wstęp do językoznastwa, Egzaminy'z Lingwistyka. Adam Mickiewicz University in Poznan
anna_kostrzewska
anna_kostrzewska2 stycznia 2017

wstęp do językoznastwa, Egzaminy'z Lingwistyka. Adam Mickiewicz University in Poznan

DOCX (25 KB)
9 strona
1Liczba pobrań
203Liczba odwiedzin
Opis
wstęp do językoznastwa 1 rok, zawiera definicje języka naturalnego etc, posiada wypis rodzin językowych oraz cechy języków
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 9

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 9 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 9 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 9 pages

Pobierz dokument

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 9 pages

Pobierz dokument

1.Języki nautralne - języki którymi zajmuje się językoznawstwo. To takie, które ukształtowały się w sposób naturalny i przekazywane z pokolenia na pokolenie, naturalnie nabywane od dzieciństwa; -charakter etniczny (międzypokoleniowy) np. polski, angielski, włoski, bengalski -między etniczne (kontaktowe) - nie są przekazywane z pokolenia na pokolenie -pidżyny - języki, które powstały w sposób spontaniczny, kiedy dwa obce grupy etniczne spotkały się i musiały się jakoś porozumieć. Pidżyn może stać się językiem ojczystym dla nowego pokolenia -kreole, języki kreolskie crioul(port.) - człowiek, który urodził się w domu swojego pana, np.. Koloniatora

2.Języki nienaturalne - sztuczne -esperanto - powstał w oparciu o języki naturalne germańskie, romańskie ( jest w pół drogi między językami naturalnymi a j. nienaturalnymi) PJM- polski język migowy SJM- systemowy język migany -w pełni sztuczne - języki programowania (C++, Pyton)

3.Język służy do komunikacji, jednoczenia grup, funkcja poznawcza, przedstawieniowa -ok. 6500-7000 języków -język hetycki - 2w.p.n.e. używany w Azji Mniejszej; wymarły - udało się dotrzeć do języka, który przez 3 tys lat nie był używany -j. praindoeuropejski - nigdy nie był znany, ale od tego wspólnego rdzenia powstały znane języki

Język na tle innych systemów/ kodów komunikacyjnych

1.Komunikowanie się zwierząt a)taniec pszczół - informuje o bliskim istnieniu kwitów, miodu etc. b)delfiny się porozumiewają i nadają sobie imiona

2.Intencja nadawcza - występuje przy ruchach kontrolowanych, np.. Machanie komuś na powitanie

3.Swoiste cechy języka -arbitralność - cecha języków naturalnych, nie ma związku między tym jak brzmi dany znak językowe, a tym co on znaczy -konwencjonalność - język powstaje w sposób naturalny, ale jest konwencjonalny -uniwersalność - możemy użyć języka naturalnego nie tylko do tego z czym mamy bezpośredni kontakt, możemy kreować sytuację, mówić o rzeczach, które się nie wydarzyły, o rzeczach, które nie istnieją, można mówić o filozofii, o abstrakcyjnych rzeczach, które są bardzo odległe -forma - znaczenie - relacja między formą znaku językowego a znaczeniem jest arbitralna -foniczność - system fonologiczny - fonologia dźwiękowa -dwustopniowość Pierwszy stopień - zbiór skończony, mało, nie mają znaczenia, funkcji - FONEMY Druki stopień(powstaje przy użyciu pierwszego) - nieskończony, znaczenie - MORFEMY -abstrakcyjność - można mówić o światach, teoriach naukowych -nad używalność- mówimy o rzeczach, które mogły zajść, ale nigdy nie miały miejsca

-polisemiczność (wieloznaczność) - jedno słowo może mieć wiele znaczeń, różne znaczenia są ze sobą powiązane POLISEMIA HOMONIMIA A A=B A1 A2 A1 A2 B1 B2

-wariantywność (na poziomie dźwiękowym) - można powiedzieć to samo na wiele sposobów, na poziomie całego tekstu, dobór słów, używanie synonimów -dwuklasowość (zbiór słów i zbiór reguł gramatycznych ) - dwie klasy bytów : słowa i reguły (np. znaki drogowe - kolory, kształty) -wymienność - używanie języka w relacji nadawczo-odbiorczej -zdalność - pokonywanie przeszkód miganie -metajęzykowość (mówienie w języku naturalnym o języku naturalnym)

Status ontyczny języka

-język jest (np. wypowiedzi, teksty, codziennie empirycznie doświadczamy języka) -języka nie ma (systemu językowego nikt nie widział - idealny system -langue vs parole (coś co się wydarza) jest rozwiązaniem tego paradoksu

