Analiza podażu pracy - Notatki - Makroekonomia, Notatki'z Makroekonomia. University of Zielona Góra
Konrad_88
Konrad_8828 lutego 2013

Analiza podażu pracy - Notatki - Makroekonomia, Notatki'z Makroekonomia. University of Zielona Góra

PDF (422 KB)
11 strona
682Liczba odwiedzin
Opis
Analiza gospodarki rynkowej z podziałem na dwie grupy. Definicje podażu pracy i czynniki na niego wpływające.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 11
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument

Podaż pracy

docsity.com

Statystyka porównawcza podaży pracy

W modelu gospodarki rynkowej uwzględniamy dwie grupy podmiotów gospodarczych:

gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa. Powiązania i zależności między podmiotami

powstają za pośrednictwem dwóch rynków- rynku dóbr oraz rynku czynników produkcji.

Czynniki produkcji to przede wszystkim: praca, kapitał, ziemia. Na rynku czynników produkcji

członkowie gospodarstw domowych (konsumenci) kształtują podaż czynników, oferując np.:

swoją pracę przedsiębiorstwom, przedsiębiorstwa z kolei wyznaczają popyt na dany czynnik

produkcji, niezbędny do rozwoju działalności produkcyjnej. Oba podmioty, tzn. pracownik,

oferujący swoją pracę i przedsiębiorstwo, kupujące na rynku pracę jako niezbędny czynnik

produkcji i płacące za nią określoną cenę, poszukują pozycji optymalnej na rynku czynników

produkcji. Cena pracy jest dla przedsiębiorstwa kosztem produkcji. Równocześnie z

wykorzystania pracy pracownika producent odnosi korzyści w postaci wytworzonych dóbr,

które następnie sprzedaje na rynku po określonej cenie. Celem producenta jest osiągnięcie jak

najwyższych zysków z zakupionych i wykorzystanych czynników produkcji (w tym wypadku

pracy). Zgodnie z tym kryterium producent wyznacza popyt na określone czynniki produkcji

(pracę). Producenci konkurują między sobą o jak najkorzystniejszy (po jak najniższej cenie)

zakup pracy, natomiast sprzedający (oferujący pracę i określone umiejętności) o jak

najkorzystniejszą jej sprzedaż (po jak najwyższej cenie). Powstające na rynku czynników

produkcji relacje między popytem, podażą i ceną zależą od tego, czy podmioty gospodarcze

działają w warunkach doskonałej czy też niedoskonałej konkurencji.

Podaż pracy

Celem decyzji konsumenta (podmiotu sprzedającego pracę) jest maksymalizacja zadowolenia z

konsumpcji dóbr. Maksymalizując zadowolenie (użyteczność) konsument uwzględnia swoje

preferencje (krzywe obojętności) oraz ekonomiczne ograniczenia wyboru (dany dochód

konsumenta i ceny dóbr). Konsument (pracownik) dzieli swój zasób czasu na czas pracy i czas

wolny. W wyniku podjętej decyzji konsument oferuje określoną ilość godzin pracy (dziennie,

tygodniowo, itd.). Konsument dokonuje wyboru między dwoma specyficznymi dobrami: między

dochodem z pracy (sumą dóbr, które może zakupić) oraz czasem wolnym od pracy. Relacja

płaca- czas pracy stanowi funkcję podaży pracy pojedynczego pracownika. Wzrost płacy

oznacza, że przy tej samej liczbie godzin pracy pracownik otrzymuje większy dochód. Wzrost

dochodu powoduje zwiększenie konsumpcji dóbr normalnych, do których zalicza się także czas

wolny. Efekt dochodowy wynikający ze wzrostu płacy sprawia, że pracownik zwiększa

„konsumpcję” czasu wolnego ograniczając tym samym czas pracy. Za wybór każdej godziny

czasu wolnego pracownik płaci koszt alternatywny, równy płacy, którą mógłby otrzymać

przeznaczając ten czas na pracę. Wzrost płacy oznacza więc wzrost ceny czasu wolnego. Czas

wolny staje się więc „ceteris paribus”, dobrem droższym w porównaniu do innych dóbr.

