Pojęcie i przedmiot prawa gospodarczego - Notatki - Polityka rolna - Część 2, Poradnik'z Polityka rolna. University of Silesia in Katowice
Kuba2013
Kuba201316 kwietnia 2013

Pojęcie i przedmiot prawa gospodarczego - Notatki - Polityka rolna - Część 2, Poradnik'z Polityka rolna. University of Silesia in Katowice

PDF (278 KB)
17 strona
615Liczba odwiedzin
Opis
Politologia: notatki z polityki rolnej dotyczące pojęcia i przedmiotu prawa gospodarczego. Część 2.
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 17

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 17 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 17 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 17 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 17 pages

Pobierz dokument

1. Wykonywanie funkcji właścicielskich w stosunku do znacznej części majątku narodowego. Zakres władczych oddziaływań organów państwowych w odniesieniu np. do jednoosobowych spółek Skarbu Państwa, przedsięb. państwowych, zakładów administracyjnych itd. jest stosunkowo duży. Państwo ma poważny udział w działalności polegającej na wytwarzaniu broni, amunicji, materiałów wybuchowych oraz w przemyśle obronnym, a także w dziedzinie przemysłu lotniczego, produkcji środków transportu itp. W RP ze względu na tradycje historyczne zakres ten będzie jeszcze przez kilka lat szeroki (w wielu sferach aktywności gospodarczej faktyczny monopol państwa). Państwo może być zainteresowane w utrzymaniu monopolu w tych dziedzinach, które mają znaczenie strategiczne bądź ze względu na potrzeby bezpieczeństwa publicznego, bądź też w związku z innymi ważnymi interesami społecznymi.

2. Istotną płaszczyzną aktywności państwa jest kształtowanie instrumentów prawnych i ekonomicznych odnoszących się do pozostałych, niepaństwowych przedsiębiorców Zadaniem państwa jest określenie normatywnych standardów i reguł prawnych działalności gospod., na podsta- wie których działalność ta może być prowadzona tak, aby zasada wolności gospodarczej nie burzyła koniecznego ładu publicznego. Państwo określa także podstawowe zasady dotyczące publicznoprawnych obciążeń przedsiębiorców (obowiązki podatkowe, celne, dewizowe, ubezpieczeniowe itd.). Ważne jest również oddziaływanie na rynek, aby mógł on funkcjonować bez naruszania podstawowych elementów ładu publicznego (modelowanie i korygowanie układów wyra- żających podstawowe formy aktywności gospodarczej, należyta staranność o stabilizację gospodarczą i zapobieganie zjawiskom kryzysowym, oddziaływanie na kształt ładu przestrzennego, ochronę środowiska naturalnego, troska o prawidłowy rozwój infrastruktury gospodarczej, troska o ukształ- towanie ładu rynkowego, podejmowanie działań interwencyjnych w sytuacji zagrożeń dla tegoż ładu, ochrona polskich przedsiębiorców, odpowiednia promocja krajowej wytwórczości itd.).

3. Tworzenie zabezpieczeń o charakterze policyjno administracyjnym dla podtrzymania i stabilizacji ładu gospodarczego i bezpieczeństwa obrotu gospodarczego. Chodzi tu o określenie podstawowych rygorów związanych z konkretnymi dziedzinami działalności gospod., jak i zasad prawnych odnoszących się do większości albo wszystkich dziedzin takiej działalności. W związku z tym państwo powinno podejmować, działania dotyczące: - zapobiegania nieuczciwej konkurencji, - zapobiegania stosowaniu praktyk monopolistycznych, ochrony konsumentów, - zabezpieczenia ładu normatywnego, - zapobiegania korupcji funkcjonariuszy publicznych, - zapewnienia bezpieczeństwa osobistego i majątkowego oraz przeciwdziałania innym zjawiskom patologicznym powstającym w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą itd.

4. Tworzenie ładu socjalnego. Państwo ma obowiązek kształtowania polityki podatkowej, celnej i dewizowej, umożliwiającej realizowanie zadań socjalnych państwa oraz różnych funkcji opiekuńczych. Tworzenie bazy socjalnej i troska o bezpieczeństwo w tym zakresie stanowi ważny element w działaniach państwa dotyczących zagadnień gospodarczych. Państwo nie może także zrezygnować ze swojej aktywności w dziedzinie oświaty i wychowania, ochrony zdrowia i środowiska naturalnego, ochrony dóbr kultury narodowej i wielu innych ważnych zadań. W okresie transformacji gospodarczej obowiązki państwa w sferze stosunków gospodarczych są większe niż w warunkach ustabilizowanej i rozwiniętej gospodarki rynkowej. Przyjmuje się, że państwo w warunkach gospodarki rynkowej nie może zachowywać się biernie. Wynika to z następujących względów:

Tworzenie ładu ekonomicznego wymaga określenia podstawowych jego standardów oraz celów o znaczeniu strategicznym. Ich określenie może nastąpić tylko przy wsparciu autorytetu państwa i prawa. Państwo ma obowiązek czuwać nad ładem rynkowym, skutecznie egzekwować obowiązki oraz odpowiedzialność. Wolność gospodarcza nie może bowiem być argumentem na rzecz tolerowania działań stanowiących obrazę prawa, zasad uczciwości oraz moralności publicznej.

Z punktu widzenia interesów danej społeczności zbyt niebezpieczne może być powierzenie, bez jakiejkolwiek kontroli, wszystkich spraw związanych z treścią ładu publicznego i ekonomicznego anonimowym siłom rynku.

Budowa nowej rzeczywistości ekonomicznej oraz dodatkowe społeczne ciężary związane z tym procesem wymagają aktywnej polityki państwa i właściwych działań, u podstaw których leżeć powinno m.in.:

a) inicjowanie wielkich przedsięwzięć ekonomicznych napędzających koniunkturę ekonomiczną; b) dążenie do upodmiotowienia, zwłaszcza gospodarki państwowej i komunalnej; c) rozwiązanie problemów opieki społecznej oraz ubezpieczeń społecznych, właściwa polityka

pieniężna, podatkowa, dewizowa i celna, stworzenie nowego systemu bankowego i kredytowego; d) właściwe ukształtowanie stosunków pieniężnych oraz kursu złotego w stosunku do walut

wymienialnych, a także zmniejszenie stopy inflacji; e) oddłużenie przedsięb. państwowych, ochrona krajowego rynku rolnego oraz modernizacja gospodarki

rolnej, stabilizacja procesów wzrostu gospodarczego; f) upowszechnienie własności prywatnej.

Należy się zgodzić ze stanowiskiem, że istnieje potrzeba prowadzenia optymalnej polityki przemysłowej państwa, która określiłaby te gałęzie i dziedziny działalności gospod., które mają z punktu widzenia interesów państwa i gospodarki narodowej szczególne znaczenie oraz wskazałaby metody wspierania tychże dziedzinę.

Interwencjonizm państwowy jest to aktywne, zmierzające do realizacji określonych celów, oddziaływanie państwa na procesy gospodarcze i społeczne. Interwencjonizm państwowy w gospodarce jest nieunikniony, nie może jednak przekraczać pewnych granic, w tym: -polegać na działaniach restrykcyjnych, prowadzić do łamania prawa, - być prowadzonym poza ustawami, tworzyć normy zadaniowe, - posługiwać się obowiązkowym zrzeszeniem przedsiębiorców, pomijać zasady równości sektorowej'. 2. Formy interwencjonizmu państwowego. w okresie transformacji gospodarczej i protekcjonizm państwowy

Państwo podejmuje, zwłaszcza w okresie transformacji gospodarczej, wiele działań dotyczących sfery stosunków gospodarczych. Nie może to być rozumiane jako doraźna ingerencja w sferę gospodarki (tzw. ręczne sterowanie) ani jako "zarządzanie gospodarką" znane z okresu gospodarki nakazowo-rozdzielczej. Zasięg interwencjonizmu państwowego. zależy od aktualnej polityki ekonomicznej państwa, której celem powinna być ochrona mechanizmu rynku i ogólnego interesu gospodarki oraz ochrona interesów indywidualnych przedsiębiorców. W gospodarce wolnorynkowej ustawodawca wprowadza instrumenty interwencjonizmu państwowego. w postaci barier (np. ograniczenia wolności działań produkcyjnych ze względów ekonomicznych) lub hamulców aktywności (np. opodatkowanie progresywne).

W okresie transformacji gospodarczej może wystąpić "przeregulowanie" prawa ("przeregulowanie" polega na nadmiarze przepisów, często niespójnych, które przekraczają możliwości percepcyjne adresatów, przepisów bardzo kazuistycznych), które może blokować gospodarkę lub poszczególne jej gałęzie3y.

Protekcjonizm jest określany jako ogół działań interwencyjnych na rynku mającym na celu ochronę produkcji krajowej przed konkurencyjnym importem oraz popieranie własnego eksportu za pomocą środków polityki ekonomicznej. Protekcjonizm państwowy pozostaje w pewnej dysharmonii do zasady wolności gospodarczej. Zasada wolności gospodarczej i wolnego handlu, stosowana w warunkach nierównomiernego rozwoju gospodarczego w poszczególnych państwach, jest korzystna dla krajów mających przewagę w handlu międzynarodowym i powiększa ich korzyści z wymiany handlowej'. Państwa, uznając zasadę wolnego handlu, stosują jednak różne formy protekcjonizmu państwowego..

