Opracowanie pytań na egzamin z socjologii, Egzaminy'z Socjologia. Poznan University of Economics
SylwiaOrzol
SylwiaOrzol

Opracowanie pytań na egzamin z socjologii, Egzaminy'z Socjologia. Poznan University of Economics

DOCX (57 KB)
18 str.
2Liczba pobrań
27Liczba odwiedzin
100%na 1Liczba głosów
1Liczba komentarzy
Opis
1. Przedmiot socjologii. Co jest przedmiotem badań socjologii?
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 str. / 18
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 18 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 18 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 18 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 18 str.
Pobierz dokument

Wprowadzenie do socjologii. Miejsce socjologii wśród innych nauk i w życiu społecznym.

1. Przedmiot socjologii. Co jest przedmiotem badań socjologii?

Przedmiotem zainteresowania socjologii są wszelkiego rodzaju zbiorowości ludzkie, ich struktura, zachodzące w nich zjawiska i procesy, relacje między nimi, a także społeczne zachowania ludzi, wynikające z ich przynależności do tychże zbiorowości (na przykład normy kulturowe, konformizm grupowy)Przykład zbiorowości: publiczność, tłum uczestniczący w zamieszkach ulicznych, rodzina, naród, orkiestra symfoniczna. Przedmiotem badań socjologii są współczesne społeczeństwa rozwinięte.

2. Podejście akademickie a radykalne/krytyczne.

• Podejście akademickie- kojarzy się z nauka „statyczą”, lecz bezpośrednio niezaangażowaną, koncentracja na zagadnieniach prawdy i fałszu, pozostaje jednocześnie w cieniu dylematu dobra i zła, dominuje we współczesnej socjologii

• Podejście radykalne- łączy działalność poznawczą z opowiedzeniem się za pewnymi wartościami, pewną wizją urządzenia świata społecznego, działanie na rzecz ich realizacji.

3. Socjologiczna wyobraźnia.

Czynnikiem sukcesu w uprawianiu nauki i wszystkich specjalności zawodowych wymagających koncepcyjnego myślenia jest specyficzny dla poszczególnych dyscyplin typ wyobraźni. Uruchomienie wyobraźni wymaga uaktualnionej wiedzy i odwrotnie i specyficzna ciekawość.

Socjologiczna wyobraźnia polega na umiejętności znajdowania związku między indywidualnymi losami życiowymi ludzi a stanem, w jakim znajduje się społeczeństwo, jego historią i procesem zmian. Elementy socjologicznej wyobraźni

1. umiejętność spojrzenia z dystansu na społeczeństwo, gotowość do weryfikacji pozornych oczywistości i stereotypów

2. umiejętność dostrzegania prawidłowości i tendencji w wielkiej liczbie różnorodnych zdarzeń jednostkowych

4. Rola socjologii w życiu publicznym.

Relacje socjologii z instytucjami życia publicznego, w tym ze środowiskami masowego przekazu , administracją państwową i elitami politycznymi, układają się w sposób trudy do zaakceptowania przez środowisko socjologiczne. Niezależna wiedza socjologiczna, za wyjątkiem niektórych sondaży przedwyborczych, nie odgrywa w życiu publicznym istotnej roli. Miejsce socjologii w mediach jest mało znaczące. Pojawia się ona w nich na ogół w dwóch postaciach: publikowania wyników badań opinii publicznej, zwłaszcza preferencji wyborczych i wystąpień tzw. Socjologów medialnych, występujących w rolach komentatorów bieżących wydarzeń. W odbiorze społecznym , socjologia jest utożsamiana przede wszystkim z tzw. Sondażystyką.

Zarys historii socjologii.

1. Wady przednaukowej refleksji o społeczeństwie.

▲ Normatywny i finalistyczny punkt widzenia. Filozofów bardziej interesowało, jak być powinno, niż to, jak jest.

▲ Woluntaryzm. Wiara we wszechmoc władz który, jeśli tylko rozporządza odpowiedni środkami , może w sposób dowolny ukształtować państwo i społeczeństwo.

▲ Koncentracja uwagi na państwie i władzy.

▲ Brak systematycznych badań empirycznych i analiz, dominacja myślenia dedukcyjnego.

2. Utopijne projekty zmian społecznych jako przejaw wad myślenia przednaukowego lub nienaukowego.

Krytyka współczesnych im społeczeństw, zwłaszcza pakujących w nich nierówności, dążenie do równości, sprawiedliwości społecznej i postępu, pragnienie racjonalnego, a zarazem etycznego porządku społecznego. Za główną przyczynę nierówności uznawali na ogół prywatną własność czynników wytwórczych lub nadmierną rolę pieniądza w stosunkach między ludźmi. Ich koncepcje opierały się ogólnie na ideach wspólnej własności, społecznego wytwarzania i społecznej konsumpcji.

3. Dlaczego za początek socjologii naukowej umownie uznaje się rok 1838 i wiąże się go z osobą Augusta Comte’a?

August Comte- po raz pierwszy użył pojęcia „socjologia” w pracy wydanej w 1838r. : Uważał on socjologię za „królową nauk”.

▲ nadanie socjologii pierwszoplanowej rangi w systemie nauk pozytywnych,

▲ wyjściowe określenie przedmiotu jej badań,

▲ zaproponował metody badawcze.

▲ Wyróżnił dwie komplementarne dyscypliny socjologii: statyka społeczna (samorzutny porządek świata), dynamika społeczna (ciągły i konieczny rozwój ludzkości)

▲ Postulował powołanie naukowej, świeckiej religii, mającej być podstawą nowego ładu społecznego.

4. Najważniejsze różnice i podobieństwa w sposobie uprawiania nauki o społeczeństwie u A. Comte’a i K. Marksa, myślicieli XIX wieku.

Różnice:

♦ Marks nie podzielał optymizmu zw. z budową sprawiedliwego i nieantagonistycznego społ. na bazie kapitalizmu, chciał znieść prywatną własność i zlikwidować burżuazyjne państwo.

Wspólne założenia Comte’a i Karola Marksa

✓ Opis kapitalizmu w różnych fazach rozwoju

✓ Wyższość kapitalizmu (stwarza ludzkości szansę przyspieszenia rozwoju społeczno- ekonomicznego) nad feudalizmem

✓ Wnikliwość badawcza powinna być połączona z zaangażowaniem społecznym, a rezultaty badań wykorzystane do całościowej zmiany społecznej.

✓ Uprawiali naukę o społeczeństwie na sposób radykalny

5. Początki socjologii w Polsce (krótka informacja, w tym rok 1920, powstanie katedr socjologii).

Przed odzyskaniem niepodległości, specyfika socjologii polskiej, połączenie idei reformy społecznej z walką o niepodległość. Okres międzywojenny, rozwój i instytucjonalizacja, powstanie pierwszych katedr uniwersyteckich : (1920) Katedra Socjologii i Filozofi Kultury na Uniwersytecie Poznańskim, katedra socjologii na Uniwersytecie Warszawskim, powstanie PTS (1930) Polskie Towarzystwo Socjologiczne i czasopism socjologicznych „Przegląd Socjologiczny”, pierwszy zjazd socjologów w Poznaniu

Socjologowie najszerzej znani, tworzący za granicami naszego kraju w języku angielskim Bronisław Malinowski (1884 – 1942), Florian Znaniecki (1882 1958)

Wybrane orientacje teoretyczne we współczesnej socjologii. Marksizm i jego krytyka.

