Geografia ekonomiczna - Notatki - Geografia - Część 2, Notatki'z Geografia Ekonomiczna. University of Gdansk
Maciej
Maciej

Geografia ekonomiczna - Notatki - Geografia - Część 2, Notatki'z Geografia Ekonomiczna. University of Gdansk

PDF (551 KB)
11 str.
3Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Kierunki geografii ekonomicznej,Analiza zagadnień m.in. system, struktura, proces. Definicja infrastruktury i jej cechy.
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 str. / 11
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 11 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 11 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 11 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 11 str.
Pobierz dokument

13

 polityczne  strategiczno – wojskowe

Najstarsza teoria lokalizacji rolnictwa – 1826 r stworzona przez Thunnena Najstarsza teoria lokalizacji przemysłu – 1909 r stworzona przez Alfreda Webera Różnica między koncepcją Thunnena i Webera polega na tym, że ta pierwsza dotyczy produkcji na dużych powierzchniach, czyli rolnictwa, natomiast teoria Webera dotyczy produkcji zlokalizowanej w punkcie. Model Thunnena opisuje sytuację kiedy rynek zbytu stanowi miasto, a produkcja jest rozproszona wokół miasta. Natomiast model Webera dotyczy produkcji zlokalizowanej w punkcie, a rynki zbytu są rozproszone. TEORIA LOKALIZACJI THUNNENA – autor opiera swoją teorię na następujących założeniach. A) Istnieniu nie zróżnicowanej przestrzeni rolniczej i jednakowo urodzajnej gleby; B) Istnieje jeden izolowany ośrodek konsumpcji, nabywający produkty rolnicze z obszaru

otaczającego; C) Koszty transportu są funkcją odległości i masy ładunku D) Istnieją jednolite ceny sprzedaży dla wszystkich produktów danego rodzaju Według Thennena rolnictwo wokół miasta tworzy koncentrycze pierścienie, zróżnicowane w sposobie użytkowania ziemi. Produkty najcięższe i najmniej trwałe będą wytwarzane najbliżej rynku zbytu. Zgodnie z teorią w każdym pierścieniu będzie co innego.  rolnictwo intensywne z agrorolnictwem  gospodarka leśna  rolnictwo ekstensywne  produkcja hodowlana Trwałym elementem teorii Thunnena są koszty transportu jako czynnik lokalizacji. TEORIA LOKALIZACJI PRZEMYSŁU ALFREDA WEBERA Celem teorii Webera było poszukiwanie miejsca lokalizacji zakładu w takim punkcie, w którym możemy zapewnić mniejsze całkowite koszty transportu w przeliczeniu na jednostkę produkcji. Te najniższe całkowite koszty transportu Weber określał (teoretycznie) za pomocą tzw. TROJKĄTA LOKALIZACJI WEBERA. Optymalna lokalizacja zakładu przemysłowego to punkt najniższych kosztów transportu, wyliczonych na podstawie wagi potrzebnych surowców S`, S” lub wagi gotowego produktu w punkcie R, oraz ich odległości od miejsca produkcji P. O tym czy zakład posiada orientację rynkową czy surowcową decyduje o tym tzw. INDEKS MATERIAŁOWY WEBERA. To czy zakład wykazuje tendencję do lokalizacji surowcowej bądź rynkowej i zależy od typu używanego surowca i od stosunku wagowego surowca, od wagi wyrobu gotowego, czyli od indeksu materiałowego. Kiedy wskaźnik jest większy od jednego indeksu, mamy orientację surowcową zakładu: np. na 1 tonę cementu trzeba 1.5 tony kamienia wapiennego; np. na 1 tonę surówki żelaza zużywa się około 2 ton rudy; Gdy indeks materiałowy jest mniejszy od 1 mamy orientację rynkową:

docsity.com

14

np. na 1 tonę pieczywa potrzeba od 0.6 do 0.8 tony mąki Surowce, które w całości wchodzą do produkcji. Produkt, który traci na wadze w procesie produkcji. Weber mówi o takiej lokalizacji gdy produkty tracą na wadze w całości w procesie produkcji np. energia elektryczna. Koszty transportu w okresie weberowskim dochodziły do 40%. W latach 60 – tych pojawiła się nowa teoria lokalizacji tzw. POLIGONALNA HAMILTONA W teorii poligonalnej rynek zbytu zaczyna odgrywać kluczową rolę, natomiast baza surowcowa i półprzewodników ma charakter rozproszony. Lokalizacja w tym modelu ma charakter zadowalający a nie zdeterminowany, jak u Webera. To jest model lokalizacji przemysłu w epoce neotechnicznej. CECHY TRANSPORTU  koszty surowca maleją  rozproszenie dostawców  rośnie waga rynków zbytu i siły roboczej  złożoność wyboru miejsca lokalizacji przy większej elastyczności przestrzennej (charakter zadowalający) Wraz z rozwojem techniki, zmian technologicznych, organizacji waga poszczególnych czynników lokalizacji ulega zmianie. Pojawiają się nowe czynniki lokalizacji, które dotychczas nie były brane pod uwagę. W dzisiejszych realiach ekonomicznych istnieje olbrzymia niepewność i zmienność charakteru miejsca, które zostało wybrane na określoną działalność. NOWE PRZESTRZENIE WYTWÓRCZOŚCI Tradycyjny model i sposób produkcji w gospodarce rynkowej to tzw. FORDYZM. Fordyzm polegał na standaryzowanej wytwórczości przestrzennej, sprzężonej z masową konsumpcją, która napędzała dalszą produkcję. Mechanizm ten wspierany był interwencjonizmem państwa, polegający na regulacji efektywnego popytu, jako funkcji wzrostu produkcji. Tak były budowane podstawy tzw. „państwa dobrobytu”. Model ten pod koniec lat 60-tych wszedł w fazę kryzysu. Przemysł w tym starym modelu charakteryzował się olbrzymią koncentracją produkcji z punktu widzenia tak kapitałowego jak i przestrzennego. W latach 60-tych następuje rozdzielenie systemu produkcji. Obszary produkcji szalenie się różnicują. Powstają miejsca gdzie wytwarzana jest i upowszechniana nowa technologia. Miejsca te nazwano TECHNOPOLIAMI. Technopolia tworzone są przez miasta, których strategia rozwoju uległa rewolucji. Miasta swój rozwój upatrują w rozwoju uniwersytetów (potencjał intelektualny). TECHNOPOLIA – skupienie w jednym miejscu działalności przemysłowych, uniwersytetów oraz instytucji otoczenia biznesu. Chodzi o efekt SYNERGII, czyli wzajemnego oddziaływania. Technopolia utożsamiane są terytorialnie z jednostkami osadniczymi złożonej skali, będącymi centrami innowacji technologicznej inicjującej proces rozwoju regionu. Klasyk – to dolina krzemowa na południe od San Fransisco. Technopolia nie wynikają z polityki państwa, są natomiast regulatorem inicjatywy lokalnej.

docsity.com

15

GLOBALIZACJA – powstawanie przedsiębiorstw ponadnarodowych, walka z państwami. KATEGORIE NOWYCH PRZESTRZENI PRZEMYSŁOWYCH TECHNOPLIA PARKI NAUKOWE – powstają z inicjatywy uniwersytetów, które w pobliżu

kampusów tworzą strefy aktywności gospodarczej, przyciągając różne przedsiębiorstwa innowacyjne, współpracujące z uniwersytetami.

PARKI TECHNOLOGICZNE – na obszarach aglomeracji  STREFY PRZEMYSŁOWE WYŻSZEJ JAKOŚCI PARKI BUDOWLANO – HANDLOWE – lokują się prestiżowe instytucje handlowo –

usługowe z wysoko wykwalifikowanym personelem, lokalizacja przy wielkich lotniskach.

CZYNNIKI LOKALIZACJI Nowoczesna technika (automatyka) przyczyniła się do zmiany kryteriów lokalizacji. Przemysł zaawansowanych technologii powoduje segmentację rynku pracy. Siła robocza odgrywa dużą rolę, ale segmentacja rynku pracy to z jednej strony poszukiwanie najwyższej klasy specjalistów w różnych dziedzinach, poszukiwanie wysoko wykwalifikowanego średniego personelu oraz zapotrzebowanie na słabo wykwalifikowaną i tanią siłę roboczą. Nowym czynnikiem lokalizacji jest obecność uniwersytetów i instytutów badawczych. Pozostałe czynniki lokalizacji to:  zalety środowiska naturalnego  estetyka krajobrazu  dobre warunki mieszkaniowe i wypoczynkowe  czystość i bezpieczeństwo ZASOBY ENERGETYCZNE ŚWIATA  nieodnawialne (surowce kopalne)  odnawialne (energia słoneczna, wody, biomasy płynów) W wyniku wyzysku ropy (1973) kraje wysoko rozwinięte podjęły programy energooszczędne. Rozpoczął się okres w gospodarce POSTINDUSTRIALNEJ (materialno i energooszczędną). Kraje biedniejsze musiały i tak już ograniczyć zużycie ropy (sektor rolniczy). W krajach słabo rozwiniętych mniej zużywano ropy naftowej. Miało to duży wpływ na zubożenie rolnictwa. Nacisk na zróżnicowanie zmian w użyciu surowców energetycznych oraz rozpoczęcie eksploatacji nowych złóż. STRUKTURA ZUŻYCIA ENERGII PIERWOTNEJ W PRZELICZENIU NA WĘGIEL KAMIENNY (przeliczenie energetyczne)

RODZAJ PALIW 1966 r

1996 r

PALIWA STAŁE 39,1% 28,8% ROPA NAFTOWA 42,3% 36,7% GAZ ZIEMNY 16,5% 24,4%

W ciągu 30 lat wzrosło znaczenie gazu ziemnego, a spadła rola paliw stałych np. węgla

docsity.com

16

ENERGIA JĄDROWA, WODNA GEOTERMICZNA

2,1% 10,1%

ROPA NAFTOWA W MILIONACH TON

KRAJ 1980 r

1996 r

ŚWIAT 2979 t 3108 t ARABIA SAUDYJSKA 496 t 404 t ROSJA 547 t 301 t USA 424 t 320 t WĘGIEL KAMIENNY W MILIONACH TON KRAJ 1980

r 1996

r ŚWIAT 2728 t 3799 t CHINY 596 t 1397 t USA 710 t 885 t INDIE 109 t 286 t GAZ ZIEMNY W MILIONACH TON

KRAJ 1980 r

1995 r

ŚWIAT 1541 2253 ROSJA –––– 595 USA 602 535 KANADA 75 176 HOLANDIA 85 79 W ostatnich latach notuje się wyraźnie zahamowanie rozwoju energetyki jądrowej. Takie kraje jak Szwecja chcą likwidować elektrownie jądrowe. Czy światu grozi kryzys energetyczny ? Dzisiaj można powiedzieć, że światu nie grozi kryzys z 1973 roku, nie mniej jednak jest kilka problemów: a) węgla nie zabraknie, gorzej wygląda strona ekologiczna (konsekwencje jego

spalania), dotyczy to krajów 3-ego świata b) jeśli chodzi o ropę naftową jest to w coraz większym stopniu zasób strategiczny dla

krajów wysoko rozwiniętych, a jego wydobycie i konsumpcja zależą od 2 głównych elementów  kryzysu w krajach producenckich

 gier spekulacyjnych koncernów naftowych.

Pojawiło się szereg nowych producentów, tak że rola OPEC uległa nieco zmniejszeniu w stosunku do 1973 r.

Produkcja węgla wzrosła o 40%. Kraje rozwijające opierają swoją gospodarkę na lokalnych złożach węgla. Europa zachodnia ograniczyła wydobycie węgla do minimum potrzeb ze względów ekonomicznych i ekologicznych W USA węgiel pokrywa tylko 25% zapotrzebowania. 100 mln ton eksportuje rocznie.

Zużycie gazu w ciągu ostatnich 15 lat wzrosło prawie o 50%. Jest to najbardziej dynamiczny nośnik energii. ZAPOTRZEBOWANIE  najbardziej ekologiczne paliwo  niezwykle cenny surowiec chemiczny

docsity.com

17

Szacuje się, że za 30 lat główne złoża ropy zostaną wyczerpane. Na świecie będzie rosło zapotrzebowanie na różne źródła energii pierwotnej. Wynika to z:  ciągłego wzrostu urbanizacji na świecie  coraz większego pochłaniania energii przez produkcję rolną  najludniejsze kraje świata weszły na ścieżkę biegu uprzemysłowienia i masowej

konsumpcji ZASOBY STRATEGICZNE – zasoby strategiczne bardzo szeroko rozumiane są to naturalne lub technologie posiadające szczególne znaczenie dla funkcjonowania gospodarek w danym regionie lub kraju np. ROPA NAFTOWA – cały obszar gospodarek wysoko rozwiniętych URAN – Francja 75% energii elektrycznej uzyskuje się z energii atomowej WODA – strategiczny surowiec dla Izraela POLSKA – SYTUACJA W POLSCE (PROBLEMY ENERGETYKI) Polska gospodarka jest szalenie energochłonna, na jednostkę dochodu narodowego zużywa się dwa razy więcej energii pierwotnej i trzy razy więcej stali niż w krajach zachodnich. W ostatnich latach ta energochłonność polskiej gospodarki uległa poprawie. Dzisiaj w Polsce zużywa się 75, a kiedyś dwa razy więcej. Jest to spowodowane nie zmianami, a niestety upadkiem przestarzałego polskiego przemysłu. PRZYCZYNY ENERGOCHŁONNOŚCI 1. w dalszym ciągu niekorzystna struktura przemysłu, zbyt duży udział górnictwa i

hutnictwa; 2. zacofanie technologiczne przemysłu; 3. duże straty ponoszone w gospodarce komunalnej, na skutek wykorzystywania

pierwotnych nośników energii w nieefektywnych indywidualnych paleniskach; 4. niski stopień gazyfikacji gospodarstw domowych; 5. zła izolacja cieplna obiektów tak przemysłowych jak i komunalnych; 6. niekorzystna struktura zużycia surowców energetycznych; W dalszym ciągu w ponad 70% paliwa stałe są w Polsce nośnikami energii. ZMIANY STRUKTURY GAŁĘZIOWEJ I PRZESTRZENNEJ PRZEMYSŁU W POLSCE Współczesna gospodarka światowa znajduje się w jednym ze swoich punktów zwrotnych. Przemysł stanowi jeden z najważniejszych elementów składowych tych przemian. Przemysł światowy podlega restrukturyzacji, ale o charakterze ewolucyjnym. Natomiast w Polsce mamy do czynienia z transformacją przemysłu o charakterze skokowym. W Polsce procesy globalizacji gospodarki nałożyły się na proces transformacji ustrojowej. Działalność przemysłowa składa się z 3 podstawowych elementów:  technologicznego;  ekonomicznego;  organizacyjnego; Każdy z nich może się różnie zachowywać w przestrzeni. Polski przemysł znalazł się w sytuacji kiedy oddziałują na niego wewnętrzne procesy restrukturyzacji tego działu gospodarki jak i zewnętrzne procesy globalizacji. GLOBALIZACJA – jest to historyczny proces wzrastającej integracji gospodarki światowej, sterowanej przez strategiczne działania państw i wielonarodowych korporacji.

docsity.com

18

Istotą tego jest przenikanie się układów lokalnych przez układy sterowane przez korporacje międzynarodowe. Obecnie pojęcie przemysłu zatraciło swoje pierwotne znaczenie, w okresie industrialnym była to masowa produkcja przy pomocy maszyn w systemie fabrycznym. Dzisiaj znaczenie przemysłu jest pojęciem mniej jednoznacznym. W europejskiej klasyfikacji działalności nie występuje, co nie znaczy, że w praktyce gospodarczej nie spotykamy zakładów przemysłowych w starym stylu. Po prostu dzisiaj z uwagi na zmiany technologiczne i organizacyjne stare pojęcie przemysłu ulega „rozmyciu”. ZMIANY STRUKTURY GAŁĘZIOWEJ ŚWIATOWEGO PRZEMYSŁU (KRAJE WYSOKO ROZWINIĘTE) Dla światowego przemysłu bardzo istotne były zmiany, które nastąpiły w latach 60-tych. Zaczęły tracić na znaczeniu takie przemysły jak przemysł lekki – hutnictwo, górnictwo natomiast rosło znaczenie przemysłu chemicznego, maszynowego i metalowego (m.in. przemysł samochodowy) oraz elektroenergetyka. W następnych latach wzmocniły się jeszcze te tendencje  patrz nowe przestrzenie działalności przemysłu i usług. PRZESTRZENNE PRZESUNIĘCIA PRZEMYSŁU NA ŚWIECIE Rozmieszczenie przestrzenne przemysłu na świecie charakteryzuje się dużym zróżnicowanie. Od rewolucji przemysłowej dominowały dwa regiony: Europa Zachodnia i Ameryka Północna. W latach 50-tych i 60-tych dołączyła Japonia. Dzisiaj te trzy regiony znajdują się w fazie gospodarki postindustrialnej. Następnie pojawiło się szereg krajów azjatyckich: Singapur, Hong-Kong, Taiwan, Korea Północna, Malezja, Tajlandia, które w oparciu o produkcję nowoczesnych wyrobów elektronicznych osiągnęły olbrzymie tempo rozwoju, przekraczające 10% PKB. Pojawiła się trzecia grupa krajów, kraje Europy Środkowej, w których to dokonuje się w przyspieszonym tempie restrukturyzacja gospodarcza, w tym przemysłu. Niestety ujemnym zjawiskiem tego procesu jest masowe bezrobocie, oraz wolny rozwój przemysłów zaawansowanej technologii. ROLNICTWO W SYSTEMIE GOSPODARKI ŚWIATOWEJ Rolnictwo z wielu względów jest podstawowym działem gospodarki światowej, o olbrzymim zróżnicowaniu przestrzennym jego cech rodzajowych, produkcji i miejsca w strukturach ekonomicznych poszczególnych państw. Można wyróżnić trzy fazy rozwoju światowego rolnictwa: a) rośnie liczba odsetek osób pracujących w rolnictwie; b) bezwzględna liczba pracujących w tym dziale nie zmienia się, maleje jednak ich udział

w strukturze zawodowo czynnych; c) maleje zarówno liczba jak i odsetek ludności pracującej w rolnictwie.

W fazie pierwszej znajdują się najbiedniejsze kraje świata, cierpiące na niedostatek żywności, takie jak: Niger, Somalia, Czad.

W drugiej fazie znajdują się kraje średnio rozwinięte: Rumunia, Turcja, Grecja, Polska.

W trzeciej fazie znajdują się kraje najwyżej rozwinięte, gdzie w rolnictwie pracuje mniej niż 5% zawodowo czynnych, dających PKB na poziomie kilku procent.

docsity.com

19

Rolnictwo w dużym stopniu uzależnione jest od warunków przyrodniczych, rozwija się wolniej niż pozostałe sektory gospodarki. W większości krajów świata produkcja rolna wzrasta w tempie 1-3% rocznie. Natomiast pozarolnicze działy znacznie szybciej. UWARUNKOWANIA PRZYRODNICZE ROZWOJU ROLNICTWA (uzależnienie rolnictwa od środowiska przyrodniczego) 1. uzależnienie doboru struktury produkcji od naturalnych możliwości produkcyjnych

danego obszaru; 2. występują przestrzenne zróżnicowania plonów i produkcji z uwagi na uwarunkowania

klimatyczne; 3. występują duże zmienności w czasie i przestrzeni jeśli chodzi o koszty produkcji i jej

rezultaty na skutek warunków agrometeorologicznych. Duże zaangażowanie kapitałowe może ograniczyć zewnętrzne wpływy środowiska przyrodniczego. Największe nakłady bardzo często ponoszone są na prace merioracyjne (nawadnianie i odwadnianie terenu). Np. zmienność plonów zbóż w latach 1992-1994 wahała się np. w Lessotho między 5 a 17 kwintali z hektara. Natomiast wahania w Holandii wyniosły między 70 a 80 kwintali z hektara. Niestety w coraz większym stopniu zaczyna się konflikt między funkcjami rolniczych terenów a wykorzystaniem obszarów na cele rozwoju innych działów gospodarki narodowej, np. rozbudowa miast, budowa przemysłu, rozwój infrastruktury technicznej.

Na świecie występuje bardzo dużą erozja gleb (wietrzna, wodna). Gleby na świecie tworzyły się tysiące lat. Posiadają bardzo złożoną infrastrukturę, są swoistym organizmem żyw. Badania w USA wykazały, że straty górnej warstwy gleb spowodowane działalnością rolniczą wynoszą około 30 ton na hektar, na rok. Natomiast tylko 4 tony z górnej warstwy są do odtworzenia.

Z punktu widzenia produkcji rolniczej najlepsze są czarnoziemy i gleby brunatne na lessach, mady, tufy wulkaniczne, czarne ziemie bagienne. Z punktu widzenia przyrodniczego najlepsze warunki występują w : Europie (nizina padańska rzeki Pad, nizina francuska, wyżyna bawarska, wyżyna czesko – morawska, nizina śląska, nizina węgierska, nizina rumuńska, Ukraina, Rosja Południowo – Zachodnia); Ameryce Północnej (wschodnia część Wielkiej Równiny, nizina centralna i dolina kalifornijska); Ameryce Południowej (Pampa, południowa część niziny Laplaty, południowo – wschodnia wyżyna brazylijska); Afryce (delta Nilu, kraj przylądkowy RPA); Azji (dorzecze Eufradu i Tygrysu, Północny Kazachstan, część niziny Gangesu, nizina chińska, delta Mekongu); Australii (południowo – wschodnia część kontynentu). UWARUNKOWANIA SPOŁECZNO – GOSPODARCZE Należy podkreślić, że najważniejszym czynnikiem rozwoju rolnictwa jest człowiek tworzący społeczne uwarunkowania dla produkcji rolnej. To zasoby pracy decydują o możliwościach produkcyjnych, dotyczy to szczególnie krajów słabo rozwiniętych, gdzie uprawiane są bardzo praco chłonne ziemiopłody; takie jak: ryż, różnego rodzaju plantacje (kakao, kawa). CECHY ROLNICTWA W KRAJACH SŁABO ROZWINIĘTYCH

docsity.com

20

(tam gdzie pracuje 60-70% zawodowo czynnych) 1. dominuje produkcja roślin zwanych alientacyjnymi (zboża, cukrodaje, warzywa,

owoce, oleiste, korzenne) są przeznaczone na bezpośrednie spożycie; 2. niedorozwój hodowli z przyczyn jak wyżej oraz bariery popytowe na mięso i

przetwory; 3. duży udział monokultur plantacyjnych, narażających gospodarkę na ciągłą huśtawkę

cen; 4. znaczne rozdrobnienie gospodarstw rolnych, ograniczających wprowadzenie

mechanizacji i specjalizacji produkcji; 5. tradycyjne metody upraw w połączeniu z tradycyjnymi rodzajami zasiewów powodują

silne wyjałowienie gleb. CECHY ROLNICTWA KRAJÓW WYSOKO ROZWINIĘTYCH 1. duży udział hodowli; 2. duży udział roślin przemysłowych, owoców i warzyw 3. koncentracja wysoko wyspecjalizowanych gospodarstw 4. nowoczesne sposoby upraw + wydajne odmiany roślin 5. bardzo silnie rozwinięte tzw. ZAPLECZE ROLNICTWA (techniczne, naukowe,

bankowe, edukacyjne) ROLNICTWO INTENSYWNE – w zależności od proporcji nakładów pracy i kapitału tworzy 2 typy: * intensywną gospodarkę rolną – pracochłonną, charakterystyczną dla małych gospodarstw, dla krajów słabo rozwiniętych;  intensywna gospodarka kapitałochłonna, charakterystyczna dla nowoczesnego

rolnictwa farmerskiego w krajach wysoko rozwiniętych np. Holandia. ROLNICTWO EKSTENSYWNE – na obszarach o małej gęstości zaludnienia np. wielka równina w USA i w Kanadzie, Pampa w Argentynie, nowa południowa Walia w Australii. SYTUACJA W ROLNICTWIE I NA WSI POLSKIEJ Na wsi poskiej mieszka prawie 14,7 mln ludzi, co stanowi 38% ludności Polski. Spośród tych 14,7 mln, 9,7 mln jest związanych z rolnictwem w mniejszym lub większym stopniu. Natomiast dla 4,4 mln ludzi rolnictwo stanowi główne źródło utrzymania. Mamy dwa mln gospodarstw rolnych powyżej 1 hektara, z tego zaledwie 1/3 może być obecnie uznawana za gospodarstwa rozwojowe. GOSPODARSTWA ROZWOJOWE – inwestują w rozwój swoich zdolności produkcyjnych. Można więc stwierdzić, że większość polskich gospodarstw (60%) nie uczestniczy w rynkowym obrocie towarowym. Ukryte i jawne bezrobocie na wsi szacuje się na około 1 mln osób. 1996 r – średni czas pracy w przeliczeniu na osobę 6,5 godziny 75 pracujących w rolnictwie pracuje w niepełnym wymiarze czasu pracy CHARAKTERYSTYKA POLSKICH GOSPODARSTW 1. duże rozdrobnienie gospodarstw rolnych (średnio 7 hektarów); 2. brak specjalizacji i rozdrobnienie produkcji, niedoinwestowanie; 3. silne uzależnienie od warunków agrometeorologicznych;

docsity.com

21

4. w poszczególnych regionach kraju mamy odmienne modele rolnictwa, a więc różne problemy rozwoju;

5. bariery edukacyjne – tylko 2% ma wyższe wykształcenie; 6. rozproszenie przestrzenne osdnictwa miejskiego, 70% powiatów w Polsce można

zakwalifikować jako obszary miejskie. W polskim rolnictwie stosuje się od 2 do 3 nawozów mineralnych i 7 razy mniej pestycydów niż w krajach Unii Europejskiej. To może być cecha pozytywna. Konieczne jest określenie polityki państwa w stosunku do obszarów wiejskich. Konieczne jest posiadanie strategii obszarów wiejskich. BARIERY DO WEJŚCIA DO UNII EUROPEJSKIEJ 1. bezrobocie; 2. poprawa struktury obszarowej gospodarki; 3. koncepcja rozwoju terenów wiejskich. GLOBALNE PROBLEMY OCHRONY ŚRODOWISKA ŹRÓDŁA I EFEKTY ZANIECZYSZCZENIA ŚRODOWISKA Naturalny, zrównoważony stan atmosfery bywa zakłócony przez następujące czynniki antropogeniczne: 1. zanieczyszczenia pochodzenia energetycznego; 2. zanieczyszczenia pochodzenia przemysłowego; 3. zanieczyszczenia pochodzenia transportowego; Oprócz zmian ilościowych dochodzą groźne zmiany jakościowe, związane ze zmianą składu chemicznego atmosfery. Procesy spalania oraz procesy technologii produkcji przemysłowej potrzebują olbrzymich ilości powietrza. Z drugiej strony wytwarzają olbrzymie ilości różnego rodzaju substancji stałych i gazowych. Na spalenie 1 tony węgla potrzeba 8 ton powietrza. Na wyprodukowanie 1 tony miedzi elektrolitycznej potrzeba 22 ton powietrza. Człowiek na dobę zużywa 10m3 powietrza. Spalenie 1 tony węgla równa się wydaleniu do atmosfery ponad 1 tony CO2, oraz około 10 kg NO2. Elektrownia Bełchtów – 170,000 ton SO2 na rok. SO2 + H2O = SO3 +H  gdy kwas łączy się z wodą to powstają kwaśne deszcze, CO2  nie jest to substancja toksyczna, ale budzi szereg różnych obaw. NISZCZENIE WARSTWY OZONOWEJ WARSTY ATMOSFERY

400-1000 km – EGZOSFERA  pierścienie VAN ALLENA (osłona magnetyczna przed nadmiernym promieniowaniem) 200-400 km – JONOSFERA  ekran dla fal radiowych 50-200 km – MEZOSFERA  jak wyżej

docsity.com

22

12-50 km – STRATOSFERA  bliżej 50 km warstwa ozonowa, bliżej 12 km gazy szklarniowo – cieplarniane 0-12 km – TROPOSFERA  kuchnia pogodowa świata

NISZCZENIE WARSRWY OZONOWEJ W latach 30-tych w USA został odkryty gaz zwany freonem. Stosowany był w agregatach, w aerozolach, w piankach. FREON – tani, o złożonym składzie chemicznym, zawierający chlor. W latach 60-tych stwierdzono, że nad Antarktydą warstwa ozonowa praktycznie znika, ale sezonowo. Stwierdzono zależność pomiędzy freonem a niszczeniem warstwy ozonowej Nad Polską od lat 60-tych do dzisiaj gęstość tej warstwy zniszczyła się o około 30%. Warstwa ozonowa jest jedną z najważniejszych osłon. Chroni przed promieniowaniem UV. Nadmiar promieniowania UV powoduje raka skóry i uszkodzenie gałki ocznej, uszkadza również aparat asymilacyjny u roślin – ogranicza przyswajanie CO2. Fitoplankton również przyswaja CO2. Znajduje się w morzu. Pochłania 50% CO2 z atmosfery. EFEKT CIEPLARNIANY Mechanizm oddziaływania gazów szklarniowych na bilans energetyczny ziemi przez wzrost temperatury, nazywamy efektem cieplarnianym. GAZY CIEPLARNIANE (SZKLARNIOWE) – para wodna, CO2, ozon, metan, freony i halony. Czym gęstsza jest warstwa gazów szklarniowych tym jest większy wzrost temperatury na ziemi. Gdyby gazów szklarniowych w ogóle nie było to temperatura na ziemi byłaby o 30 stopni niższa. Z kosmosu biegnie promieniowanie UV krótkie i bez problemu przechodzi przez te gazy

Po dobiciu od ziemi, zmienia się w promieniowanie długofalowe

docsity.com

23

GAZY SZKLARNIOWE

Promieniowanie długofalowe nie wychodzi poza gazy szklarniowe, jest on uwięzione. Najważniejszym gazem szklarniowym jest CO2. SKUTKI WZROSTU TEMPERATURY NA ZIEMI Stwierdzono, że klimat na ziemi się ociepla i istnieje hipoteza, że człowiek emitując do atmosfery zwiększa efekt cieplarniany. Na ile dokładamy się do tego procesu ? Należy przewidywać, że wzrost temperatury na ziemi w ciącu najbliższych 10 lat wzrośnie o 0,3%. SKUTKI OCIEPLENIA 1. topnienie górskich lodowców i lądolodów; 2. w konsekwencji podniesienie się poziomu mórz i oceanów o około 70cm; 3. nastąpi zalanie nisko położonych obszarów, ujść rzek, które są z kolei obszarami

rolniczymi; 4. nastąpią bardzo wyraźne zmiany klimatyczne, przesuną się strefy upraw

poszczególnych roślin. EKOROZWÓJ – jest próbą zmiany dotychczasowych priorytetów gospodarczych i politycznych w skali globalnej. Koncepcja ekorozwoju opiera się na założeniu, że gospodarkę kraju należy prowadzić zgodnie z naturalnymi uwarunkowaniami przyrodniczymi, respektując prace ekologiczne w kształtowaniu przestrzeni społeczno – ekonomicznej. To taki przebieg rozwoju gospodarczego, który nie narusza nieodwracalnie środowiska życia człowieka, godząc prawa przyrody i prawa ekonomii. W światowym systemie gospodarczym brane są pod uwagę tylko pewne prawa ekonomii. Aby założenia ekorozwoju zostały osiągnięte, ochrona środowiska musi być uznana za działalność sfery produkcji materialnej. Negatywne skutki działalności człowieka powinny znajdować swoje odbicie w rachunku ekonomicznym, tak poszczególnych przedsiębiorstw oraz w bilansie gospodarczym państwa.

ZIEMIA

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 11 str.
Pobierz dokument