Wykład 1 Etyka w biznesie, Streszczenia'z Etyka. Adam Mickiewicz University in Poznan
olga-popova
olga-popova

Wykład 1 Etyka w biznesie, Streszczenia'z Etyka. Adam Mickiewicz University in Poznan

PDF (531 KB)
8 str.
33Liczba odwiedzin
Opis
Etyka w biznesie. Współczesny kontekst powstania etyki biznesu. Klasyfikację przyczyn powstania etyki biznesu.
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 str. / 8
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 8 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 8 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 8 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 8 str.
Pobierz dokument
Wykłady z etyki w biznes i administracji − Tarnów 2010

Wykłady z etyki w biznes i administracji − Tarnów 2010

1

I. Współczesny kontekst powstania etyki biznesu

Na początku naszego wykładu warto zapytać, dlaczego w ogóle pojawiło się społeczne

zapotrzebowanie na tego typu dziedzinę wiedzy, jaką jest etyka biznesu?Jakie są

przyczyny powstania takiego rodzaju refleksji? Od lat 70-tych XX wieku obserwuje się

bowiem coraz większego zainteresowania problematyką etyczną życia gospodarczego.

Lata siedemdziesiąte XX wieku był to okres wielu coraz poważniejszych afer w sferze

gospodarczej, które stały się przyczyną kryzysu zaufania do przedsiębiorstw, jak i do systemu

prawnego zezwalającego na nieuczciwe działanie. To z kolei zaczęło wywoływać coraz

więcej dyskusji na temat odpowiedzialności firm wobec klientów, ale także wobec

społeczności lokalnych i na temat ewentualnych sankcji wobec tych firm, które nie stosują się

do powszechnie obowiązujących norm etycznych. W tym samym czasie nastąpił także silny

rozwój ruchu konsumenckiego i ekologicznego 1 .

Ponadto media zaczęły interesować się, badać i analizować problemy etyczne w

funkcjonowaniu przedsiębiorstw i administracji państwowej. Inspiracje mass-mediów,

poprzez zwrócenie uwagi opinii publicznej na priorytetowe wręcz znaczenie etyki w biznesie,

wymuszały pośrednio jej stosowanie przez pracodawców. Jednocześnie rosła świadomość

społeczna, a wraz z nią rosły wymagania mieszkańców krajów zachodnich, wobec zakładów

pracy i instytucji państwowych, nie przygotowanych jeszcze do właściwego i szybkiego

zareagowania na te społeczne wyzwania. Zwróciły się więc one do instytucji naukowych o

szybką pomoc. Nauka zaczęła intensywnie poszukiwać odpowiedzi na nasilające się pytania

w zakresie etyki biznesu. Rozpoczęło się popieranie badań w tej dziedzinie 2 .

Zaczęły odbywać się pierwsze konferencje naukowe i spotkania teoretyków z ludźmi biznesu.

Publikowano coraz więcej prac na temat zależności między gospodarką a etyką. „Etyka

biznesu zaczęła interesować nie tylko studentów i wykładowców wydziałów ekonomicznych

czy niektórych managerów, ale też szerszą opinię publiczną. Pojawiły się pierwsze instytucje

zajmujące się wspieraniem badań w tej dziedzinie. Jedna z nich – Better Business Bureau

zorganizowała szereg ogólnostanowych konferencji poświęconych etycznym aspektom

1 Filek. Wprowadzenie do etyki biznesu s. 42.

2 Por. Nogalski, Śniadecki s. 30.

Wykłady z etyki w biznes i administracji − Tarnów 2010

2

gospodarowania. Dochodziło do coraz częstszych spotkań interdyscyplinarnych, w trakcie

których o zagadnieniach etyki biznesu dyskutowali profesorowie ekonomii i teologowie,

filozofowie i biznesmeni, socjologowie i politycy. W toku spotkań i dyskusji wyraźnie

zarysowała się problematyka nowej dyscypliny. Składały się na nią przede wszystkim takie

kwestie, jak: moralny status korporacji, a w szczególności podstawy odpowiedzialności

korporacji, pytanie o to, jak rozkłada się ciężar odpowiedzialności na główne grupy

uczestniczące w działalności gospodarczej, tj. na właścicieli i managerów, na pracobiorców,

ale też na osoby pozostające poza firmą, a mimo to zainteresowane jej działaniem (tzw.