1. Najważniejsze założenia funkcjonalizmu.

Funkcjonalizm (Przedmiot badań- system- społeczność jako całość)

▲ Ujmowanie społeczeństwa jako systemu składającego się z wielu strukturalnie ze sobą powiązanych podsystemów i instytucji społecznych

▲ Badanie i rozumienie poszczególnych podsystemów i instytucji społecznych, będących elementami systemu, wymaga rozpoznania funkcji, jakie pełnią one w tymże systemie

▲ System jest warunkowany przez swoje elementy składowe i łączące ich relacje

▲ Wszystkie instytucje pełnią w systemie określone funkcje utrzymując go w stanie równowagi i wewnętrznej integracji.

▲ Zdolność do samoregulacji-ujmowanie społeczeństwa jako systemu pozostającego w stanie ciągłości, pomimo zachodzących zmian

▲ Podstawa istniejącego ładu społecznego- zgoda większości członków społeczeństwa do podstawowych wartości i norm (IDEALIZACJA RZECZYWISTOSCI)

2. Najważniejsze założenia orientacji konfliktowej.

Orientacja konfliktowa (Przedmiot badań– (struktura społeczna)-społeczność jako całość

▲ Nie uznają społeczeństwa za wewnętrznie zintegrowany, zrównoważony system.

▲ Podstawą ładu jest przymus, wymuszenie na obywatelach posłuszeństwa wobec norm

▲ Społeczeństwo jest rzeczywistością dynamiczną, obszarem nieustannych, strukturalnych sprzeczności pomiędzy swoistymi podsystemami i wielkimi grupami społecznymi, zwłaszcza społecznie upośledzonymi i uprzywilejowanymi.

▲ Badanie społeczeństwa, próba zrozumienia jego aktualnego stanu i dynamiki, wymaga rozpoznania zasadniczych osi konfliktów w nim występujących

▲ Sprzeczności społeczne, są naturalnym elementem życia społecznego, wyznaczającym kierunek jego rozwoju

3. Jakie są kierunki współczesnej krytyki poglądów naukowych K. Marksa (K. Popper, R. Dahrendorf) i co z tej krytyki wynika dla współczesności? Dlaczego K. Marks uznawany jest za klasyka orientacji konfliktowej?

Według Marksa świat społeczny ciągle zmienia się, jest w nieustannym rozwoju. Rozwój ten w sensie historycznym nie jest przypadkowy, przebiega zgodne z dającymi się odkryć i określić

prawami. Jego czynnikiem sprawczym są według Marksa, sprzeczności występujące w poszczególnych formacjach, czyli kolejnych jakościowo odmiennych fazach rozwojowych społeczeństwa. Podstawowe sprzeczności występują, jego zdaniem, w systemach gospodarczych społeczeństwa. Politycznym wyrazem sprzeczności ekonomicznych, jest konflikt klasowy.

Krytyka K. Popper - Karl Popper krytykuje teorię Marksa, zwłaszcza jego teorię rozwoju społecznego, zarzucając jej nienaukowość ze względu na jej niefalsyfikowalność i wyłączenie spod krytyki naukowej w okresie, gdy była ideologiczną podstawą rewolucji i budowy totalitarnego komunizmu w Związku Radzieckim. Uważał, że teorie Marksa są niesprawdzane i wątpliwe to jeszcze niosą niebezpieczeństwo wykorzystania ich jako ideologicznej podstawy systemów totalitarnych.

Kryyka Dahrendorfa - zwraca uwagę na proces rozwojowy kapitalizmu od wieku XIX do końca XX, który zmienił obraz tego ustroju na tyle, że część tez głoszonych przez Marksa straciło swoją adekwatność, wysoko rozwiniętych społeczeństw kapitalistycznych już nie ma, stąd też nie może on stanowić drugiego bieguna konfliktu klasowego.

4. Dramaturgiczna koncepcja interakcji społecznych E. Goffmana, jako przykład orientacji interakcjonistycznej. Czy w tej koncepcji gra w „teatrze życia codziennego” jest równoznaczna ze wzajemnym okłamywaniem się w interakcjach między ludźmi?

Dramaturgiczna koncepcja symbolicznego interakcjonizmu Erwinga Goffmana- porównanie codziennego życia ludzi z teatrem. Podobnie jak aktorzy, ludzie ukrywają lub odkrywają poszczególne części swoich myśli, uczuć, sugerując innym uczestnikom obraz samych siebie, wszyscy ludzie mają do dyspozycji szeroką gamę ogólnie zrozumiałych środków wyrazów. Na scenie ludzie kontrolują swoje zachowania i manipulują nimi, by wywołać określone przez siebie reakcje innych ludzi. Za kulisami odprężają się w samotności lub odgrywają inne role niż na scenie.

Hoffman ma świadomość, że odgrywanie ról może być próbą przedstawienia fałszywego obrazu siebie, kamuflowaniem naszych rzeczywistych intencji i myśli. Jesteśmy oszustami tylko gdy wyrażam publicznie myśli i postawy niezgodne z naszymi przekonaniami, w sytuacjach gdy inne osoby odnoszą z tego powodu krzywdy. Gdy na scenie i w kulisach inaczej się zachowujemy i eksponujemy odmienne emocje i myśli, to w ten sposób wrażać możemy tylko różne aspekty naszych prawdziwych postaw, nie ma to nic wspólnego z fałszem

Metody badawcze socjologii. Etyczne standardy postępowania w toku badań.

1. Fazy postępowania badawczego w socjologii.

1. Definiowanie problemu- określnie przedmiotu badań, operacjonalizacja pojęć określających zmienne mające być przedmiotem badań. Polega ona na takim zdefiniowaniu badanych stanów rzeczy, aby w toku badań można było bez wątpliwości stwierdzić ich wystąpienie, a jeśli to możliwe, także dokonać pomiaru stopnia ich występowania.

2. Przegląd literatury przedmiotu.

3. Precyzowanie celu badań, formułowanie hipotez – najklarowniej faza formułowania hipotez zaznacza się w badaniach wyjaśniających związki wzajemnie dwu lub wielu jasno określonych zmiennych.

4. Wybór sposobu przeprowadzania badań i tworzenie w ich ramach konkretnych narzędzi badawczych (np.. Ankiety, kwestionariusza wywiadu, projektu eksperymentu) oraz zbieranie i analizowanie danych. Istotnym zadaniem jest zapewnienie odpowiedniości między treścią i zebranych materiałów a treścią i zakresem wyników, jakie prawomocnie można z nich wyciągnąć.

5. Dochodzenie do konkluzji i ich formułowanie - Dane w zależności od ich charakteru, trzeba odpowiednio zagregować w tabelach lub innego rodzaju zbiorczych zestawieniach i przygotować do analizy.

2. Na czym polega operacjonalizacja definicji i badań jako całości?

Operacjonalizacja- polega na przygotowaniu szeregu operacji badawczych, które powinny doprowadzić do udzielenia odpowiedzi na stawiane pytania, a także operacjonalizacja to ustalenie sekwencji operacji, które powinny doprowadzić do rozwiązania danego problemu badawczego.

3. Najważniejsze metody pozyskiwania danych w socjologii empirycznej (obserwacja zewnętrzna i uczestnicząca, wywiad, ankieta, analiza dokumentów zastanych, analiza dokumentów osobistych, eksperyment – krótkie charakterystyki).

Obserwacja- dzieli się na zewnętrzną (polega na obserwacji badanego obiektu z zewnątrz, celowy dobór miejsca, czasu i interwałów czasowych, w których obserwacja będzie dokonywana) i uczestnicząca (wejście do badanej zbiorowości i obserwacji jej funkcjonowania z punktu widzenia jej uczestnika "od wewnątrz", możliwość lepszego poznania zarówno subiektywnych jak i obiektywnych uwarunkowań badanych zachowań i zjawisk).

