Logika_4_2013 Definicje, Streszczenia'z Logika. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (UAM)
olga-popova
olga-popova

Logika_4_2013 Definicje, Streszczenia'z Logika. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (UAM)

43 str.
56Liczba odwiedzin
Opis
Definicje kształtują język poznawczy, wprowadzając nowe lub uściślając dawne wyrażenia.
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 str. / 43
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 43 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 43 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 43 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 43 str.
Pobierz dokument
Logika_4_11 [tryb zgodnoœci]

Definicje

Definiowanie dotyczy w równym stopniu zarówno nauk ścisłych jak i humanistycznych, dlatego waŜne jest poznanie funkcji definicji, uniwersalnych zasad ich konstruowania oraz przykładowych zastosowań. W rozumieniu statycznym definiujemy, aby uporządkować nasze myślenie i komunikowanie. Rola definicji w procesach poznawczych jest dwojaka.

Definicje

1. Definicje kształtują język poznawczy, wprowadzając nowe lub uściślając dawne wyraŜenia.

2. Konstruują one takŜe przedmioty juŜ wprowadzone do nauki, a przez to wytyczają kierunki jej rozwoju i pogłębiają wiedzę o badanej dziedzinie. Definicje, wprowadzając porządek w wyraŜaniu myśli, pozwalają na uniknięcie wieloznaczności pojęć. Definiowanie jest zatem metodą porządkowania i kształtowania języka.

Rodzaje definicji

• Definicja realna jest to zdanie podające taką charakterystykę pewnego przedmiotu czy teŜ przedmiotów jakiegoś rodzaju, którą tym i tylko tym przedmiotom moŜna przypisać. Np.: „zegar to urządzenie słuŜące do mierzenia czasu”. W ten sposób charakteryzujemy przedmiot, a nie znaczenie wyrazu. Definicja realna jest sformułowana w języku I stopnia.

Rodzaje definicji

• Definicja nominalna jest to wyraŜenie w ten czy inny sposób, podające informacje o znaczeniu jakiegoś słowa czy słów. Definicja nominalna podaje informacje o znaczeniu definiowanego słowa, jest więc wypowiedzią w języku II stopnia. Definicja nominalna bezpośrednio określa, jak w danym języku równoznacznie zastępować pewien wyraz czy wyrazy znanymi juŜ osobie, na uŜytek której podajemy tę definicję.

Rodzaje definicji

Np. ktoś nie wie, co znaczy po polsku słowo „deltoid”. Podajemy mu więc definicję: wyraz „deltoid” oznacza „czworokąt o dwóch parach przyległych boków równych”. Na podstawie tej definicji moŜna by w kaŜdym zdaniu, w którym spotykamy słowo „deltoid” przekreślić je i wpisać na to miejsce wyraŜenie „czworokąt o dwóch parach przyległych boków równych”.

Rodzaje definicji

Inny podział definicji dokonywany jest ze względu na zadania stawiane definicjom, genezę znaczenia definiowanego pojęcia lub sposób uzasadnienia definicji. Względem tych trzech kryteriów rozróŜniamy:

• definicje sprawozdawcze - takie, które wskazują, jakie znaczenie ma, czy teŜ miał kiedyś definiowany wyraz w określonym języku. Są one swego rodzaju sprawozdaniami oddającymi znaczenie danej nazwy.

Rodzaje definicji

Jeśli nauczyciel w szkole przekazuje definicję pojęcia „repatriacja”, stwierdzając, Ŝe jest to „powrót obywateli do kraju, do ojczyzny” wówczas definicja ta jest sprawozdaniem nauczyciela, jak na gruncie języka polskiego rozumie się wyraz „repatriacja”. Innymi słowy jest to odtworzenie znaczenia tego wyrazu.

Rodzaje definicji

• definicje projektujące – takie, które ustalają znaczenie jakiegoś słowa na przyszłość, w projektowanym sposobie mówienia. Mianowicie przez definicję projektującą ustanawia się regułę znaczeniową co do tego, jakie danemu słowu czy zespołowi słów ma być w przyszłości nadane znaczenie. Przykładami definicji projektujących są:

Rodzaje definicji

1. kierownika suwnicy elektrycznej nazywać się będzie w niniejszej ustawie ‘suwnicowym’ ;

2. słowem ‘płaszczynka’ oznaczać będziemy płaskie butelki do atramentu do wiecznych piór, słuŜące zarazem jako kałamarz.

Rodzaje definicji

Definicja projektująca moŜe być definicją konstrukcyjną albo regulującą.

• Definicja konstrukcyjna dotyczy nowych słów lub nowego znaczenia słów. Nie nawiązuje ona do dotychczasowego ich znaczenia.

• Definicja regulująca ustala wyraźne znaczenie danego wyrazu, np. „hałas” to dźwięk o częstotliwości od 16 Hz do 16000 Hz, „młodociany” to sprawca, który w chwili popełnienia czynu zabronionego nie ukończył 21 lat i w czasie orzekania w sądzie I instancji nie ukończył 24 lat.

Rodzaje definicji

Ze względu na budowę definicje dzielimy na równościowe i nierównościowe.

Definicja równościowa składa się z trzech części: • definiendum, czyli części definicji zawierającej

zwrot definiowany, • zwrotu łączącego (łącznik), • definiensa, a więc zwrotu definiującego.

Rodzaje definicji

Przykłady: 1. śołnierz jest osobą pełniącą czynną słuŜbę

wojskową. 2. Standard emisji to dopuszczalna wielkość

emisji. Podane wyŜej przykłady definicji równościowych

są tzw. definicjami wyraźnymi, czyli takimi, które w definiendum zawierają jedynie definiowany wyraz bądź wyraŜenie.