W stosowaniu protekcjonizmu państwowego. właściwe znaczenie mają zobowiązania naszego kraju wynikające z przynależności do Układu Ogólnego w Sprawie Taryf Celnych i Handlu (po zakończeniu tzw. rundy urugwajskiej GATT przekształcił się w Światową Organizację Handlu WHO), a także m.in. postanowienia Kodeksu antysubwencyjnego GATT. Natomiast z art. 63 Układu o stowarzyszeniu między Rp a Wspólnotami Europejskimi wynika, że niezgodna z właściwą realizacją Układu Europejskiego jest wszelka pomoc publiczna, która zniekształca lub grozi zniekształceniem konkurencji poprzez faworyzowanie niektórych przedsięb. lub produkcji niektórych

towarów. Sytuacja konkurencyjna naszego kraju będzie trudniejsza po upływie pierwszego okresu przejściowego. W pięć lat po wejściu w życie Układu, tj. od 1 lutego 1999 r., cła obniżono 0 60% i dla większości towarów z państw Unii Europejskiej taryfy te nie będą istotnymi barierami wejścia na rynek polski. Obecnie Polska zachowa jedynie minimalne preferencje w zakresie stosowania ochrony celnej i niektóre bardzo ograniczone instrumenty pozataryfowe, których zastosowanie wymagać będzie zgody drugiej strony. Układ Europejski do minimum ogranicza możliwości jednostronnej ochrony przez RP rynku krajowego. Dotyczy to m. in. takich instrumentów protekcjonizmu państwowego., jak ustalanie kwot importowych, eksportowych oraz podwyższanie stawek celnych.

Polska może sięgać po nadzwyczajne środki protekcjonistyczne tylko w ściśle określonych sytuacjach. W związku z trudną sytuacją na rynku rolnym rząd zaplanował podjęcie w 1999 r. wielu działań z zakresu protekcjonizmu państwowego.. Planuje się ograniczenie importu i eksportu żywności, zmniejszenie kontyngentów oraz wprowadzenie nowych zasad ich rozdzielania. Umowa z WTO dopuszcza też czasowe podwyższanie ceł na tzw. Towary wrażliwe (np. mięso, zboże). W 1998 r. rząd RP skorzystał z tych uprawnień trzykrotnie, wprowadzając dodatkowe opłaty za wieprzowinę, pszenicę i kwiaty cięte.

W Polsce po 1989 r. umożliwiono podejmowanie eksperymentów gospodarczych w postaci specjalnych stref ekonomicznych, stref wolnocłowych lub stref łączących obie formy zwolnień, tj. podatkowych i celnych. Ustawa z dnia 20 października 1994 r. o specjalnych strefach ekonomicznych (Dz. U. Nr 123, poz. 600 ze zm.) określa formy zarządzania takimi strefami oraz szczegółowe zasady ich ustanawiania. Specjalną strefą ekonomiczną jest wyodrębniona zgodnie z przepisami ustawy niezamieszkała część terytorium RP, na której terenie może być prowadzona działalność gospodarcza na zasadach określonych ustawą. Strefy ekonomiczne mogą być ustanawiane w celu przyspieszenia rozwoju gospodarczego części terytorium kraju.

Oceniając ich funkcjonowanie w Polsce, należy zauważyć, iż dwie, tj. wolne obszary celne i specjalne strefy ekonomiczne, mają na podstawie obowiązujących aktów prawnych szansę na rozwój. Mimo zainteresowania problematyką otwierania działalności w takich obszarach, rozwój ich jest bardzo powolny; można przyjmować, iż dotychczasowe zachęty nie spełniają swojego zadania. Jednak rząd RP zapowiedział, że zgodnie z zaleceniami Unii Europejskiej nastąpi likwidowanie stref ekonomicznych, co będzie stopniowo realizowane. 3. Kontrola i nadzór państwa w gospodarce

Do zadań państwa należy m.in. ochrona mechanizmów rynkowych oraz uczestników obrotu gospodarczego. Stąd powinno ono posiadać właściwe instrumenty kontrolne i nadzorcze, aby sprawdzać przestrzeganie prawa w gospodarce. Brakuje podstawowej normy uprawniającej organy administracji gospodarczej do sprawowania kontroli i nadzoru nad działalnością gospodarczą. Zakres podmiotowy kontroli wskazują najczęściej przepisy prawa ustrojowego, które określają kompetencje organów administracji publicznej, sądów i NBP. Natomiast zakres przedmiotowy kontroli i nadzoru określają ustawy normujące różne zjawiska gospodarcze i finansowe.

Wyróżnia się kontrolę podejmowania działalności gospod. oraz kontrolę i nadzór nad prowadzeniem działalności gospod., kontrolę i nadzór właścicielski w gospodarce (wobec przedsięb. państwowych, państwowych jednostek gospodarczych nie będących przedsięb. państwowymi, w spółkach Skarbu Państwa lub z jego udziałem), kontrolę finansową, podatkową, skarbową, dewizową, kontrolę i nadzór gospodarki komunalnej, kontrolę i nadzór bankowy, nadzór ubezpieczeniowy, nadzór w zakresie publicznego obrotu papierami wartościowymi, kontrolę i nadzór na rynku praćy4'.

V PODEJMOWANIE I PROWADZENIE DZIAŁALNOŚCI GOSPOD.

1. Formy organizacyjno prawne

Artykuł 1 u.d.g. stanowi o swobodzie podejmowania i prowadzenia działalności gospod., połączonej z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa. Podejmowanie działalności gospod. może być: wolne, zakazane bezwzględnie, zakazane względnie, reglamentowane.

Określenie warunków dotyczy wymogów, których spełnienie jest konieczne, ponieważ wiążą się one z potrzebą zapewnienia działalności gospod. organizacji, bezpieczeństwa, ochrony, jakości, zgodności z innymi zjawiskami społecznymi itp. Przedsiębiorca, który nie może spełnić określonych prawem wymogów podejmowania i prowadzenia działalności gospod., nie powinien jej podejmować i prowadzić.

Rozróżnienie między wymogami i ograniczeniami w podejmowaniu działalności gospod. polega na tym, że wymogi ustanawia się i odnosi w zasadzie powszechnie, opierając się na kryteriach wyłącznie obiektywnych. Spełnienie wymogów ma zapewnić minimum organizacji i bezpieczeństwa dla prowadzenia działalności gospod. i jej rezultatów. Ograniczenia i reglamentacja podejmowania działalności gospod. mogą być związane zarówno z ustanowieniem szczególnych wymogów, jak i z wyborem oraz świadomością prowadzenia określonej polityki gospodarczej państwa. Ograniczenia nie muszą być związane z kryteriami obiektywnymi, ale nie mogą jednak od nich abstrahować, aby nie prowadzić do negacji zasady wolności gospodarczej. Udzielanie bowiem pozwoleń na podejmowanie działalności gospod. nie może stać się regułą w organizacji procesu gospodarowania, ponieważ przeczyłoby istocie gospodarki rynkowej.

Na przedsiębiorcach spoczywają różnego rodzaju obowiązki, niektóre mają charakter uniwersalny i odnoszą się do każdego przedsiębiorcy. Inne natomiast mają charakter szczególny i obciążają jedynie przedsiębiorcę konkretnego rodzaju działalności gospod.. Obowiązki uniwersalne są następujące: - zgłoszenie do ewidencji działalności gospod. lub rejestracji przedsiębiorcy, - zgłoszenie do rejestrów specjalnych, założenie rachunku bankowego, - prowadzenie rachunkowości, - oznaczenie siedziby i miejsca prowadzenia działalności gospod. oraz oznakowanie wyrobów wprowadzanych do obrotu, - spełnienie warunków prowadzenia działalności gospod. wynikające z przepisów budowlanych, sanitarnych, przeciwpożarowych i ochrony środowiska, - spełnienie wymogów związanych z zapewnieniem w działalności gospod. odpowiednich kwalifikacji zawodowych. Państwo ze względu na swoje funkcje zainteresowane jest prawidłową organizacją działalności gospod.. Dlatego też dba o stworzenie określonego porządku prawnego, z którego wynika, w jakim zakresie przedsiębiorca ma swa bodę w organizacji podejmowanej działalności gospod.. Udział państwa w tworzeniu różnych form organizacyjno prawnych prowadzenia działalności gospod. wiąże się z dążeniem do pogodzenia wolności gospodarczej z bezpieczeństwem działalności gospod. i obrotu prawnego.

Swoboda wyboru formy organizacyjno prawnej prowadzenia działalności gospod. w RP polega na tym, iż obejmuje możliwość zastosowania każdej formy, która nie jest przez prawo zakazana dla danych przedsiębiorców, dla pewnych rodzajów działalności gospod. bądź w ogóle. Oznacza to również, że działalność gospodarczą można prowadzić także w sposób, który nie tworzy określonej przez prawo formy organizacyjnej (np. prowadzenie przez osobę fizyczną dużego przedsięb. na zasadzie wpisu do ewidencji działalności gospod. albo też tworzenie konsorcjum lub holdingu).

W Polsce działalność gospodarcza (publiczna) jest prowadzona w różnych formach, zarówno obejmujących spółki handlowe, jak i dotyczące tworzenia jednostek organizacyjnych, stanowiących same w sobie formy prowadzenia działalności gospod. (np. przedsięb. państwowe, jednostki i zakłady budżetowe, państwowe fundusze celowe, instytucje kultury). Swoboda wyboru formy organizacyjno- prawnej prowadzenia działalności gospod. jest w pewnych warunkach niemożliwa, ponieważ prawo polskie przewiduje nakaz zastosowania wskazanej formy dla określonego rodzaju działalności gospod. lub dla pewnej kategorii przedsiębiorców. Nakaz ten dotyczy głównie formy spółki akcyjnej. Prawo również nakazuje zastosowanie innych form prawnych prowadzenia działalności gospod., nie pozostawiając wyboru formy (np. państwowe przedsięb. użyteczności publicznej Poczta Polska) .