Ferdynand de Saussure (1916) "Cars de linguistique general" zajął się historią języków, ich ewolucją, skądinąd de Saussure był znanym indoeuropeistą. Mimo, że powszechnie uznawany był za pioniera językoznawstwa Saussure miał ideowych przewodników Polaków: Mikołaj Kniszewski, Jan Baudain de Countenay

Zakres badań językoznawstwa wewnętrznego -dotyczy języka naturalnego -dziedziny językoznawstwa wewnętrznego odpowiadają poszczególnym poziomom j. naturalnego *fonologia i fonetyka *morfologia *składnia *semantyka *pragmatyka

Fonologia i fonetyka Pytanie o zakres zainteresować fonologii i fonetyki można by sprowadzić do pytania o różnice między fonemem a głoską

PERE [R] [p€ R] [r] [p€ R] Spółgłoska Spółgłoska Ustna Ustna Dźwięczna Dźwięczna Środkowa Środkowa Drżąca języczkowa Drżąca dziąsłowa

POMME PAUME 2 1 8 4[p m] [pom]

2 1 8 4

2 1 8 4[ ] [ ]

Samogłoska samogłoska

Ustna ustna Dźwięczna dźwięczna Półotwarta półzamknięta

Opozycja dźwięczności/ bezdźwięczności jest cechą dystynktywną w j.polskim dla fonemów. -fonem nie jest głoską -fonem może mieć kilka realizacji dźwiękowych (allofony) zależy gdzie się znajduje środek Środek (śródgłos) początek (nagłos) koniec (wygłos) -fonem jest więc idealnym obrazem głoski -głoska jest czymś materialnym, słychać głoskę (głoska jest głośna) -fonem nie ma znaczenia, każdy język ma swój system fonologiczny -fonem - idealny obraz głoski. Każdy język posiada swój system fonologiczny składający się z określeń i fonemów. Najmniejsza rozróżnialna jednostka składająca się z kilku reprezentacji (allofonów). Nie ma znaczenia

Synteza mowy TTS - text to speech, czyli mechaniczna zmiana tekstu zapisywanego w postaci znakowej na wypowiedź dźwiękową NLD- neurolingwistyczne programowanie, przykład alfabetu sampa

Cechę fonetyczną, która pozwala odróżnić dwie głoski będące realizacjami dźwiękowymi dwóch odrębnych fonemów nazywana jest cechą dystynktywną (odróżniającą) np. w języku polskim dźwięczność

MORFOLOGIA Zajmuje się: -budową wyrazu -regułami tworzenia nowych wyrazów -oraz tym, co się dzieje z wyrazami, kiedy używamy ich konstruując zdania -klasyfikacja wyrazów na części mowy

Wyraz- ciąg liter posiadający znaczenie, ciąg głosek w pewnej kolejności Morfem -najmniejsza jednostka języka, która posiada znaczenie Np. Kobiety piorą. Dziewczyny tańczą. Miaucz, tańcz - morfemy leksykalne -y - morfemy gramatyczne Po- ; od- - morfemy składniowe

Derywacja - tworzenie nowych wyrazów - słowotwórstwo; morfemy, które mogą wystąpić samodzielnie i zawsze posiadają znaczenie nazywają się autosemantycznymi Morfemy leksykalne znajdują się przed gramatycznymi, morfem słowotwórczy może znajdować się lub za morfemem składniowym

Składnia- zajmuje się regułami kombinacji wyrazów w większe sekwencje komunikacyjne; regułami budowy zdań prostych i złożonych Językoznawstwo wewnętrzne Dziedziny językoznawstwa wew. Odpowiadają poszczególnym poziomom języka nauralnego -fonologia (fonemy)

-fonetyka (produkcja i percepcja mowy) -morfologia (morfemy i wyrazy, fleksja i derywacja/ słowotwórstwo) -semantyka (znaczenie) -pragmatyka (komunikacja) Semantyka (leksykalna) zajmuje się opisem znaczeń (leksemów czyli znaczeń wyrazów języka)

Materialną manifestacją wiedzy o znaczeniu wyrazów jest: -słownik jednojęzyczny

Leksykalne znaczenie wyrazu powinno -informacje istotne dla odróżnienia tego wyrazu od innych -informacje charakterystyczne odnośnie tego, co wyraz znaczy, bądź do czego się odnosi