Wywiad-polega na rozmowie pomiędzy prowadzącym badania socjologiem a osobą udzielająco informacji zwaną respondentem. Narzędziem pracy jest kwestionariusz, odpowiedzi są zazwyczaj nagrywane na dyktafon a po fakcie wpisywane w kwestionariusz.

• Ankieta-Stosuje się ją do badania zjawisk występujących w dużej skali, polega na analizie samodzielnie wypełnionych kwestionariuszy, dostarczonych im i odbieranych na wiele różnych sposobów.

• Wykorzystanie już istniejących materiałów-wtórna analiza różnego rodzaju dostępnych już materiałów.

• Analiza dokumentów osobistych- badań poszukuje się w biografiach ludzi, ich subiektywnych pozycjach i kolejach losu, kształtowanych przez szersze zjawiska i procesy społeczno-ekonomiczne.

• Eksperyment-polega na zamierzonej zmianie niektórych zmiennych współtworzących badaną sytuację, przy jednoczesnej obserwacji innych zmiennych, może być przeprowadzony zarówno w laboratorium jak i w środowisku naturalnym.

4. Kwestionariusz jako instrument wywiadu i ankiety.

Kwestionariusz- musi zawierać zrozumiałe, nie sugerujące odpowiedzi pytania. Prawidłowo zbudowany kwestionariusz wywiadu składa się na ogół z trzech części: metryczki, wywiadu właściwego i protokołu obserwacji. Do metryczki wpisuje się możliwe do uzyskania, istotne z

punktu widzenia prowadzonych badań, jednostkowe dane dotyczące respondenta np. płeć, wiek. Dane te pozwalają lepiej zanalizować zebrane materiały.

5. Najważniejsze zasady etyki badań w socjologii.

• Utrzymywanie obiektywizmu i rzetelności badań

• Uczciwe informowanie o rzeczywistym zakresie swojej wiedzy i preferowanym sposobie uprawiania socjologii

• Publiczne, rzetelne poinformowanie o wykładzie wszystkich osób biorących udział w badaniach i w przygotowaniu publikacji w finalny rezultat

• Ujawnienie w sprawozdaniu z badań wszystkich źródeł ich finansowania, informowanie o rodzaju każdego związku łączącego wykonawców badań ze sponsorami

• Po ukończeniu własnych analiz, udostępnienie innym badaczom, za rozsądną opłatą, wszystkich zebranych i przygotowanym dzięki funduszom publicznym surowych danych i odnoszącej się do nich dokumentacji

Organizacja życia społecznego: kultura. Problemy zróżnicowania kulturowego. 1. Definicja kultury w rozumieniu socjologicznym (najważniejsze jej elementy).

Kultura to całościowy sposób życia charakterystyczny dla danej zbiorowość. Jest podstawą życia społecznego, zmienia się wraz ze społeczeństwem, wytwór wielorakiej praktyki życia społecznego, ludzkich działań i interakcji. Poprzez kulturę społeczeństwa przenoszą swoje wielowiekowe doświadczenia. Pełni ona w nich funkcję integrująca, określa normy i wartości, współtworzy kryteria racjonalności działań, umożliwia ich przewidywalność.

2. Artefakt kulturowy, pojęcie.

Artefakty kulturowe- wszelkie przedmioty materialne i zjawiska wytworzone i zobiektyzowane w danej kulturze jako jej normy i standardy (np. obyczaje kulinarne - chińskie pałeczki, hinduizm-nie jedzenie wołowiny)

3. Najważniejsze czynniki rozwoju kultur (innowacje i dyfuzja).

✓ Innowacje- nowe idee, których skutki zmieniają obszar kultury materialnej lub duchowej lub oba naraz. Możliwe sposoby wpływu innowacji: a) przez oddziaływanie nieplanowane (odkrycia Darwina, Kopernika, współczesna telekomunikacja), b)przez świadome zastosowanie, w ramach pewnych strategii modernizacyjnych.

✓ Dyfuzja kulturowa- zjawisko rozprzestrzeniania się i przenikania elementów jednej kultury do innych, wynikające z różnego rodzaju kontaktów międzykulturowych. W dyfuzji przyjmowane są te elementy z obcych kultur, które nie są sprzeczne z wartościami i sposobem życia przyjętymi w danym społeczeństwie. Wytwory kultury: materialnej(rower, komputer), duchowej (obchodzenie Świąt Bożego Narodzenia)

4. Najważniejsze elementy kultury:

Język- Jako element kultury (symbolicznej), instrument komunikacji a także myślenia. Jest względnie spójnym systemem pojęć, ich znaczeń i wzajemnych relacji między nimi. Poprzez język interpretuje się świat, w tym sensie także się go tworzy. Według tej hipotezy, jeśli ludzie nazywają poszczególne elementy w świecie tylko poprzez istniejący język w świecie, to wtedy język wyprzedza myślenie. Język i myślenie wzajemnie na siebie wpływają.

Wartości- obiekt będący przedmiotem oceny w kategoriach tego, co właściwe, dobre, pożądane. Wartości są mocno zróżnicowane ze względu na ich rangę. Konsekwencją tego zróżnicowania jest konieczność zhierarchizowania wartości.

Normy- wynikające z przyjętych wartości, ustalone i zaakceptowane sposoby zachowania w danym społeczeństwie lub zbiorowości. Normy można podzielić na zwyczaje, obyczaje, tabu. Normy jako elementy kultury najwyraźniej uwidaczniają porównania międzykulturowe. Ukazują one różnorodność norm obyczajowych regulujących te same sytuacje społeczne.

Sankcje-kary i nagrody, których istotą jest skłanianie członków społeczeństwa do konformizmu w stosunku do norm i ich podtrzymywanie.

5. Integracja kulturowa w ujęciu funkcjonalistycznym i konfliktowym.

Integracja kulturowa w ujęciu funkcjonalistycznym- dominująca kultura stabilizuje i "uświęca" istniejący ład społeczny, kształtowanie się subkultur wewnątrz narodów.

Integracja kulturowa w ujęciu konfliktowym- stabilizacyjna funkcja kultury dominującej, kulturowa integracja nie jest często oparta na zgodzie, kultura utwierdza istniejący ład.

6. Zróżnicowanie kulturowe: subkultury, kontrkultury, szok kulturowy.

• Subkultury-powstające w ramach kultury dominującej, przejawiają się w nich różnice między zbiorowościami np. Na bazie miejsca zamieszkania, religijne, zawodowe

• Kontrkultury- różnego rodzaju struktury kulturowe, których uczestnicy odrzucają podstawowe wartości i normy kultury dominującej. Kontrkultura może być przejawem kulturowej autonomii pewnych zbiorowości lub też buntu, odrzucenia norm i wartości kultury dominjącej. Dominującej, np..hipisi

• Szok kulturowy- kontakt z wytworami kultur lub subkultur krańcowo odmiennych od naszych wzorców kulturowych

7. Postawy wobec zróżnicowania kulturowego:

Kulturocentryzm (atnocentryzm)- ocena innych kultur przez standardy własnej kultury, uznanie własnej kultury na najlepszą, obce kultury są oceniane na podstawie ich dystansu do naszej kultury, określenie innych kultur jako zacofane, prymitywne oraz lekceważenie ich dorobku

Ksenocentryzm- przyjmowanie niektórych, istniejących wzorców kultury obcej, za lepsze. Ocenianie kultury własnej, poprzez standardy konkretnej kultury obcej uznanej często za wyższą.