Pracownik zastępuje dobro droższe (czas wolny) dobrami stosunkowo tańszymi (dochodem z

pracy). Efekt substytucji związany ze wzrostem płacy powoduje ograniczenie czasu wolnego i

zwiększenie czasu pracy. Efekt dochodowy i substytucji działają w przeciwnych kierunkach.

docsity.com

Efekt ostateczny zależny jest od tego, który z efektów, dochodowy czy substytucji, przeważa w

danym momencie. Przewaga jednego nad drugim związana jest m.in. z poziomem dochodów

konsumentów (pracowników). W przypadku niskich płac i niskich dochodów czas wolny jest

dobrem mniej poszukiwanym przez pracownika, krzywa podaży pracy posiada nachylenie

dodatnie. Wzrost płacy i dochodów skłania pracownika do zwiększenia czasu wolnego i

ograniczenia czasu pracy, czyli oferty pracy (efekt dochodowy przeważa efekt substytucji),

krzywa podaży pracy posiada nachylenie negatywne.

docsity.com

docsity.com

Równowaga na rynku pracy

Krótkookresowa równowaga na doskonale konkurencyjnym rynku pracy powstaje w punkcie

przecięcia się krzywej podaży pracy i krzywej popytu pracy (poziom płacy jest na tyle

wysoki,że pracownicy zaspokajają swoje potrzeby konsumpcyjne, a przedsiębiorstwa osiągają

określony zysk, żaden z podmiotów nie jest zainteresowany w zmianie osiągniętej pozycji

rynkowej). Każda zmiana wywołana przez czynnik zewnętrzny zachwieje tę równowagę: gdy

pojawi się nadwyżka popytu na pracę nastąpi wzrost płacy, gdy nastąpi nadwyżka podaży

pracy pojawi się obniżenie płacy.

Równowaga na pracy w długim okresie czasu kształtuje się wg tzw. Spiżowego prawa pracy

T.R. Malthusa. Kluczową kategorią analizy jest tu płaca minimalna, zapewniająca w danych

warunkach prostą reprodukcję siły roboczej. Płaca minimalna gwarantuje podstawową

konsumpcję pracownika i jego rodziny, umożliwiając w ten sposób prostą reprodukcję ilości

członków rodziny. Jeżeli płace pracowników są wyższe od pracy minimalnej, wówczas liczba

ludności wzrasta. W rezultacie wzrasta podaż pracy, pociągając za sobą spadek płacy. Spadek

płac poniżej minimalnej prowadzi do zmniejszenia liczby ludności. Podaż pracy zmniejsza się

wywołując przy danym popycie na pracę wzrost płac w kierunku minimalnych. W długim

okresie czasu płace zbliżają do poziomu płac minimalnych. Pracownicy otrzymują płace

pozwalające im jedynie na proste odtwarzanie siły roboczej. Krzywa podaży pracy w długim

okresie czasu jest doskonale elastyczna w stosunku do ceny pracy (płacy).

W rzeczywistości gospodarczej pracownicy otrzymują różne płace. Mechanizm rynku doskonale

konkurencyjnego doprowadza do wyeliminowania różnic płacowych (jednym z jego założeń jest

pełna mobilność czynników produkcji-pracy).Pracownicy mogą swobodnie przemieszczać się

między różnymi zawodami i różnymi miejscami pracy. W rzeczywistości mechanizm nie

eliminuje całkowicie różnic płacowych. Pracownicy różnią się między sobą zdolnościami,

predyspozycjami do określonej pracy oraz preferencjami. Równocześnie rodzaje prac są

zróżnicowane: praca w różnych warunkach klimatycznych, o różnym stopniu bezpieczeństwa,