Formy prawne działalności gospod., pozostające do wyboru osób fizycznych, są ograniczone, jeśli osoba fizyczna prowadzi wymienioną działalność jako samodzielny podmiot prawa. W grę wchodzić może jedynie działalność prowadzona w formie nie normowanej i nazwanej przez prawo, a więc: - bez wpisu do ewidencji działalności gospod., - na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospod. w formie przedsięb..

Działalność gospodarcza, podejmowana przez przedsiębiorców będących osobami prawnymi lub jednostkami organizacyjnymi w obrocie gosp., może dotyczyć podmiotów prawa gospodarczego publicznego i prawa gospodarczego prywatnego. Mogą je wykonywać jako zajęcie o charakterze podstawowym i ubocznym.

Związek między istotą i celami danej osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej a charakterem podejmowanej przez nią działalności gospod. ma duże znaczenie dla kwestii formy organizacyjno prawnej prowadzenia tej działalności. Są osoby prawne i jednostki organizacyjne, które nie stanowią równocześnie form organizacyjno prawnych prowadzenia działalności gospod., mogą natomiast prowadzić taką działalność i w tym celu mają możliwość dokonywania wyboru spośród form określonych przez prawo. Do takich osób prawnych należą: Skarb Państwa, gmina oraz związki gmin, stowarzyszenia zwykłe i zarejestrowane, związki zawodowe, związki wyznaniowe, fundacje, organizacje samorządu gospodarczego i zawodowego. Nie mogą one prowadzić działalności gospod. na podstawie zgłoszenia i wpisu do ewidencji działalności gospod.. Muszą natomiast sięgać do form organizacyjnych, które trzeba dopiero utworzyć lub przystąpić do już istniejących. Są osoby prawne lub jednostki organizacyjne, które stanowią przede wszystkim formy organizacyjne prowadzenia działalności gospod.. Są nimi np.: jednoosobowe spółki kapitałowe Skarbu Państwa, przedsięb. państwowe, banki państwowe, przedsięb. mieszane, komunalne spółki prawa handlowego, spółki kapitałowe, spółdzielnie.

Prawo polskie stwarza zagranicznym przedsiębiorcom działającym w naszym kraju możliwość wyboru następujących form organizacyjno prawnych: spółki komandytowoakcyjne, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w tym jednoosobowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne, przedstawicielstwa.

Formy organizacyjno prawne prowadzenia wspólnej działalności gospod. mogą obejmować współdziałanie przedsiębiorców. Umożliwia ono nie tylko lepszą realizację przyjętych celów gospodarczych, ale również pozwala uniknąć wielu problemów, które powstają przed przedsiębior- cami działającymi samodzielnie. Współdziałanie przedsiębiorców w warunkach gospodarki rynkowej jest wyrazem swobody, z jakiej korzystają przedsiębiorcy. Współdziałanie może mieć różne postacie, opiera się ono przede wszystkim na umowach między zainteresowanymi przedsiębiorcami; wyróżnia się w tym zakresie: umowy o wspólne przedsięwzięcia, umowy kooperacyjne i umowy koordynacyjne.

Wspólna działalność gospodarcza może być organizowana przez przedsiębiorców reprezentujących różne typy własności i działających w różnych formach organizacyjnoprawnych; możliwe są w tym zakresie takie konfiguracje, jak np. między przedsiębiorcami krajowymi a zagranicznymi lub tylko w obrębie jednej lub drugiej grupy.

2. Ogólna charakterystyka przedsięb. państwowych, spółek, spółdzielni, agencji państwowych, działalności gospod. gmin

Na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsięb. państwowych (tekst jedn. Dz. U. z 1991 r. Nr 18, poz. 80 ze zm.) przedsięb. państwowe jest samodzielnym, samorządnym i samofinansującym się przedsiębiorcą posiadającym osobowość prawną.

przedsięb. państwowe mogą być tworzone jako: przedsięb. działające na zasadach ogólnych, - przedsięb. użyteczności publicznej.

przedsięb. państwowe tworzą: naczelne lub centralne organy administracji państwowej, Narodowy Bank Polski i banki państwowe, w uzasadnionych wypadkach inny organ państwowy. Akt o utworzeniu przedsięb. określa jego nazwę, rodzaj, siedzibę i przedmiot działania. Statut przedsięb. reguluje strukturę organizacyjną przedsięb., a także tworzenie zakładów, system kontroli wewnę- trznej, stosunki prawne między jednostkami organizacyjnymi wchodzącymi w skład przedsięb. oraz zasady występowania w stosunkach prawnych z innymi jednostkami organizacyjnymi. Statut uchwala ogólne zebranie pracowników na wniosek dyrektora przedsięb. Zatwierdzenia przez organ

założycielski wymagają natomiast statuty przedsięb. użyteczności publicznej i innych określonych w art. 13 ust. 1 pkt 2-4 ustawy o przedsięb. państwowych.

Organami przedsięb. państwowego. są: ogólne zebranie pracowników (delegatów), rada pracownicza, dyrektor przedsięb.. Rada pracownicza przedsięb. za zgodą ogólnego zebrania pracowników (delegatów) może wystąpić do organu założycielskiego o powierzenie zarządzania przedsięb. państwowym osobie fizycznej lub prawnej. Decyzję taką może także podjąć organ założycielski z urzędu. Przed zawarciem umowy powinien jednak uzyskać opinię od samorządu załogi przedsięb.. Powierzenie zarządzania następuje w drodze umowy zawartej na czas oznaczony, nie krótszy niż trzy lata, między Skarbem Państwa, reprezentowanym przez organ założycielski, a zarządcą. Umowa o zarządzanie przedsięb. powinna określać w szczególności: obowiązki zarządcy, zasady wynagradzania zarządcy, kryteria oceny efektywności zarządzania, odpowiedzialność za powierzone przedsięb..

Z chwilą objęcia obowiązków przez zarządcę organy samorządu załogi ulegają rozwiązaniu z mocy prawa, organ założycielski odwołuje dyrektora przedsięb., zarządca przejmuje kompetencje organów samorządu załogi i dyrektora przedsięb., z wyjątkiem: prawa sprzeciwu wobec decyzji organu założycielskiego, przyjmowania i zatwierdzania sprawozdania finansowego, dokonywania podziału na fundusze wygospodarowanego zysku przez przedsięb. oraz zasad wykorzystywania tych funduszy. W przedsięb. państwowym, w którym zarządca objął swoje obowiązki, organ założycielski ustanawia radę nadzorczą i powierza jej wykonywanie stałego nadzoru nad działalnością przedsięb.. Pracownicy przedsięb. wybierają jedną trzecią składu rady nadzorczej.

Organ założycielski może rozwiązać umowę o zarządzanie przedsięb. w określonych warunkach nawet ze skutkiem natychmiastowym. Organ założycielski dokonuje kontroli i oceny działalności przedsięb. oraz pracy dyrektora, ma także prawo władczego wkraczania w sprawy przedsięb., ale tylko w wypadkach przewidzianych przepisami ustawowymi. Akt o utworzeniu przedsięb. może przewidzieć, że uprawnienia organu założycielskiego w zakresie nadzoru mogą być przekazane powołanej przez ten organ radzie nadzorczej.

Organ założycielski ma prawo nałożyć na przedsięb. obowiązek wprowadzenia do planu przedsięb. zadania lub wyznaczyć przedsięb. zadania poza planem, jeżeli jest to niezbędne ze względu na potrzeby obrony kraju, w wypadku klęski żywiołowej bądź w celu wykonania zobowiązań międzynarodowych.

Organ założycielski w razie stwierdzenia, że decyzja dyrektora jest sprzeczna z prawem, wstrzymuje jej wykonanie oraz zobowiązuje dyrektora do jej zmiany lub cofnięcia. Dyrektorowi przedsięb. oraz radzie pracowniczej przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu w stosunku do decyzji podjętych wobec przedsięb. przez organ sprawujący nad nim nadzór. Sprzeciw wraz z uzasadnieniem wnosi się do organu, który decyzję wydał, w terminie siedmiu dni od daty jej przekazania. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonanie decyzji.

Jeżeli przedsięb. prowadzi działalność ze stratą lub zysk po opodatkowaniu nie wystarcza na zapłacenie dywidendy obligatoryjnej, organ założycielski w porozumieniu z Ministrem Finansów może wszcząć postępowanie naprawcze, ustanawiając nad przedsięb. zarząd komisaryczny. Od tej decyzji nie przysługuje sprzeciw. Zarząd komisaryczny ustanawia się na czas oznaczony. Ustanowienie zarządu komisarycznego i jego uchylenie podlega wpisowi do rejestru przedsięb.. Organ założycielski wyznacza i odwołuje osobę sprawującą zarząd komisaryczny. Z chwilą usta- nowienia zarządu komisarycznego organy przedsięb. ulegają rozwiązaniu, organ założycielski odwołuje dyrektora przedsięb.. Kompetencje organów przedsięb. przechodzą na osobę sprawującą zarząd komisaryczny, która niezwłocznie po jego ustanowieniu jest obowiązana przedstawić organowi założycielskiemu program naprawy przedsięb. do zatwierdzenia. Zarząd komisaryczny może być w każdej chwili uchylony. W wypadku gdy funkcje organu założycielskiego pełni wojewoda, uprawnienia Ministra Finansów wykonuje dyrektor właściwej izby skarbowej. 2.1. Spółki

Spółka jest prawną formą współdziałania dwóch lub większej liczby osób dla osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego. Prawo dopuszcza również możliwość tworzenia i funkcjonowania niektórych spółek z udziałem jednego

wspólnika (spółki jednoosobowe), a także powoływania ich dla celów niegospodarczych. Spółki odgrywają ważną rolę w stosunkach gospodarczych państw o gospodarce rynkowej. W formie spółek występuje większość przedsięb. przemysłowych, handlowych, usługowych, transportowych i innych, a także banków, instytucji ubezpieczeniowych itd.