Relaktywizm kulturowy- praktyka oceniania danej kultury zgodnie z jej własnymi standardami. Polega na respektowaniu i poszanowaniu własnej kultury, przy jednoczesnym szacunku dla kultur odmiennych i docenieniu wnoszonych przez nie wartości.

8. Problemy wielokulturowości współczesnych społeczeństw. Polska jest obecnie społeczeństwem w wysokim stopniu monokulturowym. Aktualne tendencje demograficzne, wyrażające się w niskim przyroście naturalnym i wysoko ujemnym saldzie migracji zagranicznych, uprawdopodobniają oparcie strategii rozwojowych Polski na migracji zewnętrznej.

Wielokulturowość jest jednak w wielu współczesnych krajach determinantą ich życia społecznego np. w USA.

Socjalizacja, jej fazy i znaczenie. Resocjalizacja. Instytucje totalne. 1. Socjalizacja: ogólne określenie procesu (co to jest socjalizacja?), internalizacja jako

skutek socjalizacji, nabywanie poczucia tożsamości społecznej jako skutek internalizacji.

Socjalizacja-proces uspołeczniania jednostki, nabywania przez nią umiejętności uczestniczenia w życiu społecznym, proces trwający całe życie. Socjalizacja jest umiejscowiona na poziomie mikrospołecznym (rozwój i zmiana osobowości społecznej człowieka) oraz makrospołecznym (kształtowanie młodego pokolenia).

Proces socjalizacji- kształtowanie człowieka w procesie wychowania (świadomy proces kształtowania osobowości człowieka) oraz nieplanowanie i „przypadkowe” bodźce napływające ze środowiska zewnętrznego.

Internalizacja- najważniejszy skutek socjalizacji, uwewnętrznienie, uznanie treści nabytych w procesie socjalizacji za naturalne, oczywiste, swoje własne. Internalizację można określić jako przyjęcie pewnego sposobu rozumienia świata, charakterystycznego dla grup społecznych, szczególnie mocno się identyfikuje.

2. Wpływ procesu socjalizacji i dziedzictwa biologicznego na osobowość społeczną jednostki. Podmiotowość człowieka w procesie socjalizacji.

Wpływ Socjalizacji – odizolowanie ludzi od społeczeństwa, poprzez zamknięcie, uwięzienie zakłóca ich proces socjalizacji. Ludzie z takim doświadczeniem nie mają świadomości obyczajów społecznych, nie nabywają typowo ludzkich cech, umiejętności. Pełny rozwój osobowości nie jest możliwy w próżni braków kontaktów interpersonalnych.

Wpływ dziedziczenia biologicznego- wpływa w szczególności na zachowanie ludzi w społeczności oraz potencjał rozwojowy. Do cech uwarunkowanych genetycznie należy: inteligencja, temperament.

Podmiotowość człowieka- Człowiek nie formuje się wyłącznie w rezultacie gry oddziaływań społecznych i własnej natury. Człowiek jest podmiotem własnego rozwoju. Kształtujemy się przez dokonywanie własnych wyborów. Istnieje więc niepowtarzalność jednostek.

3. Socjobiologia, zagrożenia wynikające z jednostronnych interpretacji wyników badań socjobiologicznych.

Socjobiologia- jej specyfiką są badania biologiczne uwarunkowań rozwoju osobowości i społecznych zachowań człowieka. Socjobiolodzy badają społeczne zachowania przyjmują pewne tezy Darwina o naturalnej selekcji. Wyniki przeprowadzonych przez nich badań odwracają uwagę od zasadniczego kierunku. Krytyka koncentruje się na socjobiologicznym założeniu, że geny grają podstawową rolę w kształtowaniu ludzkiego zachowania i że istnieją nieprzezwyciężalne ograniczenia w redukowaniu takich cech jak np. agresywność.

4. Fazy procesu socjalizacji, socjalizacja pierwotna i wtórna. Socjalizacja pierwotna- odbywa się w dzieciństwie, proces kształtowania się najgłębszych

warstw osobowości człowieka, kończy się gdy dziecko uświadamia sobie istnienie ogólnospołecznych reguł. Okres ten jest istotny, ponieważ ukształtowane wówczas korzenie osobowości są trwałe. W fazie tej mogą ukształtować się cechy sprzyjające jej rozwojowi osobowości jak i defekty.

Socjalizacja wtórna: dokonuje się w późniejszych fazach rozwoju osobowości, przebudowa osobowości spowodowana dostosowaniem się jednostki do zmieniających się warunków zewnętrznych i przemian biologicznych., kontynuacja rozwoju.

5. Resocjalizacja: ogólne określenie procesu (co to jest resocjalizacja?), prizonizacja.

Resocjalizacja- rozumiana jako radykalna zmiana osobowości w warunkach dokładnie kontrolowanego środowiska. Resocjalizowana osoba jest poddawana świadomym oddziaływaniom w różnego rodzaju instytucjach, może odbywać się dobrowolnie lub przymusowo, przy czym oddziaływaniom tym można się poddać lub stawiać opór.

W przypadku przymusowej resocjalizacji w warunkach zakładu zamkniętego występować może zjawisko zwane prizonizacją. Jest ono pośrednim efektem uwięzienia jednostki, rezultatem procesu internalizacji i zaakceptowania przez więźnia, w mniejszym lub większym stopniu, wartości, norm i stylu życia subkultur więziennych.

6. Instytucje totalne i sposób ich funkcjonowania, resocjalizacja w instytucjach totalnych, dwie fazy procesu resocjalizacji w instytucjach totalnych.

Resocjalizacja może być szczególnie skuteczna, gdy odbywa się w pewnych rodzaju instytucjach, zwanych totalnymi i gdy jest dobrowolna. Instytucje te są miniaturowymi społecznościami, których administracja lub przywództwo innego rodzaju regulują wszelkie aspekty życia, manipulują nim.

Cechy instytucji: wysoki poziom zestandaryzowania wszystkich czynności życiowych, życie przebiega w zamkniętej przestrzeni, pod kontrolą, w otoczeniu innych ludzi i razem z nimi, kierownictwo wykonuje władzę bez udziału uczestników, życie podporządkowane jest celom instytucji

Pierwsza faza- ludzie sprawujący władzę łamią starą tożsamość jednostki, używając wielu radykalnych środków, np. musztry, nakazu intensywnej pracy, medytacji i nadając numer, dokładnie określając wygląd zewnętrzny, wymagając podporządkowania i przyjęcia najniższego statusu, itp. W skrajnym przypadku jest to tzw. pranie mózgu.

Druga faza- ludzie wykonujący władzę starają się zbudować nową jaźń osoby resocjalizowanej poprzez system kar i nagród. Nagrody mogą być tylko prostymi udogodnieniami: zgoda na oglądanie telewizji, dostęp do książek. Przywileje w instytucjach totalnych zależą od tego, w jakim stopniu jednostka współpracuje z kierownictwem - na warunkach kierownictwa.

1. Struktura społeczna, pojęcie i poziomy, na których się ona kształtuje.

Strukturę społeczną można rozumieć jako sposób, w jaki społeczeństwo jest zorganizowane w przewidywalną sieć wzajemnych interakcji. Każda ukształtowana forma życia społecznego (na poziomach mikro, mezzo, makro) może być traktowana jako struktura społeczna, na przykład rodzina, załoga przedsiębiorstwa, społeczność lokalna, społeczeństwo jako całość.