regularna lub nie, wymagająca dłuższego przygotowania i nie wymagająca specjalnych

kwalifikacji itp. Jeśli różnice płacowe mają charakter kompensacyjny, tzn. kompensują jedynie

różnice niepłacowe związane z różną atrakcyjnością poszczególnych zawodów, wówczas

zróżnicowanie płacowe na rynku utrzymuje siew dalszym ciągu. Ten rodzaj różnic płacowych

określa się mianem różnic kompensacyjnych. Np. ekonomiści z niższym uposażeniem preferują

spokój i bezpieczeństwo swojej pracy i dlatego nie opuszczają miejsc swojej pracy i nie

przekształcają się w strażaków z wyższym uposażeniem- wówczas nie nastąpią żadne

przemieszczenia między dwoma rynkami pracy.

Konkurencja niedoskonała

W warunkach rzeczywistości ekonomicznej na rynku pracy panuje z reguły konkurencja

niedoskonała. Jedną z zależności jakie powstają pomiędzy kupującymi a sprzedającymi pracę

w warunkach konkurencji niedoskonałej jest monopson. Oznacza on sytuację,

docsity.com

kiedy na rynku występuje jedyny kupujący dany produkt lub dany czynnik produkcji (w tym

wypadku czynnik pracy). W wielu miejscowościach w Polsce istnieje jedno duże

przedsiębiorstwo, dające zatrudnienie większości mieszkańców danej miejscowości.

Równocześnie przedsiębiorstwo to sprzedaje swoje produkty na wielu rynkach

konkurencyjnych, na których jest jednym z wielu sprzedających. Monopson zwiększa

zatrudnienie do określonego momentu, do momentu zrównania się kosztu marginalnego pracy

(relacja przyrostu kosztu całkowitego do przyrostu zatrudnienia) z przychodem ze sprzedaży

produktu marginalnego. W przypadku monopsonu relacja płacy i wielkości zatrudnienia jako

funkcji traci sens. Wielkość zatrudnienia jest ograniczona poprzez punkt w którym monopson,

nastawiony na maksymalizację zysku, osiągnie zysk maksymalny. W porównaniu do

przedsiębiorstwa doskonale konkurencyjnego monopson zatrudnia mniej pracowników i płaci

mniejszą płacę za jednostkę pracy.

Monopol bilateralny jest to sytuacja na rynku niedoskonale konkurencyjnym kiedy

monopsonowi towarzyszy po stronie podaży pracy monopol pod postacią związków

zawodowych. Pracownicy zrzeszeni w silnym związku zawodowym są jedynym sprzedającym

pracę na rynku, jego celem jest maksymalizacja przychodów ze sprzedaży pracy pracowników

zrzeszonych w związku. Monopson, jest jedynym kupującym czynnik pracy na danym rynku-

kieruje się również maksymalizacją własnych korzyści. W przypadku monopolu bilateralnego

zarówno sprzedający jak i kupujący pracę są monopolistami. O ile żaden z nich nie zgodzi się

na warunki podyktowane przez stronę przeciwną, wówczas nie istnieje żadne rozwiązanie w

zakresie płacy i wielkości zatrudnienia na rynku pracy. Monopol bilateralny nie opiera się na

mechanizmie rynkowym lecz na mechanizmie negocjacji między dwoma grupami społecznymi-

związkami zawodowymi i pracodawcami. Nieco odmienna sytuacja dotyczy monopolu związków

zawodowych po stronie podaży pracy, a odpowiadającemu mu po stronie popytu na pracę

układowi wielu przedsiębiorstw (kupujących) konkurencyjnych. Związki zawodowe chronią

pozycję swoich członków, negocjując z pracodawcami warunki płacowe oraz inne warunki

pracy. Naciski związków zawodowych na wzrost płacy prowadzą, ceteris paribus, do

zmniejszenia zatrudnienia (wzrostu bezrobocia). Np. związek ustala wysokość płacy na

określonym poziomie, ponieważ popyt na pracę jest dany, więc przedsiębiorstwo zwalnia

pewną ilość pracowników. Jednocześnie wysoka płaca przyciąga na rynek nowych

pracowników. Tworzy się nadwyżka rynkowa pracowników, bezrobocie wzrasta.