Gramatyka - uznawana jest za jeden z dwóch głównych tomponentów języka - obok leksykonu Jako dziedzina językoznawstwa gramatyka obejmuje morfologię i składnię Językoznawstwo współczesne w odróżnieniu od gramatyk poprawnościowych -DYSKRYPTYWNE - opisuje każdy przejaw użycia języka -NIE-DESKRYPTYWNE - zamiast operować wartościami poprawny/niepoprany preferuje wartości akceptowalny/nieakceptowalny - wartości te mogą być stopniowane

Najstarsze gramatyki - przykład Indie IV p.n.e. Panini; opis sanskrytu: -obiektywność i ścisłość opisu -opis synchroniczny -język jako system -o Paninim "niepowtarzalny talent lingwistyczny" -o jego gramatyce "one of the greatest monuments of humans intelligence"

Gramatyka GGT -jako komponent języka podlega opisowi językoznawczemu -opis językoznawczy gramatyki - w niektórych przypadkach może przyjąć postać odrębnej, spójnej, złożonej teorii językoznawczej np. Gramatyka Generatywno - Transformacyjna

Gramatyka generatywno - transformacyjna -Noam Chomsky (1928-) -najczęściej cytowany językoznawca na świecie - "Język - zbiór nieskończonej ilości zdań generowanych przy pomocy skończonej ilości reguł i znaków -gramatyka uniwersalna - wrodzony system umożliwiający ludziom uczenie się języków

Zróżnicowanie językowe

Na świecie jest ok . 7000 języków. Przez rodzinę języków rozumiemy zespół języków, w których elementy systemu morfologicznego (alternacje morfologiczne, afiksy, zaimki, liczebniki) oraz morfemy składniowe (przyimki, spójniki, partykuły) wszystkie lub w większości sobie odpowiadające wywodzą się ze wspólnego języka. Pochodzenie języka nie ma znaczenia rozstrzygającego.

Największa pod względem liczby użytkowników jest rodzina językowa - indoeuropejska (Europa i niektóre języki Azja poł.-zach.) Dalej w kolejności: -sino-tybetańska -ałtajska -niger-kongo -afro-azjatycka -austronezyjska -drawidyjska

William Jones - 1786 - dostrzega podobieństwo między niektórymi językami Europy i Azji Franz Bopp - 1816 - przedstawia pogłębioną analizę i dowodzi wspólnego pochodzenia języków indoeuropejskich - Rasmus Rask -1818 - wydaje drukiem prace o pokrewieństwie języków indoeuropejskich w języku duńskim, złożoną w 1814 r. Przez następne 100 lat językoznawstwo historyczno-porównawcze będzie głównym podmiotem zainteresowań językoznawców GRUPA: INDOEUROPEJSKA - zawdzięcza swoją liczebną przewagę językom: (1/4 ludzkości) -angielski -hiszpański -rosyjski -hindi SINOTYBETAŃSKA - samym językiem chińskim mówi 90 % sinotybetańczyków ALTAJSKA - 91 % używa języków turkijskich -turecki -kazachski -uzbecki -azerski NIGER, Kongo - 54 % używa jęz. Banty (pd. Afryka) SEMIO-CHAMICKA- 63 % jęz, arabskiego, 2 % hebrajskiego AUSTRONEZYJSKA- 4 grupy - 99% mówi jęz. Grupy indonezyjskiej; tylko 1 % jęz. Grup polinezyjskiej melanezyjskiej i milironezyjskiej DRAWIDYŃSKA- pd. Indie - 93 % używa czterech jęz. Tamilskiego, malajalam, kannada, telugu *Rodzina indoeuropejska nazywana jest też indoaryjską -powstała ok. 5000 lat temu z jęz. Praindoeuropejskiego (rekonstruowanego), jednakże status praindoeuropejskiego pozostaje niejsny "podobieństwa nie mogą być dziełem pararelnego rozwoju ani przypadku ani kontaktów wtórnych" (L.Bednarczuk 1986) -prakolebką praindoeuropejszczyzny była Europa zach. -India - Sindhu - Sindhu "rzekła" ; dokł. Hindustan W wyniku podbicia Sindhu przez władców perskich: Sindku > Hindi Nazwę Hindu rozpowszechnili Grecy, używając także własnego odpowiednika Indoi *ARYJSKI - arya (nazwa, której używali irańczycy mówiąc o sobie) - w Indiach - określenie Indoeuropejczyków, grupy rodz Indoeuropejskiej:

*INDYJSKA (ok. 430 mln, pn, śr Indie) -j. lityrgiczny -sanskryt, hindi, urdu, Romani, Bengalski *IRAŃSKA I DRDYJSKIE (ok. 50 mln ludzi; Iran, Afganistan, Syna, Turcja, Pamir, Tadżykistan, Pakistan, Afganistan, Indie)to -języki: perski, tadżycki, kurdyjski, paszto osetyński, pamirskie, kasimirski aszlun) *TOCHARSKI Wymarły w VIII w.p.n.e. ; brak spółgłosek dźwięcznych *ANATOLISJKIE (wymarłe I w.p.n.e.) -hetycki, luwijski, łykyjski *ORMIAŃSKI (ok. 5 mln użytkowników; Armenia) *GRECKI (ok. 10 mln.; Grecja) *ALBAŃSKI (ok. 4,5 mln; Albania) *ITALSKIE - wymarłe -łacina, umbryjski, Oskijski, wenetyjski *ROMAŃSKIE (ok. 500 mln użytkowników; Francja, Belgia, Hiszpania, Portugalia, Ameryka Pd, Meksyk, Kanada) -francuski, hiszpański, portugalski, prowansalski, kataloński, retromański, rumuński, sardyńskie, dalmatyński) *CELYCKIE (ok. 3 mln użytkowników; Irlandia, Walia, Szkocja, Francja Pn.) -szkocki(gaelicki), walijski, irlandzki, manx (wymarły w poł XXw.), bretoński, kornijski (wymarły w XVIII w.) Najbardziej zagrożona grupa ze wszystkich z rodziny indoeuropejskiej *GERMAŃSKIE Ok. 400 mln użytkowników ; Europa Śr., Pn, Zach.; Stany Zjednoczone; Ameryka Poł. Wyspy Owcze --niemiecki, angielski, szwedzki, norweski, duński, holenderski, afrikans, norweski, islandzki, fareski, jidysz *SŁOWIAŃSKIE Ok. 250 mln użytkowników, Europa Śr., Pd, Wsch. , Rosja -polski, kaszubski, połabski(wymarły), dolnołużycki, górnołużycki, czeski, słowacki, rosyjski, białoruski, ukraiński, bułgarski, serbski, chorwacki, macedoński, słoweński, staro- cerkiewno-słowiański *BAŁTYCKIE Ok. 4,5 mln; Europa Wsch -litewski, łotewski, pruski (wymarły w XVI w.)

Afrykaty (dz, dź, dż, cz, sz) Patte- łapa mais pate - ciasto

Języki żydowskie - używane przez diasporę żydowskiej mieszanki j, hebrajskiego i języków regionalnych Język wiliamowski (?) - używany w Polsce, we wsi Wilamowicie ( na południu woj. Śląskiego) Język/dialekt/etnolekt - germański

*JĘZYKIURGO-FIŃSKIEWEUROPIE -fiński

-węgierski -estoński -lapoński Inne języki rodziny uralskiej (Syberia) -ostiachi i wogulski (podgórze Uralu i dorzecze Obu) -zyriański (zach. Ural) wotiacki (dorzecze Kamy)

Języki izolowane - nie podające się klasyfikacji (niespokrewnione ) -koreański -japoński -sumeryjski - wymarły -baskijski (??)

Język Tok-Pisin -język kontaktowy (wehikularny) -język pidżynowy (kreolski) -słowniczek ang: Alwasy - dtaim All sonts of - kainkain Approximately - samting Bible bajbel Bread - bret Country kantri

Przykłady terytorialne zróżnicowania języka Czad - ok. 9 mln ludzi na 1284 tys. Km2 pow. Ok 200 gryp etnicznych posługujących się 150 językami, z czego 1/4 to dialekty arabskie np. Hausa, Sara, Begirmi Papua Nowa Gwinea - kraj wyspiarski, górzysty, ok. 600 wysp i 826 języków Rosja - j. rosyjski 220 mln użytkowników , także 27 innych języków o statusie urzędowym np. ałtajski, czeczeński, jidysz Luksemburg - ok. 4555 tys. Mieszkańców na 2586 km. 2 pow. Aż 3 języki urzędowe (niemiecki, francuski, luksemburski)

Językoznawstwo -historyczno - porównawcze - porównywanie języków w celu ustalenia ich pochodzenia i pokrewieństwa -typologiczne - porównywanie języków w celu ustalenia typów języków

-> mówienie co: "mówiąc to informuje, że osoba o imieniu Huany wykonuje zawód nauczuciela " ->mówienie jak: Huany tanór (węg.) Huany is a techer (ang.) Huany jest nauczycielem/nauczycielką

Podwójna artykulacja języka (dwustopniowość) ; znikoma ilość fonemów , która tworzy niezliczoną liczbę wyrazów.

Języki tonalne

Ton ma wartość diakrytyczną (zachowuje się jak fonem, ale w porównaniu z nim ma Np. wietnamski: La-ton wzrastający "krzyczeć" La- ton opadający "być" La-ton opadająco-wzrastający "liść" La-ton wzrastająco-opadający "ogień" La-ton falujący "obcy"

Języki fonologiczno ubogie (12-14 fonemów) -np. paupalskie i niektóre australijskie -podstawowe samogłoski (a,o,e)

Języki samogłoskowe - stopień rozwarcia ust przy wymawianiu głoski ma własności diakrytyczne Np.. Francuski (15 samogłosek, 18 społgłosek) ; sedang (indoezyjski) 55 samogłosek

Języki społgłoskowe -polski 31 spółgłosek i 6 samogłosek -kaukaskie -adygejski

MORFOSKŁADNIA - dział językoznawstwa , który zajmuje się budową wyrazów, zdań Jesteśmy na wykładzie. My Być Gdzieś Wykład Zdanie, wypowiedź -> informacja Język polski -język fleksyjny

IZOLACJA - języki izolujące -> takie, które mają inne znaczenie na płaszczyźnie formalno- powierzchniowej Języki izolowane -> takie, których nie przypisano do żadnej grupy językowej

Języki izolujące -morfosłowa -sztywny szyk morfemów (leksykalnych i gramatycznych) j.angielski, francuski -> pozycyjne, ale występuje jakaś fleksja, języki trochę izolujące Maria dała Janowi długopi Marie a donne un stylo a Jhen Marie gave a pen to Jhon

Języki fleksyjne -> np. słowiańskie, sanskryt, Greka, łacina Fleksja -> odmiana (wyrazów, końcówek) "być odmienionym" - we fleksji zmienia się jakaś część wyrazu lub nawet cały wyraz. Języki fleksyjne - języki, w których wyrazy odmieniają swoje końcówki w zależności od poszczególnych sytuacji

Cechy charakterystyczne j. fleksyjnych -paradygmaty - jeden morfem ma wiele funkcji np. "e" może znaczyć: Mnogość (palce) Wołaczowość (panie) Celownikowość (kobiecie)

Miejscownikowość (w kobiecie) -Jedna funkcja -> wiele morfemów Celownikowość może być wyrażona końcówkami :: -owi (koniowi) -'e (kobiecie, mężczyźnie) -u (chłopcu, psu) -om (kobietom, mężczyznom, koniom) -komunikacja funkcji w jednym morfemie Ę w "piszę" wyraża - pojedynczość, teraźniejszość , pierwszoosobowość , tryb twierdzący -alternacje wewnątrz odmiany - kobieta/kobiecie

AGLUTYNACJA - sklejanie, tworzenie jednego, drugiego wyrazu poprzez doklejenie mniejszych morfemów np. turecki, węgierski, ałtajske, uralskie, japoński, koreański Kauzacja - powodowanie; morfemy kazuzatywne, 1.język turecki -> turek + kazuzacja = ztrurkizować +potrafić - udało się ztrurkizować +negacja - nie udało się ztrurkizować +Participium Pradeterti - niezturkizowany +pluralis - tacy, których nie udało się ztrurkizować 2.Język kazachski Kompozycja - złożenie, połączenie Np.. Biało-niebieski; wyrwi-dąb Aglutynacja ≠ kompozycja (złożenie)

Języki polisynteteyczne Np.. Eskimoskie, indiańskie, irokeski, crow Zdaniowyrazy -> mówiący za pomocą a)anerakijski -an- 1 i 3 os. -e ty -raj - umrzeć -ki - spowodować -ści - pluralność podmiotu Np. sachaliński "My ciebie zabijemy"

Języki alternacyjne -semickie np.. Arabski, herbracji -o funkcji składniowej decydują samogłoski wstawiane naprzemiennie między spółgłoski rdzeniowe ( funkcji leksykalnej) - wyraz staje się jednostką niepodzielną np. - kataba - on napisał -kitab - książka -katib - pisarz

Języki prepozycyjne i postpozycyjne -porepozycja - chodzi o prepozyjność elementów gramatyki przed leksykami -pospozycja - chodzi o postpozycyjność elementów gramatyki względem leksykalnych

komentarze (0)

Brak komentarzy

Bądź autorem pierwszego komentarza!

To jest jedynie podgląd.

3 shown on 9 pages

Pobierz dokument