Na gruncie większości ustawodawstw spółki dzielą się na cywilne (spółki prawa cywilnego) i handlowe (spółki prawa handlowego). Spółki handlowe są wykorzystywane jako prawne formy prowadzenia profesjonalnej działalności gospod.. W polskim prawie podział ten formalnie ma rów- nież podstawy, ale jego praktyczne znaczenie jest obecnie znikome. Przyczyną tego stanu rzeczy jest sposób uregulowania spółki cywilnej w k.c. W ujęciu przepisów tego kodeksu spółka cywilna upodobniła się znacznie do spółki jawnej.

Aktualny jest podział spółek handlowych na spółki osobowe i kapitałowe. Do spółek osobowych należą: spółka jawna i spółka komandytowa, a do spółek kapitałowych spółka z ogra- niczoną odpowiedzialnością i spółka akcyjna. Spółka cywilna, pochodząca z innego obszaru regulacji prawnej, wskazuje cechy spółki osobowej i dlatego zaliczanie jej do tej grupy obok osobowych spółek handlowych jest uzasadnione.

Podstawę prawną działalności spółek stanowią przepisy k.c. i utrzymane w tym zakresie przepisy k.h.

Pomiędzy spółkami osobowymi i kapitałowymi zachodzi wiele istotnych różnic, które znajdują wyraz z jednej strony w przepisach kodeksowych odnoszących się do spółek, z drugiej zaś w sposobie, w jaki poszczególne rodzaje spółek funkcjonują w praktyce. Niektóre z nich są następujące:

1. Spółki kapitałowe są wyposażone w osobowość prawną (są osobami prawnymi). Spółki osobowe nie mają osobowości prawnej (nie są osobami prawnymi), czyli nie są podmiotami na gruncie prawa cywilnego. Niektóre spółki osobowe mają jednak pewne cechy osób prawnych, na przykład zdolność zaciągania zobowiązań (art. 81 k.h.).

2. Struktura organizacyjna spółki kapitałowej jest w pewnym stopniu określona przepisami k.h. i swoboda wspólników w jej kształtowaniu jest ograniczona. W szczególności spółka kapitałowa musi posiadać przynajmniej niektóre organy przewidziane przepisami (zgromadzenie wspólników, zarząd). Spółka może mieć dowolną strukturę organizacyjną określoną przez wspólników w umowie spółki.

3. Majątek spółki w spółce kapitałowej stanowi własność spółki. W spółce osobowej majątek spółki jest współwłasnością wspólników. Jest to majątek wydzielony, a więc odrębny od majątku wspólników, służący tylko spółce, przeznaczony na jej cele, ale nie będący jej własnością.

4. W spółkach kapitałowych jest, konieczne zgromadzenie przez wspólników i wniesienie do spółki kapitału w oznaczonej wysokości (np. w spółce akcyjnej co najmniej 100 000 złotych). W spółkach osobowych wysokość kapitału jest dowolna, ponadto zaś wkład wspólnika może mieć inną postać, np. obowiązku świadczenia pracy.

5. Prowadzenie spraw spółki w spółkach kapitałowych należy do organów spółki, przede wszystkim zarządu, wspólnicy nie mają na nie bezpośredniego wpływu. W spółkach osobowych prowadzenie spraw spółki należy bezpośrednio do wspólników.

6. Reprezentowanie spółki w stosunkach z innymi podmiotami prawa, a więc przede wszystkim zawieranie umów w spółkach kapitałowych należy do zarządu spółki. W spółkach osobowych spółkę reprezentują wspólnicy.

7. Skład osobowy w spółkach kapitałowych ma drugorzędne znaczenie, a do istotnych cech tych spółek należy jej płynność, co umożliwia zasada, że akcje (udziały)w spółkach kapitałowych są zbywalne. W spółkach osobowych skład wspólników odgrywa istotną rolę i jest w zasadzie trwały.

8. Odpowiedzialność za zobowiązania spółki w spółkach kapitałowych ponosi jedynie spółka. W spółkach osobowych za zobowiązania spółki odpowiadają wspólnicy.

Przedstawione różnice ujmują ogólny kierunek uregulowań prawnych, mających zastosowanie do spółek osobowych i kapitałowych.

W działalności spółek handlowych mają zastosowanie utrzymane w mocy przepisy k.h. o trzech szczególnych instytucjach prawnych obrotu gospodarczego, a mianowicie rejestrze

handlowym, firmie i prokurze (do 1 stycznia 2001 r. zgodnie z art. 61 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym Dz. U. Nr 121, poz. 769) .

W ostatnim okresie są podejmowane prace nad nowym prawem o spółkach handlowych. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego w 1998 r. przedstawiła projekt ustawy Prawo spółek handlowych, opracowany przez S. Sołtysińskiego, A. Szajkowskiego, A. Szumańskiego i opublikowany w "Studiach Prawniczych" nr 1-2/ 135-136/ z 1998 r., s. 7-173, wraz z uzasadnieniem oraz nową wersję projektu z dnia 27.01.1999 r. opublikowaną m.in. w "Prawo spółek. Komentarze. Praktyka. Orzecznictwo" z 1999 r., nr 3. Nad przedstawionym projektem toczy się dyskusja w środowisku prawniczym, ma on również zostać poddany ocenie ekspertów niemieckich m.in. co do stopnia dostosowania jego rozwiązań do prawa Unii Europejskiej. 2.2. Spółdzielnie

Spółdzielnie jako przedsiębiorcy odgrywają ważną rolę w stosunkach gospodarczych, niektóre bowiem rodzaje spółdzielni dysponują znacznym potencjałem ekonomicznym, organizacyjnym i wykonują zadania istotne zarówno z punktu widzenia interesów zrzeszonych członków, jak i interesu ogólnospołecznego. W okresie transformacji gospodarczej spółdzielczość przechodzi również wiele przeobrażeń. Istotą zmian prawnych, które się już dokonały, jest odzyskanie przez spółdzielnie pełnej samodzielności. Zmianie uległa także rola spółdzielni jako przedsiębiorców.

Na podstawie ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz. U. z 1995 r., Nr 54, poz. 288 ze zm.) spółdzielnia jest dobrowolnym zrzeszeniem nieograniczonej liczby osób o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, która w interesie swoich członków prowadzi wspólną działalność gospodarczą. Spółdzielnia może także prowadzić działalność społeczną, oświatową, kulturalną na rzecz swoich członków i ich środowiska. Majątek spółdzielni jest prywatną własnością jej członków. W definicji spółdzielni wydzielić można charakterystyczne jej cechy: zrzeszeniowy charakter, dobrowolność, zmienny skład osobowy, zmienny fundusz udziałowy, prowadzenie wspólnej działalności gospod. w interesie członków, możliwość prowadzenia działalności społecznej i kulturalno-oświatowej. Samodzielność nie wynika z definicji, ale spółdzielnia ją posiada w granicach zakreślonych przez prawo spółdzielcze, inne ustawy i zarejestrowany statut. Cechą charakterystyczną spółdzielni, różniącą ją m.in. od spółek kapitałowych, jest to, że każdy członek przy podejmowaniu uchwał dysponuje jednym głosem, bez względu na liczbę posiadanych udziałów. Decyduje więc większość osób, a nie większość kapitałowa. Członkowie nie odpowiadają za długi spółdzielni.

Spółdzielnia należy do osób prawnych typu zrzeszeniowego (korporacji) powstających z inicjatywy członków, a nie w drodze decyzji organu państwowego.. Do założenia spółdzielni jest więc potrzebny wyraz woli zrzeszających się członków. Członkowie założyciele uchwalają i podpisują statut oraz wybierają te jej organy, których wybór według statutu należy do walnego zgromadzenia. Po zorganizowaniu spółdzielni zarząd występuje do sądu gospodarczego z wnioskiem o wpisanie spółdzielni do rejestru spółdzielni i ich związków. Z chwilą zarejestrowania spółdzielnia staje się osobą prawną, uzyskuje zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych. Jako podmiot prawa może być właścicielem majątku, zawierać umowy i dokonywać jednostronnych czynności prawnych, co na płaszczyźnie prawa cywilnego umożliwia jej prowadzenie działalności gospod..

Organami spółdzielni są: walne zgromadzenie, rada nadzorcza, zarząd, zebrania grup członkowskich. Wymienione organy są wybierane w głosowaniu tajnym spośród nieograniczonej liczby kandydatów. Walne zgromadzenie jest najwyższym organem spółdzielni, organem uchwałodawczym decydującym w istotnych sprawach spółdzielni. Rada nadzorcza jest organem powołanym do sprawowania kontroli i nadzorowania działalności spółdzielni. Zarząd jest organem kierującym działalnością spółdzielni i reprezentującym ją na zewnątrz.

W związku z transformacją gospodarczą spółdzielnie rozpoczęły przekształcanie się w spółki kapitałowe. Zmiany te dotyczą przede wszystkim tych spółdzielni, które postanowiły podjąć działalność zagraniczną. Forma spółki akcyjnej jest bardziej wiarygodna dla partnerów zagranicznych. W szczególności chodzi tu o fakt, że w spółdzielni każdy jej członek ma takie samo prawo głosu niezależnie od wielkości udziałów. W spółce akcyjnej wspólnik ma tyle głosów, ile zakupił akcji. Dlatego też coraz częstsza jest praktyka przekształcania spółdzielni w spółkę akcyjną (likwidacja spółdzielni i tworzenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) . 2.3. Agencje państwowe

W Polsce w ostatnich latach tworzono organizacje o specyficznym charakterze; są to tzw. agencje państwowe. Spełniają one ważną, choć niekiedy kontrowersyjną rolę w dziedzinie przemysłu, rolnictwa, handlu i wojskowości'3.