Rodzaje definicji

W definicji równościowej definiendum moŜe jednak być skonstruowane w sposób rozbudowany, czyli moŜe obejmować poza wyraŜeniem definiowanym inne wyraŜenia. Np. „wynajmującym rzecz R najemcy N jest taka osoba, która zobowiązuje się oddać temu najemcy daną rzecz do uŜywania na czas oznaczony lub nieoznaczony w zamian za otrzymywanie umówionego czynszu”.

Rodzaje definicji

PowyŜszą definicję nazywamy wówczas definicją kontekstową.

Definicje równościowe mogą być tworzone na dwa sposoby:

• definicje klasyczne – składają się z określenia rodzaju (genus) i róŜnicy gatunkowej (differentia specifica) w myśl zasady definitio fit per genus et differentia specificam, co znaczy: definiować naleŜy przez podanie rodzaju i róŜnicy gatunkowej.

Rodzaje definicji

Tak więc np.: „dom jest to budynek mieszkalny”. Dom to budynek, lecz nie jakikolwiek budynek, ale tym róŜniący się od innych, Ŝe mieszkalny. To jest właśnie róŜnica gatunkowa wyróŜniająca „gatunek” dom od innych przedmiotów z „rodzaju” budynek.

• definicje nieklasyczne (zwane takŜe definicjami zakresowymi) – to takie definicje, w których wskazujemy zakresy poszczególnych nazw, łącznie dające zakres nazwy definiowanej, np.:

Rodzaje definicji

„ZboŜem w rozumieniu niniejszego rozporządzenia jest pszenica, Ŝyto, jęczmień, owies, kukurydza, gryka i proso”.

Ten sposób konstruowania definicji wskazuje na zamienność nazwy definiowanej „zboŜe” z sumą zakresów wszystkich nazw wymienionych w definiensie.

Ogólnym schematem definicji klasycznych jest formuła „A jest to B mającą cechę C”, zaś definicji nieklasycznych określenie „A jest B lub C lub D lub…”.

Rodzaje definicji

Definicje nierównościowe z uwagi na róŜnorodność ich poszczególnych rodzajów charakteryzowane są w sposób negatywny jako te, które nie mają budowy właściwej dla definicji równościowej, to znaczy w definicji nierównościowej nie ma łącznika.

Rodzaje definicji

Jednym z rodzajów definicji nierównościowych jest definicja przez postulaty (aksjomatyczna). Jej istotą jest umieszczenie definiowanego wyrazu (wyraŜenia) w kilku wzorcowych zdaniach w sensie gramatycznym, na podstawie których moŜemy zrozumieć, jakie znaczenie mu się przypisuje.

Rodzaje definicji

Przykładem definicji nierównościowej jest równieŜ definicja indukcyjna (rekurencyjna). W budowie tej definicji wyróŜnia się dwie wyraźnie wyodrębnione części: warunek wyjściowy i warunek indukcyjny. Warunek wyjściowy wymienia bezpośrednio niektóre elementy naleŜące do zbioru, który jest przez tę definicję określany, natomiast warunek indukcyjny wskazuje pośrednio pozostałe elementy tego zbioru poprzez podanie zaleŜności, w jakiej te elementy znajdują się w stosunku do elementów z warunku wyjściowego.

Rodzaje definicji

Definicja

Definicja równościowa Definicja

nierównościowa

Definicja klasyczna Definicja zakresowa Definicja przez

postulaty Definicja indukcyjna

Błędy w definiowaniu

Problematyka poprawnego budowania definicji była przedmiotem dociekań w staroŜytności. Definicje słuŜyły bowiem budowaniu argumentacji w sporach słownych. Problemy związane z występowaniem błędów w definicjach mają jednak charakter ponadczasowy.

Błędy w definiowaniu moŜna pogrupować w następujące kategorie:

Błędy w definiowaniu

• Circulus in definiendo (błędne koło w definiowaniu). Błąd ten polega na określaniu definiowanego wyrazu poprzez odwołanie się do niego samego. Błędne koło w definiowaniu moŜe przyjąć dwie postacie:

- błąd idem per idem (to samo przez to samo), np.: „logika jest nauką o myśleniu zgodnym z prawidłami logiki”.

- błędne koło pośrednie powstaje wówczas, gdy jedno wyraŜenie definiujemy za pomocą innego wyraŜenia,

Błędy w definiowaniu

które z kolei definiujemy za pomocą następnego wyraŜenia, na końcu zaś zwracamy się ku wyraŜeniu pierwotnemu, np.: „logika to nauka o poprawnym myśleniu; myślenie poprawne, to myślenie logiczne, a znów myślenie logiczne to tyle, co myślenie zgodne z prawami formułowanymi przez logikę”.

Błędy w definiowaniu

• Błąd ignotum per ignotum (nieznane przez nieznane) – polega na zamieszczeniu w definiensie wyraŜenia, które podobnie jak definiendum, jest nieznane odbiorcy definicji.

• Nieadekwatność definicji. Zakres definiendum powinien być zamienny z zakresem definiensa. Wystąpienie innego stosunku zakresowego oznacza, Ŝe dana definicja jest obarczona błędem nieadekwatności, który moŜe przybierać następujące postacie:

Błędy w definiowaniu

- zakres definiensa jest szerszy od zakresu definiendum (definicja za szeroka) np.: „zabytek to rzecz zasługująca na trwałe zachowanie ze względu na posiadaną wartość artystyczną”; - zakres definiensa jest węŜszy od zakresu definiendum (definicja za wąska) np.: „trójkąt to figura geometryczna o trzech równych bokach”;

Brak komentarzy
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 43 str.
Pobierz dokument