Bezrobocie jest charakterystycznym zjawiskiem dla zbyt wielkiej podaży pracy na rynku pracy.

Bezrobocie i sposoby przeciwdziałania

Na rynku pracy, czyli tam gdzie spotyka się popyt i podaż na pracę lub też potencjalni

pracobiorcy z pracodawcami, można wyróżnić kilka grup osób. Przede wszystkim są to:

aktywni i bierni zawodowo. Aktywni to ci, którzy pracują lub pozostają bezrobotni, zaś

bierni - wszyscy ci, którzy uczą się, są na emeryturze lub nie chcą pracować.

W Polsce istnieją co najmniej dwa źródła danych o sytuacji na rynku pracy i jednoczenie dwie

różne definicje bezrobocia. Pierwszym źródłem są prowadzone kwartalnie od 1992 roku

badania aktywności ekonomicznej ludności (BAEL). Są one zgodne z metodyką

docsity.com

Międzynarodowej Organizacji Pracy. Za bezrobotne uznaje się wówczas osoby, które nie

pracowały w ciągu ostatniego tygodnia, lecz przynajmniej przez 4 tygodnie aktywnie

poszukiwały pracy oraz były gotowe i mogły podjąć pracę.

Zgodnie z ustawą z 14 grudnia 1994 roku o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu

bezrobotnym był ktoś, kto był niezatrudniony i nie wykonujący pracy zarobkowej, zdolny

i gotowy do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, nie uczący się w szkole

w systemie dziennym, zarejestrowany we właściwym dla miejsca zameldowania rejonowym

urzędzie pracy. Warunkiem były ponadto:

-ukończenie 18 lat (z wyjątkiem młodocianych absolwentów); w przypadku kobiet

nieukończenie 60 lat, w przypadku mężczyzn - 65 lat;

-brak prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej albo - po ustaniu zatrudnienia - niepobieranie

świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego, macierzyńskiego lub wychowawczego;

-nieposiadanie nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych powyżej 2 ha

przeliczeniowych;

-niepodleganie ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu z tytułu stałej pracy jako domownik w

gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe;

-niepodjęcie pozarolniczej działalności gospodarczej lub niepodleganie - na podstawie

odrębnych przepisów - obowiązkowi ubezpieczenia społecznego lub zabezpieczenia

emerytalnego;

-stan zdrowia pozwalający na podjęcie zatrudnienia co najmniej w połowie wymiaru czasu

pracy obowiązującego w danym zawodzie;

-nieprzebywanie w areszcie tymczasowym lub nieodbywanie kary pozbawienia wolności.

Jedną z najważniejszych informacji o stanie rynku pracy jest stopa bezrobocia. Wyraża ona

stosunek liczby bezrobotnych do liczby aktywnych zawodowo, szacowanych w badaniach BAEL.

Stopa bezrobocia rejestrowanego jest to stosunek liczby zarejestrowanych bezrobotnych do

cywilnej ludności aktywnej zawodowo, która nie obejmuje osób odbywających czynną służbę

wojskową oraz pracowników jednostek budżetowych resortów obrony narodowej i spraw

wewnętrznych. Stopa bezrobocia zarejestrowanego jest w związku z tym wyższa od stopy

baelowskiej.

Na podstawie wyników uzyskanych w trakcie BAEL oblicza się także współczynnik aktywności

zawodowej, czyli udział aktywnych zawodowo w liczbie ludności (powyżej 15-tego roku życia),

oraz wskaźnik zatrudnienia, udział pracujących w liczbie ludności ogółem (pow. 15 lat).

docsity.com

Bezrobocie w Polsce w/g poszczególnych województw w III kw. 2002 r

Struktura i rodzaje bezrobocia.