Określenie agencja państwowa jest stosowane wobec instytucji utworzonej na podstawie przepisów ustawy lub założonej przez naczelny organ administracji państwowej w formie spółki akcyjnej w celu wykonywania przez tę instytucję zadań na rzecz państwa w zakresie udzielonej jej kompetencji i pełnomocnictw. Agencje te wykonują zadania w sferze gospodarczej i społecznej, w sytuacji gdy pojawiają się tam specyficzne problemy dotyczące dużej grupy przedsiębiorców. Ze względu na złożoność tych problemów nie mogą być one rozwiązywane wyłącznie tylko za pomocą ogólnych narzędzi polityki ekonomicznej i społecznej. Agencje państwowe posiadają osobowość prawną i prowadzą samodzielnie gospodarkę finansową. Pełnią funkcje doradcze w stosunku do naczelnych organów administracji państwowej. Niektóre z agencji wykonują również funkcje realiza- torskie w stosunku do zadań organów założycielskich lub zadań wynikających z właściwych ustaw.

W RP funkcjonuje kilka agencji państwowych powołanych na podstawie ustawy. Są to m.in.: 1. Państwowa Agencja Atomistyki, powołana na mocy ustawy z dnia 10 kwietnia 1986 r. prawo

atomowe (Dz. U. Nr 12, poz. 70 ze zm. ) ; 2. Agencja Rynku Rolnego, powołana przez ustawę z dnia 7 czerwca 1990 r. o utworzeniu Agencji

Rynku Rolnego (Dz. U. Nr 39, poz. 233); " M. Zdyb: op. cit., s. 554-556. 82 83

3. Państwowa Agencja Radiokomunikacyjna, powołana na mocy ustawy z dnia 23 listopada 1990 r. o łączności (Dz. U. Nr 86, poz. 504 ze zm.);

4. Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, powołana na mocy ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw (tekst jedn. Dz. U. z 1995 r., Nr 57, poz. 299);

5. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, powołana na mocy ustawy z dnia 23 grudnia 1993 r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn. Dz. U. z 1994 r., Nr 1, poz. 2 ze zm.);

6. Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad, powołana na mocy ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych (Dz. U. Nr 127, poz. 627);

7. Agencja Techniki i Technologii, powołana na mocy ustawy z dnia 12 kwietnia 1996 r. o utworzeniu Agencji Techniki i Technologii (Dz. U. Nr 86, poz. 433);

8. Agencja Prywatyzacji, powołana na mocy ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o urzędzie Ministra Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 106, poz. 493).

Status prawny agencji państwowych jest zróżnicowany, niektóre funkcjonują jako zakłady budżetowe, a pozostałe działają w formie spółki akcyjnej. Różne są także formy nadawania statutów tym agencjom (na podstawie rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów lub postanowienia naczelnego organu administracji państwowej ) .

Niezależnie od agencji państwowych powołanych na mocy ustaw funkcjonują również, w formie spółek jednoosobowych Skarbu Państwa, agencje powołane przez naczelne organy administracji państwowej. Są to:

1. Państwowa Agencja Restrukturyzacji Górnictwa. 2. 2. Państwowa Agencja Informacyjna. 3. Agencja Rozwoju Gospodarczego/Polski Fundusz Gwarancyjny. 4. Krajowa Agencja Poszanowania Energii. 5. Agencja Rozwoju Przemysłu.

Cechą charakterystyczną agencji państwowych jest to, iż funkcjonując najczęściej w formie spółki akcyjnej, realizują zadania z zakresu administracji publicznej. Niektóre z nich mają szeroki zakres władczego działania przy wykorzystaniu decyzji administracyjnych. W tych sytuacjach, o ile ustawy regulujące status tych agencji nie stanowią inaczej, stosuje się przepisy k.p.a.44 2.4. Działalność gospodarcza gmin

Gminy posiadają osobowość prawną. Gmina oraz inna komunalna osoba prawna może prowadzić działalność gospodarczą wykraczającą poza zadania o charakterze użyteczności publicznej wyłącznie w przypadkach określonych w odrębnej ustawie.

Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 1997 r. Nr 9, poz. 43 ze zm.) przyjmuje zasadę, według której zadania o charakterze użyteczności publicznej, to takie, których celem jest bieżące i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludności w drodze świadczenia usług powszechnie dostępnych.

Ustawa o samorządzie terytorialnym z dnia 8 marca 1990 r. (jedn. tekst Dz. U. z 1996 r. Nr 13, poz. 74 ze zm.) nie określała form organizacyjno prawnych, w jakich miałaby być prowadzona działalność gospodarcza. Faktycznie była ona (jest) realizowana zarówno przez jednostki posiadające osobowość prawną (przedsięb.), jak i jednostki takiej osobowości nie posiadające (zakłady administracyjne). Obecnie przedsięb. komunalne, w stosunku do których rada gminy do 30 czerwca 1997 r. nie postanowiła o wyborze formy organizacyjno prawnej lub o ich prywatyzacji, uległy z mocy prawa z dniem 1 lipca 1991 r. przekształceniu w jednoosobowe spółki gminy. Spółka taka (o ile przepisy nie stanowią inaczej) wstępuje we wszystkie stosunki prawne, których podmiotem było przedsięb. komunalne. Dla gospodarczej działalności komunalnej ustawa przewiduje w szczególności dwie formy, tj. formę komunalnego zakładu budżetowego oraz spółki z udziałem gminy.

Gminne, powiatowe lub wojewódzkie jednostki budżetowe lub zakłady budżetowe tworzą, łączą i likwidują organy stanowiące jednostki samorządu terytorialnego.

Gmina może tworzyć spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjne, a także przystępować do takich spółek. Dopuszcza się możliwość tworzenia i przystępowania gminy do wyżej wymienionych spółek również poza sferą użyteczności publicznej. Konieczne jest jednak wystąpienie łączne dwu przesłanek: istnieją nie zaspokojone potrzeby wspólnoty samorządowej na rynku lokalnym i występujące w gminie bezrobocie w znacznym stopniu wpływa ujemnie na poziom życia wspólnoty samorządowej.

Zasady dotyczące prowadzenia komunalnej działalności gospod. przez gminy odnoszą się także do związków międzygminnych oraz w ramach porozumień komunalnych. Gmina może powierzyć wykonywanie zadań z zakresu gospodarki komunalnej osobom prawnym, osobom fizycznym oraz jednostkom nie posiadającym osobowości prawnej w drodze umowy na zasadach ogólnych z zastosowaniem przepisów ustawy o zamówieniach publicznych.

VI. REGLAMENTACJA DZIAŁALNOŚCI GOSPOD.

1. Koncesjonowanie działalności gospod. Podejmowanie działalności gospod. może być ograniczane przez państwo, stanowi to wyjątek

od zasady wolności gospodarczej. Ograniczenia mogą wynikać z następujących powodów: ważny interes państwa, zagrożenie dla życia i zdrowia ludzkiego, niebezpieczeństwo pojawienia się zjawisk patologicznych zagrażających ładowi publicznemu, konieczność aktywnej kontroli działalności ze względu na różnego rodzaju niebezpieczeństwa. Ograniczenia związane z podejmowaniem niektórych rodzajów działalności nie mają charakteru bezwzględnego, podlegają uchyleniu w ramach funkcjonowania systemu koncesji i pozwoleń.

Koncesja jest formą reglamentacji działalności gospod. przez państwo, wyraża także akt zgody władzy publicznej na podjęcie i prowadzenie działalności gospod. przez danego przedsiębiorcę. Ma ona też cechy pozwolenia, lecz jednocześnie różni się od zezwolenia tym, że jest udzielana w pewnym tylko zakresie działalności gospod. oraz z odrębnych powodów i dla szczególnych celów, co uzasadnia także zastosowanie specjalnego trybu postępowania przy udzielaniu koncesji. Pojęcie koncesji dotyczy aktu administracyjnego:

1) wyrażenia przez państwo (właściwy jego organ) zgody na podjęcie i prowadzenie działalności gospod. zastrzeżonej prawnie na rzecz państwa przez niepaństwowych przedsiębiorców na podstawie ustawowych przepisów prawnych określających warunki i tryb koncesjonowania;

2) ustalającego prawo do podjęcia i prowadzenia tej działalności nie tylko według zasad określonych w prawie obowiązującym, lecz także na warunkach ustalonych w koncesji;

3) wydanego wyłącznie na wniosek zainteresowanego z zapewnieniem ochrony prawnej koncesji.

Zasady koncesjonowania zostały określone w art. 11 ust. 2 i 3 u.d.g. oraz w przepisach innych ustaw, które wymieniają dziedziny działalności gospod. objętej koncesjonowaniem. Z punktu widzenia przepisów określających konstrukcję koncesji i tryb jej udzielania, odmowy, cofania, ograniczania itd. podstawowe znaczenie mają przepisy zawarte w u.d.g. i w aktach wykonawczych do tej ustawy. Koncesjonowanie niektórych dziedzin. odbywa się wyłącznie na podstawie przepisów u.d.g., czyli bez udziału przepisów wykonawczych lub przepisów innych ustaw (np. art. 11 ust. 1 pkt 2a, 10, 11, 13 u.d.g.).

Przepisy u.d.g. wprowadzają koncesjonowanie jako wyjątek od swobody podejmowania działalności gospod., tworzą podstawy prawne do regulowania zasad udzielania koncesji w niektórych dziedzinach na podstawie odrębnych przepisów prawnych (art. 11 ust. 3-7), tworzą również podstawy prawne do wydawania aktów wykonawczych do u.d.g. w zakresie dotyczącym trybu koncesjonowania (art. 20 ust. 3a i 7 oraz 22b), określają także konstrukcję i procedurę koncesjonowania.

Ustawodawca może określić warunki podmiotowe ubiegania się o koncesję; ujęcie to jest podyktowane względami przedmiotowymi i nie godzi w zasadę równości praw przedsiębiorcówo8.

2. Zezwolenia na prowadzenie działalności gospod.

Zezwolenie oznacza stosunek prawny, jaki zachodzi między organami państwowymi lub samorządowymi a przedsiębiorcami, którego treścią jest przyznanie im uprawnienia do działalności gospod. w formie, kierunku i rozmiarach ustalonych w sposób możliwy do przyjęcia ze względu na interes publiczny. Zezwolenie stanowi więc uchylenie ogólnego zakazu prowadzenia danego rodzaju działalności gospod. w stosunku do przedsiębiorcy, który je uzyskało'.

Różnice między koncesją a zezwoleniem polegają na tym, że: 1) zezwolenia nie oznaczają rezygnacji z monopolu państwowego. i najczęściej dotyczą działalności

gospod. nie objętej monopolem; 2) zezwolenia są wydawane w wyniku sprawdzenia możliwości uchylenia zakazu wykonywania

działalności gospod., który został ustanowiony ze względu na ochronę życia i zdrowia ludzkiego, bezpieczeństwa i porządku publicznego, tajemnicy państwowej, zobowiązań międzynarodowych itp.;

3) o zezwolenia mogą ubiegać się nie tylko przedsiębiorcy niepaństwowi, chociaż dostępność w uzyskaniu zezwolenia może być zróżnicowana ze względu na właściwości podmiotowe;

4) obowiązek uzyskiwania zezwoleń na poszczególne rodzaje działalności określają odrębne ustawy uchwalone zarówno przed 1 stycznia 1989 r., jak i potem;

5) warunki uzyskania zezwoleń określają odrębne ustawy w sposób zróżnicowany, odpowiednio do specyfiki gospodarczej, której dotyczą;

6) zezwolenia wydają nie tylko naczelne lub centralne organy administracji, lecz także terenowe organy administracji rządowej, organy gminy oraz starostowie (na działalność gospodarczą zagranicznych osób prawnych i fizycznych w zakresie drobnej wytwórczości);

7) udzielanie zezwoleń następuje w trybie przepisów k.p.a. zmodyfikowanych niekiedy przepisami szczególnymi;

8) niezależnie od przyjętej nazwy zezwolenia są decyzjami administracyjnymi i podlegają ochronie oraz wzruszeniu według zasad przyjętych w przepisach k.p.a. zezwolenia mają zarówno charakter decyzji związanej, jak i mogą być wydane na podstawie swobodnego uznania;

9) wydanie zezwolenia na prowadzenie niektórych rodzajów działalności gospod. wiąże się przede wszystkim z wyrażeniem zgody na utworzenie w sensie prawnym pewnej organizacji (jednostki gospodarczej), za pomocą której można prowadzić działalność objętą zezwoleniem (np. banku, zakładu ubezpieczeń);

Wymóg uzyskiwania zezwoleń może być ustanowiony tylko w ustawie. Aktualnie są wymagane zezwolenia na działalność: wytwórczą, eksploatacyjną, hodowlaną, transportową, handlową, magazynową, usługową i inną.

Z punktu widzenia przyczyn, dla których ustanowiono obowiązek uzyskiwania zezwoleń, wyróżnia się dwie sytuacje. Jedna odnosi się do chęci zapewnienia bezpieczeństwa życia i zdrowia ludzkiego w toku wykonywanej działalności gospod. lub w związku z nią, druga natomiast dotyczy potrzeby zapewnienia bezpieczeństwa obrotu prawnego przez postawienie wymogów dotyczących kwalifikacji zawodowych, urządzeń technicznych, lokalowych, kapitałowych itp. Przyczyny te mogą występować łącznie. Niekiedy wchodzą w grę także przyczyny natury fiskalnej, a w niektórych wypadkach mamy do czynienia z rezygnacją państwa z wykonywania monopolu].

Wymóg uzyskiwania zezwoleń wprowadzono przede wszystkim ze względów przedmiotowych. Ustawy, w których ustanowiono zezwolenia, przestrzegają zasadę dostępności działalności gospod. dla każdego na równych prawach, chociaż czynią od niej wyjątki. Wyjątki są określone w sposób zarówno bezpośredni poprzez wskazanie podmiotów, które mogą lub nie mogą ubiegać się o wydanie zezwolenia, jak i pośredni poprzez takie określenie warunków podejmowania i prowadzenia działalności gospod., które czyni ją dostępną dla jednych, a niedostępną dla drugich bądź też utrudnioną dla trzecich. Wymogi stawiane przez prawo niektórym rodzajom działalności gospod. są formułowane ze względu na wartości i interesy szersze niż dobro przedsiębiorców zamierzających prowadzić te działalność.

Warto podkreślić, iż system koncesyjny pozwala na nie wyrażenie zgody na prowadzenie działalności bez podania przyczyny. Zezwolenie natomiast wymusza wydanie takiej zgody, jeśli starający się o nią przedsiębiorca spełnił wszystkie warunki przewidziane przez prawo. VII. POST~POWANIE W SPRAWACH O PROWADZENIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ 1. Postępowanie ewidencyjne

W art. 8 ust. 1 u.d.g. przyjęto zasadę, że podjęcie działalności gospod. przez osoby fizyczne i jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej wymaga, z pewnymi wyjątkami (art. 9-10), zgłoszenia do ewidencji działalności gospod.. Jest to jeden ze sposobów ujęcia przez organ administracji publicznej zamiaru lub faktu podjęcia działalności gospod.. Powody, dla których wprowadza się tego rodzaju obowiązek, są różne, dlatego też istnieją zróżnicowane sposoby rejestrowania faktu prowadzenia działalności gospod.. Obejmują one także odrębną procedurę i mają różne znaczenie prawne''.

Obowiązek wymieniony w art. 8 ust. 1 u.d.g. polega na tym, że nie obejmuje on wszystkich przedsiębiorców ani też nie odnosi się do każdego rodzaju działalności gospod. (art. 9-10), gdyż w pewnych sytuacjach zgłoszenie do ewidencji ma charakter fakultatywny i staje się uprawnieniem przedsiębiorcy. Obowiązek zgłoszenia do ewidencji nie obejmuje działalności gospod., do której nie stosuje się przepisów u.d.g.

Do postępowania ewidencyjnego stosuje się przepisy rozdziału 2 u.d.g., a w zakresie nie uregulowanym w ustawie znajduje zastosowanie k.p.a.

Akt wpisania do ewidencji działalności gospod. jest uznawany za czynność materialno- techniczną. W art. 15 ust. 1 u.d.g. stwierdza się, że wpisu do ewidencji dokonuje się stosownie do zgłoszenia. Wpisy do ewidencji są jawne, czyli każda osoba zainteresowana ma prawo przeglądania ewidencji działalności gospod. oraz sporządzania z niej wypisów i odpisów. Zgłoszenie do ewidencji powinno zawierać (art. 16 ust. 1 u.d.g.):

1) oznaczenie przedsiębiorcy i jego siedziby (miejsce zamieszkania), a w razie ustanowienia pełnomocników do dokonania czynności prawnych w imieniu przedsiębiorcy również ich imiona i nazwiska; 2) określenie przedmiotu działalności gospod.; 3) wskazanie miejsca wykonywania działalności gospod.; 4) wskazanie daty rozpoczęcia działalności.

Zgłoszenie ponadto powinno odpowiadać wymogom stawianym przed pismami procesowymi i być sporządzonym w języku polskim; powinno być kierowane do właściwego organu ewidencyjnego, którym jest wójt, burmistrz (prezydent miasta).

Właściwość miejscową zgodnie z art. 21 pkt 2 k.p.a. określa się na podstawie miejsca prowadzenia zakładu. Organem wyższego szczebla wobec organów ewidencyjnych jest wojewoda, a nadzór nad działalnością organów ewidencyjnych należy do Ministra Spraw Wewnętrznych i

Administracji. Organ ewidencyjny bada, czy zgłoszenie było obowiązkowe i podlega wpisowi do ewidencji, oraz czy zawiera dane, o których mowa w art. 16 ust. 1, a także, czy odpowiada wymogom stawianym pismom procesowym, może wezwać zgłaszającego do uzupełnienia zgłoszenia lub usunięcia jego usterek. Nie może natomiast badać wiarygodności podanych w zgłoszeniu danych ani żądać ich udokumentowania. Jeżeli nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji o odmowie wpisu do ewidencji (art. 17), organ ewidencyjny dokonuje wpisu danych zgłoszonych przez przedsiębiorcę. Organ ewidencyjny ma obowiązek doręczenia z urzędu i nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania zgłoszenia zaświadczenia o wpisie do ewidencji. Kopie zaświadczenia są przekazywane właściwemu miejscowo dla przedsiębiorcy organowi podatkowemu oraz oddziałowi ZUS. W art. 17 ust. 1-5 u.d.g. określono pięć sytuacji, kiedy organ ewidencyjny ma obowiązek odmówić wpisu. Odmowa wpisu do ewidencji jest decyzją administracyjną, przysługuje od niej odwołanie do woje- wody. Po wyczerpaniu toku instancji przedsiębiorca może wnieść skargę do NSA.

Przypadki określone w art. 17 ust. 1-5 są następujące: 1) do danej działalności nie stosuje się przepisów u.d.g., 2) dana działalność podlega koncesjonowaniu, 3) działalność nie podlega zgłoszeniu, 4) zgłoszenie zawiera braki formalne,

5) działalność gospodarcza jest objęta prawem wyłączności dla spółdzielni inwalidów niewidomych. Przedsiębiorca jest obowiązany zgłaszać organowi ewidencyjnemu (w terminie 14 dni) zmiany

stanu faktycznego i prawnego odnoszące się do niego i działalności gospod., powstałe po wpisie do ewidencji.

W art. 19 u.d.g. przewiduje się możliwość wykreślenia wpisu z ewidencji działalności gospod., które może nastąpić w następujących sytuacjach:

1) przedsiębiorca zawiadamia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospod., 2) sąd podejmuje orzeczenie zakazujące osobie fizycznej prowadzenia działalności gospod. objętej

wpisem, 3) organ ewidencyjny dokonał wpisu z naruszeniem prawa. Wykreślenie wpisu z ewidencji jest decyzją administracyjną.

W art. 9 ust. 1 u.d.g. zastosowano zwolnienie od obowiązku zgłaszania działalności gospod. do ewidencji, używając formuły "nie wymaga zgłoszenia", odniesiono je do działalności gospod. polegającej na "ubocznych zajęciach zarobkowych". Zgłoszeniu do ewidencji nie podlega podjęcie działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, ogrodnictwa oraz sadownictwa, gospodarczej przez osoby prawne, działalności, która w myśl ustawy wymaga uzyskania koncesji oraz która na podstawie odrębnych ustaw wymaga uzyskania zezwolenia.

Od 1 stycznia 2001 r. system ewidencji gospodarczej zostanie zastąpiony przez powszechny rejestr przedsiębiorców. 2. Postępowanie o koncesje

Postępowanie w sprawie udzielenia koncesji jest postępowaniem administracyjnym. Zarówno udzielenie koncesji, jak i odmowy jej udzielenia dokonuje się w formie decyzji administracyjnej.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 u.d.g. organem koncesyjnym jest właściwy ze względu na przedmiot działalności gospod. podlegającej koncesjonowaniu naczelny lub centralny organ administracji państwowej, do którego należy udzielanie, odmowa udzielania i cofania koncesji. Jest to określenie właściwości funkcjonalnej i instancyjnej'.

Do udzielania koncesji wyjątkowo są także uprawnione terenowe organy rządowej administracji ogólnej oraz terenowe organy administracji specjalnej. Są to:

1) wojewodowie w zakresie udzielania koncesji na wydobywanie kopalin pospolitych oraz starostowie w zakresie koncesji na wydobywanie kopalin pospolitych na obszarze do 2 ha, przy wydobyciu do 10 000 m sześciennych rocznie;

2) wojewódzcy inspektorzy farmaceutyczni w zakresie koncesji na prowadzenie aptek; 3) wojewódzcy inspektorzy Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin w zakresie udzielania koncesji na

konfekcjonowanie i obrót środkami ochrony roślin. Przepisy u.d.g. stanowią, że wniosek o udzielenie koncesji powinien zawierać wszystkie te

elementy, które są wymagane przy zgłaszaniu działalności gospod. do ewidencji, inne wymagania mogą być określone w ustawach określających koncesjonowanie różnych rodzajów działalności gospod.. Udzielenie koncesji może być uzależnione od złożenia zabezpieczenia majątkowego

roszczeń osób trzecich do wnioskodawcy z tytułu prowadzenia działalności gospod. (art. 20 ust. 4a). Proces ubiegania się i udzielania koncesji może być poprzedzony zastosowaniem instytucji promesy koncesji, tj. przyrzeczenia wydania koncesji. O wydanie promesy może ubiegać się każdy, kto zamierza podjąć działalność gospodarczą podlegającą koncesjonowaniu. W tym celu musi złożyć wraz z wymaganymi dokumentami i informacjami, które składa się przy ubieganiu się o wydanie kon- cesji. Okres ważności promesy nie może być krótszy niż 6 miesięcy. Instytucja promesy pozwala podjąć wcześniej odpowiednie działania związane ze zgromadzeniem wymaganej dokumentacji wniosku koncesyjnego, a także rozpoznać szanse uzyskania koncesji. W okresie ważności promesy nie można odmówić wydania koncesji na działalność określoną w promesie, chyba że uległ zmianie stan faktyczny lub prawny podany we wniosku o jej wydanie (art. 23 ust. 4). Przedsiębiorca może być zainteresowany uzyskaniem promesy, ponieważ po jej otrzymaniu ma pewność, że uzyska również koncesję'4.

Koncesja jest decyzją administracyjną (art. 20 ust. 2), dlatego też powinna zawierać wszystkie elementy, które są konieczne ze względu na wymagania zawarte w art. 107 ~1 k.p.a, a więc:

1) oznaczenie organu koncesyjnego, 2) datę wydania, 3) oznaczenie koncesjonariusza, 4) powołanie podstawy prawnej wydania decyzji, 5) przedmiot koncesji, 6) uzasadnienie faktyczne i prawne, 7) pouczenie, czy i w jakim trybie decyzja może być wzruszona, 8) podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do

wydania decyzji. Na podstawie art. 20 ust. 4 u.d.g. organ koncesyjny może określić także "podstawowe warunki

wykonywania działalności gospod.". Niezbędne jest określenie, czy koncesji udziela się na czas nieoznaczony (art. 21 ust. 1) czy też

na czas oznaczony, na wniosek zainteresowanego (art. 21 ust. 2 pkt 1) lub z urzędu, gdy zachodzą powody uzasadniające odmowę udzielenia koncesji (art. 20 ust. 5).

Organ koncesyjny może odmówić udzielenia koncesji lub ograniczyć zakres koncesji ze względu na zagrożenie interesu gospodarki narodowej, obronności lub bezpieczeństwa państwa, a także ze względu na zagrożenie bezpieczeństwa lub dóbr osobistych obywateli oraz gdy wnioskodawca nie daje rękojmi należytego wykonania działalności gospod. lub spełnienia warunków stawianych przez organ koncesyjny albo nie złoży zabezpieczenia majątkowego. Wymienione powody odmowy wydania koncesji są bardzo szerokie i mogą wpływać na rozszerzanie zakresu uznaniowości organu koncesyjnego.

Organ koncesyjny może cofnąć koncesję lub ograniczyć zakres, lub przedmiot działalności gospod. określonej w koncesji w następujących przypadkach:

1) jeżeli przedsiębiorca nie usunął uchybień w terminie wyznaczonym przez organ koncesyjny w wyniku przeprowadzenia kontroli koncesjonowanej działalności gospod.,

2) jeżeli prowadzona działalność rażąco uchybia warunkom wykonywania działalności gospod. określonym normatywnie lub ustalonym w koncesji przez organ koncesyjny,

3) ze względu na zagrożenie interesu gospodarki narodowej, obronności lub bezpieczeństwa państwa albo zagrożenia bezpieczeństwa lub dóbr osobistych obywateli,

4) w razie zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospod. lub prawomocnego orzeczenia sądu zakazującego osobie fizycznej prowadzenia działalności gospod. objętej koncesją, 5) w razie udzielenia koncesji z naruszeniem prawa. Cofnięcie lub ograniczenie koncesji następuje w drodze decyzji administracyjnej, a organem właściwym rzeczowo do jej podjęcia jest organ koncesyjny. Od decyzji administracyjnych podejmowanych w postępowaniu koncesyjnym nie służy odwołanie, gdyż są to decyzje naczelnych lub centralnych organów administracji państwowej wydane w pierwszej instancji. Odwołanie natomiast służy od decyzji podejmowanych przez organ koncesyjny nie będący naczelnym lub centralnym organem administracji państwowej (np. wojewodę), co występuje wyjątkowo.

Strona niezadowolona z decyzji może złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ, który wydał decyzję. Organ koncesyjny rozpatrujący złożony wniosek, wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję,

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję, umarza postępowanie.

Decyzje administracyjne podejmowane w toku postępowania koncesyjnego podlegają zaskarżeniu do NSA z powodu ich niezgodności z prawem.

3. Postępowanie o zezwolenia

O wydanie zezwolenia na podjęcie działalności gospod. w danej dziedzinie może ubiegać się przedsiębiorca, który zamierza dopiero podjąć działalność gospodarczą, jeżeli otrzyma zezwolenie. Przepisy prawne nie zabraniają, aby o zezwolenie ubiegał się przedsiębiorca, który prowadzi już działalność gospodarczą w innej dziedzinie, nie wymagającej uzyskania zezwolenia lub objętej koncesjonowaniem innego rodzaju działalności gospod..

Organami właściwymi w sprawach wydania, odmowy, cofania, ograniczania, zmiany zezwoleń na działalność gospodarczą są: naczelne, centralne, terenowe organy administracji państwowej, a także organy gminy, starostowie, wyjątkowo inne podmioty (agencje państwowe, organizacje sa- morządu gospodarczego itp.). W zdecydowanej większości przypadków decyzje są podejmowane przez naczelne lub centralne organy administracji państwowej. Od takich decyzji nie służy odwołanie, lecz droga zaskarżenia identyczna jak w postępowaniu koncesyjnym.

Wymóg utyskiwania zezwoleń na podjęcie i prowadzenia działalności gospod. powinien być połączony z normatywnym określeniem warunków, na jakich zezwolenia te są wydawane. Warunki te mogą dotyczyć alternatywnie lub łącznie: 1) prowadzenia działalności gospod. objętej zezwoleniem niezależnie od wymogów określonych w art. 3 ust. 1 u.d.g.; 2) właściwości, którym powinien odpowiadać ubiegający się o zezwolenie; 3) udokumentowania spełnienia przez ubiegającego się o zezwolenie warunków określonych w art. 3 ust. 1 i 2 u.d.g.; 4) ustanowienia zabezpieczenia majątkowego roszczeń osób trzecich;

5) wypełnienia indywidualnie określonych wymogów postawionych przez organ udzielający zezwolenia w toku postępowania o wydanie zezwolenia.