Struktura społeczna kształtowana jest na trzech poziomach życia społecznego poprzez:

• interakcje między ludźmi, poziom interakcyjny

• działania instytucji władzy, poziom regulacyjny

• poprzez reakcję systemu społecznego, poziom samoregulacji (np. przesuwanie granic tolerancji w reakcji na jakąś sytuację kryzysową)

2. Elementy struktury społecznej:

A. Status społeczny- to pozycja danej jednostki w zbiorowości lub społeczeństwie. Jest to pozycja społecznie zdefiniowana, to znaczy rozpoznawalna. Status społeczny jest wartościujący w kategoriach niższy – wyższy. Przykłady: bezdomny, minister, pielęgniarka, uchodźca.

• Status dominujący- kultura społeczeństwa lub wartości grupowe określają, który status jest dominujący. (np. status ojca, matki)

• Status uogólniony- odgadujemy go na podstawie zewnętrznych znamion danej osoby, Reguły jego tworzenia są specyficzne dla danego społeczeństwa i jego grup.

• Status przypisany- nadawany na podstawie cech które jednostka posiada bez własnej zasługi i winy. Np. talent, płeć, wiek, rasa

• Status osiągnięty- nadawany na podstawie cech, które jednostka nabyła poprzez w własne starania i zasługi np. wykształcenie, poziom dochodów, sytuacja rodzinna

Zmaina kulturowych następstw statusów przypisanych- polegają one na pełnej akceptacji własnego statusu przy jednoczesnej niezgodzie na wynikające z niego konsekwencje kulturowe np. kobiety, homoseksualiści, mniejszości rasowe i etniczne. W większości grup domagających się zmian kulturowych następstw ich statusów przypisanych, ich działania dotyczą zrównania prawa.

B. Rola społeczna- zestaw oczekiwań kierowanych do ludzi, określonych ze względu na zajmowaną przez nich pozycję lub posiadany status. Oczekiwania wiążą się ze świadomością właściwego wzorca pełnienia roli. Rolą społeczną nazywamy to, co jednostka wykonuje, jak i to, czego się od niej oczekuje. Kulturowe wzorce ról społecznych znane są zarówno ich wykonawcom jak i osobom, które oceniają (kontrolują) sposób ich wykonywania . Wzorce ról społecznych są przekazywane w procesie socjalizacji, w postaci ogólnych, częściowo otwartych schematów. Przykłady ról społecznych: matka, przyjaciel, dyrektor, student. Prawidłowo funkcjonująca jednostka realizuje różne role społeczne.

C. Instytucje społeczne- instytucje społeczne rozumie się szeroko, jako przyjęte w danym społeczeństwie sposoby osiągania istotnych dla tego społeczeństwa celów. Przykłady instytucji społecznych, znajdujących się w polu zainteresowania socjologów: rodzina, środki masowego przekazu, religia, kościół, wybory.

Funkcjonalistyczny punkt widzenia na instytucje społeczne: poprzez instytucje realizowane są istotne cele/zadania podtrzymujące stan równowagi systemu społecznego i integrację społeczną

Konfliktowy punkt widzenia: instytucje podtrzymują ład społeczny, ale na warunkach grup uprzywilejowanych, ład w ten sposób podtrzymywany jest zły i wymaga zmian, atak na instytucje

D. Sieć społeczna- łańcuch bezpośrednich relacji między osobami, które rozszerzają się na kolejne kręgi relacji pośrednich. Sieć społeczna udostępnia istotne zasoby: na przykład: potwierdzenie wiarygodności, dostęp do informacji, utrzymanie więzi, możliwość

współdziałania i uzyskania wsparcia, obniżenie kosztów transakcyjnych w obrocie gospodarczym.

Nepotyzm- to system uprzywilejowana oparty na rodzinie: jednostka posiadająca zakres władzy faworyzuje swoich krewnych przy mianowaniu na stanowiska lub przyznawaniu im przywilejów.

Trybalizm- utrzymywanie się w szerszym społeczeństwie efektywnych więzi plemiennych, wzajemne popieranie się, promowanie i współdziałanie członków tego samego plemienia.

Przykłady negatywnych zjawisk będących skutkiem działania „czarnej” lub „szarej” sieci społecznej: organizacje przestępcze, „republika kolesiów”, karuzela stanowisk, lobby homoseksualne.

E. Kapitał społeczny-

-Poziom mikrospołeczny- Kapitał społeczny to korzyści wynikające z uczestnictwa jednostek i rodzin w sieci społecznej udostępniającej różnego rodzaju zasoby. Dostęp jednostek do sieci społecznej i do oferowanych przez nią zasobów nie jest równy.

-Poziom makrospołeczny- Kapitał społeczny „umiejętność współpracy międzyludzkiej w obrębie grup i organizacji w celu realizacji wspólnych interesów”. Jest on tworzony i przekazywany za pośrednictwem mechanizmów kulturowych: religii, tradycji.

3. Formy życia społecznego: kategoria społeczna, zbiorowość, grupa społeczna, krąg społeczny, tłum i jego rodzaje.

Kategoria społeczna- zbiór jednostek wyróżnionych ze względu na posiadanie przez nich cech istotnych dla życia społecznego, np. wiek, płeć, miasto.

Zbiorowość społeczna- pewna liczba jednostek, między którymi występuje więź społeczna, struktura wzajemnych powiązań społecznych.

Grupa społeczna to pewna liczba ludzi związanych bezpośrednimi lub pośrednimi więziami, posiadająca wspólne wartości, normy i cele. Grupa posiada wewnętrzną strukturę, poczucie wyższości w stosunku do innych grup z tego samego poziomu odniesienia, np. społeczność danego państwa, orkiestra, rodzina, załoga.

Krąg społeczny- niewielka zbiorowość powstające na bazie bezpośrednich syczności lub wspólnoty losu, nie ma formalnej organizacji wewnętrznej, charakteryzuje się słabą więzią i brakiem wyraźniej zasady odrębności. Może powstać: zainteresowań (koleżanki), instytucji (szkoła).

Tłum- przelotne zgromadzenie bardzo wielu osób na niewielkiej przestrzeni, które spontanicznie i podobnie reagują na te same podniety. Cechy tłumu: styczność przestrzenna, silna łączność psychiczna, wzmożone naśladownictwo, poczucie siły, podatność na sugestię, spontaniczność. Rodzaje: agresywny, uciekający, nabywający lub rabujący, demonstrujący

4. Grupa społeczna, jej rodzaje: mała – duża, pierwotna – wtórna, formalna - nieformalna, inkluzywna (czyli otwarta) – ekskluzywna (czyli zamknięta), grupy odniesienia.

Rodzaje grup społecznych:

▲ małe- prosta struktura, zasadniczymi ich elementami są jednostki ludzkie i łączące ich relacje, np. rodzina

▲ duże- złożona struktura, więź ma charakter pośredni, np. Partia polityczna

▲ wtórne- więzi o charakterze rzeczowym, celowym, długotrwałość np. drużyna piłkarska

▲ pierwotne- więzi o charakterze naturalnym i osobistym, krótkotrwałość, np., rodzina

▲ formalne- grupa osób, w której więzi są relacjami między wykonywanymi rolami społecznymi, funkcjonowanie uregulowane przez dokumenty, np. personel

▲ nieformalne- funkcjonowanie opiera się na normach zwyczajowych i obyczajowych, np. więźniowie w zakładzie karym, razem bawiący się rówieśnicy

▲ inkluzywne- grupy otwarte, nie ma barier dla osób chcących wejść w skład

▲ ekskluzywne- grupy zamknięte, trudne kryteria, wejście wymaga czyjejś rekomendacji lub egzaminu np. koło myśliwskie.