Podstawą określenia charakteru bezrobocia oraz elementem oceny szans różnych kategorii

bezrobotnych na rynku pracy jest znajomość jego struktury.

W zależności od trwania okresu poszukiwania pracy wyróżnia się bezrobocie długookresowe i

krótkookresowe. W krajach gospodarczo rozwiniętych za długookresowe przyjmuje się już

półroczne bezrobocie. Można wyróżnić też bezrobocie długotrwałe ( 1 - 2 lat) oraz chroniczne -

powyżej dwóch lat.

Bezrobocie różnicować można także ze względu na kryteria społeczno- zawodowe: bezrobocie

mężczyzn, kobiet, młodzieży, osób w podeszłym wieku, bezrobocie w mieście i na wsi.

Bezrobocie może przybierać też różne formy: bezrobocia jawnego, ukrytego lub fikcyjnego.

Bezrobocie jawne ustalane jest na podstawie badań BAEL lub też ewidencji urzędów pracy.

Bezrobocie ukryte zaś oznacza, że istnieje grupa osób pozbawionych pracy, lecz z różnych

przyczyn nie zarejestrowanych jako bezrobotne (np. osoby, które zaprzestały poszukiwań

docsity.com

pracy). O bezrobociu fikcyjnym zaś mówimy, gdy część zarejestrowanych bezrobotnych w

rzeczywistości w cale nie chce podjąć pracy ( np. rejestruje się jedynie ze względu na

możliwość otrzymania zasiłku).

Ze względu na powody, które sprawiają, że ludzie pozostają bez pracy można wyróżnić kilka

rodzajów bezrobocia:

Bezrobocie naturalne (dobrowolne) - obejmuje bezrobotnych, którzy należą do zasobu pracy,

lecz za ustaloną na rynku płacę nie chcą podjąć pracy. Udział bezrobocia dobrowolnego w

całości zasobów pracy to naturalna stopa bezrobocia.

Bezrobocie przymusowe - dotyczy bezrobotnych, którzy nie mogą znaleźć pracy za

obowiązującą na rynku płacę.

Bezrobocie frykcyjne - zwykle bezrobocie krótkookresowe związane z mobilnością

pracowników, którzy szukają jak najlepszej pracy; jest odmianą naturalnego.

Bezrobocie strukturalne - powstaje, gdy struktura zapotrzebowania przedsiębiorstw na pracę

nie odpowiada jej podaży; dotyczy najczęściej jednej konkretnej gałęzi przemysłowej (np.

górnictwa węgla kamiennego, hutnictwa); jest odmianą naturalnego.

Bezrobocie cykliczne (przymusowe) - zwane też: koniunkturalnym, keynesowskim; pojawia

się, gdy popyt w całej gospodarce się zmniejsza; związane jest z cyklicznymi zmianami

koniunktury gospodarczej; w okresie recesji, wraz z maleją produkcją, maleje zapotrzebowanie

na pracę.

Bezrobocie sezonowe - jest jedną z form bezrobocia strukturalnego; wynika z sezonowości

zapotrzebowania na określony rodzaj pracy; np. rolnie na zimę, gdy zamierają prace

budowlane.

Bezrobocie technologiczne - jest odmianą bezrobocia strukturalnego; związane jest z postępem

technologicznym; towarzyszy wprowadzaniu innowacji technicznych dających znaczne

oszczędności pracy żywej.

Środki do walki z bezrobociem.