Wymogi dotyczące udzielania zezwoleń powinny być określone w ustawie. Postępowanie związane z wydawaniem, zmianą, cofaniem, wygasaniem, uchylaniem zezwoleń

na działalność gospodarczą jest postępowaniem administracyjnym, które toczy się według przepisów k.p.a. Wyjątkowo zaś według przepisów ustaw szczególnych, które pewne kwestie proceduralne i ma- terialne rozwiązują inaczej niż przepisy k.p.a. W trzech przypadkach (prowadzenie składów celnych i agencji celnych oraz prowadzenie działalności gospod. w specjalnych strefach ekonomicznych) jest wyraźne odesłanie do trybu udzielania koncesji uregulowanego w u.d.g.

Zezwolenia mają formę decyzji administracyjnych, ale niekiedy noszą różne nazwy, np.: "upoważnienie", "licencja połowowa", "pozwolenie wodnoprawne", "zgoda", "zezwolenie dewizowe".

Przepisy prawne przewidują sankcje za podejmowanie i prowadzenie działalności gospod. bez wymogu uzyskania koncesji i zezwolenia. Art. 60' kodeksu wykroczeń stanowi: ~ 1. Kto prowadzi działalność gospodarczą bez wymaganego zgłoszenia do ewidencji działalności gospod. lub bez wymaganej koncesji albo zezwolenia podlega karze ograniczenia wolności albo grzywny; ~2. Tej samej karze podlega, kto nie dopełnia obowiązku zgłaszania do ewidencji działalności gospod. zmian danych objętych wpisem; ~3. Kto prowadząc działalność gospodarczą nie oznacza siedziby i miejsca prowadzenia tej działalności lub prowadząc działalność wytwórczą wprowadza do obrotu towary bez wymaganych oznaczeń.

4. Postępowanie w sprawach praktyk monopolistycznych

Przepisy ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 1999 r., Nr 52, poz. 547) określają warunki konkurencji, regulują zasady i tryb przeciwdziałania praktykom monopolistycznym oraz naruszeniom interesów konsumentów przez przedsiębiorców oraz ich związki, jeżeli wywołują lub mogą wywoływać skutki na terytorium RP, a także określają organy właściwe w tych sprawach.

Postępowanie antymonopolowe jest specyficzne, gdyż prowadzone jest przed powołanym do tego organem administracji publicznej oraz w przypadku wniesienia odwołania przed sądem antymonopolowym 56.

Podstawowe zadania w sprawach praktyk monopolistycznych realizuje Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który jest centralnym organem administracji rządowej podległym Radzie Ministrów. Postępowanie prowadzone przed Urzędem jest postępowaniem administracyjnym, mają więc zastosowanie przepisy k.p.a. Postępowanie może być wszczynane zarówno z urzędu, jak i na wniosek uprawnionego podmiotu. Uprawnionymi podmiotami są: organy kontroli państwowej i społecznej, przedsiębiorcy i ich związki, których interes został naruszony lub może być naruszony przez praktykę monopolistyczną.

Prezes Urzędu podejmuje m.in. decyzje zakazujące łączenia, przekształcenia lub utworzenia przedsiębiorców, nakazujące podział przedsięb. lub spółdzielni albo rozwiązania spółki, nakazujące ograniczenie działalności przedsiębiorcy oraz dotyczące kar pieniężnych nakładanych na przedsiębiorcę.

Decyzja Prezesa Urzędu może zostać zaskarżona w trybie odwoławczym. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni za pośrednictwem Prezesa Urzędu (ma on możliwość uchylenia lub zmiany decyzji w całości lub w części do sądu antymonopolowego. Jest nim Wydział Antymonopolowy Sądu Okrę- gowego w Warszawie. Sąd może decyzję uchylić albo zmienić w całości, albo w części i orzec co do istoty sprawy. Orzeczenia Sądu Antymonopolowego mogą być przedmiotem kasacji wnoszonej do Sądu Najwyższego.

VIII. OGRANICZENIA I OBOWIĄZKI PRZEDSIFBIORCÓW 1. Ograniczenia policyjno-administracyjne

Niezależnie od ograniczeń dotyczących możliwości podjęcia działalności gospod., istotne znaczenie mają także publicznoprawne ograniczenia związane z prowadzeniem wszystkich lub poszczególnych rodzajów tej działalności''.

Art. 3 ust. 1 u.d.g. stanowi, że przedsiębiorca jest obowiązany do dopełnienia przewidzianych prawem warunków jej prowadzenia dotyczących ochrony przed zagrożeniami życia i zdrowia ludzkiego oraz innych warunków określonych w przepisach budowlanych, sanitarnych, przeciwpożarowych i z zakresu ochrony środowiska.

Celem wprowadzenia ograniczeń policyjno-administracyjnych w działalności gospod. jest zapewnienie bezpieczeństwa obrotu gospodarczego, porządku publicznego oraz interesów prawnie chronionych. 1.1. Ochrona przeciwpożarowa

Ograniczenia związane z ochroną przeciwpożarową wynikają z przepisów ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 81, poz. 351 ze zm.) oraz wydanych na jej podstawie aktów wykonawczych, które m.in. odnoszą się do wielu przejawów działalności gospod.. 5' M. Zdyb: op. cit., s. 277 i nast.

Uprawnienia kontrolne należą do Państwowej Straży Pożarnej. 1.2. Ochrona sanitarna

Ograniczenia natury sanitarnej są przedmiotem regulacji różnych aktów prawnych, m.in.: ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r., Nr 90, poz. 575 ze zm.), ustawy z dnia 10 października 1991 r. o środkach farmaceutycznych, materiałach medycznych, aptekach, hurtowniach i nadzorze farmaceutycznym (Dz. U. Nr 105, poz. 452 ze zm.), ustawy z dnia 25 listopada 1970 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz. U. Nr 29, poz. 245). 1.3. Ochrona środowiska

Zasady ochrony środowiska i przyrody zawierające również ograniczenia zostały określone przede wszystkim w: ustawie z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (tekst

jedn. Dz. U. z 1994 r., Nr 49, poz. 196 ze zm.); ustawie z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 114, poz. 492 ze zm.); ustawie z dnia 24 październik 1974 r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 38, poz. 230); ustawie z dnia 20 lipca 1991 r. o Państwowej Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. Nr 77, poz. 335); ustawie z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 16, poz. 78) oraz w przyjętych zobowiązaniach międzynarodowych wynikających z konwencji oraz umów międzynarodowych. Np. ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych wprowadziła szereg ograniczeń, które mają chronić grunty m.in. przed ujemną działalnością gospodarczą. Osoby powodujące utratę albo ograniczenie wartości użytkowej gruntów są obowiązane do ich rekultywacji na własny koszt. Wyłączenie gruntów z produkcji rolniczej i leśnej w odniesieniu do niektórych ich kategorii jest możliwe po otrzymaniu decyzji.

1.4. Porządek przestrzenny

Przedsiębiorca podejmujący działalność gospodarczą ma obowiązek kierowania się podstawowymi standardami porządku przestrzennego. Powszechny obowiązek wynika z norm zagospodarowania przestrzennego, które są określone w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego (plany gminne uchwalane przez radę gminy). Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn. Dz. U. z 1999 r., Nr 15, poz. 139) określa ograniczenia w gospodarowaniu przestrzenią m.in. w związku z prowadzeniem działalności gospod. (wymagania porządku przestrzennego, urbanistyki i architektury, walory architektoniczne i krajobrazowe, potrzeby obronności i bezpieczeństwa państwa) .

1.5. Prawo budowlane

Zgodnie z ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 89, poz. 414 ze zm.) roboty budowlane można rozpocząć tylko na podstawie opracowanego projektu budowlanego oraz wydanego pozwolenia na budowę (z wyjątkami określonymi w art. 29 i 30 ustawy). Procedura dotycząca wydania zezwoleń budowlanych jest złożona i łączy się z obowiązkiem uzyskania wielu dodatkowych dokumentów. Przepisy prawa budowlanego stanowią podstawę zapewnienia porządku przestrzennego i budowlanego. Art. 48 ustawy przewiduje obowiązek wydania decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, jeżeli budowa jest prowadzona z naruszeniem prawa budowlanego, a zwłaszcza bez pozwolenia budowlanego.

1.6. Ograniczenia techniczno-organizacyjne Podejmowanie i prowadzenie działalności gospod. może się wiązać z obowiązkiem przestrzegania określonych wymagań technicznych, organizacyjnych i projekcyjnych, które niezależnie od ustaw regulujących problematykę prowadzenia działalności określonego rodzaju regulują różnego rodzaju akty wykonawcze do nich. Istotne znaczenie posiadają także regulacje prawne, które służyć mają identyfikacji zakresu prowadzonej działalności gospod., ochronie jakości i przyjętych standardów w odniesieniu do poszczególnych przejawów takiej działalności, określeniu tożsamości towarów oraz przestrzeganiu właściwych normatywów.

1.7. Ochrona znaków towarowych

Ustawa z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz. U. Nr 5, poz. 17) przewiduje odpowiedzialność cywilną i karną w przypadku zagarnięcia cudzego znaku towarowego i opatrzenia nim swoich towarów lub usług albo wprowadzenia takich towarów (usług) do obrotu.

Ustawa z dnia 3 kwietnia 1993 r. o normalizacji (Dz. U. Nr 55, poz. 251) określa zasady działalności normalizacyjnej oraz zasady opracowywania i stosowania Polskich Norm (PN). Działalność normalizacyjna ma przede wszystkim zapewnić zgodność Polskich Norm z odpowiednimi standardami światowymi.

1.8. Inne ograniczenia

Przepisy prawne mogą wprowadzać ograniczenia dotyczące m.in. dostępu do wyrobów alkoholowych, środków odurzających i psychotropowych. Np. na podstawie przepisów ustawy z dnia

komentarze (0)

Brak komentarzy

Bądź autorem pierwszego komentarza!

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 17 pages

Pobierz dokument