▲ Grupy odniesienia to te grupy, z którymi jednostka silnie się (pozytywnie) identyfikuje, określają one dla jednostki wzorce akceptowanych przez nią norm i hierarchii wartości, pełnią one dla niej funkcję pewnego rodzaju „audytorium” np. kibole, rodzina

5. Znaczenie grup w życiu społecznym.

Zjawisk i procesów społecznych, zarówno na poziomie mikro jak i makro nie można zrozumieć bez uwzględnienia wpływu grup społecznych na ich przebieg. Grupy społeczne mają zasadniczy wpływ na działanie ludzkie. Ukierunkowują je, tworzą ich właściwe wzorce, motywują do nich. Realizacja zadań grupy, rozbita na poszczególne role, nadaje jednostkom poczucie sensu istnienia. Część swoich potrzeb, które można nazwać potrzebami społecznymi, jednostka może zaspokoić tylko w ramach grup społecznych

6. Grupa w sytuacji konfliktu międzygrupowego.

Grupy społeczne w odmienny sposób funkcjonują w ramach ogólnie respektowanego ładu (pokoju) w relacjach międzygrupowych i w warunkach ostrego konfliktu międzygrupowego. Antagonizm (konflikt) międzygrupowy powoduje: wzrost etnocentryzmu oraz poczucia więzi w grupie, nasilenie wrogości wobec grupy obcej, nadróżnicowanie grupy własnej i obcej („oni wszyscy są tacy”), granice grupy stają się pilniej strzeżone i „testowane”, odstępstwo i nielojalność wobec grupy karane są surowiej, skrajną konsekwencją konfliktu jest przyjęcie zasady „albo my, albo oni”

7. Więź społeczna a rozwój społeczno gospodarczy, ujęcia klasyków socjologii: E. Durkheima i F. Tonniesa. Jaki jest ogólny kierunek zmian więzi społecznej wraz z rozwojem społeczno – gospodarczym, według wymienionych klasyków (tylko ogólne wnioski)?

Dwa typy solidarności społecznej według Emila Durkheima

Założenie: miarą rozwoju społecznego jest stopień podziału pracy, im wyższy stopień podziału pracy, tym wyższy poziom rozwoju

Mechaniczna- społeczeństwo mało rozwinięte, liczba specjalizacji zawodowych jest niewielka, mała liczba ról społecznych, niewielkie społeczeństwa, relacje osobowe, osobiste kontakty

Organiczna- w większych miastach, społeczeństwawysoko rozwinięte, rozszerzony podział pracy, liczne społeczeństwo. Relacje z innymi ludźmi stają się fragmentaryczne , ograniczają się do ich ról społecznych. Społeczeństwo jest jak jeden wielki organizm (człowiek nie funkcjonuje samodzielnie) . Paradoksalnie, odległość między ludźmi zwiększa się.

Dwa typy więzi społecznej, według Ferdynanda Tonniesa-

Więź typu wspólnota występowała najwyraźniej na wsiach, zwłaszcza w okresie przedkapitalistycznym, podobne źródła utrzymania, zajęcia i doświadczenia członków, małe i zamknięte społeczeństwo, powoli zachodzące zmiany, normy zwyczajowe i obyczajowe

Więź typu społeczeństwo jest charakterystyczna dla zurbanizowanych społeczeństw współczesnych, zwłaszcza dla społeczności wielkomiejskich, więź ma charakter nieosobowy i pośredni, dominuje osobisty interes, jednym z istotniejszych jej nośników są środki masowego przekazu, interakcje odbywają się poprzez role społeczne ich uczestników, dominuje osobisty interes, zmiany są coraz szybsze.

Wnioski : rozwój społeczno–ekonomiczny współwystępuje ze zmianami typów więzi społecznych. Im liczniejsze, bardziej złożone i wyżej rozwinięte środowisko społeczne, tym więzi międzyludzkie stają się w nich (jako całości) bardziej nieosobowe i fragmentaryczne, lecz jednocześnie coraz bardziej „organiczne” w rozumieniu E. Durkheima

8. Nostalgia za starą formą życia społecznego – zasadna czy oparta na idealizacji przeszłości? Wady starej (wspólnotowej w rozumieniu F. Tonniesa) formy życia.

Nostalgia za starą formą życia opiera się na idealizacji przeszłości. W starym społeczeństwie podstawowe znaczenie miały statusy przypisane, ograniczone były kreatywność i możliwości wyboru drogi i sposobu życia. Różnorodność, typowa dla współczesnego życia miejskiego, nie była akceptowana. Im bardziej złożona struktura, tym więzi międzyludzkie w ich szerszym otoczeniu społecznym stają się bardziej nieosobiste i fragmentaryczne, lecz jednocześnie coraz bardziej „organiczne” w rozumieniu Durkheima.

Wady więzi typu wspólnota w modelu F. Tonniesa: podstawowe znaczenie statusów przypisanych, ograniczenie kreatywności i możliwości wyboru drogi i sposobu życia, nieakceptowanie różnorodności, rozwój powolny, dominacja okresów stagnacji, większa współzależność ludzi w oparciu o więzi osobowe.

Dewiacje i kontrola społeczna. Teorie przyczyn dewiacji.

1. Ład społeczny, jego dwie podstawy.

Ład społeczny to stan względnej równowagi i przestrzegania reguł życia zbiorowego. Ludzie i tworzone przez nich grupy mogą zaspokajać potrzeby i rozwija ć się tyko w ramach pewego ładu społecznego. Do utrzymanie ładu społecznego niezbędne jest ograniczenie spontaniczności działań ludzi a ponadto komplementarność i przewidywalność tych działań. Ład społeczny wymaga ponadto ciągłości i spójności (niesprzeczności) reguł.

W każdym społeczeństwie , chociaż w różnych proporcjach, podstawami ład społecznego są:

• Zgoda, czyli uzgodnienie norm życia społecznego i wspólnota wartości • Przymus w różnych formach np. fizyczny, polityczny ekonomiczny

2. Czynniki zagrażające ładowi społecznemu (porządkowi publicznemu) we współczesnych społeczeństwach.

• Osłabienie kontroli społecznej • Zróżnicowani społeczne, zwłaszcza przybierające postać nierówności społecznych, w tym

klasowe, rasowe, etniczne, religijne na podłożu którego może rozwijać się zjawisko konkurencji bądź konfliktu norm i interesów grupowych

• Dezintegracja kultury, która na ogół jest ubocznym produktem procesów rozwojowych lub zróżnicowania społecznego.

• Wzajemna kontrkulturowość wielkich grup społecznych żyjących w jednym społeczeństwie 3. Kontrola społeczna.

Kontrola społeczna to różne sposoby skłaniania członków społeczeństwa do konformizmu w stosunku do przyjętych norm. Kontrola społeczna jest istotnym elementem więzi społecznej, bez niej grupy społeczne nie mogą normalnie funkcjonować. Występuje, chociaż w innych formach, n wszystkich poziomach życia społecznego. Może mieć charakter zarówno formalny i nieformalny. Kontrola nieformalna jest szczególnie efektywna i łatwa do zaobserwowania w grupch pierwotnych, kontrola formalna w większym stopniu dotyczy grup wtórnych.

4. Dewiacje: ogólne określenie, rola prawa w określaniu dewiacji, zmienność w czasie granic tolerancji.

Dewiacja to istotne naruszenie norm kulturowych , zachowanie przekraczające granice tolerancji. Granice tolerancji i dewiacja są wyznaczone w procesie społecznym, przede wszystkim na poziomie interakcyjnym i samoregulacji systemowej. We wskazywaniu dewiacji i określeniu granic tolerancji wyraźnie zaznacza się grupowy aspekt życia społecznego. Poza normami i wartościami kultury dominującej, kryteriami ocen poszczególny zachowań jako dewiacyjnych lub niedewiacyjnych mogą być także normy i wartość specyficzne dla poszczególnych grup.