O pełnym zatrudnieniu mówimy, gdy na rynku pracy powstaje równowaga, czyli popyt na

pracę zrównuje się z jej podażą. Oznacza to, że wszyscy poszukujący pracy za daną oferowaną

na rynku płacę, znajdują ją i przyjmują. Mimo to, istnieje także wówczas

grupa osób, która wciąż pozostaje bezrobotna - bezrobocie dobrowolne (naturalne). W związku

z tym nie jest możliwe całkowite zlikwidowanie bezrobocia. Przyjmuje się, że naturalna stopa

bezrobocia w normalnych czasach (nie w trakcie boomów, czy recesji

gospodarczych) może wynosić przeciętnie 5-6%. Ponieważ czynniki określające naturalną

stopę zmieniają się z upływem czasu, obecne tendencje wpływają na obniżanie się stopy

naturalnej. Istnieje jednak wiele sposobów, głównie należących do działań

państwa, na zmniejszenie rozmiarów i łagodzenie skutków bezrobocia.

Niezwykle ważna jest umiejętna identyfikacja obecnego rodzaju bezrobocia, gdyż poszczególne

rodzaje wymagają odrębnych środków zaradczych.

Bezrobocie cykliczne (przymusowe), związane z koniunkturą gospodarczą może zostać

zmniejszone poprzez uelastycznianie rynku pracy (głównie wg teorii klasyków) oraz dzięki

docsity.com

ekspansywnej polityce makroekonomicznej ( wg teorii keynesistów).

Elastyczny rynek pracy - z jednej strony polega na usuwaniu przyczyn usztywnienia płac,

osłabianiu związków zawodowych, likwidacji płacy minimalnej (narzędziem jest m.in. prawo

pracy), z drugiej - skracaniu czasu pracy, wprowadzaniu dodatkowych zmian roboczych,

przymusowym urlopowaniu pracowników, itp.

Ekspansywna polityka państwa - ekspansywna polityka fiskalna lub pieniężna to zwiększanie

wydatków przez państwo i przyrost podaży pieniądza; powoduje wzrost zagregowanego popytu

w gospodarce i jednoczesne zwiększenie produkcji i zatrudnienia w

przedsiębiorstwach; państwowe wydatki powinny być koncentrowane wówczas w

pracochłonnych dziedzinach gospodarki;

Sposobami na walkę z bezrobociem dobrowolnym, czyli frykcyjnym i strukturalnym są głównie

instrumenty mikroekonomiczne, które mogą regulować wielkość produkcji i zatrudnienia.

Obniżenie opodatkowania płac - zmniejszenie podatku dochodowego, czy choćby płaconych

przez pracodawców obowiązkowych składek ubezpieczeniowych, powoduje wzrost

wynagrodzenia, co jednocześnie może przyczynić się do wzrostu zatrudnienia; część

dobrowolnie bezrobotnych zdecyduje się na podjęcie pracy za wyższą stawkę płac.

Zmiana relacji zasiłek - płaca - gdy maleje zasiłek zmniejsza się także relacja zasiłek - praca

(iloraz zasiłku i wynagrodzenia netto); skoro zasiłek jest niski, nie opłaca się rejestrować jako

bezrobotny; więcej osób decyduje się zaakceptować przedkładane im oferty pracy; obniżka

zasiłku przyczynia się w ten sposób do spadku bezrobocia frykcyjnego i strukturalnego;

Ulepszenie systemu pośrednictwa pracy - polega np. na rozbudowie i komputeryzacji sieci

urzędów pracy; czy wprowadzaniu środków zwiększających mobilność pracowników.

Szkolenia zawodowe - ułatwiają zdobycie nowych kwalifikacji; mogą efektywnie przyczynić się

do obniżenia bezrobocia strukturalnego.

Polityka przemysłowa - np. tworzenie specjalnych stref ekonomicznych, w rejonach szczególnie

zagrożonych masowym bezrobociem; wprowadzanie ulg podatkowych, udzielanie tanich

kredytów, itp.

docsity.com

Źródła:

M. Rekowski, Wprowadzenie do mikroekonomii Poznań 1997

B. Czarny, R. Rapacki, Podstawy ekonomii, rozdział 13, PWE, Warszawa 1999, 2002

R. Hall, J. Taylor, Makroekonomia, część II, rozdział 5, PWN, Warszawa 200

Internet

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument