samorząd terytorialny to, Notatki'z Samorząd Terytorialny. University of Warmia and Mazury in Olsztyn
majeranek
majeranek1 lipca 2017

samorząd terytorialny to, Notatki'z Samorząd Terytorialny. University of Warmia and Mazury in Olsztyn

ODT (16 KB)
4 strony
61Liczba odwiedzin
Opis
samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 4

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 4 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 4 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 4 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 4 pages

Pobierz dokument

1. Czym jest samorząd?

Samorząd terytorialny, to jedna z najstarszych form samorządu. Zgodnie z art. 163 Konstytucji RP samorząd terytorialny "wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych". Jest to forma organizacji społeczności lokalnych powołana do kierowania i zarządzania sprawami publicznymi w interesie mieszkańców.

2. Rodzaje samorządu:

1. terytorialny – dotyczący wspólnoty osób zamieszkujących dane terytorium

2. funkcjonalny – dotyczący wspólnoty osób opartej na więzi pracy, wykonywania zawodu lub innej działalności.

Samorządy można podzielić również na

1. samorząd oparty na substracie majątkowym, np. fundacja. 2. samorząd oparty na substracie osobowym:

• samorząd terytorialny, np. gmina, • samorząd wyznaniowy, np. gmina żydowska. • samorząd narodowościowy, • samorząd gospodarczy, np. Krajowa Izba Gospodarcza, • samorząd zawodowy, np. samorząd adwokacki.

3. Historia samorządu w Polsce i na świecie.

Samorząd w Polsce funkcjonował już od średniowiecza, jednak w zasadniczy sposób różnił się od samorządności w nowoczesnym ujęciu. Najbardziej podstawową różnicą jest fakt, że władza samorządowa należała do bardzo wąskiej grupy osób – szlachty, która sprawowała władzę lokalną poprzez np. sejmiki. Rozwojowi szerszej samorządności kraju przeszkadzał fakt poddaństwa chłopów.

Krótko przed zaborami w Polsce pojawiły się pierwsze przejawy samorządu terytorialnego w nowoczesnym ujęciu (rozwijanym w świecie od czasów rewolucji francuskiej) w postaci ordynacji miejskiej z kwietnia 1791 r. (zgodnie z nią miasta królewskie mogły wybierać samodzielnie swoje władze, a na obszarach wiejskich działały gromady).

W okresie zaborów kształt samorządu terytorialnego na terenie Polski był uzależniony od polityki państw zaborczych. W przypadku zaboru rosyjskiego pewien rodzaj samorządu funkcjonował w oparciu o gromady (wsie) jako najmniejsze jednostki administracyjne. W zaborze pruskim istniał podział na gminy i powiaty, podobnie w zaborze austriackim.

Po zakończeniu I wojny światowej doszło do ujednolicenia samorządu na terenie kraju, konstytucja marcowa wprowadzała trójstopniowy podział kraju na gminy (miejskie, wiejskie), powiaty i województwa. Samorząd terytorialny II RP był mocno uzależniony od władzy centralnej i w dużej mierze podporządkowany administracji rządowej.

Po II wojnie światowej początkowo reaktywowano samorząd, jednak następnie – w roku 1950 – zlikwidowano go (na mocy ustawy z 20 marca 1950 o terenowych organach jednolitej władzy państwowej) i zastąpiono radami narodowymi. Samorząd terytorialny został przywrócony w 1990 r. – wówczas odbyły się pierwsze wybory samorządowe w III Rzeczpospolitej.

W 1999 r. doszło do reformy administracyjnej kraju, w wyniku której zreorganizowano liczbę województw, wprowadzono powiaty itp.

4. Zasady samorządności.

1. unitarność – państwo stanowi całość, a gminy, powiaty i województwa nie są autonomiczne w stanowieniu prawa; przeciwnie jednostki samorządu terytorialnego są tylko administracją zdecentralizowaną, czyli powstają i działają tylko na podstawie prawa krajowego (ustaw bądź rozporządzeń naczelnych organów administracyjnych),

2. subsydiarność (pomocniczość) – sprawowanie władzy publicznej powinno spoczywać w rękach instytucji najbliższych zainteresowanym obywatelom; zadania i kompetencje oraz środki finansowe przydzielane są więc w pierwszej kolejności gminom; nie należy jednostce wyższego rzędu (powiatowi, województwu) powierzać zadań, które równie dobrze mogą być wykonane przez

jednostkę mniejszą; przekazanie tych zadań na poziom wyższy może nastąpić tylko wtedy, gdy ich wykonanie przekracza możliwość poziomu niższego; państwo powinno je przejmować gdy będą przez nie wykonane zdecydowanie efektywniej,

