna nerka występuje u wyspecjalizowanych głowonogów dwuskrzelowych i ślimaków * mięczaki wodne – wydalają zazwyczaj amoniak i

mocznik * mięczaki lądowekwas moczowy

docsity.com

POLYPLACOPHORA

PRZEGLĄD SYSTEMATYCZNY I ZNACZENIE MIĘCZAKÓW

* owalne, spłaszczone ciało ze słabo wyodrębnioną głową, pokryte pancerzem złożonym z 8

dachówkowato ułożonych płytek * w budowie układu krwionośnego, nerwowego i oddechowego zaznacza się u nich pierwotna metameria * nie występują czułka i oczy * występują prawie we wszystkich morzach pełnosłonych, zazwyczaj w strefie przyboju, gdzie przywierają silnie do podłoża za pomocą nogi i brzegów płaszcza

MONOPLACOPHORA * zaliczane do głównej linii rozwojowej mięczaków (muszlowców) * wyglądem zbliżone do ślimaków, ale ich muszla jest symetryczna i zwinięta do przodu * układ nerwowy, oddechowy, wydalniczy i mięśniowy wykazuje metamerię * otwór gębowy i odbytowy leżą po przeciwnych stronach długiej osi ciała * 1952 – wyłowiono z Oceanu Spokojnego współczesnego przedstawiciela jednotarczowców Neopilina galathae * żyją w morzach na głębokościach 1600-6500m * blisko spokrewnione z małżami

* mają wydłużoną, stożkowatą muszlę, otawartą z obu stron * żyją w piasku, w którym zagrzebują się za pomocą walcowatej nogi * występują prawie we wszystkich pełnosłonych morzach, nieraz na znacznych głębokościach * często są pożywieniem dorszokształtnych

SCAPHOPODA

* zbudowane z klinowatej nogi i worka trzewiowego z wydatnym płaszczem w postaci dwóch płatów

po obu stronach ciała (dlatego wytwarzana przez płaszcz muszla jest dwuczęściowa) * obie połówki muszli połączone są na grzbiecie zawiasem i więzadłem, a silne poprzeczne mięśnie zwieracze potrafią je zatrzasnąć * na przekroju muszli wyróżniamy trzy warstwy: zewnętrzną konchiolinową, środkową porcelanową i wewnętrzną perłową, zbudowaną z licznych drobnych blaszek wapiennych * substancja ta może być także odkładana wokół drobin (np. ziarenek piasku), które dostaną się do wnętrza muszli (w ten sposób tworzą się czasami bardzo nieregularne grudki substancji perłowej – perły) * redukcja głowy spowodowała zanik szczęk i tarki, dlatego małże odżywiają się drobną zawiesiną z wody za pomocą parzystych, dużych, płatowatych i orzęsionychoskrzeli * woda wpływa do jamy płaszczowej przez syfon wlotowy (wpustowy) * tu omywa oskrzela, na których dochodzi do wymiany gazowej i jednocześnie osadzają się szczątki organiczne * woda wypływa z jamy płaszczowej przez syfon odpływowy (wyrzutowy) * kierunek przepływu wody wymuszany jest przez pracę rzęsek pokrywających skrzela * większość małży to gatunki morskie żyjące w płytkich wodach, ale znane są również słodkowodne * prowadzą osiadły tryb życia filtratorów na dnie zbiorników wodnych (czasami zagrzebane w dnie), niektóre przytwierdzają się do podwodnych przedmiotów za pomocą cienkich nitek zwanych bisiorem, będących wydzieliną gruczołu położonego u nasady nogi * brunatne, połyskliwe nitki bisioru czasami dochodzące nawet do 30cm długości, były wykorzystywane w czasach antycznych i w średniowieczu do produkcji bardzo drogich, delikatnych tkanin zwanych tak samo – bisiorem, materiał ten dzięki swojej wytrzymałości doskonale nadawał się do wyrobu kosztownych trzewików, szczególnie często wykorzystywano nitki produkowane przez dużego małża PRZYSZYNKĘ * przedstawiciele słodkowodni w Polsce: SZCZEŻUJA POSPOLITA, kilka gatunków SKÓJEK, RACZNICA ZMIENNA * przedstawiciele morscy w Polsce: SERCÓWKA POSPOLITA, MAŁGIEW * małże często występujące masowo spełniają ważną rolę filtratorów oczyszczających zbiorniki wodne z nadmiaru substancji organicznych * stanowią także pokarm dla niektórych drapieżników (szkarłupni, ryb, wydr, piżmaków) * wiele małży wykorzystuje się gospodarczo * znane gatunki jadalne: OMUŁEK, OSTRYGA * perły produkowane przez PERŁOPŁAWY mają znacznąwartość jubilerską * szkodliwy jest ŚWIDRAK OKRĘTOWY drążący w drewnie kanały o długości 30cm i przyczynia się do nieszczenia drewnianych urządzeń portowych i drewnianych kadłubów łodzi

BIVALIA

* najliczniejsza gromada

* wyróżniamy ślimaki przodoskrzelne, tyłoskrzelne i płucodyszne * mają dobrze wyodrębnioną głowę, nogę z podeszwą i worek trzewiowy okryty muszlą * na głowie zazwyczaj znajdują się czułki (u lądowych dwie pary, u wodnych najczęściej jedna), pęcherzykowate oczy i otwór gębowy prowadzący do gardzieli zaopatrzonej w szczęki i tarkę * żywią się pokarmem roślinnym (większość lądowych i słodkowodnych) ale wiele gatunków morskich to wszystkożercy lub drapieżniki z gruczołami jadowymi * niektóre (tropikalne STOŻKI z Oceanu Indyjskiego) mogą być niebezpieczne dla człowieka * worek trzewiowy okryty jest muszlą i spiralnie skręcony * noga u większości jest narządem ruchu * dzięki silnie rozwiniętym mięśniom i licznym gruczołom śluzowym umożliwia pełzanie po podłożu, a u niektórych gatunków morskich także pływanie * spełniają ważną rolę w ekosystemach, zwłaszcza morskich * zajmują nisze ekologiczne roślinożerców, wszystkożerców i drapieżników, same będąc jednocześnie pokarmem stawonogów, ryb, ptaków i ssaków (ryjówki, jeże) * jadalne dla człowieka: BRZEGÓWKI, CZARECZKI, WINNICZKI * ich barwne muszle wykorzystuje się do wyrobu ozdób * niewielkie muszelki MONETEK, zaliczanych do PORCELANEK były kiedyś obiegową monetą w krajach leżących w basenie Oceanu Indyjskiego * w starożytności i średniowieczu z rozkolców uzyskiwano bardzo trwały barwnik służący do farbowania jedwabiu i wełny – purpurę * ślimaki wyrządzają szkody w uprawach, a niektóre są żywicielami pośrednimi pasożytniczych płazińców, np. BŁOTNIARKA – żywiciel pośredni MOTYLICY WĄTROBOWEJ

GASTROPODA

docsity.com

* mają jedno lub dwa skrzela skierowane do przodu ciała * głównie morskie, rzadko słodkowodne i lądowe * rozdzielnopłciowe * przedstawiciele w Polsce: ŻYWORÓDKI, ZAGRZEBKI * do tej gromady należy większość morskich ślimaków wytwarzających barwne muszelki (PORCELANKI, ROZKOLCE)

PRZODOSKRZELNE

* mają jedno skrzelo skierowane do tyłu ciała * wyłącznie morskie, żyjące na dnie lub w toni wodnej * niektóre mają dwuklapową skorupkę jak małże * wiele jest całkowicie pozbawionych muszli, a ich ciało pokrywają dodatkowe wyrostki skrzelowe o pięknych kształtach i barwach * obojnaki * przedstawiciel z Bałtyku: ALDERIA

TYŁOSKRZELNE

* pierwotnie były lądowe, ale część wtórnie przystosowała się do życia w wodach (głównie słodkich) * wymiana gazowa następuje przez swoiste płuco utworzone z wewnętrznej powierzchni jamy płaszczowej * obojnaki z zapłodnieniem krzyżowym * gatunki krajowe: WINNICZKI i pozbawiony muszli POMRÓW WIELKI * gatunki krajowe słodkowodne: BŁOTNIARKI, ZATOCZKI

PŁUCODYSZNE

* najbardziej ewolucyjnie rozwinięta gromada mięczaków * noga ulega przekształceniu w lejek i ramiona otaczające głowę * ramiona najczęściej zaopatrzone są w przyssawki, czasami także w inne narządy czepne (haczyki, kolce) * muszla okrywająca worek trzewiowy może być w pełni wykształcona (amonity) lub w mniejszym lub większym stopniu zredukowana * zazwyczaj sprawne drapieżniki żywiące się rybami i stawonogami * ich układ nerwowy cechuje duż stopień koncentracji i złożoności, mają także silnie rozwinięte narządy zmysłów (wiąże się z tym rozwój złożonych form zachowań i inteligencja nie spotykana u innych bezkręgowców) * ciekawe jest tu rozmnażanie, zapłodnienie poprzedzone jest tańcami, walkami samców i prezentacją barw godowych, w czym przypominają najbardziej ptaki * żyją tylko w morzach pełnosłonych (w Bałtyku nie występują) * są grupą reliktową * w dawnych epokach jako aktywne drapieżniki stanowiły główną grupę konsumentów wyższych rzędów w ekosystemach morskich * są ważnym źródłem pożywienia, zwłaszcza w krajach położonych wokół Oceanu Spokojnego

CEPHALOPODA

ŁODZIKI * mają zewnętrzną, spiralnie zwiniętą muszlę podzieloną na komory wypełnione gazem, co pozwala im biernie unosić się w toni wodnej * zamiast typowych ramion mają kilkadziesiąt kurczliwychwyrostków otaczających otwór gębowy * pojawiły się w paleozoiku i do dziś nie uległy zmianom, dlatego nazywamy je „żyjącymi skamieniałościami”

* całkowicie wymarła grupa

* ich szczątki znane są od wczesnego dewonu do końca kredy * miały zewnętrznie spiralną muszlę * pływały swobodnie w toni wodnej * podobne zewnętrznie do łodzików, ale różne w budowie anatomicznej

* mają wewnętrzną, zredukowaną muszlę i parę pierzastych skrzeli w jamie płaszczowej

* pływają aktynie w toni wodnej za pomocą ruchów ramion oraz ruchem odrzutowym dzięki silnemu strumieniowi wody wyrzucanej z jamy płaszczowej przez lejek * tak przemieszczają się współczesne KAŁAMARNICE i MĄTWY ( mające dodatkowo dwa wydłużoneramiona chwytne, razem 10 – dziesięciornice) oraz wymarłe BELEMNITY * OŚMIORNICE preferują życie w pobliżu dna morskiego, po którym przemieszczają się za pomocą 8 ramion * sproszkowaną wewnętrzną muszlę mątw stosuje się jako dodatek do proszków polerskich, a wydzielina ich gruczołu czernidłowego (zlokalizowany w pobliżu odbytu i uchodzący do jamy płaszczowej, jego czarno-brunatna wydzielina służy kałamarnicom i mątwom do obrony przed drapieżnikami, barwnik ten, wyrzucony przez lejek, tworzy w wodzie rodzaj zasłony dymnej i dezorientuje napastnika) zwana sepią, służy dziś do sporządzania farb malarskich

AMONITY +

DWUSKRZELNE

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 4 pages
Pobierz dokument