Wychowawcza i terapeutyczna funkcja książki, Inne'z Bibliotekoznawstwo. Akademia Pedagogiczna im. K.E.N.
maria-wolak
maria-wolak

Wychowawcza i terapeutyczna funkcja książki, Inne'z Bibliotekoznawstwo. Akademia Pedagogiczna im. K.E.N.

PDF (894 KB)
91 str.
36Liczba odwiedzin
Opis
Przydatne materiały do nauki biblioterapii
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 str. / 91
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 91 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 91 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 91 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 91 str.
Pobierz dokument
Wychowawcza i terapeutyczna funkcja książki

Publiczna Biblioteka Pedagogiczna w Pile

Wychowawcza i terapeutycznafunkcja ksiąŜki

Materiały pomocnicze dla bibliotekarzy,

nauczycieli i pedagogów

Wybór i opracowanie: Iwona Bukowska

Piła 2005

Spis treści:

 Wstęp……………………………………………… 3 1. Co to jest biblioterapia ? …………........................ 4 2. Prowadzenie zajęć biblioterapeutycznych

w szkołach ……………………………………... 5 3. Bajkoterapia czyli biblioterapia dla małych

dzieci …………………………………………… 7 Jak opowiadać bajki i baśnie? – wskazówki dla rodziców i wychowawców ……………………. 9 4. Drama w biblioterapii ………………………….. 10  Przykładowe scenariusze zajęć biblioterapeutycznych,

bajki terapeutyczne oraz inne materiały pomocnicze 12  Przykładowe tematy zajęć biblioterapeutycznych

ph. „Terapeutyczne zabawy bajką i baśnią”. ...... 13  Bajki na lęki (schematy opowiadań) …………… 16  PrzezwycięŜanie strachu (przykłady bajek) …… 23  Bajki o poŜegnaniach (śmierci) ………………… 29  Przykłady bajek relaksacyjnych ………………... 37  Przykłady bajek psychoedukacyjnych …………. 41  Przykłady tekstów relaksujących ………………. 46  Scenariusze zajęć otwartych integrujących

środowisko rodzinne i przedszkolne – przykłady- Sławomira Barszczewska…………………………… 47

 „Poznajmy się”. Scenariusz zajęć integrujących grupę. - Irena Borecka ………………………… 50

 „Szczęśliwe promienie słońca”. Scenariusz zajęć dla klas „0”, I – III - ElŜbieta Banach-Wach ……. 51

 „Rozkwitnąć jak róŜa”. Scenariusz zajęć dla klas „0”, I – III - ElŜbieta Banach-Wach ………… 53

 „Bajka o Brzydkim Misiu”. Scenariusz lekcji bibliotecznej dla klasy I - Wioletta Trawińska ….. 56 Bajka o Brzydkim Misiu – tekst bajki…………….. 58

 Słowa niby las rosną wśród nas.Scenariusz zajęć biblioterapeutycznych dla dzieci mających trudności z czytaniem i pisaniem - Irena Borecka 59

 RUPAKI. Zajęcia zintegrowane w kl. III, z wykorzystaniem wiersza Danuty Wawiłow. … 60

 Jak „jeŜa” pozbawić kolców? Scenariusz zajęć biblioterapeutycznych dla klas III – IV szkoły podstawowej …………………………………… 63

 Ja i inni – scenariusz zajęć biblioterapeutycznych. - Irena Borecka …………………………………. 66

 Zajęcia biblioterapeutyczne. Opis i analiza przypadku - Renata Zawadzka ………………… 67

 KsiąŜka moja Arkadia, kraina szczęścia. Propozycja pozalekcyjnych zajęć profilaktyczno – edukacyjnych w bibliotece szkolnej - Urszula Gieleciak …….. 71

 Scenariusze zajęć w klasach IV – VI – przykłady 73 o Kiedy jestem smutny, kiedy jest mi źle…… 73 o Obcy w grupie ……………………………. 75

 Scenariusze zajęć w gimnazjum – przykłady…… 76 o Halo, halo, wzywam pomocy …………….. 76 o Czy rodzice i nauczyciele mogą mnie tak

traktować ?!………………………………… 77  Scenariusze zajęć wprowadzających w dramę …. 79

o „Co widzę kiedy słucham muzyki” ………. 79 o „Jestem kompozytorem” ………………….. 80 o Drama z obrazu ……………………………. 81

 Literatura ………………………………………… 86

„Wielką sztuką jest odpowiednio wprowadzić dziecko

w świat dorosłych, ale niełatwo jest dorosłym funkcjonować w świecie dziecka”

Irena Borecka

Wstęp

Biblioterapia cieszy się coraz większym zainteresowaniem wśród nauczycieli i bibliotekarzy. Jako przedmiot włączona została na stałe do programu studiów podyplomowych doskonalących bibliotekarzy. Powstały takŜe róŜne formy doskonalenia zawodowego, które organizują kursy kształcące w tym zakresie. Szkolenia przeprowadzają Ośrodki Doskonalenie Zawodowego i Polskie Towarzystwo Biblioterapeutyczne. Prowadzenie zajęć biblioterapeutycznych w bibliotece szkolnej moŜe mieć ogromne znaczenie dla uczniów. Daje ono duŜo więcej moŜliwości niŜ tradycyjna lekcja biblioteczna. Zajęcia tego typu mogą być równieŜ prowadzone w świetlicach socjoterapeutycznych oraz podczas innych zajęć z uczniami. RównieŜ w odniesieniu do małych dzieci, wykorzystuje się tekst literacki jako narzędzie terapeutyczne i wychowawcze. Naturalnym sposobem uczenia się dzieci jest zabawa i wyobraźnia. Dlatego słuchanie i opowiadanie historii to doskonały sposób na nawiązanie z nimi wspólnego dialogu. Tworzone przez dorosłych, pomagają nie tylko dzieciom, lecz takŜe ich rodzicom, nauczycielom i terapeutom w zrozumieniu dziecięcych marzeń, pragnień, problemów. Opowiadania, bajki, baśnie dają wsparcie, kompensują braki, uwraŜliwiają oraz rozwijają i relaksują. PoniŜsze opracowanie ma pomóc bibliotekarzom, nauczycielom i pedagogom w prowadzeniu zajęć wychowawczych i terapeutycznych w przedszkolu, bibliotece, świetlicy szkolnej oraz podczas niektórych godzin wychowawczych. Zawiera ono krótką charakterystykę dotyczącą biblio – i bajkoterapii. Główny trzon tej publikacji stanowią jednak przykłady bajek terapeutycznych oraz scenariuszy zajęć biblioterapeutycznych. Całość kończy bibliografia dotycząca poruszanej tu problematyki. Opracowanie to moŜe stać inspiracją dla nauczycieli i bibliotekarzy do tworzenia nowych bajek, ciekawych scenariuszy oraz tekstów relaksujących. Większość wykazanych w tym opracowaniu materiałów znajduje się w zbiorach Publicznej Biblioteki Pedagogicznej w Pile.

1. Co to jest biblioterapia? KsiąŜka jest jednym ze środków, który pomaga zapomnieć o codzienności, stanowi relaks w ciągłym pośpiechu i nerwowości Ŝycia. MoŜe teŜ pomóc w rozwiązaniu niejednego trudnego problemu, przywrócić równowagę wewnętrzną, poprawić samopoczucie. Odpowiednio dobrana lektura słuŜy człowiekowi do samorealizacji, pomaga w samookreśleniu, ułatwia zmianę własnych przekonań, pomaga w znalezieniu nowych celów Ŝyciowych. MoŜe teŜ wpłynąć na poprawę poczucia własnej wartości, akceptację siebie takim, jakim się jest, uznanie własnych ograniczeń i zdolności. Takie zmiany prowadza do większej aktywności w Ŝyciu. KsiąŜka jako środek leczniczego oddziaływania na psychikę wykorzystywana jest biblioterapii. W literaturze przedmiotu znaleźć moŜna wiele definicji, ale najczęściej powołuje się na prace R.J.Rubina, która definiuje biblioterapię jako „program aktywności oparty interaktywnych procesach zastosowania drukowanych i niedrukowalnych materiałów, zarówno wyobraŜeniowych jaki i informacyjnych ułatwiających przy pomocy bibliotekarza lub innego profesjonalisty osiąganie wglądu w normalny rozwój lub dokonywanie zmian w emocjonalnie zaburzonym zachowaniu”.1 Autorka podzieliła biblioterapię na:

 instytucjonalną - jej celem jest informowanie chorego i zapewnienie mu odpowiedniej rehabilitacji i rekreacji

 kliniczną – cel: uzyskanie przez chorego „wglądu” w siebie, co ma doprowadzić do zmiany jego sytuacji psychicznej

 wychowawczą czyli rozwojową, której celem jest pomoc osobom zdrowym w sensie fizycznym i psychicznym w rozwiązywaniu istotnych dla nich problemów

W biblioterapii wykorzystuje się terapeutyczne wartości literatury. RóŜni się ona od poradnictwa czytelniczego tym, Ŝe jest procesem dłuŜszym, wymagającym duŜego zaangaŜowania osobistego ze strony bibliotekarza i głębszej znajomości utworów literackich oraz ksiąŜek z literatury popularnonaukowej. Biblioterapia nie jest nastawiona na usuwanie objawów chorobowych, ale moŜe pomóc w odnalezieniu się w nowej, trudnej sytuacji, jaką jest choroba lub niepełnosprawność. MoŜe przyczynić się do zmiany samopoczucia, postaw i sposobu akceptacji siebie i innych osób. W swych załoŜeniach i sposobie realizacji celów terapeutycznych zbliŜona jest do psychoterapii oraz do terapii rozumianej jako:

 element pedagogiki korekcyjnej (specjalne nauczanie i wychowanie)  element profilaktyki społecznej, słuŜącej usuwaniu następstw

niepowodzeń szkolnych, które mogą wynikać z zaburzeń rozwojowych,

1 I. Borecka: Biblioterapia w szkole. Poradnik dla nauczycieli. Legnica 1998 s. 7

zahamowań, negatywizmu, nerwic szkolnych, zachowań aspołecznych i in.2

Uczestnikami biblioterapii mogą być dzieci, młodzieŜ oraz osoby starsze, z którymi, w zaleŜności od potrzeb, organizuje się zajęcia indywidualne lub grupowe. Bardzo waŜną rolę w prowadzeniu biblioterapeutycznej odgrywa biblioterapeuta, który powinien wzbudzać zaufanie, rozumieć troski i problemy uczestników terapii oraz powinien starać się pomóc zgodnie ze swoja wiedzą i umiejętnościami. Powinien posiąść trudną sztukę dyskretnego kierowania dyskusją, bez narzucania własnych poglądów i rozwiązań. Musi umieć słuchać i być zawsze sobą. A przede wszystkim powinien doskonale znać literaturę, aby dobierać teksty zgodne z celami biblioterapeutycznymi. Podczas zajęć biblioterapeutycznych potrzebna jest teŜ umiejętność stosowania róŜnych form i technik m.in. elementów muzykoterapii, arteterapii, pedagogiki zabawy, dramy i in. 2. Prowadzenie zajęć biblioterapeutycznych w szkołach Według Wity Szulc interwencję biblioterapeutyczną moŜna stosować w wielu wypadkach:

1) dla poprawy obrazu własnej osoby, 2) dla lepszego zrozumienia ludzkich zachowań i motywacji, 3) dla zwiększenia szacunku wobec siebie, 4) dla rozbudzenia szerszych zainteresowań wykraczających poza własną

osobę, 5) dla ulŜenia presji emocjonalnej lub intelektualnej, 6) dla pokazania, Ŝe nie jest się pierwszą ani jedyną osobą, która zetknęła się

z danym problemem, 7) dla wskazania, Ŝe istnieje więcej niŜ jedno rozwiązanie problemu, 8) aby pomóc przedyskutować dany problem w swobodniejszy sposób, 9) aby pomóc ułoŜyć indywidualny plan kierunku działań prowadzących do

rozwiązania problemu.3 NajwaŜniejsze funkcje warsztatów biblioterapeutycznych prowadzonych w szkołach to:

 rozbudzenie zainteresowań czytelniczych  funkcja wychowawcza  profilaktyka  funkcja terapeutyczna w stosunku do uczniów z zaburzeniami

2 I. Borecka: Biblioterapia. Skrypt dla studentów. Wałbrzych 2001 s. 16 3 W. Szulc: Biblioterapia z Internetu. „Poradnik Bibliotekarza” 2000 nr 11 s. 12

Głównym celem organizowanych spotkań jest rozwijanie wśród dzieci i młodzieŜy takich umiejętności, jak:

 rozpoznawanie, wyraŜanie i rozumienie uczuć własnych i cudzych  tolerancja i otwartość na innych  akceptowanie odmienności  nastawienie na szukanie mocnych stron w sobie i kolegach  rozwiązywanie konfliktów zgodnie z zasadami współŜycia w grupie

Uczestnicy w toku zajęć kształtują poŜądane cechy osobowości, uczą się mówić o sobie i swoich emocjach. Jest to więc działanie dostosowane do głównych załoŜeń wychowawczych szkoły. Zajęcia mogą być prowadzone raz w tygodniu po 1 – 2 godziny zegarowe. W czasie spotkań uczniowie siedzą w kręgu – dzięki temu dobrze się widzą i słyszą. W czasie takich spotkań powinny być przestrzegane pewne podstawowe zasady:

 Nie ma Ŝadnego podziału na lekcje ani dzwonków.  Spotkania są całkowicie dobrowolne, chodzą na nie tylko zainteresowani

uczniowie.  Grupa moŜe liczyć maksymalnie 20 osób – w duŜych grupach nie udaje

się zrealizować załoŜonego celu.  Pierwsze zajęcia mają za zadanie zintegrować uczestników, tak by

wszyscy się zapoznali.  Bardzo staranny dobór literatury. MoŜe być typowo terapeutyczna, ale

doskonale nadają się teŜ teksty pisane prozą lub wierszem, stworzone niekoniecznie z myślą o terapii. WaŜne jest, aby teksty były odpowiednio dobrane do zainteresowań i problemów danej grupy.

 Sposób przedstawiania uczniom wybranych utworów literackich – naleŜy czytać niezbyt szybko i z wyczuciem.

 Czasem zamiast tekstu literackiego moŜna wykorzystać obraz lub utwór muzyczny – to oŜywia spotkanie a zarazem wprowadza elementy arteterapii, czyli leczenia za pomocą sztuki.

 Po przedstawieniu materiału biblioterapeutycznego następuje omówienie problemu. Zazwyczaj poprzedza je praca w grupach. Uczniowie otrzymują do wykonania przeróŜne zadania. W tej części zajęć wykorzystuje się np. metodę dramy lub elementy pedagogiki zabawy (częściowo zaczerpnięte od Polskiego Stowarzyszenia Pedagogów i Animatorów KLANZA). Zabawom tym towarzyszy odpowiednio dobrana muzyka, śpiew, rysowanie i tańce relaksacyjne lub integracyjne.

 KaŜde spotkanie kończy się podsumowaniem w formie refleksji i wniosków wypowiadanych przez uczestników.

Najistotniejszą sprawą w prowadzeniu zajęć biblioterapeutycznych jest atmosfera, jaką powinien stworzyć prowadzący. Od niego głównie zaleŜy

wytworzenie odpowiedniego klimatu, który zrodzi zaufanie i otwarcie uczestników spotkań. Takie zachowanie nauczyciela ma ogromne znaczenie terapeutyczne. Prowadzący zajęcia powinien kierować się przede wszystkim sercem, bo to ułatwia indywidualny kontakt z kaŜdym uczestnikiem, a w rezultacie pomaga w kształtowaniu zdrowej osobowości dziecka. 3. Bajkoterapia czyli biblioterapia dla małych dzieci. Bajki są jedną z metod terapii i profilaktyki lęków dzieci w wieku od 4 do 9 lat. Dotyczą one rzeczy i zjawisk waŜnych dla dziecka, gdyŜ wyraŜają w słowach i zdarzeniach to, co zachodzi w jego wewnętrznych przeŜyciach. Rzeczywiste sytuacje często są podobne do usłyszanych. Słuchając róŜnych historii, dziecko nieświadomie przyswaja je, a potem wykorzystuje w codziennym Ŝyciu do walki z przytłaczającym lękiem. Bajki dają mu nadzieję, uczą samodzielności oraz nowego spojrzenia na sytuację. Bajki nie narzucają wzorców działania. Bohater bajkowy jest niepodobny do dziecka; to małe zwierzątko, zabawka, ufoludek. Podobieństwo dotyczy sytuacji i doświadczania podobnych emocji. Podobne znaczenie w rozwoju dziecka mają baśnie – za pomocą czarów znikają wszelkie problemy. Tutaj odzwierciedla się myślenie magiczne polegające na poszukiwaniu przedmiotów (czarodziejska róŜdŜka, latający dywan), które pomagają osiągać zamierzone przez dziecko cele. W ten sposób następuje chwilowa redukcja napięcia i wyzwolenie optymistycznego oczekiwania. Świat baśni jest nierealny a zakończenie zawsze pozytywne. Szczęśliwy koniec daje zadowolenie i radość. Poza tym fabuła baśni jest bogata w rozmaite doznania, od strachu po radość i spokój. Wzbudza silne emocje i dlatego staje się pewnego rodzaju rozrywką. Przyczynia się w ten sposób do kształtowania wraŜliwości oraz stymuluje empatię. Według Marii Molickiej, autorki wielu bajek terapeutycznych, bajki i baśnie, chociaŜ proste w swojej treści, spełniają wiele funkcji:

 pozwalają uwierzyć dziecku w sukces – jeŜeli bohaterowi udaje się przełamać własne słabości, jest szansa, Ŝe podobnie zechce postąpić mały czytelnik. WaŜne , aby wydarzenia przedstawione w bajkach były zbliŜone do tych, z którymi musi się uporać dziecko. Po przeczytaniu bajki dzieci często wyobraŜają sobie, jak dokładnie wyglądają bohaterowie , malują ich na obrazkach albo wchodzą w ich role w zabawach z rówieśnikami. Dzięki temu rozwijają swoją wyobraźnię i ćwiczą kreatywność.

 kompensują potrzeby i łagodzą deprywacje - wejście w świat baśni rekompensuje ubogie środowisko wychowawcze, brak odpowiedniej ilości bodźców i wtedy staje się okazją do poznawania świata. Dzieci przeŜywają groźne przygody, a przy okazji czują się bezpiecznie, bo nie

muszą opuszczać swojego znajomego otoczenia, czasem własnego pokoju. Baśnie pozwalają wzbić się ponad przeciętność.

 funkcja relaksacyjna – bajki i baśnie pozwalają przynajmniej na chwilę zapomnieć o stresie, niepokoju i oderwać się od szarości dnia. Pogodne historie, odpowiednio dobrane łagodzą nadpobudliwość nadpobudliwość wyciszają, a przy okazji wyzwalają pozytywne emocje.

 bajki odciąŜają czytelnika – stają się przestrzenią, do której moŜna chwilowo uciec. Funkcja ta najczęściej jest realizowana przez bajki terapeutyczne.

 funkcja socjalizacyjna (bajki tworzą nowe wzorce zachowań) – mali ludzie spontanicznie uczą się od swoich ulubieńców reguł rządzących w świecie dorosłych. Naśladując bohaterów automatycznie przyswajają sobie role społeczne, które potem ćwiczą w zabawach z rówieśnikami.4

Maria Molicka wyodrębniła bajki relaksacyjne, psychoedukacyjne i psychoterapeutyczne.5 Bajki relaksacyjne - wspierają dziecko w rozwoju, wizualizując pozytywne obrazy mające na celu wywołanie uspokojenia, odpręŜenia. Bajki psychoedukacyjne – mają na celu redukcję nieprzyjemnego napięcia emocjonalnego spowodowanymi sytuacjami trudnymi, którego dziecko doświadcza w Ŝyciu realnym, bądź tym wyobraŜonym, często „zaszczepionym” przez filmowe horrory, groźne wydarzenia, których współcześnie nie brakuje. Wspierają rozwój dziecka głównie w aspekcie poznawczym. Bajki psychoterapeutyczne – mają nie tylko dać wiedzę potrzebną do efektywnego radzenia sobie w sytuacji trudnej emocjonalnie, a przede wszystkim kompensować braki w zaspokojeniu podstawowych potrzeb:: zastępcze danie bezpieczeństwa, miłości, przynaleŜności czy uznania. Bajka psychoterapeutyczna łączy w sobie walory bajki psychoedukacyjnej, czyli wspiera poznawczo, ale teŜ emocjonalnie, oraz umoŜliwia kompensowanie niezaspokojonych potrzeb. Dlatego bajki te maja dłuŜszą fabułę, bohater otrzymuje wiele wzmocnień, jest nagradzany za skuteczność i zawsze odnosi sukces. Kompensując niezaspokojone potrzeby, bajka terapeutyczna wpływa na kształtowanie się poczucia własnej wartości. Bajki terapeutyczne moŜna budować samemu. NaleŜy znać jednak schemat kaŜdej opowieści. Według M. Molickiej jest on następujący:

• główny temat – sytuacja wyzwalająca lęki (np. lęk przed bólem, przed separacją od matki, przed ciemnością, kompromitacją, utratą kontroli nad własnym ciałem, śmiercią i amputacją)

• główny bohater – dziecko lub zwierzątko, z którym mały pacjent się identyfikuje (główna postać nabywa nowej umiejętności radzenia sobie w trudnej emocjonalnie sytuacji, poniewaŜ nie tylko zna sposoby

4 J. Wnyk: O bajkoterapii.”Problemy Opiekuńczo Wychowawcze 2004 nr 9 s. 57 - 58 5 M.Molicka: Bajki terapeutyczne. „śycie Szkoły” 2004 nr 2 s. 9 - 14

postępowania, ale nabywa inny, pozytywny sposób myślenia o sytuacji uprzednio wzbudzającej lęk)

• inne wprowadzone postacie – pomagają nazwać uczucia, uczą reakcji na trudne sytuacje (mogę, potrafię, chcę, nie boję się, poszukuję rozwiązań) – stymulują głównego bohatera do mówienia o swoich problemach, do otwierania się

• tło opowiadania – miejsce dziecku znane ( te miejsca są tak przedstawione, Ŝe u postaci bajkowych wywołują pogodny nastrój).6

Jak opowiadać bajki i baśnie? – wskazówki dla rodziców i wychowawców.

Rodzic czy wychowawca opowiadając dziecku bajki, historie czy baśnie

powinien głębiej spojrzeć na świat, w którym ono Ŝyje. Wówczas dziecko czuje się zrozumiane, akceptowane i dowartościowane, a to szczególnie wzmacnia więź nimi. Te chwile spędzone razem czymś zupełnie innym od elektronicznego świata telewizji i komputerów. Opowiadania pomagają teŜ rodzicom, którzy często nie wiedzą jak dotrzeć do nieśmiałego, bojaźliwego dziecka, które nie potrafi wprost mówić o swoich problemach. Opowiadając, naleŜy uŜywać prostego języka oraz pojęć zrozumiałych dla dziecka. Trzeba pamiętać, Ŝe słuchacz moŜe stać się współtwórcą opowiadania poprzez podsuwanie własnych pomysłów. Warto równieŜ zadawać dziecku pytania typu – Jak uwaŜasz, co czuł Piotruś w tej sytuacji? Odpowiedzi mogą duŜo powiedzieć o jego sposobie myślenia. WaŜne, by być otwartym na reakcje dziecka i dokładnie obserwować jego zachowanie. Po mimice i sposobie zachowania łatwo moŜna się zorientować, kiedy jest zainteresowane i słucha uwaŜnie, a kiedy jest znudzone czy zniecierpliwione. Nie naleŜy obawiać się błędów. Dzieci potrafią być na tyle wiernymi słuchaczami, Ŝe poprawią rodzica, kiedy ten pominie waŜny szczegół lub nie będzie pamiętał, jak ma na imię któryś z bohaterów. NajwaŜniejsze by puścić wodze swojej fantazji i bawić się razem z dzieckiem. NaleŜy jednak pamiętać, by zostawić własne obawy, problemy dnia codziennego i nie myśleć o nich. Gdy rodzic jest zdenerwowany i nieobecny równieŜ dziecko moŜe odczuwać niepokój. Opowiadanie historii moŜna połączyć z technikami artystycznymi: malowaniem, lepieniem, rysowaniem. Zajęcia tego typu pomagają jeszcze bardziej w wyraŜeniu problemów oraz ekspresji emocji i uczuć.7

6 M. Molicka: Bajki terapeutyczne dla dzieci. Leszno 1998 s. 31 - 32 7 M.Kuśpit: Opowieści w edukacji i terapii. „Remedium”

4. Drama w biblioterapii. Drama jako metoda pedagogiczna wspierająca proces biblioterapeutyczny pozwala biblioterapeucie lepiej poznać uczestników. Daje moŜliwości lepszego zintegrowania się grupy i spontanicznego wyraŜania własnych emocji, rozwija fantazję i wyobraźnię uczestników zajęć. Uczy ich samodzielności i pozwala na głębokie wchodzenie w siebie.8 Drama jest szczególnie pomocna w terapii dzieci o zaburzonym zachowaniu. Zarówno agresywnych, nadpobudliwych, jak i zalęknionych, którym biblioterapia umoŜliwia rozładowanie emocji i kompensowania potrzeb. Wówczas utworem, na bazie którego powstaje drama, moŜe być baśń lub cykl baśni albo wybrany utwór literacki o tematyce zbliŜonej do sytuacji osób objętych biblioterapią. Do najczęściej stosowanych elementów dramy naleŜą doświadczenia realne, wyobraŜenia, wiedza literacka lub historyczna. Punktem wyjścia dla technik dramowych mogą być:

 pojęcia ogólne,  utwory literackie ( wiersz, opowiadanie, baśń lub inny rodzaj literatury,  sztuka (rzeźba, malarstwo, grafika, muzyka),  dokumenty osobiste (listy, telegramy, fotografie, pamiętniki),  głębokie indywidualne przeŜycia zapamiętane przez uczestników zajęć, z

róŜnych okresów ich Ŝycia. W dramie nie ma podziału na aktorów i widzów. Udział w niej biorą wszyscy

uczestnicy, takŜe biblioterapeuta – chodzi o rozwój indywidualności kaŜdego uczestnika. 9 Metoda z zastosowaniem dramy jest atrakcyjna, ale trudna do realizacji w gronie osób z deficytami intelektualnymi, z problemami adaptacyjnymi. Dlatego waŜny jest tzw. etap przygotowawczy, na który składać się będą w duŜej mierze zajęcia o charakterze wyciszającym, relaksującym i integrującym grupę. W niektórych grupach trudno jest od razu przełamać opór uczestników przed „wchodzeniem w role”. Trzeba wówczas zwiększyć ilość ćwiczeń „otwierających”, budujących zaufanie w grupie. Proces biblioterapeutycznty podczas zajęć realizowanych metodą dramy moŜe przebiegać w co najmniej trzech płaszczyznach:

płaszczyzna wynikająca z kontekstu – tworzona jest dla konkretnego układu interpersonalnego, np. pomiędzy rodzeństwem, uczniami w klasie, dziećmi chorymi a zdrowymi, nauczycielem a dziećmi, dziećmi a rodzicami itp. Improwizowana rozmowa pomiędzy uczestnikami dramy będzie miała przebieg uzaleŜniony od osobistych doświadczeń uczestników, od cech ich osobowości,

8 B. Way: Drama w wychowaniu dzieci i młodzieŜy. Wyd. 2 zmienione i uzupełnione. Warszawa 1995, s. 15 9 I. Borecka: Biblioterapia. Teoria i praktyka: poradnik. Warszawa 2001, s. 60

płaszczyzna uniwersalna – dotyczy pojęć ogólnych, ujawnia wszelkie prawdy o stosunkach międzyludzkich. Uczestnicy poznają prawa rządzące odniesieniami, np., pomiędzy nimi a innymi członkami społeczności. Pomiędzy nimi a rodzeństwem, nimi a rodzicami. W ten sposób łatwiej uchwycić to, co jest wspólne dla wszystkich rodziców i wszystkich dzieci,

płaszczyzna osobista – słuŜy przywoływaniu własnych doświadczeń uczestnika procesu biblioterapeutycznego i porównaniu ich z doświadczeniami innych osób (np. relacje pomiędzy nim a jego kolegami i rodzicami).

Płaszczyzny te przenikają się nawzajem, słuŜą lepszemu porozumiewaniu się i ułatwiają zrozumienie własnych relacji z innymi ludźmi i zrozumienia reakcji na róŜne sytuacje Ŝyciowe. SłuŜą teŜ rozpoznawaniu tego, co dobre, ładne, potrzebne, poprawne i rozróŜnianiu tego, co naganne, złe, brzydkie, niedobre.10 O prowadzeniu zajęć metodą dramy, jej technikach i sposobach wykorzystania pisze Irena Borecka w swoich ksiąŜkach:

Biblioterapia. Teoria i praktyka: poradnik. Warszawa 2001Biblioterapia w szkole podstawowej i gimnazjum: materiały dydaktyczne

dla nauczycieli i bibliotekarzy. Wałbrzych 2002

10 I. Borecka: Biblioterapia w edukacji czytelniczej i medialnej w szkole podstawowej i gimnazjum: materiały dydaktyczne dla nauczycieli i bibliotekarzy. Wałbrzych 2002, s. 60 - 61

Przykładowe scenariusze zajęć

biblioterapeutycznych, bajki terapeutyczne oraz inne

materiały pomocnicze

Przykładowe tematy zajęć biblioterapeutycznych ph. „ Terapeutyczne zabawy bajką i baśnią"

1. „Moje spotkanie z Królewną ŚnieŜką". Zajęcia blblioterapeutyczne wspomagające proces adaptacji dziecka w grupie, na podstawie baśni J. i W. Grimm „ŚnieŜka" (dla dzieci 3-6 letnich).

2. „ Uprzejmość ułatwia Ŝycie". Zajęcia biblioterapeutyczne na podstawie wiersza Wiery Badalskiej „Przepraszam smoku", (dla dzieci 4-5 letnich oraz dzieci z edukacji wczesnoszkolnej -kl. I-III).

3. „Umiej być przyjacielem, znajdziesz przyjaciela" (I. Krasicki). Zajęcia biblioterapeutyczne na podstawie bajki ElŜbiety Szeptyńskiej „ Zarozumiała łyŜeczka" (dla dzieci z kl."0" - III).

4. „Jak jeŜa pozbawić kolców?". Zajęcia biblioterapeutyczne podejmujące problem adopcji, na podstawie Katarzyny Kotowskiej „JeŜ" (dla dzieci z kl. III - IV szkoły podstawowej).

5. „ PodróŜ pociągiem". Zajęcia bibłioterapeutyczne integrujące grupę, na podstawie wiersza Juliana Tuwima „Lokomotywa", P. Couronne „Króliczki w pociągu" i E. Brzozy „Mój tatuś jest kolejarzem" (dla dzieci 3-5 letnich oraz dzieci z nauczania wczesnoszkolnego).

6. „ Witajcie wMrówkolandii". Zajęcia bilioterapeutyczne kompensu- jące niepowodzenia w nauce szkolnej, na podstawie tekstu „Bajka o mróweczce" z ksiąŜki Marii Molickiej „Bajkoterapia" (dla dzieci z klas I - IV).

7. „I my mamy swoje mamy". Zajęcia biblioterapeutyczne stymulujące wraŜliwość i empatię u dzieci oraz uczące odpowiedzialności za zwierzątko, na podstawie bajki Joanny Papuzińskiej „Agnieszka opowiada bajkę" (dla dzieci 3-6 letnich, klasy wczesnoszkolne).

8. „ Wierszyki łamiące języki". Zajęcia biblioterapeutyczne dla dzieci mających trudności z czytaniem i pisaniem, na podstawie wierszy Krzysztofa Świątkowskiego „Leszcz a kleszcz czyli wiersze logopedyczne oraz bajki Małgorzaty Młynarskiej „Przygody misia Mokrej Łapki" (dla dzieci z klas wczesnoszkolnych).

9. „ Boimy się tego, czego nie znamy ". Zajęcia biblioterapeutyczne z elementami socjoterapii eliminujące lęki, na podstawie opowiadania Małgorzaty Musierowicz „Boję się", Ewy Grinberg „Gdzie mieszka strach" i Sabinę Kalwitzki „Na pewno ci się uda!. Opowiadania dodające odwagi" (dla dzieci 4-5 letnich i z klas wczesnoszko-Inych).

10. „ Co potrafię ? ". Zajęcia biblioterapeutyczne wzmacniające poczucie własnej wartości, na podstawie tekstu „ Bajka o pszczółce" z ksiąŜki Marii Molickiej „Bajki terapeutyczne" (dladzieci zkl. „O"-III).

11. "Miej serce i patrz w serce " (A. Mickiewicz). Zajęcia biblioterapeutyczne stymulujące wraŜliwość i empatię u dzieci ( nadwaga, problem piegów, noszenia okularów, rude włosy) na podstawie Ewy Grinberg "Piegus" oraz wierszy Małgorzaty Strzałkowskiej „Rady nie od parady czyli wierszyki z morałem" (dla dzieci z klas I - VI).

12. „Skarby jesieni". Zajęcia biblioterapeutyczne kształtujące więź emo- cjonalną z przyrodą, uwraŜliwiające na jej piękno i konieczność jej poszanowania na podstawie wiersza ElŜbiety Ostrowskiej „Bajka o jesiennym szalu" oraz opowiadania Isabel Gaines „O skakaniu i dreptaniu" (dla dzieci z klas I - VI).

13. „ Jak być bezpiecznym ". Zajęcia biblioterapeutyczne na podstawie K. W. Zoehfeld „Nie rozmawiaj z nieznajomymi, Puchatku" lub Wandy Chotomskiej „Pies z ulicy Bałamutów" (dla dzieci z klas wczesnoszkolnych).

14.„Jesteśmy inni, ale moŜemy się razem uczyć i bawić". Zajęcia biblioterapeutyczne uczące tolerancji dla innych narodowości, na podstawie opowiadania Ewy Barskiej „Odmieńcy" i Anny Świrszczyńskiej „Cyganeczka" (dla dzieci z klas wczesnoszkolnych).

15. „Misiowe opowieści". Zajęcia biblioterapeutyczne wspomagające proces adaptacji dziecka w grupie i eliminujące lęki na podstawie Janet Allison Brown „Kacperek i burza", "Wielkie uszy Kacperka", „Kacperek w wesołym miasteczku"; Hana Doskocilova „Historyjki o niedźwiadkach"; Annę Mangan „Zgubiony niedźwiadek" lub Czesław Janczarski „Miś Uszatek" (dla dzieci 3-6 letnich).

16. „Przed pierwszym dzwonkiem". Zajęcia biblioterapeutyczne wspomagające proces adaptacji dziecka w grupie szkolnej na podstawie Paulette Burgeois „Franklin idzie do szkoły"; Gail Herman „Mały dinozaur idzie do szkoły" i Pierre Couronne „Króliczki w szkole" (dla dzieci z klas "O" -1).

17. Jest taki dzień bardzo ciepły, choć grudniowy ". Zajęcia biblio- terapeutyczne wprowadzające w przedświąteczny klimat bezpie- czeństwa i zaufania w grupie, na podstawie Gilberta Delahaye „Martynka i wieczór wigilijny"; Karola Dickensa „Opowieść wigilijna"; „Anny Sójki „Bajki z kraju Mikołajów"; D. M. Brookes „Sekret BoŜego Narodzenia" lub Świąteczne historyjki".

18. „Czary-mary, hokus-pokus". Zajęcia biblioterapeutyczne integrujące grupę i przysposobiające do korzystania z biblioteki publicznej, na podstawie Emily Horn „Przepraszam, czy jesteś czarowni- cą?" i Andrzeja Gordziejewskiego „Przygody dobrej czarownicy" (dla dzieci z klas wczesnoszkolnych).

19. „Anioły są wśród nas". Zajęcia biblioterapeutyczne utrwalające normy etyczne i wzmacniające poczucie bezpieczeństwa w grupie, na podstawie Małgorzaty Kołodziejczak „Anioł StróŜ i ja", Doroty Kozioł „Jak Aniołki Panu Bogu śpiewały" lub ks. Mieczysława Malińskiego „O aniołku, który chciał nawrócić piekło" (dla dzieci 3-6 letnich, klasy wczesnoszkolne).

20. „ W krainie baśni". Zajęcia biblioterapeutyczne kompensujące niepowodzenia w nauce szkolnej, na podstawie tekstu „Karolina w krainie baśni" z ksiąŜki Marii Molickiej „Bajki terapeutyczne. Cz. 2" oraz wiersza Emilii Waśniowskiej „Mam naganę" ze zbioru „Pokochać Babę Jagę" (dla klas I-IV).

Opracowała: Renata Lipko (Biblioteka Publiczna. Filia dla Dzieci i MłodzieŜy w Ostrowie Wielkopolskim)

Bajki na lęki (schematy opowiadań)

Misiulek w przedszkolu 1) Główny temat — lęk przed porzuceniem, w tym przypadku przed porzu -

ceniem w przedszkolu. Lękowi temu przeciwstawia się uświadomienie, Ŝe jest się bardzo kochanym, a zatem porzucenie nie grozi;

- uczenie innego myślenia o przedszkolu. 2) Główny bohater — mały miś, który boi się przedszkola. Lęk, jaki odczuwa, obniŜany jest przez:

- uświadomienie, co było powodem lęku przed przedszkolem, - danie wsparcia, - nabycie innego myślenia o przedszkolu.

3) Wprowadzone postacie — rodzice-misie oraz kukiełka redukują lęk, bo: jak moŜna sobie z lękiem poradzić, uczą rozwiązywania trudnych sytuacji, kreują atmosferę akceptacji i zrozumienia, umoŜliwiają przeŜycie przez bohatera sukcesu. 4) Tło opowiadania — typowe sytuacje, jakie przytrafiają się przedszkolakom. W bajce są elementy uświadamiają przyczyny lęku, wskazują, humorystyczne, a zakończenie pogodne i optymistyczne.

Zagubiony promyczek 1) Główny temat — lęk przeŜywany przez Promyczka, który się zgubił. Lękowi temu przeciwstawia się: uczenie racjonalnego rozwiązywania sytuacji, dawanie wsparcia przez przyjaźń. 2) Główny bohater — chłopiec, który spotyka Promyczka (Promyczek zgubił się i nie moŜe odnaleźć swojej mamy). Redukcja lęku dokonuje się poprzez: uczenie racjonalnego rozwiązywania sytuacji trudnej, dawanie wsparcia przez przyjaźń, przyswojenie innego myślenia o sytuacji lękowej. 3) Wprowadzona postać — Promyczek, któremu chłopiec wskazuje racjonalne rozwiązanie sytuacji, daje wsparcie poprzez zrozumienie, akceptację, przyjaźń. 4) Tło opowiadania — przedstawiona sytuacja jest typowa: zagubiony maluch wieczorem w mieście. W bajce kreowana jest pogodna atmosfera. Bohaterem bajki jest chłopiec, który potrafi pomóc zagubionemu Promyczkowi (identyfikacja z chłopcem pomagającym przestraszonemu Promyczkowi ma za zadanie zastępczo wzmocnić siły dziecka, które przeŜyło taką sytuację lub się jej obawia).

Zuzi-Buzi 1) Główny temat — lęk związany z separacją od matki. Lęk ten powoduje

poczucie zagroŜenia, osamotnienia, a nawet porzucenia i moŜe generować na zasadzie przeniesienia reakcji lękowej równieŜ inne lęki, jak choćby lęk przed dzikimi zwierzętami. Przeciwwagą dla lęku separacyjnego i lęku przed dzikimi zwierzętami są: — nabycie przez bohatera nowych kompetencji, co daje poczucie siły i

waŜności, — rozbudzenie zainteresowań, — radość z nawiązania przyjaźni.

2) Główny bohater —• zajączek Zuzi-Buzi, przeŜywający lęki uwarunkowane samotnością. Odczucia lękowe są bardzo dokładnie opisane, ujęte przyczynowo, tzn. ukonkretnione. Redukcja leku dokonuje się przez: — nabycie nowych kompetencji, — przyswojenie sobie innego myślenia o sytuacji lękotwórczej, — budowanie pozytywnego obrazu samego siebie.

3) Wprowadzona postać — myszka, która powoduje: — zwerbalizowanie lęku, — uczenie skutecznego sposobu radzenia sobie z lękiem poprzez inne myślenie o lęku i nabycie nowych kompetencji, — kreowanie pozytywnego nastroju emocjonalnego, — danie wsparcia poprzez ofiarowanie przyjaźni, — przejawianie postawy akceptującej i rozumiejącej.

4) Tło opowiadania — przedstawiona sytuacja jest typowa; dziecko zostaje samo w domu i wówczas pojawia się paraliŜujący lęk. W bajce kreowana jest pogodna atmosfera emocjonalna.

Wesoły Pufcio 1) Główny temat — lęk spowodowany utratą kontroli nad własnym ciałem oraz związany z nim lęk przed kompromitacją, odrzuceniem przez rówieśników oraz towarzyszące mu poczucie winy.

Lękom tym przeciwstawia się: —uczenie innego sposobu myślenia o wydarzeniu wywołującym

lęk (w tym wypadku o moczeniu się) —przeŜywanie niezwykłych przygód —nawiązywanie przyjaźni (wsparcie poprzez akceptację i

okazywanie zrozumienia) —dawanie wsparcia przez przeniesienie odpowiedzialności

na inną osobę (likwidowanie poczucia winy), —wzmacnianie poczucia własnej wartości poprzez wskazywanie na

inne umiejętności i zalety bohatera, —kreowanie pogodnej atmosfery.

2) Główny bohater — mała dziewczynka, która przeŜywa lęk związany ze zsiusianiem się w przedszkolu i w związku z tym obawia się odrzucenia przez rówieśników, ma poczucie winy i kompromitacji.

PrzeŜywane emocje są ukonkretnione poprzez ukazanie wy- wołujących je przyczyn. Lęk jest redukowany przez:

—nabycie innego sposobu myślenia o kompromitującym wy darzeniu,

—wzmacnianie poczucia własnej wartości opartej na umie - jętnościach dziecka,

—wspomaganie dziecka za pomocą przeniesienia odpo - wiedzialności na inną osobę (uwolnienie od poczucia winy).

3) Wprowadzone postacie — misie i lale, które: — uczą bohatera innego sposobu myślenia o wydarzeniu wy - wołującym lęk, —kreują przyjemny nastrój pełen akceptacji i zrozumienia, —dają wsparcie i wzmocnienie przez przeniesienie odpowie -

dzialności (uwolnienie od poczucia winy) i nagradzanie umiejętności bohatera oraz nawiązanie przyjaźni,

— umoŜliwiają przeŜywanie niezwykłych przygód, — uczą przeŜywania sukcesu poprzez znalezienie sposobu

na rozwiązanie zadania, —uczą takŜe otwartości, mówienia o swoich problemach.

4)Tło opowiadania — typowe blokowe mieszkanie. W opowiadaniu dominuje atmosfera pełna radości, ciepła, co stymuluje do aktywności artystycznej (taniec).

Lisek Łakomczuszek 1) Główny temat — lęk przed wyśmianiem, kompromitacją, co

spowodowane zostało przekroczeniem norm (łakomstwo). Lękowi temu przeciwstawia się:

— racjonalne rozwiązanie problemu poprzez „wyrównanie kosztów", — uczenie innego sposobu myślenia o sytuacji lekotwórczej (myślenia konstruktywnego),

— kreowanie pogodnej atmosfery, — dawanie wsparcia poprzez przyjaźń (akceptacja i zrozumienie), — budowanie wiary we własne siły przez rozwiązanie sytuacji trudnej emocjonalnie (samowzmocnienie).

2) Główny bohater — Lisek Łakomczuszek, który złamał nakazy i przeŜywa lęk przed wyśmianiem.

Redukcja lęku dokonuje się poprzez: — rozwiązanie problemu metodą „wyrównania kosztów",

— nauczenie się innego sposobu myślenia o sytuacji lekotwórczej, — dawanie wsparcia dzięki akceptacji i zrozumieniu,

— budowanie poczucia własnej wartości poprzez właściwe rozwiązanie trudnej emocjonalnie sytuacji.

3) Wprowadzona postać — wiewiórka, która: — daje bohaterowi sposób na rozwiązanie sytuacji trudnej emocjonalnie i wzbudzającej lęk,

— wzmacnia zachowania bohatera poprzez ich nagradzanie,

— kreuje atmosferę pełną akceptacji i zrozumienia, — uczy innego sposobu myślenia o sytuacji lekotwórczej. 3) Tło opowiadania — świat bajkowy, lecz zdarzenia są typowe; dzieci

wielokrotnie łamią nakazy diety (szczególnie dotyczy to dzieci chorych). W opowiadaniu dominuje atmosfera pogodna, pełna akceptacji i zrozu -

mienia.

Mrok i jego przyjaciele 1)Główny temat - lęk przed ciemnością, przed nieznanym,

zagraŜającym otoczeniem. Lękowi temu przeciwstawia się: — zainteresowanie innymi, nowymi postaciami, — przeŜywanie przez bohatera niezwykłych przygód, — uczenie innego myślenia o sytuacji wzbudzającej lęk, — kreowanie pogodnego nastroju. 2) Główny bohater — mały chłopiec, który boi się ciemności i nieznanego

otoczenia. Lęk ten jest ukonkretniany poprzez wskazanie wywołujących go przyczyn.

Lęk, jaki bohater odczuwa, jest redukowany przez: — uczenie się innego myślenia o ciemności — odkrywanie innego świata, — przeŜywanie ciekawych przygód, — nawiązywanie przyjaźni. 3) Wprowadzone postacie — mrok, cienie i kotek — które uczą

dziecko skutecznych sposobów redukcji lęku poprzez: — przeŜywanie przyjemnych emocji w sytuacjach uprzednio niemiłych

emocjonalnie, — dawanie wsparcia i wzmocnienia przez okazywanie przyjaźni, — kreowanie atmosfery akceptacji zachęcającej do mówienia o swoich

problemach, — uczenie innego myślenia o ciemności, — umoŜliwianie przeŜycia przez bohatera sukcesu (Ŝe się nie boi, Ŝe

potrafi). 4) Tło opowiadania — stanowi je typowe mieszkanie; jest wieczór,

dziecko samotnie przebywa w pokoju; w opowiadaniu dominuje pogodna atmosfera emocjonalna. Ufuś

1) Główny temat - - lęk związany z bólem i uszkodzeniem ciała. W bajce opisane są typowe sytuacje i zabiegi, jakim poddaje się

hospitalizowane dzieci, mianowicie badania lekarskie i laboratoryjne (pobieranie krwi z palca i z Ŝyły, zdjęcie rentgenowskie, USG), jak i przygotowanie dziecka do zabiegu operacyjnego. KaŜda przedstawiona sytuacja lękotwórcza jest zracjonalizowana, pozbawiona elementów zagroŜenia; bohater jest partnerem w dziele leczenia, akceptuje się jego autonomię. Przeciwwagą dla emocji lękowych są: racjonalizowanie sytuacji, zachęcanie do rozumienia istoty własnej choroby, stymulowanie współdziałania w procesie leczenia, umoŜliwienie autonomii (pobudzanie do niej), dawanie oparcia poprzez wprowadzenie postaci Ufusia, kreowanie przyjemnego nastroju.

2) Główny bohater — mały chłopiec, wiek około 7 lat, który zacho - rował na często spotykane u dzieci schorzenie, jakim jest zapalenie

wyrostka robaczkowego. Sytuacje trudne, wywołujące lęk przed bólem, uszkodzeniem ciała i przed nieznaną aparaturą medyczną w tekście łączy się z sytuacjami pozytywnymi, takimi jak: rozbudzanie zaintere - sowania chorobą, procesem leczenia i aparaturą medyczną — co mamotywować bohatera do współpracy w leczeniu — oraz budowanie po - zytywnego obrazu samego siebie (potrafię skutecznie działać, potrafię realizować wskazania lekarskie).

Lęk przed separacją od rodziny kompensowany jest przez przyjaźń z ufoludkiem, a poczucie winy, Ŝe z powodu choroby rodzice martwią się, jest przeciwstawione racjonalnemu, medycznemu wyjaśnieniu choroby, jej przyczyn i skutków oraz sposobów leczenia. O doznawanych emocjach mówi się bardzo dokładnie i przeciwstawia im się doznania o znaku przeciwnym.

3) Wprowadzona postać — ufoludek, który: — przeŜywa i odzwierciedla te same emocje co bohater, co umoŜliwia

konkretyzowanie emocji, tzn. powiązanie ich przyczyn z objawami; — daje bohaterowi wsparcie poprzez swoją akceptację i przyjaźń; — organizuje czas wolny tak, Ŝe chłopiec nie odczuwa przykrych skutków

izolacji; — staje się absorbentem Jęku dziecka, udziela mu pomocy, budując w ten

sposób siły wewnętrzne poprzez pozytywne wyobraŜenia o sobie samym (japomagam innym);

— zachęca do otwierania się, mówienia o swoich problemach; — kreuje pozytywną atmosferę emocjonalną. 4)Tło opowiadania — akcja rozgrywa się w szpitalu. SłuŜba medyczna

w sposób partnerski traktuje bohatera, racjonalizuje sytuacje, które wywołują lek, wyjaśniając procedurę leczenia. Realistycznie odtworzona jest atmosfera szpitala i zachowanie się pracujących w nim ludzi,

KsięŜycowy domek 1) Głównytemat — lęki wywołane naduŜywaniem alkoholu przez jednego

z rodziców, kłótniami, przemocą w rodzinie, a takŜe lęki związane z poczuciem bycia gorszym. Bajka opowiada o tych problemach w taki sposób, Ŝe dzieci, które nie mają podobnych doświadczeń, postrzegają ją jako bajkę o pogodzie, nie są więc obarczane niepotrzebnymi, negatywnymi emocjami.

2} Główni bohaterowie — Tęcza, Chmurek i Mgiełka, Ich leki opisane są na tle sytuacji, ujęte w aspekcie przyczynowym.

Redukcja lęków dokonuje się poprzez: — uświadomienie objawów lęku i ich przyczyn wraz z towarzyszącymi im zachowaniami,

— budowanie pozytywnego obrazu samego siebie. 3) Wprowadzone postacie — KsięŜyc i pies Klucz powodują:

— danie wsparcia poprzez zrozumienie, — budowanie pozytywnego obrazu samego siebie, — wskazanie na sposoby racjonalnego rozwiązania sytuacji.

4) Tło opowiadania — przedstawiona sytuacja i zachowanie rodzica- alkoholika, jego rodziny jest typowa. Zakończenie optymistyczne.

Dziewczynka z obrazka

1) Główny temat — lęk przed odrzuceniem przez grupę, przed wyśmianiem i poniŜeniem.

Lękowi temu przeciwstawia się: — danie wsparcia poprzez akceptację i przyjaźń, — wskazanie na sposób rozwiązania trudnej sytuacji, — budowanie pozytywnego obrazu samego siebie. 2) Główny bohater — dziewczynka, która przeŜywa trudne emocjonalnie

sytuacje związane ze zmianą szkoły. Uczucia bohaterki ujęto przyczynowo- skutkowo.

Redukcja lęku dokonuje się poprzez: — wsparcie, jakie daje dziewczynka z obrazka, — nabycie innego zachowania i myślenia o nowych koleŜankach i kolegach. 3) Wprowadzona postać — dziewczynka z obrazka, Stela, pomaga: — wypracować strategię działania, — kształtować poczucie własnej wartości i skuteczności działania poprzez

zrozumienie i przyjaźń. 5) Tło opowiadania — typowa sytuacja w nowej klasie. Atmosfera

opowiadania pozytywna, szczęśliwe zakończenie.

Lustro

1) Główny temat: lęk przed śmiercią. Lękowi temu przeciwstawia się:

— pełen wdzięku inny świat po drugiej stronie lustra, — uczenie innego sposobu myślenia o śmierci; jest to przejście na „drugą

stronę" do bliskich sobie osób, przedmiotów i zdarzeń, — kreowanie pogodnej atmosfery, — dawanie wsparcia poprzez przyjaźń i miłość, — budowanie sil wewnętrznych przez wyzwalanie uczucia zadowolenia z

nabytych umiejętności. 2) Główny bohater — dziewczynka, która jest bardzo chora i jej mama obawia się, Ŝe dziecko umrze; sama bohaterka takŜe odczuwa niepokój.

ObniŜanie poziomu lęku dokonuje się poprzez: — nabycie innego sposobu myślenia o śmierci i o tym, co

się dzieje za jej progiem, — wzmacnianie poczucia własnej wartości dzięki nabytym

umiejętnościom, — zdobycie nowych przyjaciół.

3) Wprowadzone postacie — koleŜanki, babcia. Uczą one bohaterkę innego sposobu myślenia o sytuacji wzbudzającej niepokój, nagradzają dziewczynkę za jej zachowanie, kreują atmosferę pełną przyjaźni i zrozumienia. 4) Tło opowiadania — świat bajkowy, lecz sytuacja typowa: chore dziecko leŜy samotnie w łóŜku. Atmosfera opowiadania jest pogodna.

Perła

1) Główny temat — lęk przed zabiegiem chirurgicznym amputacją. Lękowi temu przeciwstawia się;

— uczenie innego sposobu myślenia o sytuacji, jaką jest amputacja kończyny,

— poznanie niezwykłej perły i jej przygód, — dawanie wsparcia poprzez przyjaźń.

3) Główny bohater — chłopiec, który jest chory i prawdopodob- nie będzie poddany zabiegowi amputacji.

ObniŜanie poziomu lęku dokonuje się poprzez: — nabycie innego sposobu myślenia o sytuacji, jaką jest

amputacja kończyny (innym teŜ się to zdarza, np. perle; dodatkowo to zdarzenie moŜe ujawnić nowe zdolności i umiejętności bohatera),

— wzmocnienie poczucia własnej wartości (juŜ się nie boję tego, co będzie po operacji),

— zdobycie nowego przyjaciela — perły. 3) Wprowadzone postacie — perła, pielęgniarka. Uczą one innego

sposobu myślenia o sytuacji lękotwórczej, nagradzają za właściwe zachowania, kreują atmosferę przyjaźni i zrozumienia.

4) Tło opowiadania — świat bajkowy, lecz sytuacja typowa: szpital i chore dziecko oczekujące na zabieg. Atmosfera opowiadania jest pogodna. Schematy powyŜszych bajek pochodzą z ksiąŜki Marii Molickiej: Bajki terapeutyczne dla dzieci. Wyd. 2Teksty wymienionych powyŜej bajek znajdują się w ksiąŜkach Marii Molickiej:

- Bajki terapeutyczne dla dzieci. Leszno 1998 - Bajki terapeutyczne dla dzieci. Wyd. 2 popr. i uzup. Poznań 1999

PrzezwycięŜenie strachu (przykłady bajek)

Silny przyjaciel

Był sobie pewnego razu mały chłopiec, który pochodził z kraju, gdzie panowała wojna. PrzeŜył bardzo duŜo złych chwil. Dlatego nie mógł teraz w nocy spać. Często budził się z krzykiem, a i w dzień bardzo się bal.

Skradał się wciąŜ pod ścianami domów, w kaŜdej chwili gotowy, by ukryć się w jakiejś piwnicy, mimo Ŝe nie było juŜ Ŝadnej wojny. Kiedy słyszał gdzieś huk z tłumika samochodu, chował się pod łóŜkiem albo pod ławką szkolną. Krótko mówiąc, Ŝył on w niebezpiecznej przeszłości, która otaczała go jak twarda skorupka orzecha.

Co moŜna było uczynić? „Ivo" mówiły dzieci. „Nie bądź śmieszny. Tutaj nie ma niczego, czego

trzeba by się bać". Ale Ivo myślał: „Wy nie macie najmniejszego pojęcia". „Chodź, Ivo" powiedziała nauczycielka. „MoŜesz siedzieć bardzo blisko

mnie. A zawsze, kiedy będziesz chciał, chwyć mnie za rękę". Ivo uwaŜał, Ŝe to miłe z jej strony. Lubił ładną i sympatyczną nauczycielkę.

Ale wiedział, Ŝe kobiety nie są w stanie uchronić nikogo przed deszczem kuł karabinowych i granatami. One same zostają trafione.

Mama Ivo mówiła: „Chłopcze, zapomnij o wszystkim. JeŜeli nie będziesz dzisiaj Ŝył, to nie będziesz Ŝył juŜ wcale. Udało nam się przetrwać do tej pory. A więc weź się w garść!"

„AleŜ ja chcę, ale nie potrafię" szeptał Ivo, a ze strachu jego serce biło o wiele szybciej. Często widział czarne plamy przed oczami.

Pewnego dnia Ivo spotkał swojego starego wujka. Ten niezmiernie się ucieszył na widok chłopca i powiedział:

„A więc twój silny przyjaciel cię ochronił. Chylę głowę". ,Jaki silny przyjaciel?" spytał Ivo ze zdumieniem. „Twój silny przyjaciel. Nie powiesz mi, Ŝe go nie znasz". Ivo potrząsnął przecząco głową. Nie wiedział, o czym wujek mówił. „No tak, jego widać tylko przy jasnym świetle promieni słonecznych.

Prawdopodobnie jeszcze nigdy się nie przyglądałeś" powiedział wujek. „Gdzie J czemu?" pytał Ivo. „Za tobą, tam gdzie stoi twój silny przyjaciel, który zawsze chodzi z tobą,

niezaleŜnie od tego, dokąd się udajesz". Ivo spojrzał za siebie, ale nie widział nikogo.

Następnego dnia, kiedy świeciło słońce, wujek wyszedł z Ivo na dwór i stanął przed duŜym białym murem. Ivo ustawił się przed nim i powoli spojrzał za swoje lewe ramię, tak jak kazał mu wujek. Stał tam ogromny chłopiec. Wujek pokazał na niego i powiedział: „To JCST twój silny przyjaciel!"

Słońce schowało się za chmurą, a chłopiec znikł. „Gdzie on teraz jest?" spytał Ivo.

„On wciąŜ tutaj jest, ale teraz nie moŜna go zobaczyć, bo jest niewidzialny" wyjaśnił wujek. „MoŜesz czuć jego obecność za plecami. Czy potrafisz?"

Ivo dostrzegł, Ŝe jego plecy stały się nagle jakby bardziej proste, a jego ramiona silniejsze.

KaŜdego popołudnia chodził on teraz ze swoim wujkiem w to samo miejsce i zapamiętywał sobie obraz swojego silnego przyjaciela. Kiedy nagle słońce chowało się za chmurami, mógł go sobie wkrótce wyobrazić, kiedy spoglądał powoli za swoje lewe ramie.

Pewnego razu poszedł on tam z wujkiem nawet w nocy i niczego się nie obawiał, poniewaŜ wiedział dokładnie, Ŝe był z nim jego silny przyjaciel. Oczywiście, Ŝe w ciemnościach nie moŜna było go zobaczyć. Teraz czuł on na swoich plecach, Ŝe jego silny przyjaciel był nie tyłków tym miejscu, gdzie go raz widział, a raz nie, ale wszędzie tam, gdzie był on - Ivo - zawsze i w kaŜdej chwili.

„PrzecieŜ powiedziałem!” Kiedy pewnego razu szklana miska roztrzaskała się z hukiem na kawałki,

poniewaŜ wujek wlał do niej zbyt gorący kisiel, Ivo i jego silny przyjaciel tylko sobie stali spokojnie i patrzyli. Ivo nie czuł juŜ potrzeby chowania się pod kanapą. Silny przyjaciel takŜe.

„Czy mój silny przyjaciel ochroni mnie przed śmiercią?" pytał chłopiec. „Nie" odparł wujek „poniewaŜ wszyscy ludzie muszą kiedyś umrzeć. Ale on

ochroni cię przed strachem, który prowadzi do śmierci". „Czy teraz juŜ nigdy nie będę w niebezpieczeństwie?" pytał Ivo dalej. „Posłuchaj" powiedział wujek i czyścił swoją fajkę. „Wymień mi choć jednego

bohatera, który nigdy nie jest w niebezpieczeństwie. Twój silny przyjaciel i ty, wy przetrwaliście juŜ razem wiele trudnych chwil, poniewaŜ we właściwym momencie zrobiliście to, co trzeba było. Raz schować się, kiedy indziej bliŜej podejść, raz być ostroŜnym, potem odwaŜyć się na śmiałe słowo. Tak przecieŜ postępują bohaterowie!" Ivo pokiwał przytakująco głową. Nocą obaj często ze sobą rozmawiali, raz na jawie, raz we śnie. Nikt nie musiał juŜ krzyczeć.

Poczuć niebo pod stopami

Laura bała się. Nie wszystkiego i nie zawsze. Ona bała się po prostu, Ŝe upadnie. Dlatego nie wchodziła na Ŝadne krzesło, nie wspinała się na drzewa, ani nie chodziła po górach. Nie jeździła na rolkach, ani na rowerze. Nie chodziła wzdłuŜ rowu, ani po schodach, które nie miały poręczy. Nie pływała kajakiem po jeziorze, nawet jeŜeli była bezwietrzna pogoda i nie widać było najmniejszej fali. Bała się nawet wieczorem w łóŜku, poniewaŜ wydawało się jej, Ŝe po zaśnięciu spadnie w ciemną przepaść. Mama często trzymała ją za rękę, ale przecieŜ nie mogła być ona zawsze i wszędzie przy swojej córce. Oboje rodzice martwili się, skąd się wziął ten strach i dokąd to zaprowadzi, poniewaŜ pozostawił on w Ŝyciu Laury tylko wąską, niewielką ścieŜkę, po której stąpała z przeraŜeniem.

Laura najchętniej siedziała na małej ławeczce przed domem, z plecami mocno opartymi o ścianę, a stopami wciśniętymi w ziemię.

Pewnego dnia przyszła z wizytą duŜa Laura. Była to siostra mamy. Siadła obok dziewczynki na ławeczce, a kiedy poplotkowały juŜ sobie o tym i o tamtym, nagle zapytała:

„Czy ty juŜ kiedyś upadłaś?"

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 91 str.
Pobierz dokument