3. względna samodzielność – wykonywanie zadań na własną odpowiedzialność bez skrępowania poleceniami indywidualnymi, które pochodziłyby od innych władz publicznych, a nadzór administracji rządowej co do zasady ograniczony jest do kryterium legalności z wykluczeniem celowości,

4. demokracja – radni oraz wójtowie gmin, burmistrzowie i prezydenci miast wybierani są w wyborach demokratycznych, powszechnych, bezpośrednich, równych i tajnych,

5. Gmina – powiat – województwo.

1. GMINA – jest prawnie zorganizowanym terytorialnym związkiem osób określonym w ustawie jako wspólnota samorządowa.

ZADANIA:

Do zakresu działania gminy należy załatwianie lokalnych spraw publicznych, które zostały ustawowo włączone do zakresu jej działania, a także te, których ustawy nie przekazały żadnemu podmiotowi. Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. Gmina wykonuje zadania własne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność, na zasadach określonych przez ustawy, korzystając z samodzielności chronionej na drodze sądowej. Przez wprowadzenie zadań obowiązkowych ustawodawca zabezpiecza ich realizację oraz zapewnia mieszkańcom gminy określony poziom zaspokojenia potrzeb publicznych. Zadania własne gminy można podzielić na pewne kategorie, a mianowicie zadania z zakresu: - infrastruktury technicznej gminy (gminne drogi, ulice, mosty, place, wodociągi, kanalizacja, usuwanie i oczyszczanie ścieków komunalnych; utrzymywanie czystości itp); - infrastruktury społecznej (ochrona zdrowia, pomoc społeczna, oświata, kultura, kultura fizyczna); - porządku i bezpieczeństwa publicznego (organizacja ruchu drogowego, porządek publiczny, ochrona przeciwpożarowa, bezpieczeństwo sanitarne); - ładu przestrzennego i ekologicznego (planowanie przestrzenne, gospodarka terenami, ochrona środowiska).

2. POWIAT - przez powiat należy rozumieć lokalną wspólnotę samorządową oraz odpowiednie terytorium. Powiat, tak jak gmina, ma wymiar społeczny. Kwalifikacja mieszkańców jako wspólnoty następuje z mocy prawa. Przynależność do wspólnoty nie jest zatem uzależniona ani od rozstrzygnięcia organów powiatu, ani od woli mieszkańców. Z uwagi na to, że powiat jest podmiotem o charakterze terytorialnym, drugim jego elementem jest obszar. W tym zakresie powiaty stały się w zasadzie sukcesorami dawnych rejonów administracyjnych, należących do systemu organów administracji rządowej. Ustawa o samorządzie powiatowym ustanawia dwie kategorie powiatów. Powiat jest zasadniczą jednostką podziału terytorialnego, która obejmuje całe obszary graniczących z sobą gmin (powiat ziemski) albo cały obszar miasta (miasto na prawach powiatu). Przy tworzeniu, łączeniu, podziale, znoszeniu powiatów i ustalaniu ich granic należy dążyć do tego, aby powiat obejmował obszar możliwie jednorodny ze względu na układ osadniczy i przestrzenny oraz więzi społeczne i gospodarcze, zapewniające zdolność wykonywania zadań publicznych.

ZADANIA: powiat wykonuje zadania publiczne o charakterze ponadgminnym w zakresie: - infrastruktury technicznej (transport i drogi publiczne, gospodarka nieruchomościami, utrzymanie powiatowych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej), - infrastruktury społecznej (edukacja publiczna, promocja i ochrona zdrowia, pomoc społeczna, polityka prorodzinna, wspieranie osób niepełnosprawnych, kultura i ochrona dóbr kultury, kultura fizyczna i turystyka, przeciwdziałanie bezrobociu oraz aktywizacja lokalnego rynku pracy, ochrona praw konsumenta, promocja powiatu, współpraca z organizacjami pozarządowymi), - porządku i bezpieczeństwa publicznego (porządek publiczny i bezpieczeństwo obywateli, ochrona przeciwpowodziowa, przeciwpożarowa i zapobieganie innym nadzwyczajnym zagrożeniom życia i zdrowia ludzi, obronność, wykonywanie zadań powiatowych służb, inspekcji i straży), - ładu przestrzennego i ekologicznego (geodezja, kartografia i kataster, zagospodarowanie przestrzenne i nadzór budowlany, gospodarka wodna, rolnictwo, leśnictwo i rybactwo śródlądowe, ochrona środowiska).

3. WOJEWÓDZTWO - województwo oznacza: jednostkę samorządu terytorialnego - regionalną wspólnotę samorządową, największą jednostkę zasadniczego podziału terytorialnego kraju w celu wykonywania

administracji publicznej. Województwo, tak jak gmina i powiat, ma wymiar społeczny. Kwalifikacja mieszkańców województwa jako wspólnoty następuje z mocy prawa. Przynależność do wspólnoty nie jest zatem uzależniona ani od rozstrzygnięcia organów województwa, ani od woli mieszkańców. Z uwagi na to, że województwo jest podmiotem o charakterze terytorialnym, drugim jego elementem jest obszar.

