Historia Administracji, Streszczenia'z Historia. University of Wroclaw
Annaraya
Annaraya6 lutego 2018

Historia Administracji, Streszczenia'z Historia. University of Wroclaw

DOCX (81 KB)
21 str.
19Liczba odwiedzin
Opis
Od Księstwa Warszawskiego, przez Królestwo Polskie, Galicję, zabór Pruski
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 str. / 21

To jest jedynie podgląd.

3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 21 str.

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 21 str.

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 21 str.

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 21 str.

Pobierz dokument

Administracja Księstwa Warszawskiego

Komisja Rządząca- 14 stycznia 1807 r.

• Najwyższy organ władzy „Polski zdobytej na królu pruskim”;

• Złożona z siedmiu osób:

▲ Stanisław hr. Małachowski (prezes Komisji);

▲ Ludwik Gutakowski;

▲ Józef Wybicki;

▲ Stanisław Kostka Potocki;

▲ Ksawery Działyński;

▲ Piotr Bieliński;

▲ Walenty Sobolewski.

• Spoza swojego składu Komisja wybierała sekretarza i pięciu Dyrektorów rozmaitych części administracji publicznej;

• Kraj podzielono na sześć departamentów:

▲ warszawski, poznański, kaliski,

▲ bydgoski, płocki, białostocki.

Zasady działania Komisji Rządzącej

• Zasady urządzenia Komisji Rządzącej i innych władz jej podległych z 26 stycznia 1807 r.

▲ Komisja działała kolegialnie, podejmując decyzje większością głosów, przy równości głosów rozstrzygał Prezes;

▲ Komplet czyli quorum stanowiły trzy osoby, posiedzenia odbywały się codziennie;

▲ Komisja była organem prawodawczym i administracyjnym;

▲ Akty stanowiące prawo nazywano wyrokami;

▲ Inne decyzje nazywano uchwałami, rozrządzeniami lub zaleceniami.

Dyrektorium Generalne • Komisja spoza składu powoływała pięciu Dyrektorów:

▲ Sprawiedliwości- Feliks Łubieński;

▲ Spraw wewnętrznych- Stanisław Breza;

▲ Skarbu- Jan Nepomucen Małachowski;

▲ Wojny- ks. Józef Poniatowski;

▲ Policji- Aleksander Potocki.

• Dyrektorzy tworzyli Dyrektorium Generalne:

▲ Posiedzenia ordynaryjne (zwyczajne), odbywały się dwa razy w tygodniu, w razie potrzeby można było zwołać posiedzenie ekstraordynaryjne (nadzwyczajne);

▲ Posiedzeniom Dyrektorium przewodniczył najstarszy Dyrektor (był nim dyrektor sprawiedliwości Feliks Lubieński);

▲ Dyrektorium była organem opiniodawczym dla Komisji Rządzącej;

▲ Między Dyrektorami a Komisją sprawy załatwiano pisemnie, tą drogą Dyrektorzy mieli przesyłać cotygodniowe raporty z działalności swego resortu;

▲ Dyrektorzy byli odpowiedzialni, a ich odpowiedzialności decydowała Komisja.

Administracja terytorialna pod rządami Komisji Rządzącej • W departamentach władzą, na podstawie Zasad do urządzenia Komisji Rządzącej, była Izba Administracji

Publicznej:

▲ Złożona z prezesa, mianowanego przez Komisję, i 12 konsyliarzy, jeden z konsyliarzy był wiceprezesem Izby. Można było powołać do 12 asesorów z głosem doradczym;

▲ Izba dzieliła się na cztery wydziały spraw wewnętrznych, skarbowy, wojskowy i policji;

▲ Izba wydawała swoje zarządzenia w imieniu Komisji i miała obowiązek wykonywania zarządzeń i zaleceń Dyrektorów oraz składanie na ich ręce sprawozdań ze swoich czynności.

• W powiatach władzą, na podstawie Zasad do urządzenia Komisji Rządzącej, była Izba Powiatowa Wykonawcza:

▲ Złożona z prezesa i czterech konsyliarzy. Prezes był powoływany przez Izbę Administracji Publicznej i wybór potwierdzała Komisja Rządząca.

▲ Prezes odpowiadał za całość funkcjonowania Izby, obsadzał jej kancelarię i ustalał uposażenia pracowników.

• W miastach władzą były magistraty podzielone na cztery wydziały, a w gminach wiejskich dominia ziemiańskie.

Traktat Tylżycki i powstanie Księstwa Warszawskiego

• Rokowania były prowadzone od 25 czerwca do 7 lipca 1807 r. na Niemnie pod Tylżą.

• Ze strony Komisji Rządzącej w Tylży przebywali Stanisław Kostka Potocki i Aleksander Batowski.

• Ostatecznie traktat pokojowy pomiędzy Rosją a Francją został podpisany 7 lipca 1807 r., a Francją i Prusami 9 lipca 1807 r.

• Artykuł piąty traktatu tworzył z ziem II i III zaboru pruskiego Księstwo Warszawskie połączone unią personalną z Saksonią. Zapowiadano również nadanie konstytucji, która miała chronić interesy mieszkańców.

• Artykuł szósty tworzył z Gdańska wolne miasto pod protekcją Francji, Prus i Saksonii.

• Artykuł dziewiąty oddawał okręg białostocki Rosji.

• Księstwo miał liczyć 104 tys. km2 i zamieszkiwało tam 2,6 mln. ludności.

Konstytucja Księstwa Warszawskiego

Władza królewska (kompetencje ustawodawcze)

• Według konstytucji książę warszawski Fryderyk August Wettyn nazywany był królem. W jego osobie łączono tron warszawski i saski (unia personalna).

• Posiadał pełnię władzy ustawodawczej i wykonawczej.

• Uprawnienia z zakresu władzy ustawodawczej:

▲ wyłączna inicjatywa ustawodawcza,

▲ wydawanie dekretów, którymi mógł uzupełniać i zmieniać Konstytucję,

▲ mianowanie przewodniczących Izby Polselskiej i Senatu,

▲ zwoływanie, odraczanie i zamykanie obrad Sejmu;

▲ zwoływanie sejmików i zgromadzeń gminnych;

▲ mianowanie senatorów;

▲ promulgacja ustaw sejmowych i dekretów w "Dzienniku Praw Księstwa Warszawskiego"

• Za akty prawne król nie był odpowiedzialny, ponieważ konstytucja wprowadzała zasadę kontrasygnaty

Władza królewska (kompetencje wykonawcze)

• Król posiadał pełnię władzy wykonawczej, którą wykonywał przy pomocy Rady Stanu i Rady Ministrów.

• Monarcha prowadził sprawy zagraniczne, które powierzono rządowi w Saksonii, a faktycznie przejęte były przez Napoleona i powierzono je rezydentom francuskim.

• Król wykonywał kompetencje kreacyjne, powołując wicekróla, członków Rady Stanu, rad departamentowych, prefekturalnych, sędziów, prefektów i podprefektów, prezydentów municypalnych. Mógł powołać i odwołać wszystkich urzędników, poza dożywotnimi sędziami i senatorami, a oni przed nim ponosili odpowiedzialność.

• Monarcha posiadał również kompetencje nadzorcze w stosunku do Rady Ministrów, Rady Stanu i podległych sobie urzędników.

Rada Stanu (skład)

• Król albo Wicekról albo Prezes Rady Stanu (jednocześnie Prezes Rady Ministrów).

• Ministrowie

• Od 12 sierpnia 1808 r. nominowano 6 radców stanu z głosem stanowczym (A. Linowski, M. Kochanowski, I. Sobolewski, J. Węgleński, J.P. Woronicz, W. Rzętkowski). Od 27 stycznia 1810 r. dekretem królewskim powołano czterech nowych radców stanu (T. Matuszewicz, F. Grabowski, M. Badeni, czwartego król miał powołać w późniejszym terminie).

• Konstytucja przewidywała istnienie 4 referendarzy z głosem doradczym. Nie byli oni członkami Rady Stanu, mieli oni zajmować się sprawami z zakresu sądownictwa kasacyjnego oraz współpracowali z komisjami sejmowymi. Od 27 stycznia 1810 r. liczbę referendarzy zwiększono do 6.

• Członkowie Rady Stanu wchodzili w skład Izby Poselskiej.

Rada Stanu (kompetencje)

• Realizowała inicjatywę ustawodawczą króla.

• Oddawanie urzędników pod sąd.

• Kontrola nad działalnością ministrów, rozpatrywanie sprawozdań, rachunków, raportów ministrów.

• Udział w wykładni prawa.

• Rozpatrywanie spraw budżetowych (dochodów, wydatków z dóbr narodowych).

• Rozkład podatków na departamenty.

• Sądownictwo kasacyjne. (Rozpoznawanie skarg na ostateczne wyroki w sprawach karnych i cywilnych).

• Sądownictwo kompetencyjne. (Rozpoznawanie sporów o właściwość między organami sądowymi a administracyjnymi)

• Sądownictwo administracyjne. Według modelu francuskiego sąd II instancji, (I instancja – rady interesów spornych w departamentach) lub w I instancji, gdy rozpatrywała spory, gdzie stroną był minister.

Rada Ministrów (skład i sposób działania)

• Organ przewidziany na wypadek niepowołania wicekróla.

• Skład:

▲ Prezes Rady Ministrów (St. Małachowski do grudni 1807 r., L. Gutakowski do marca 1808 r., St. Kostka Potocki do końca Księstwa Warszawskiego).

▲ Minister sprawiedliwości- Feliks Łubieński.

▲ Minister wojny- ks. Józef Poniatowski.

▲ Minister policji- Aleksander Potocki (od listopada 1811 r. Ignacy Sobolewski).

▲ Minister przychodów i skarbu- Tadeusz Dembowski (Jan Wegleński 1809-1811, Tadeusz Matuszewicz 1811-1813).

▲ Minister spraw wewnętrznych- Jan Paweł Łuszczewski (od listopada 1812 r. Tadeusz Mostowski).

▲ Minister-sekretarz stanu- Stanisław Breza.

• Rada Ministrów działała kolegialnie, podejmując decyzje większością głosów, przy równości głosów rozstrzygał Prezes;

• Komplet czyli quorum stanowiły prezes i trzy osoby, posiedzenia ordynaryjne odbywały się dwa razy w tygodniu. W razie potrzeby można było zwołać posiedzenie ekstraordynaryjne.

Rada Ministrów (kompetencje)

• Kompetencje Rady Ministrów nie zostały określone przez konstytucję. Zostały ostatecznie zapisane w niepublikowanym dekrecie z 20 kwietnia 1808 r. o organizacji ministerstw.

• Kompetencje:

▲ Na posiedzeniach Rady Ministrów rozstrzygano sprawy przekraczające kompetencje jednego ministra;

▲ Na posiedzeniach Rady Ministrów rozstrzygano sprawy ogólne;

▲ Na posiedzeniach Rady Ministrów dokonywano wykładni przepisów rozkazów szczegółowych wydawanych ministrów, a które budziły wątpliwości.

• W 1810 r. Rada Ministrów i ministrowie otrzymali prawo podejmowania decyzji w tzw. stanie nagłości (czyli nagłych przypadkach, kiedy nie można było czekać na decyzję króla).

• 26 maja 1812 r., tuż przed początkiem II wojny polskiej, Fryderyk August przekazał Radzie Ministrów całą władzę wynikającą z konstytucji z wyjątkiem wprowadzania zmian w sądownictwie.

Rada Ministrów (odpowiedzialność Ministrów)

• W niepublikowanym dekrecie z 20 kwietnia 1808 r. o organizacji ministerstw określono zakres odpowiedzialności ministrów. Ministrowie byli odpowiedzialni:

▲ Za ustawy, które kontrasygnowali, a stojące w sprzeczności z konstytucją i prawami krajowymi;

▲ Za rozkazy szczegółowe, które wydali, a stojące w sprzeczności z konstytucją i prawami krajowymi;

▲ Za niewykonywanie swoich obowiązków, wynikających z dekretu kompetencyjnego.

▲ O odpowiedzialności ministrów decydował Król, a sprawę prowadziła Rada Stanu.

Księstwo Warszawskie (administracja terytorialna)

• Według Konstytucji kraj podzielono na 6 departamentów, a każdy departament dzielił się na 10 powiatów. Powiaty podzielono na municypalności miejskie i wiejskie.

• Departamenty:

▲ warszawski;

▲ płocki,

▲ łomżyński;

▲ poznański;

▲ bydgoski

▲ kaliski;

• Po zwycięskiej wojnie 1809 r. powiększono terytorium Księstwa o 4 nowe departamenty:

▲ siedlecki;

▲ krakowski;

▲ radomski;

▲ lubelski.

Księstwo Warszawskie (departamenty)

• Władzę w departamentach posiadał prefekt.

• Mianowany przez króla. Służbowo podlegał ministrowi spraw wewnętrznych, ale miał obowiązek wykonywać polecenia monarchy i innych ministrów.

• Uprawniania:

▲ Do niego należały wszystkie sprawy z zakresu resortów spraw wewnętrznych i policji;

▲ zarząd administracją lokalną za wyjątkiem wojska i sądownictwa;

▲ W szczególności: kierowanie policją, bezpieczeństwo, porządek publiczny, zwalczanie włóczęgostwa, nadzór nad więzieniami, aresztami;

▲ ogłaszanie aktów prawnych władz państwowych;

▲ przedstawianie rządowi petycji mieszkańców;

▲ nadzór nad poborem podatków, sporządzenie wykazów statystycznych;

▲ sprawy rolnictwa, hodowli, leśnictwa, pomiar gruntów, handel, zaopatrzenie w żywność;

▲ nadzór nad przemysłem, rzemiosłem, kopalniami, infrastrukturą drogową;

▲ zakładami dobroczynnymi, przytułkami, sierocińcami, sprawy zdrowotne,

▲ sprawy oświaty oraz szkół.

• Organem pomocniczym dla prefekta była Rada Interesów Spornych (Rada prefekturalna).

• Skład- 3 - 5 radców mianowanych przez króla w porozumieniu z miejscowym prefektem.

• Kompetencje:

▲ sąd administracyjny I instancji;

▲ organ pomocniczy dla prefekta;

▲ kolegialny organ administracyjno-sądowy orzekający w sporach na tle majątkowym (skarbowym) pomiędzy administracją a obywatelami (o dzierżawę dóbr narodowych, w tym spory o czynsz dzierżawny, wynagrodzenia za zajęte lub wywłaszczone przez władze państwowe grunty i budynki, spory o drogi publiczne, rzeki spławne, kanały, mosty, tzw. "allewiacje„ czyli ulgi w podatkach i ciężarach publicznych z tytułu klęsk żywiołowych, spory z tytułu tzw. "entrepryzy", czyli z kontraktów zawartych z przedsiębiorcami, spory na tle kontraktów zawartych między władzami rządowymi a osobami).

• W departamencie istniała ogólna Rada Departamentowa.

• Skład:

▲ 16 - 24 radców powoływanych przez króla, na 4 lata, spośród podwójnej listy kandydatów przedstawionych przez sejmiki powiatowe. Zbierała się przynajmniej raz w roku w lutym, a obrady trwały 15 dni.

• Kompetencje:

▲ rozkład podatków w departamencie,

▲ opinie dla prefekta,

▲ szacowanie szkód wojennych,

▲ petycje w sprawach departamentu,

▲ roboty publiczne,

▲ bezpieczeństwo w powiecie,

▲ zażalenia na urzędników.

Księstwo Warszawskie (powiaty)

• W powiecie organem władzy był podprefekt.

• Mianowany przez króla. Służbowo podlegał ministrowi spraw wewnętrznych, ale miał obowiązek wykonywać polecenia monarchy i innych ministrów.

• Uprawniania analogiczne do prefekta.

• W powiecie działał również rada powiatowa.

• Skład:

▲ 9- 12 radców powoływanych przez króla, na 4 lata, spośród podwójnej listy kandydatów przedstawionych przez sejmiki powiatowe. Zbierała się przynajmniej raz w roku w styczniu, a obrady trwały 10 dni.

• Kompetencje analogiczne do rad departamentowych.

Księstwo Warszawskie (municypalność)

• W głównych miastach: Warszawa, Poznań, Toruń, Kalisz, a po 1809 r. Kraków, Lublin i Sandomierz organami władzy byli prezydenci municypalni oraz rady municypalne, a w mniejszych miastach burmistrzowie i rady miejskie.

• Prezydenci byli nominowani przez króla i podlegali prefektem, burmistrzowie byli nominowani przez Ministra Spraw Wewnętrznych i podlegali podprefektom.

• Organem pomocniczym w głównych miastach były rady municypalne.

• Skład: od 10 do 30 radców mianowanych przez króla spośród kandydatów przedstawionych przez zgromadzenia gminne. Na czele rady stał prezydent.

• kompetencje: rozkład podatków, budżet, opłaty komunalne, mienie komunalne, opinie, zażalenia.

• W mniejszych miastach organem pomocniczym były rady miejskie w składzie od 3 do 10 radców przedstawianych przez zebranie właścicieli nieruchomości miejskich (posesjonatów, posiadaczy miejskich). Na czele rady stał burmistrz.

• Kompetencje analogiczne do rad municypalnych z wyjątkiem układania budżetu.

• W gminach wiejskich organem władzy był wójt z radą gminną

Administracja Królestwa Polskiego 1815-1914

Rada Najwyższa Tymczasowa Księstwa Warszawskiego

• Najwyższy organ władzy cywilnej i administracyjnej na terenach okupowanego Księstwa Warszawskiego powołana 1/13 marca 1813 r. przez feldmarszałka Kutuzowa.

• Złożona z pięciu osób, prezydenta, wiceprezydenta i trzech radców:

▲ Wasilij Siergiejewicz Łanskoj (prezydent Rady i generał-gubernator);

▲ Nikołaj Nikołajewicz Nowosilcow (wiceprezydent Rady, sprawy policji i zwierzchni nadzór skarbowy);

▲ Ludwik Krzysztof von Colomb (skarb);

▲ Tomasz Wawrzecki (wojsko i wymiar sprawiedliwości);

▲ Ks. Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki (sprawy wewnętrzne);

• Przy Radzie, jako organ doradczy, powołano 10-osobowy Komitet Centralny. Członków, po jednym, powoływały rady departamentowe;

• W 1814 r., po pierwszej abdykacji Napoleona, powołano dwa Komitety Komitet Organizacyjny Cywilny i Komitet Organizacyjny Woskowy. Oba organy miały pracować nad przygotowaniem przyszłego ustroju państwa polskiego.

Rząd Tymczasowy i Tymczasowa Rada Stanu Królestwa Polskiego

• Organy powołane we Wiedniu 20 maja 1815 r. w miejsce rozwiązanej Rady Najwyższej Tymczasowej.

▲ Rząd składał się z pięciu namiestników królewskich. Tytuł namiestników otrzymali członkowie rozwiązanej Rady Najwyższej z wyjątkiem zdymisjowanego von Colomba. W jego miejsce powołano Adama Jerzego Czartoryskiego na stanowisko wiceprezesa.

▲ Rząd działał kolegialnie, podejmując decyzje większością głosów, przy równości głosów rozstrzygał Prezes;

▲ Rząd miał wypełniać wszelkie zalecenia cesarskie, miał obsadzać tymczasowo stanowiska administracyjne, miał pracować nad przygotowaniem przyszłej administracji;

▲ Przy rządzie powołano dwa- ministerstwa spraw wewnętrznych oraz przychodów i skarbu. Powołano również dwa zarządy- spraw wojskowych i sprawiedliwości.

Tymczasowa Rada Stanu Królestwa Polskiego

• W skład Tymczasowej Rady Stanu wchodzili:

▲ Namiestnicy z Rządu Tymczasowego;

▲ 2 prezydiujących w ministerstwach;

▲ 6 radców stanu;

▲ 8 referendarzy stanu;

• Tryb pracy:

▲ Obradom przewodniczył jeden z namiestników królewskich;

▲ Jeden z referendarzy był sekretarzem Rady;

▲ Rada zajmowała się jedynie sprawami przekazanymi przez Rząd Tymczasowy;

• Rząd Tymczasowy i Tymczasowa Rada Stanu przetrwały do czasu nadania konstytucji i powołania konstytucyjnych organów władzy (24 grudnia 1815 r.)

Konstytucja Królestwa Polskiego z 27 listopada 1815 r.

• Prawa polityczne uzyskiwali chrześcijanie, obywatele Królestwa Polskiego ;

• Konstytucja gwarantowała nietykalność osobistą, świętość i nietykalność własności (zakaz konfiskaty mienia), gwarantowała język polski jako urzędowy, dostęp do urzędów tylko Polakom (wyjątek to urząd senatora i namiestnika gwarantowany dla książąt krwi cesarsko-królewskich), służbę wojskową na terenie królestwa, odbywanie kary wiezienia w królestwie, wolność druku czy odrębny budżet.

• Konstytucja gwarantowała prawa polityczne- czynne i bierne prawo wyborcze, prawo obejmowania urzędów przy zachowaniu cenzusów:

▲ majątkowego;

▲ wykształcenia;

▲ wieku.

Władza królewska (kompetencje ustawodawcze)

• Według konstytucji Królestwo i Cesarstwo Rosyjskie łączyła unia personalna. Dla podkreślenia znaczenia Królestwa Polskiego wprowadzono odrębną koronację. Dokonał ją dopiero Mikołaj I w 1829 r.

• Posiadał pełnię władzy ustawodawczej i wykonawczej.

• Uprawnienia z zakresu władzy ustawodawczej:

▲ wyłączna inicjatywa ustawodawcza;

▲ prawo sankcji ustaw;

▲ wydawanie postanowień i statutów organicznych, którymi mógł uzupełniać i zmieniać Konstytucję;

▲ mianowanie przewodniczących Izby Poselskiej i Senatu;

▲ zwoływanie, odraczanie i zamykanie obrad Sejmu;

▲ zwoływanie sejmików i zgromadzeń gminnych;

▲ mianowanie senatorów;

▲ promulgacja ustaw sejmowych, statutów organicznych i postanowień w "Dzienniku Praw Królestwa Polskiego„.

• Za akty prawne król nie był odpowiedzialny, ponieważ konstytucja wprowadzała zasadę kontrasygnaty.

Władza królewska (kompetencje wykonawcze)

• Król posiadał pełnię władzy wykonawczej, którą wykonywał przy pomocy Rady Stanu i Namiestnika.

• Monarcha prowadził sprawy zagraniczne, które powierzono rządowi w Petersburgu.

• Król wykonywał kompetencje kreacyjne, powołując Namiestnika, członków Rady Stanu, senatorów, prezesów komisji wojewódzkich, prezydentów municypalnych,

• Monarcha posiadał również kompetencje nadzorcze w stosunku do, Rady Stanu i podległych sobie urzędników.

Władza królewska (wg Statutu organicznego z 14/26 lutego 1832 r.)

• Statut organiczny inkorporował Królestwo Polskie do Cesarstwa.

• Nie znosił Konstytucji, ale wszelkie przepisy sprzeczne ze statutem traciły moc obowiązującą.

• Znoszono odrębną koronację, a jej "następstwo" odpowiadało porządkowi "następstwa tronu cesarstwa Wszechrosji".

• Obywatele stawiali się poddanymi carskimi.

• Znoszono liberalne zapisy konstytucji dotyczące obywateli.

• Zlikwidowano Sejm i wojsko.

Namiestnik (powołanie i kompetencje wg konstytucji)

• Namiestnik miał być zastępcą króla w Królestwie.

• Powoływany przez króla spośród Polaków, wyjątkiem był książę krwi cesarsko-królewskiej.

• Kompetencje wg kompetencji dzielimy na własne i z tytułu zastępstwa monarszego.

• Jedyna kompetencja własna to przedstawianie w podwójnej liczbie kandydatów na wakujące stanowiska ministrów, radców stanu, referendarzy, wojewodów, kasztelanów, prezesów komisji wojewódzkich etc.

• Kompetencje z zakresu zastępstwa monarszego:

▲ Przewodniczenie w Zgromadzeniu Ogólnym Rady Stanu;

▲ Przewodniczenie w Radzie Administracyjnej;

▲ Głos stanowczy w Radzie Administracyjnej;

▲ Prawo wydawania postanowień w Radzie Administracyjnej.

• W czasie obecności króla władza namiestnika była zawieszona.

Namiestnik (kompetencje wg Postanowienia Władza namiestnika z 1818 r.)

• Kompetencje Namiestnika zostały rozszerzone wg Postanowienia Władza namiestnika z 1818 r.

• Kompetencje:

▲ Król przekazał mu pełnię władzy wykonawczej i administracyjnej;

▲ Miał obowiązek wypełniania przepisów ustawy konstytucyjnej, statutów organicznych i innych praw krajowych;

▲ Miał czuwać nad porządkiem publicznym i nietykalnością członków rządu. W razie potrzeby mógł prosić Naczelnego Wodza o użycie siły.

▲ Miał prawo powoływania urzędników niedożywotnich.

• Na stanowisko namiestnika został powołany gen. Józef Zajączek.

• W 1826 r. gen. Zajączek umarł. Mikołaj I nie zdecydował się na powołanie nowego. Powołał Walentego Sobolewskiego na stanowisko prezesa Rady Stanu, a kompetencje namiestnicze przejęła Rada Administracyjna.

Namiestnik (kompetencje wg Statutu organicznego z 1832 r.)

• Urząd Namiestnika zostały reaktywowany wg Statutu organicznego z 1832 r.

• Kompetencje:

▲ Potwierdzono kompetencje z konstytucji i postanowienia Władza namiestnika z 1832 r.;

▲ Utracił prawo przedstawiania kandydatów na urzędy w podwójnej na rzecz Rady Administracyjnej;

▲ Posiadał pełnię władzy wojskowej;

▲ Podporządkowano mu organu stanu wyjątkowego- Audytorium Polowe i stałą Komisję Śledczą.

• Na stanowisko namiestnika został powołany feldmarszałek Iwan Paskiewicz Erewański.

Namiestnik (Namiestnicy po 1832 r.)

• Feld. Iwan Paskiewicz- 1831-1856 (w czasie choroby od 1855 r. do śmierci, zastępowany przez Wincentego Krasińskiego)

• Ks. Michaił Gorczakow- 1856- V 1861 r.

• p.o. hr. Mikołaj Suchozanet- V 1861-VIII 1861 r.

• Hr. Karl Lambert- VIII 1861-X 1861 r.

• Hr. Aleksander Lüders- X 1861- VI 1862 r.

• Wielki Ks. Konstanty Mikołajewicz- VI 1862- I 1863 r.

• Hr. Fiodor Berg- I 1863- 1874 r.

I Rada Stanu 1815-1830 (skład Zgromadzenia Ogólnego)

• Rada Stanu składała się ze Zgromadzenia Ogólnego i Rady Administracyjnej.

• Skład:

▲ Król albo Namiestnik albo Prezes Rady Stanu.

▲ Ministrowie- przewodniczący 5 komisji rządowych oraz sekretarz stanu;

▲ 10 radców stanu zwyczajnych;

▲ 10 referendarzy stanu zwyczajnych;

▲ Radcy stanu nadzwyczajni- Prokurator Generalny, Prezes Głównej Izby Obrachunkowej oraz członkowie Trybunału Najwyższego (mieli oni prawo zasiadać i uczestniczyć w głosowaniach w Zgromadzeniu Ogólnym na wezwanie Namiestnika).

I Rada Stanu 1815-1830 (kompetencje)

• Realizowała inicjatywę ustawodawczą króla.

• Oddawanie urzędników pod sąd.

• Kontrola nad działalnością ministrów, rozpatrywanie sprawozdań, rachunków, raportów ministrów.

• Udział w wykładni prawa.

• Rozpatrywanie spraw budżetowych (dochodów, wydatków z dóbr narodowych).

• Sądownictwo kompetencyjne. (Rozpoznawanie sporów o właściwość między organami sądowymi a administracyjnymi)

• Sądownictwo administracyjne- nie zostało zapisane w konstytucji. W II 1816 r. postanowieniem Namiestnika powołano przy Radzie Stanu Delegację Administracją złożoną z 6 członków. 5 osób powoływał Namiestnik w Radzie Stanu spośród potrójnej liczby kandydatów przedstawionych przez komisje rządowe sprawiedliwości, spraw wewnętrznych i policji oraz przychodów i skarbu. Prezesem był jeden z senatorów. Orzekała ona w sprawach o uchylenie lub zmniejszenie podatków, rozstrzygała spory wynikające z dzierżawy dóbr koronnych i narodowych i z kontraktów zawartych przez władze administracyjne. W 1822 r. Delegację rozwiązano, a kompetencje z zakresu sądownictwa administracyjnego przejęła Rada Stanu.

I Rada Stanu 1815-1830 (Rada Administracyjna )

• Złożona z Króla albo Namiestnik albo Prezes Rady Stanu.

• Ministrowie- przewodniczący 5 komisji rządowych oraz sekretarz stanu;

• Komisje Rządowe:

▲ Komisja wyznań religijnych i oświecenia publicznego;

▲ Komisja przychodów i skarbu;

▲ Komisja wojny;

▲ Komisja spraw wewnętrznych i policji

▲ Komisja sprawiedliwości.

• Rada była ciałem doradczym dla namiestnika, wykonywała postanowienia królewskie, rozstrzygała sprawy przekraczające kompetencje jednego ministra oraz przygotowywała projekty dla Ogólnego Zgromadzenia Rady Stanu.

II Rada Stanu 1832-1841 (skład i kompetencje)

• Ze składu Rady Stanu wyłączono Radę Administracyjną.

• Została podporządkowana Radzie Państwa Cesarstwa

• Skład:

▲ Namiestnik.

▲ 3 dyrektorów komisji rządowych (spraw wewnętrznych, policji, wyznań religijnych i oświecenia publicznego, sprawiedliwości, przychodów i skarbu);

▲ Kontroler generalny z Izby Obrachunkowej;

▲ Inne osoby powołane przez cara;

• Rada stanu utraciła kompetencje budżetowe na rzecz Rady Administracyjnej. Ograniczono kompetencje z zakresu władzy ustawodawczej ze względu na likwidację Sejmu.

• Rada została rozwiązana w 1841 r. ze względu na istnienie Departament ds. Królestwa Polskiego w Petersburgu.

III Rada Stanu 1861-1867 (skład)

• Rada Administracyjna nadal była poza Radą Stanu.

• Radę Stanu powołano w miejsce Ogólnego Zebrania Warszawskich Departamentów Rządzącego Senatu i Heroldii.

• Skład:

▲ Namiestnik albo inna osoba powołana na stanowisko wiceprezesa Rady;

▲ 4 dyrektorów komisji rządowych (spraw wewnętrznych i policji, wyznań religijnych i oświecenia publicznego, sprawiedliwości, przychodów i skarbu);

▲ Kontroler generalny z Izby Obrachunkowej;

▲ Radcy stanu;

▲ Inne osoby powołane przez cara spośród wyższego duchowieństwa, prezesów i członków rad gubernialnych oraz władz Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego;

▲ 6 referendarzy i 4 wicereferendarzy.

III Rada Stanu 1861-1867 (kompetencje)

• Opiniowanie aktów prawnych przesłanych przez cara.

• Opiniowanie budżetu dla Królestwa.

• Wykładnia statutów organicznych.

• Rozpatrywanie raportów dyrektorów komisji rządowych oraz kontrolera generalnego z Izby obrachunkowej.

• Rozpatrywanie skarg na urzędników.

• W ramach Rady Stanu funkcjonowały cztery wydziały jako organy przygotowujące materiały dla Rady. Były to wydziały: prawodawczy, sporny, skarbowo-administracyjny oraz próśb i zażaleń.

• Połączone wydziału prawodawczy, sporny i skarbowo-administracyjny tworzyły skład sądzący Rady Stanu. Pełnił on funkcję sądu administracyjnego oraz decydował o oddaniu najwyższych urzędników pod sąd.

Królestwo Polskie (administracja terytorialna)

• Według Konstytucji kraj podzielono na 8 województw, a każdy województwo dzieliło się na 4-7 obwodów. Wszystkich obwodów było 39. Obwody podzielono na gminy miejskie i wiejskie.

• Województwa:

▲ mazowieckie-Warszawa;

▲ płockie;

▲ augustowskie- Suwałki;

▲ podlaskie- Siedlce

▲ kaliskie;

▲ krakowskie - Miechów , od XII 1816 r. Kielce;

▲ sandomierskie- Radom;

▲ lubelskie.

Królestwo Polskie (administracja terytorialna-województwa)

• Organem władzy w województwie była kolegialna komisja wojewódzka.

• Złożona z Prezesa i 5 komisarzy zasiadających komisarzy delegowanych do obwodów (4-7) oraz urzędników zawodowych. Komplet komisji to prezes i trzech komisarzy.

• Komisja dzieli się na wydziały kierowane przez komisarzy zasiadających:

▲ administracyjny,

▲ policji,

▲ wojskowego,

▲ skarbu,

▲ wyznań religijnych i oświecenia publicznego.

▲ W 1818 powstał 6 wydział dóbr i lasów państwowych.

• W 1821 wydziały połączono:

▲ wydział wyznań religijnych z wydziałem administracyjnym,

▲ wydział policji z wydziałem wojskowym,

▲ wydział skarbu z wydziałem dóbr i lasów państwowych.

• Kompetencje:

▲ Miała zajmować się wszystkim co „naród i rzecz publiczną obchodzić może”, realizacja uchwał rządu, bezpieczeństwo publiczne, ochrona własności, przedstawianie potrzeb mieszkańców,

▲ Rozstrzyganie zażaleń na urzędników, sądownictwo administracyjne I instancji,

Królestwo Polskie (administracja terytorialna-obwody)

• W obwodach władza należała do komisarza delegowanego do obwodu.

• Wykonywał rozkazy i zalecenia komisji wojewódzkiej.

• W swoich rękach skupiał kompetencje wszystkich wydziałów komisji wojewódzkiej. Bez jej zgody nie mógł niczego przedsiębrać. Prócz tego miał ścigać przemyt i nadużycia w ekonomiach narodowych.

• Do pomocy posiadał 2 asesorów, sekretarza i personel kancelaryjny.

• Nadzorował również zwierzchności miejskie i wiejskie.

Królestwo Polskie (administracja terytorialna-gminy)

• W gminach miejskich w 1816 r. ustanowiono zwierzchności miejskie .

• Skład:

▲ Prezydent municypalności (powoływany przez Króla) i radni w miastach wojewódzkich;

▲ Burmistrz (powoływany przez Komisje rządowa spraw wewnętrznych i policji) i ławnicy w pozostałych miastach;

▲ Liczba radnych i ławników nie mogła przekraczać 4.

• Zwierzchności dzieliły się na wydziały:

▲ Policyjno-wojenny;

▲ Skarbowy;

▲ Administracyjny.

• We wsiach (co najmniej 10 gospodarstw) zwierzchnością wiejską był wójt. W 1818 r. postanowiono, że wójtem musi być właściciel wsi. Wsie podległe jednemu wójtowi tworzyły gminę wiejską. Pomocnikami wójta byli sołtysi z reguły mianowani przez pana dla każdej wsi. Obok kompetencji administracyjnych wójtowie posiadali kompetencje sądowe w drobnych sprawach cywilnych i przestępstwach i wykroczeniach policyjnych.

Królestwo Polskie (administracja terytorialna po 1832 r.)

• W 1837 r. województwo przemianowano na gubernie. Organem władzy był rząd gubernialny podzielony na trzy wydziały, kierowany przez gubernatora cywilnego

▲ W 1841 zmieniono gubernię krakowską na kielecką;

▲ W 1844 zmniejszono liczbę guberni z 8 do 5 poprzez połączenie guberni sandomierskiej i kieleckiej w gubernie radomską, połączenie guberni kaliskiej i mazowieckiej w gubernie warszawską oraz wcielenie guberni podlaskiej do guberni lubelskiej.

▲ W 1866 r. powiększono liczbę guberni do 10 (warszawska, kaliska, piotrkowska, radomska, kielecka, lubelska, siedlecka, płocka, łomżyńska, suwalska).

▲ W 1912 r. zlikwidowano gubernię siedleckiej oraz przeprowadzono reorganizację guberni lubelskiej i powołano gubernię chełmską W 1915 r. wyłączno ją z Kraju Przywiślańskiego.

• W 1842 obwody przemianowano na powiaty. Organem władzy był naczelnik powiatu kierujący zarządem powiatowym.

Wielkie Księstwo Poznańskie i zabór pruski

Wielkie Księstwo Poznańskie (WKP)

• Odrębności ustrojowe WKP określała odezwa Fryderyka Wilhelma III z dnia 15.05.1815 r. do jego mieszkańców.

• WKP stanowiło integralną część państwa pruskiego (do tytulatury króla pruskiego dodano tytuł wielkiego księcia poznańskiego).

• Herbem WKP został czarny orzeł pruski z umieszczonym pośrodku białym orłem polskim.

• Mieszkańcom WKP zagwarantowano szereg przywilejów m.in.: zachowanie religii katolickiej, równouprawnienie języka polskiego z niemieckim, równy dostęp Polaków do urzędów i godności państwa pruskiego, zachowanie dotychczasowych praw osobistych (zwłaszcza prawa własności), wydanie w przyszłości konstytucji.

• Postanowienia te władze pruskie realizowały w zasadzie do wybuchu powstania listopadowego.

Namiestnik

Główna odrębność ustrojowa:

▲ utworzenie (nie znanego w innych prowincjach pruskich) urzędu namiestnika królewskiego.

Kompetencje:

▲ „pośredniczenie między monarchą a ludnością” tzn. przyjmowanie próśb i zażaleń do króla, nadawanie w imieniu króla tytułów, godności i orderów, informowanie o zamiarach rządu.

▲ nie posiadał władzy administracyjnej. W 1816 otrzymał prawo uczestniczenia w posiedzeniach prezydium rejencyjnego.

▲ Na urząd ten (miał być sprawowany wyłącznie przez Polaka) monarcha powołał księcia Antoniego Radziwiłła, który dzierżył go do powstania listopadowego. W tym momencie jego urząd został zawieszony, a z chwilą śmierci Radziwiłła w 1833 r. urząd pozostał nieobsadzony.

Podział administracyjny

▲ WKP znajdowało się w strukturze administracji pruskiej, która dzieliła się na:

▲ - prowincje,

▲ - obwody rejencyjne,

▲ - powiaty

▲ - gminy

Prowincje

• Zarządzeniem królewskim z 30.04.1815 r. Prusy podzielono na 10 prowincji. Na czele prowincji stał mianowany przez króla nadprezydent.

• Prowincje:

✓ poznańska (Wielkie Księstwo Poznańskie)

✓ śląska, pomorska,

✓ Prusy Wschodnie, Prusy Zachodnie (połączone w 1829 r. w prowincję Prusy)

✓ saska, brandenburska, westfalska.

✓ Dolna Nadrenia, julijsko-klewińska (w 1822 połączone w prowincję Nadrenia)

Nadprezydent

✓ początkowo minister do spraw prowincji w Generalnym Dyrektorium;

✓ Po 1815 r. komisarz królewski, któremu przekazano pełnię władzy administracyjnej i policyjnej;

✓ W 1825 r. sprecyzowano jego kompetencje. Miał kierować prezydium rejencyjnym znajdującym się w stolicy prowincji. Nadzorował Dyrekcję Skarbową, Konsystorz ds. Kościoła, Generalny komisariat do uregulowania sprawy chłopskiej, kolegia szkolne i medyczne.

✓ Odpowiadał przed królem, Radą Ministrów i każdym ministrem.

Sejm prowincjonalny

▲ Sejmy prowincjonalne w Prusach zostały wprowadzone w 1823 r. z wyjątkiem prowincji poznańskiej. W Poznańskiem sejm został wprowadzony w 1824 r.

▲ Skład Sejmu:

▲ - 24 posłów reprezentujących rycerstwo, w tym dwóch wirylistów książąt Thurn und Taxis oraz księcia von Sułkowskiego ,

▲ - 16 posłów reprezentujących stan mieszczański,

▲ - 8 posłów reprezentujących stan chłopski.

• Sejm prowincjonalny

▲ Kadencja – 6 lat co trzy lata połowa składu ustępowa i dokonywano wyborów uzupełniających.

▲ Miejscem sejmowania była stolica prowincji.

▲ Przewodniczył obradom marszałek wybierany ze stanu szlacheckiego ( obradom dwóch pierwszych sejmów z 1827 i 1830 przewodniczył Antoni Sułkowski).

▲ Wszelkie sprawy przechodziły większością głosów , petycje do króla uchwalano większością 2/3 głosów.

▲ Kompetencje Sejmu:

✓ opiniowanie projektów ustaw dot. prowincji i podatków ogólnopaństwowych,

✓ podejmowanie uchwał w sprawach lokalnych,

✓ składanie królowi skarg i petycji.

Rejencje

▲ Prowincje dzieliły się na obwody rejencyjne (rejencje). WKP obejmowało rejencję poznańską oraz bydgoską. Wszystkich rejencji był 25 (od 2 do 4 rejencji)

▲ Władza administracyjna i policyjna należała w do prezydenta, którego mianował król. Władzę nadrzędną nad prezydentem sprawował nadprezydent prowincji, który pośredniczył między rejencją a ministrem spraw wewnętrznych.

▲ Prezydent kierował prezydium rejencyjnym podzielonym na dwa wydziały.

Powiaty

▲ Rejencje dzieliły się na powiaty, obejmujące zarówno miasta, jak i obszary wiejskie. Władzę administracyjną i policyjną pełnił w nich landrat (mianowany przez króla spośród 3 kandydatów wysuniętych przez sejmik powiatowy). Reprezentował on stan szlachecki. Władzę policyjną sprawował przy pomocy prezydenta policji. Władzy landrata podlegały wsie i mniejsze miasta.

Sejmik powiatowy

▲ Sejmiki powiatowe było organami samorządowymi i pomocniczymi dla landrata.

▲ Skład:

✓ wszyscy posiadacze dóbr rycerskich w powiecie;

✓ po jednym przedstawicielu z każdego miasta;

✓ 3 przedstawicieli gmin wiejskich.

Gminy miejskie

▲ W miastach władzą był burmistrz (w dużych miastach nadburmistrz), magistrat i rada miejska. Burmistrza mianował król spośród potrójnej liczby kandydatów wybranych przez deputowanych. Magistrat był organem wykonawczym. Skład - urzędnicy zawodowi, urzędnicy płatni (wybierani na 12 lat) i urzędnicy honorowi (wybierani spośród rajców na 6 lat)

▲ Rada miejska, jako organ opiniodawczy i kontrolny, wybierana była przez deputowanych i magistrat. Liczba rajców była zależna od wielkości miasta (od 24 do 102). Kadencja 3-letnia.

Gminy wiejskie

• W gminach wiejskich, stanowiących najniższą jednostkę podziału administracyjnego, przedstawicielem władzy państwowej był sołtys, którego pomocnikami byli 2 ławnicy.

• W 1833 r. ustanowiono obok gminy sołtysiej również gminę wójtowską, obejmującą wsie, małe miasteczka i folwarki. Wójta mianował prezydent rejencji, zatwierdzał nadprezydent, ale podlegał on bezpośrednio landratowi. Okręgi wójtowskie miały liczyć od 2 do 8 tys. mieszkańców.

Reformy administracyjne 1872-1885

▲ Projekt reform przygotował Rudolf von Gneist

▲ Polegały one na:

✓ Wprowadzeniu pełnego samorządu;

✓ Wprowadzeniu dualizmu administracji rządowej i samorządowej;

✓ Wprowadzaniu sądownictwa administracyjnego na poszczególnych szczeblach podziału administracyjnego.

Reformy administracyjne Powiat

▲ Reforma z 1872 r. pozostawiała landrata jako urzędnika państwowego i urzędnika samorządowego;

▲ Pozostawiono sejmik powiatowy, ale zmieniono jego kompetencje i sposób wyborów (wybory kurialne w trzech kuriach: większej własności, miejskiej i wiejskie);

▲ Wprowadzono wydział powiatowy złożony z landrata i 6 osób powoływanych przez sejmik na 6 lat ( organ wykonawczy dla sejmiku, organ nadzorczy samorządu gminnego oraz sąd administracyjny I instancji).

Reformy administracyjne Rejencja

▲ Reforma pozostawiała prezydenta jako urzędnika państwowego reprezentującego Ministra Spraw Wewnętrznych;

▲ Zmieniono kształt prezydium rejencyjnego. Składało się z czterech wydziałów - administracji wewnętrznej (zniesiony w 1885), spraw szkolnych i wyznaniowych, podatków bezpośrednich , domen państwowych i lasów, spraw kasowych i rachunkowości (zniesiony w 1904)

▲ W 1883 r. powstał Wydział Obwodowy z połączenia Rady Obwodowej(1875) i Obwodowego Sądu Administracyjnego (1880). Skład- prezydent rejencji, 2 urzędników dożywotnich, 2 zastępców, 4 członków i 4 zastępców mianowanych na 6 lat przez Wydział Prowincjonalny.

Reformy administracyjne Prowincja

▲ Reforma pozostawiała urząd nadprezydenta. Otrzymał on organ pomocniczy i doradczy w postaci rady prowincjonalnej złożonej z 1 urzędnika mianowanego przez MSW i 5 osób wybieranych przez sejm prowincjonalny.

▲ Pozostawiono sejm prowincjonalny, ale zmieniono jego kompetencje i skład.

▲ Wprowadzono wydział prowincjonalny (7-15 osób) i dyrektora krajowego. Wypełniali oni uchwały sejmiku. Prócz tego dyrektor prowadził sprawy bieżące oraz nadzorował urzędników samorządowych, a wydział pełnił funkcje sądu administracyjnego oraz przygotowywał sprawy przed obradami sejmiku.

▲ Zasad tych nie wprowadzono w Poznańskiem. Dopiero w 1889 r. wprowadzony poznański Wydział Prowincjonalny.

Wolne Miasto Kraków. Autonomia Galicji

Utworzenie Wolnego Miasta Krakowa

• 3 maja 1815 r. doszło do zawarcia traktatów między Rosją, Austrią i Prusami, przewidujących podział Księstwa Warszawskiego; datę tę uważa się za początek istnienia Wolnego Miasta Krakowa;

• Kraków – wobec braku zgody zaborców na oddanie go jednemu z nich – wraz z okręgiem uzyskuje status wolnego miasta, zwany też Rzeczpospolitą Krakowską;

• do traktatów została dołączona pierwsza konstytucja Wolnego Miasta Krakowa;

• traktatom tym udzielono 9 czerwca 1815 r. sankcji międzynarodowej w akcie końcowym Kongresu Wiedeńskiego;

• terytorium: 1164 km kw.;

• ludność: 88 tys. w 1815 r., 146 tys. w 1843 r.

Źródła prawa

• porozumienia międzynarodowe o powołaniu Wolnego Miasta Krakowa z 3 maja 1815 r., umowy z Munchengratz i Cieplic oraz traktat „państw opiekuńczych” z 6 listopada 1846 r. o likwidacji W.M. Krakowa;

• ustawy konstytucyjne z 3 maja 1815 r., z 11 września 1818 r., z 29 lipca 1833 r.;

• statuty organiczne, regulujące najważniejsze zagadnienia z zakresu spraw politycznych, gospodarczych i kulturalnych;

• uchwały Komisji Organizacyjnej (1815-1818) oraz Komisji Reorganizacyjnej (1833);

• obwieszczenia dowódców wojsk okupacyjnych;

• reskrypty naczelnika administracji wojskowej i cywilnej;

• ustawy uchwalone przez Zgromadzenie Reprezentantów;

• uchwały i rozporządzenia Senatu.

Komisja Organizacyjna i Reorganizacyjna

• pierwsza powołana w 1815 r. przez „państwa opiekuńcze” dla przygotowania rozwiniętej konstytucji Wolnego Miasta Krakowa;

▲ skład: po jednym przedstawicielu państw opiekuńczych (byli nimi Józef Sweerts Spork, Ignacy Miączyński i Ernest Reibnitz) oraz po jednym reprezentancie szlachty, duchowieństwa i mieszczaństwa;

▲ podlegała jej Komisja Włościańska;

▲ powołała pierwszy skład Senatu Rządzącego;

▲ wydała szereg innych aktów prawa dla Krakowa, normujących m.in. podział administracyjny kraju i statut krakowskiego uniwersytetu;

▲ rozwiązana po opracowaniu konstytucji w 1818 r.;

• druga powołana w marcu 1833 roku, w jej skład weszli przedstawiciele trzech zaborców: Wilhelm Pflügl (Austria), August Forckenbeck (Prusy) i Ludwik Tęgoborski (Rosja);

▲ opracowała tekst konstytucji z 1833 r.

Rezydenci

• przedstawiciele trzech mocarstw „opiekuńczych”;

• formalnie przedstawiciele akredytowani przy Senacie Wolnego Miasta Krakowa;

• konstytucje z 1815 i 1818 r. nie przyznawały im żadnych kompetencji;

• konstytucja z 1833 r. przyznała im rolę rozjemców w sporach pomiędzy Senatem a Zgromadzeniem Reprezentantów na tle interpretacji przepisów konstytucji oraz w konfliktach kompetencyjnych;

• na podstawie konstytucji z 1833 r. uzyskali formalnie prawo występowania w roli zwierzchników wobec władz Wolnego Miasta Krakowa i decydowali na bieżąco nawet w drobnych kwestiach;

• tworzyli w razie potrzeby kolegium, zwane Konferencją Rezydentów, w 1839 r. została przekształcona w stałą Konferencję Nieustającą dla spraw Krainy Krakowskiej;

Senat

• rząd Wolnego Miasta Krakowa

• pierwszy skład Senatu został nominowany w 1815 r. przez Komisję Organizacyjną;

• według konstytucji z 1818 r. – prezes i 12 senatorów (6 czasowych i 6 dożywotnich), wybierani przez Zgromadzenie Reprezentantów oraz delegowani przez Uniwersytet i Kapitułę Krakowską;

• przepisy konstytucji z 1833 r. zmniejszy skład do 9 osób –prezes i 8 senatorów (6 czasowych i 2 dożywotnich), wybierani przez Zgromadzenie Reprezentantów i Kapitułę Krakowską;

• początkowo senatorem mógł zostać każdy obywatel Wolnego Miasta Krakowa, spełniający następujące warunki: cenzus wieku, wyższego wykształcenia, majątkowy oraz zamienny cenzus praktyki administracyjnej.

• konstytucja z 1833 r. obniżyła cenzus majątkowy, ale wprowadziła warunek wyznawania przez kandydata religii chrześcijańskiej

• kompetencje: wydawanie rozporządzeń wykonawczych, nominacje urzędników (nie zastrzeżone dla Zgromadzenia Reprezentantów), wstępne aprobowanie projektów ustaw Zgromadzenia Reprezentantów.

Prezes Senatu

• pierwszym prezesem został w 1815 r. Stanisław Wodzicki;

• kadencja 3 lata, od 1833 r. 6 lat;

• Uprawnienia:

▲ nadzór nad całokształtem prac Senatu,

▲ reprezentacja WMK na zewnątrz,

▲ zwierzchnictwo nad Dyrekcją Policji, a po 1833 r. nad Uniwersytetem,

▲ porozumiewanie się z mocarstwami opiekuńczymi

Wydziały Senatu

• w 1815 r.:

▲ Administracji,

▲ Skarbu i Dóbr Narodowych,

▲ Policji,

▲ Sprawiedliwości;

▲ Do Układania Przyszłej Organizacji;

• w 1816 r.:

▲ Spraw Wewnętrznych i Sprawiedliwości,

▲ Policji i Milicji,

▲ Dochodów Publicznych i Skarbu;

• w 1822 r.:

▲ Spraw Wewnętrznych i Policji,

▲ Skarbu i Dóbr Narodowych

Zgromadzenie Reprezentantów

• skład: 41 członków, w tym 26 deputowanych (wybieranych po jednym w 9 gminach Krakowa i 17 okręgach wiejskich), 3 delegowanych senatorów, 3 prałatów z kapituły krakowskiej, 3 profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego, 6 sędziów pokoju. W 1833 r. zmniejszono skład do 30 członków.

• wyboru deputowanych dokonywano na zgromadzeniach gminnych, a prawo wyborcze było ograniczone cenzusami majątkowymi i wykształcenia oraz wieku;

• obrady raz do roku w grudniu, od 1833 r. co 3 lata;

• kompetencje: ustawodawstwo (z wyjątkiem zmian konstytucji i zasad ustrojowych), uchwalanie budżetu i podatków, przyjmowanie sprawozdań z wykonania budżetu, wybór wyższych urzędników i sędziów, przestrzeganie praworządności.

Administracja terytorialna

• gminy miejskie i wiejskie

• Kraków: 11 gmin, w tym 9 politycznych (z ludnością posiadającą czynne prawo wyborcze) i 2 administracyjne (zamieszkiwane przez Żydów pozbawionych praw politycznych);

• pozostały obszar: 17 gmin wiejskich

• na czele gmin stali wójtowie, wybierani przez zgromadzenia gminne, a od 1833 r. zgromadzenia obiorcze. W gminach żydowskich pochodzili z nominacji Senatu;

• kadencja wójta 2 lata, a od 1833 r. 6 lat;

• warunki pełnienia urzędu wójta: pełnoletniość, umiejętność dokładnego pisania i czytania po polsku i rachunków, nie można było być nigdy karanym kryminalnie ani postawionym w stan oskarżenia, od 1833 r. ukończone 24 lata, odpowiednie wykształcenie, wyznanie chrześcijańskie;

• kompetencje: administracyjne (wykonywali wszelkie polecenia Senatu), w zakresie wymiaru sprawiedliwości;

• od 1839 r. zamiast wójtów, w gminach miejskich władze sprawowali komisarze cyrkułowi, a w gminach wiejskich komisarze dystryktowi.

Autonomia Galicji

• do lat 60 XIX w. Austria nie zrealizowała zobowiązania do utworzenia instytucji narodowych w Galicji;

• w 1859 r. następuje załamanie się systemu rządów absolutnych w Cesarstwie Austriackim;

• Dyplom październikowy z 1860 r. stanowi początek okresu konstytucyjnego w dziejach Austrii; na podstawie tego aktu przyznano autonomię narodom historycznym, do których zaliczono Polaków;

• 26 lutego 1861 r. zostaje wydany statut krajowy dla Galicji wraz z ordynacją wyborczą do sejmu, stanowił on jeden z allegatów do patentu lutowego;

• organy autonomiczne: Sejm i Wydział Krajowy.

Sejm Krajowy

• skład:

▲ 9 wirylistów (wchodzący z urzędu), (od 1896 r. – 10, a od 1900 r. – 12),

▲ 44 reprezentantów wielkiej własności ziemskiej,

▲ 3 reprezentantów izb przemysłowo-handlowych,

▲ 20 reprezentantów miast większych, (od 1896 r. – 23, a od 1900 r. - 28),

▲ 74 reprezentantów pozostałych gmin miejskich i wiejskich;

• istota prawa wyborczego sprowadzała się do tzw. reprezentacji interesów;

• uprawnieni do głosowania zostali zaliczeni do rozmaitych grup interesów (kurii) na podstawie cenzusu zawodowego i majątkowego;

• uprawnienia: ustawodawstwo w sprawach „kultury krajowej”, mógł wydawać akty prawne w ramach ustawodawstwa ogólnopaństwowego, wybór członków Wydziału Krajowego;

• inicjatywa ustawodawcza: rząd, Wydział Krajowy, komisje sejmowe, grupa co najmniej 15 posłów;

• ma czele stał marszałek krajowy, nominowany przez cesarza na 6 lat, czyli na czas trwania kadencji sejmu;

Wydział Krajowy • Skład: marszałek krajowy i 6 członków. Trzech członków wybierał sejm, a po jednym posłowie z kurii

wielkiej własności, połączonej kurii izb przemysłowo-handlowych i miast oraz z kurii reszty gmin miejskich i wiejskich;

• Kompetencje: „organ zawiadowczy i wykonawczy reprezentacji krajowej”, bieżąca administracja, nadzorował działalność samorządu terytorialnego, zarządzał majątkiem kraju, lokalnymi zakładami i funduszami, reprezentował kraj na zewnątrz.

Samorząd terytorialny

• w powiatach organem uchwałodawczym były rady powiatowe, a wykonawczym i zarządzającym wydziały powiatowe;

• w miastach samorządowych organem uchwałodawczym i nadzorczym była rada miejska, a organem zarządzającym i wykonawczym w większych miastach magistraty, a w miastach mniejszych i miasteczkach zwierzchności gminne;

• w gminach wiejskich organem uchwałodawczym i nadzorczym była rada gminna, a organem zarządzającym i wykonawczym zwierzchność gminna.

And now feel free to eat some cookies as a reward for making it till the end

komentarze (0)

Brak komentarzy

Bądź autorem pierwszego komentarza!

To jest jedynie podgląd.

3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 21 str.

Pobierz dokument