Granice tolerancji zmieniają się w czasie. Niektóre zachowania i zjawiska, dawniej określane jako dewiacyjne, obecnie są akceptowane i odwrotnie, niektóre zachowania i zjawiska dawniej akceptowane, dzisiaj są uznane za dewiacyjne.

5. Tolerancja i jej dwa niebezpieczne przeciwieństwa: nietolerancja i nadtolerancja.

Tolerancja - Uznanie prawa do odmienności, w tym wyboru światopoglądu i sposobu życia, jeśli nie zagraża to bezpośrednio ładowi społecznemu, akceptowanemu przez większość. Każde społeczeństwo wytwarza granice tolerancji stosowne do jego dominującej kultury. Zmieniają się one w zależności od sytuacji i są stale negocjowane w publicznym dyskursie, nigdy jednak nie są przypadkowe.

Sytuację akceptowania zachowań i grup aspołecznych, przekraczających granice tolerancji, można określić jako nadtolerancję. Jest ona równie niebezpieczna jak nietolerancja, która polega na arbitralnym i nieuzasadnionym zawężaniu granic tolerancji.

6. Przyczyny dewiacji: wczesne wyjaśnienia (opętanie), wyjaśnienia biologiczne, wyjaśnienia psychologiczne.

Działanie sił nieczystych , opętanie – w naszym kręgu kulturowym wpływ złych mocy na zachowanie ludzi jest elementem praktyk i przekonań dwóch systemów mentalnych i światopoglądowych: starych wierzeń „pogańskich” i chrześcijańskich.

Wyjaśnienie biologiczne- pierwsze badania na temat przyczyn zachowań dewiacyjnych przeprowadzili reprezentanci nauk medycznych (biologia). Najbardziej znane wyjaśnienie- poddanie więźniów różnym pomiarom fizycznym, dochodząc do wniosku, że posiadają oni swoiste cechy fizyczne charakterystyczne dla przestępców.

Wyjaśnieni psychologiczne- koncentracja na jednostce ludzkiej, przy uwzględnieniu wielokierunkowego wpływu społeczeństwa na kształtowanie się osobowości. W ich treści typowe jest poszukiwanie przyczyn w społecznym procesie kształtowania osobowości, w tym wadach procesu socjalizacji. Wady te doprowadzić mogą do względnie trwałych zaburzeń osobowościowych, które w istotny sposób wpływają na relacje dotkniętych nimi ludzi ze środowiskiem społecznym..

7. Socjologiczne wyjaśnienia przyczyn dewiacji:

A. Perspektywa funkcjonalistyczna: pozytywne skutki dewiacji, przykład teorii anomii społecznej R. Mertona

Według funkcjonalistów dewiacja jest uniwersalnie występującą cechą życia społecznego, oczekiwaną i normalną reakcją na różne sytuacje społeczne. Dewiacje powodują zarówno złe jak i dobre skutki w sensie społecznym.

Pozytywne (społecznie funkcjonalne) skutki dewiacji: dewiacje potwierdzają normy i wartości kulturowe, społeczeństwo określa granice tolerancji, oddzielające zachowanie pożądane od niepożądanych, dewiacje sprzyjają integracji i modernizacji społeczeństwa. Warunkiem jest utrzymywanie zachowań dewiacyjnych pod kontrolą.

Dewiacja to, w teorii Mertona, odstępstwo od przyjętych w danym społeczeństwie wartości, które nie musi być patologią lub zachowaniem o charakterze przestępczym .

Anomia społeczna to sytuacja, kiedy społecznie zaakceptowanych wartości nie da się osiągać przy pomocy społecznie zaakceptowanych środków.

B. Pięć sposobów reakcji na sytuację anomijną: Konformizm- jednostki obierające konformistyczny typ adaptacji dążą do osiągnięcia kulturowych wyznaczonych celów, przestrzegając norm określających dopuszczalne sposoby ich realizacji. Dążą do celu, przestrzegając reguł. Nie ma charakteru dewiacyjnego.

Innowacja- polega na dążenie do osiągnięcia kulturowo usankcjonowanych celów, przy zastosowaniu zabronionych, nieetycznych środków. Innowacja występuje we wszystkich warstwach społecznych. Przykładem jest kasiarz (kradzież pieniądza).

Rytualizm- polega na odrzuceniu wartości celów narzuconych przez kulturę, braku ich świadomości lub na znacznej redukcji aspiracji do ich osiągnięcia, przy jednoczesnym nadmiernym trzymaniu się norm postępowania przyjętych w tejże kulturze. Np. urzędnik który czuję się najważniejszy .

Wycofanie- polega na odrzuceniu zarówno wartości-celów, jak i środków właściwych do ich osiągana, zaakceptowanych w głównym nurcie kultury społeczeństwa, w którym się żyję. Np. bezdomni, „ zawodowi” bezrobotni.

Bunt-polega na odrzuceniu zarówno dotychczasowych celów kulturowych, jak i zinstytucjonalizowanych środków służących do ich realizacji, przy jednoczesnym dążeniu do wprowadzenia owych celów kulturowych i nowych norm instytucjonalnych.

C. perspektywa interakcjonistyczna Interakcjonizm, dwie klasyczne koncepcje:

Treść teorii zróżnicowanych powiązań: jednostki uczą się norm i zachowań dewiacyjnych w toku socjalizacji, wszyscy ludzie mogą przyjąć normy i wartości uznawane za dewiacyjne, ale prawdopodobieństwo tego zwiększa ich zintegrowanie w środowisku społecznym, które te normy i wartości akceptuje, oraz młody wiek.

Treść teorii społecznego naznaczania: społeczne naznaczanie (inaczej: stygmatyzacja, etykietowanie) to przypisywanie jednostce negatywnych cech zbiorowości, do której, jak my sądzimy, dana jednostka należy.

Kariera dewiacyjna- szukanie akceptacji i oparcia u jednostek podobnych do siebie, poprzez mechanizm racjonalizacji stopniowo przebudowuje obraz samego siebie, akceptując się w roli dewianta, a nawet czerpiąc z niej satysfakcję. Konkretna sytuacja życiowa może sprzyjać wyborowi roli dewianta ponieważ rola taka może zapewnić lepszą formułę adaptacyjną i większe korzyści dla jednostki niż rola konformisty.

D. perspektywa konfliktowa; Istota: poszczególne grupy społeczne tak definiują dewiacje, aby służyło to ich interesom. Stanowienie prawa we współczesnych społeczeństwach to próba narzucenia innym swojej własnej moralności. W te sposób specyficzne normy i wartości, które odpowiadają punktowi widzenia i interesom innej grupy, mogą być uznane za niepożądane, a ich reprezentanci negatywnie oceniani. Określanie innych grup społecznych jako dewiantów występuje, gdy grupy pozostają w sytuacji sprzeczności interesów, lub mniej lub bardziej otwartego konfliktu międzygrupowego.

E. perspektywa teorii kontroli, w tym „teoria” wybitych okien i zasada „zero tolerancji”.

Treść teorii kontroli: dewiacje mają tendencję narastającą tam, gdzie mechanizmy kontroli społecznej tworzą zbyt słabą presję, aby neutralizować impulsy skłaniające do zachowań dewiacyjnych. W wielu przypadkach przestępstwa wynikają z decyzji sytuacyjnej (okazji), gdy pojawia się szansa na bezkarność. W teorii kontroli, antidotum na dewiacje jest wzmożenie środków kontroli, na przykład instalacja monitoringu

„teoria wybitych okien”-istnieje bezpośredni związek między nieporządnym widokiem otoczenia,

brudem, wandalizmem np. wybite okna, graffiti, a faktycznie popełnianymi czynami przestępczymi. Małe przewinienia bez kary powoduje ośmielenie sprawców. Zjawisko te powoduje również selekcje mieszkańców.

„zero tolerancji”- zachowanie porządku i kontroli jest kluczem do ograniczania zachowań dewiacyjnych. Zasada ta oznacza bezwzględny nadzór i karanie za najdrobniejsze przewinienia. Działania te mają zapobiec poważniejszym przestępstowm.

1. Co to jest stratyfikacja?

Stratyfikacja społeczna to hierarchia uogólnionych społecznych kategorii statusowych w danym społeczeństwie. Warstwy wyróżnia się (na ogół), ze względu na ich udział w podziale wartości wysoko ocenianych w danym społeczeństwie, współtworzących ich status uogólniony, takich jak dochody, bogactwo, prestiż, styl życia, wykształcenie, udział we władzy

Liczba wyróżnianych warstw zależy od sposobu i szczegółowości ujęcia

2. Argumenty za i przeciw stratyfikacji. Czy stratyfikacja jest z zasady dobra lub zła?

Za:

• Występuje ona we wszystkich znanych społeczeństwach, co świadczy o tym, że jest potrzebna jako element organizacji społeczeństwa, w tym jako istotny czynnik motywacyjny

• Sprzyja prawidłowej alokacji talentów i zasobów, a także rozwojowi społecznemu w ogóle

• Jest sprawiedliwa, bo tylko nierówny podział jest sprawiedliwy

• Większość społeczeństwa podziela wartości i przekonania podtrzymujące stratyfikację społeczną

Przeciw:

• Akceptacja nierówności społecznych, zwłaszcza w dostępie do dóbr, zależy od przyjętej koncepcji natury człowieka. W skrajnie lewicowej koncepcji uznaje się, że człowieka motywują nie korzyści materialne a w wystarczającym stopniu dążenie do samorealizacji i dobra wspólnego. Stąd, nierówny podział nie jest potrzebny.

• Dostęp do wysoko wynagradzanych pozycji opiera się przede wszystkim na mechanizmach ich społecznego dziedziczenia. Pozycje te osiągają nie osoby najbardziej kompetentne a te które pochodzą z rodzin społecznie uprzywilejowanych.

• Trwałość warstw, czyli mała ruchliwość pionowa, i zbyt duże zróżnicowanie, sprzyjają interesom części społeczeństwa, powodują konflikty, obniżają odczuwaną przez większość obywateli jakość życia.

• Niszczą system motywacyjny, stają się podłożem anomii społecznej

• Zagrażają demokracji, sprzyjają powstawaniu struktur oligarchicznych

• Wymuszona przez system koncentracja na walce o indywidualne korzyści („podział łupów”) nie sprzyja rozwojowi cywilizacyjnemu i postępowi społecznemu

3. Ruchliwość/mobilność społeczna. Na czym polega to zjawisko?

Ruchliwość/mobilność społeczna to proces prowadzący do zmiany miejsca jednostki lub grupy w zbiorowości lub społeczeństwie. Na ogół ruchliwość opisuje się w hierarchicznym układzie pozycji społecznych (tzw. pionowa lub wertykalna). Może być ona rozpatrywana także w układzie poziomym (tzw. ruchliwość horyzontalna). Ruchliwość przebiega w ramach względnie stałej lub zmieniającej się struktury i hierarchii społecznej.

4. Struktura klasowa społeczeństwa Stanów Zjednoczonych, jako przykładowego współczesnego społeczeństwa kapitalistycznego według

• Kapitaliści (capitalist class), 1%,

• Wyższa klasa średnia (upper – middle class, working rich) 14%,

• Klasa średnia (middle class), 30%,

• Klasa robotnicza (working class) 30%,

• Klasa biedna robotnicza/pracująca (working poor), 13%,

• Podklasa (underclass), 12%

Naród i proces etniczny. Znaczenie dla współczesnych zjawisk integracji i dezintegracji

1. Naród polityczny a naród etniczny.

I. Naród polityczny to ogół (lojalnych) obywateli danego państwa, o tych samych prawach i obowiązkach wobec niego, bez względu na różnice etniczne, religijne, rasowe.

II. Naród etniczny to wspólnota ukształtowana w długotrwałym procesie historycznym, na podstawie wspólnej kultury, doświadczeń historycznych, a także wielu innych czynników więziotwórczych.

2. Na czym polega wielostopniowość lub rozdwojenie deklaracji przynależności narodowej?

Wielostopniowość -może być ilustrowana deklaracjami typu „jestem Polakiem i jestem Ślązakiem” lub „jestem Ślązakiem i jestem Polakiem”, przy czym w praktyce zdarzają się deklaracje narodowe bardziej złożone od tego „prostego”, dwustopniowego schematu.

Rozdwojenie świadomości narodowej występuje wtedy, gdy obywatele deklarują jednoczesną przynależność do dwóch narodów, mających swoje państwa narodowe. Sytuacja taka może występować w wielu możliwych sytuacjach, w których dzieci z mieszanych etnicznie rodzin są tylko jednym z przykładów

3. Struktura etniczna ludności Polski, według spisów powszechnych z lat 1931 i 2011. Proszę się przygotować do odpowiedzi opisowej, zapamiętać należy tylko przybliżone wskaźniki procentowe zaznaczone w prezentacji PP na czerwono.

Spis powszechny z roku 1931: Polacy w ludności Polski stanowili ogółem 68,9%. Najliczniejsze były mniejszości ukraińska (13,9%) i żydowska (8,6%), przy czym w miastach ta druga mniejszość stanowiła co najmniej 24,3%. Natomiast na wsiach najliczniejsza była mniejszość ukraińska, ogółem 17,9%. Mniejszość ta skoncentrowana była na terenach należących obecnie do Ukrainy. W okresie międzywojennym występowały napięcia o charakterze etnicznym, które mogły doprowadzić do otwartych konfliktów na tym podłożu. Niektóre z nich z całą mocą ujawniły się w czasie II Wojny Światowej.

Mniejszości etniczne w Polsce współczesnej 2011: 97,1% mieszkańców Polski zadeklarowało przynależność do narodu polskiego, lub także do narodu polskiego, natomiast 94,8% zadeklarowało przynależność do narodu polskiego jako jedyną. Przynależność do mniejszości w jedynym wyborze najliczniej zadeklarowali Ślązacy (376 tys.), Niemcy (45 tys.), Białorusini (30 tys.), Ukraińcy (28 tys.), Kaszubi (16 tys.). W istocie liczebność tych mniejszości jest większa, lecz dla większości osób deklarujących przynależność do nich, nie wykluczyło to poczucia przynależności do narodu polskiego, deklarowanego w pierwszym lub drugim wyborze. I tak, na 847 tys. osób, które zadeklarowały przynależność do narodu śląskiego, 431 tys. uznaje się także za Polaków. Analogiczne dane dotyczące Kaszubów kształtowały się następująco: na 233 tys. osób uznających się za Kaszubów, 216 tys. deklarowało także przynależność do narodu polskiego. W sumie liczebność mniejszości etnicznych, w porównaniu z większością państw europejskich, można w Polsce uznać za niewielką.

komentarze (1)
Wielka pomoc
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 18 str.
Pobierz dokument