ZADANIA: Regionalne usytuowanie samorządu województwa sprawia, że jest on właściwy w sprawach określania strategii rozwoju województwa, realizowanej przez programy wojewódzkie, uwzględniającej zgodnie z ustawą następujące cele: - pielęgnowanie polskości oraz rozwój i kształtowanie świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej mieszkańców, -pobudzanie aktywności gospodarczej, - podnoszenie poziomu konkurencyjności i innowacyjności gospodarki województwa, - zachowanie wartości środowiska kulturowego i przyrodniczego przy uwzględnieniu potrzeb przyszłych pokoleń, - kształtowanie i utrzymanie ładu przestrzennego.

6. Zadania jednostek samorządu: zadania własne i zlecone.

A. Zadania własne

Istota zadań własnych

• Polegają na zaspokajaniu zbiorowych potrzeb danej wspólnoty samorządowej.

• Mieszkańcy danej gminy, powiatu i województwa (wspólnota samorządowa) mają wspólne, zbiorowe potrzeby, związane z zapewnieniem odpowiednich warunków do życia, takich jak mieszkanie, zaopatrzenie w media, dojazd do pracy, edukacja, rekreacja, kultura itp.

• Owe zbiorowe potrzeby lokalnych i regionalnych społeczności mogą być najlepiej zaspokojone właśnie przez zdecentralizowany samorząd, bliżej związany z daną społecznością, niż przez organy administracji

rządowej.

Kategorie zadań własnych

• Zadania własne każdej jednostki samorządu terytorialnego można podzielić na parę kategorii:

– sprawy infrastruktury technicznej (np. drogi, wodociągi, kanalizacja itp),

– sprawy infrastruktury społecznej (np. podstawowa opieka zdrowotna, szkolnictwo, kultura),

– sprawy ładu przestrzennego i ekologicznego (np. zagospodarowanie przestrzenne, tereny zielone),

– sprawy porządku i bezpieczeństwa publicznego (np. zabezpieczenie przeciwpowodziowe, straże gminne lub miejskie; jednak większość zadań z zakresu porządku i bezp. publ. realizuje administracja rządowa, do której należy policja i straż pożarna).

• Jednostki samorządu terytorialnego poszczególnych szczebli wykonują zadania tego samego rodzaju, lecz w innej skali.

– Np. w dziedzinie edukacji, gminy prowadzą szkoły podstawowe i gimnazjalne, powiaty – ponadgimnazjalne, województwa zaś – szkoły ponadgimnazjalne o wojewódzkim znaczeniu.

Katalog zadań własnych

• Katalog konkretnych zadań własnych jednostek poszczególnych szczebli określają ustawy.

• Katalog zadań własnych gminy jest otwarty – gminie przysługuje domniemanie zajmowania się sprawami o znaczeniu lokalnym.

• Katalog zadań własnych powiatów i województw jest zamknięty.

Odpowiedzialność za wykonanie zadań własnych. Finansowanie.

• Organy jednostek samorządu terytorialnego wykonują zadania własne we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność, z wykorzystaniem własnych środków finansowych.

• Dochody własne samorządu, przeznaczane na realizację zadań własnych, pochodzą głównie z podatków i opłat lokalnych.

B. Zadania zlecone

Istota zadań zleconych

• Nie polegają na zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty samorządowej – są to zadania ogólnopaństwowe wykonywane w terenie.

• Zamiast nadmiernie rozbudowywać administrację rządową, zlecono wykonanie części jej zadań samorządowi terytorialnemu.

Forma zlecania zadań

• Zlecanie zadań odbywa się albo w ustawach albo w formie porozumienia, zawartego na podstawie ustawy między organem jednostki samorządu terytorialnego a organem rządowym.

• Organ rządowy nie może jednostronnie zlecić wykonania zadania samorządowi.

Finansowanie wykonania zadań zleconych

• Zlecenie zadania samorządowi musi wiązać się z równoczesnym przekazaniem środków finansowych na jego wykonanie. Najczęściej przyjmuje to postać dotacji celowych z budżetu państwa.

Kategorie zadań zleconych

• Do głównych zadań zleconych należą sprawy:

– ewidencji ludności,

– dowodów osobistych,

– stanu cywilnego (narodziny, zgony, śluby, rozwody),

– rejestru wyborców,

– zarządzania kryzysowego

komentarze (0)

Brak komentarzy

Bądź autorem pierwszego komentarza!

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 4 pages

Pobierz dokument