stakeholders)” 3 . Wytworzone zostały też specjalistyczne obszary badań, m.in. takie, jak:

etyczność reklamy, problemy etyczne związane z handlem, zasady traktowanie pracowników

przez pracodawców i wiele innych. Wielu biznesmenów (menedżerów) zaczęło od tego czasu

dbać o swój image 4 .

W tym kontekście można powiedzieć, że powstanie i rozkwit nowych dyscyplin naukowych,

związanych z szeroko pojętą etyką w biznesie nie byłyby możliwe, gdyby niepewne

tendencje w światowym biznesie, które zaczęły ujawniać się mniej więcej na początku lat

siedemdziesiątych.

Nastąpiły także zmiany perspektyw w światowym biznesie. Przedsiębiorcy i menedżerowie

zaczęli koncentrować się na długim okresie działania, oczekując przy tym optymalnych, a

niekoniecznie maksymalnych zysków. Większość amerykańskich i zachodnich

profesjonalistów twierdzi, że biznes jest działalnością o wymiarze etycznym, uzależnioną od

akceptacji społecznej dla długookresowego powodzenia i przetrwania. Brak etyczności w

działaniu powoduje natychmiast krytykę ze strony opinii publicznej, co prowadzi

nieuchronnie także do nasilenia działań legislacyjnych. Konsekwencją takiego działania jest z

kolei biurokratyzacja. Wszyscy menedżerowie zgadzają się także z opinią, że etyczność w

biznesie oznacza efektywność w długim okresie działalności przedsiębiorców i menedżerów

wszystkich szczebli i obszarów zarządzania. Tak więc chodzi głównie o to, iż z dążenia do

maksymalizacji zysku w krótkim okresie, przeniesiono ciężar działań na osiągnięcie

opłacalności w dłuższym okresie, gdyż akurat z tą formą działań idzie w parze realizacja

celów etycznych 5 .

3 Porębski s. 13-14.

4 Por. Nogalski, Śniadecki s. 30.

5 Por. Nogalski, Śniadecki s. 35-37.

Wykłady z etyki w biznes i administracji − Tarnów 2010

3

P. H. Dembiński proponuje następującą klasyfikację przyczyn powstania etyki biznesu. Jego

zdaniem etyka biznesu powstała, ponieważ – po pierwsze – się opłaca; po drugie – jest

kodeksem porządkującym przestrzeń działania; po trzecie – jest miernikiem naszej postawy

moralnej i pozwala spać spokojnie; po czwarte – jest cokołem etycznym 6 .

W literaturze przedmiotu istnieją jeszcze inne interpretacje dotyczące przyczyn powstania

etyki biznesu. Interesująco na ten temat wypowiada się Janina Filek.Wymienia ona cztery

ujęcia, które – jej zdaniem – nie tylko inaczej tłumaczą mechanizm zaistnienia etyki biznesu,

ale – co może ważniejsze – inaczej oceniają jej obecną i przyszłą rolę 7 .

Są to następujące interpretacje:

1) etyka biznesu jest zasłoną ukrywającą immanentną nieetyczność biznesu,

2) etyka biznesu jest narzędziem zwiększania zysku,

3) etyka biznesu jest odpowiedzią na proces globalizacji gospodarki,

4) etyka biznesu jest czynnikiem kulturotwórczym.

W pierwszym podejściu etyka biznesu – podobnie jak inne szczegółowe etyki, takie jak

etyka środowiskowa, etyka marketingu, bioetyka czy etyka komputerowa – jest jedynie

przejawem niezwykle głębokiego kryzysu moralności. Etyka biznesu to jedynie środek

zastępczy, proteza służąca powierzchownej poprawie ludzkiego zachowania w obliczu

zagubienia naturalnego poczucia tego, co dobre i moralne. Etyka biznesu pełni rolę środka

zastępczego, służącego zamaskowaniu upadku moralności 8 .

W drugim ujęciu, w którym etyka biznesu postrzegana jest jako narzędzie zwiększania

zysku, chodzi przede wszystkim o to, że dla większości menedżerów etyczność w działaniu

stanowi nową, skuteczną metodę walki konkurencyjnej. Pozwala ona zwiększyć zyski w

sytuacji, gdy walczące ze sobą firmy osiągnęły podobny poziom technologiczny i

organizacyjny, a zatem wyprzedzenie konkurencji na tych polach nie jest już tak łatwe. W

6 Na podstawie referatu wygłoszonego w czasie konferencji zatytułowanej Finanse – Odpowiedzialność

– Etyka, zorganizowanej w Akademii Ekonomicznej w Krakowie w 2001. Cyt. za: J. Filek. Z doświadczeń

nauczającego etykę biznesu. W: Etyka biznesu jako przedmiot nauczania. Red. W. Gasparski, A. Lewicka-

Strzalecka. Warszawa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona

Koźmińskiego 2001 s. 22. 7 Por. tamże.

8 Por. A. Etchegoyen. La valse des éthiques. Paris: Editions François Bourin 1991; Filek. Wprowadzenie

do etyki biznesu s. 10.

Wykłady z etyki w biznes i administracji − Tarnów 2010

4

tym podejściu należy jednak odróżnić etyczne postępowanie firmy, mające na celu

zwiększenie zaufania klientów do jej produktów, od stwarzania pozorów etyczności poprzez

budowanie wizerunku niezgodnego z prawdą. Robi się to np. przez umieszczanie na

wszystkich produktach znaku świadczącego o nietestowaniu produktów na zwierzętach,

mimo rzeczywistego wykorzystywania ich podczas niektórych badań 9 .

W trzeciej interpretacji powstanie etyki biznesu wiąże się z rosnącą potrzebą całościowego

spojrzenia na problemy nurtujące współczesne społeczeństwa. Chodzi o patrzenie na

problemy społeczno-ekonomiczne nie tylko z punktu widzenia polityki czy gospodarki

jednego kraju, ale w kontekście całego globu. Przy takim spojrzeniu etyka biznesu miałaby

pomóc przy rozwiązywaniu coraz trudniejszych problemów społeczno-gospodarczych,

wynikających z rozwoju nauki i z pojawienia się zupełnie nowych technologii oraz z

umasowienia niektórych form działalności. Miałaby pełnić w pewnym sensie rolę

przewodnika, bez którego nie będzie możliwy dalszy rozwój ludzkości. Człowiekowi grozi

bowiem zagubienie się w meandrach i zawiłościach stwarzanego przez niego samego

świata 10

.

Czwarte podejście – etyka biznesu jako czynnik kulturotwórczy – zrodziło się z przekonania,

że działalność gospodarcza stała się w XX wieku sferą działania, która w sposób coraz

istotniejszy kształtuje nie tylko materialny poziom życia człowieka, ale także sam charakter

jego egzystencji (styl życia). Chodzi o to, że działające w sferze gospodarczej podmioty

(pracownicy, firmy, instytucje gospodarcze, stowarzyszenia konsumenckie) w coraz

większym stopniu kształtują nowy system wartości. Stąd też można powiedzieć, iż

działalność gospodarcza pełni funkcję kulturotwórczą. Należy ponadto pamiętać, iż

współczesny biznes jest częścią kultury oraz obszarem, na którym realizowane są wartości

istotne dla każdego społeczeństwa, gdyż powstawanie wynalazków, efektywniej

funkcjonujące podmioty gospodarcze oraz rozwój światowego handlu nie tylko zmieniły nasz

sposób zarabiania na utrzymanie, ale radykalnie przeobraziły sam styl życia, a nawet

doprowadziły do zweryfikowania naszego sposobu myślenia 11

. W związku z powyższym,

jeśli świat biznesu w coraz większym zakresie kreuje sposób życia, sposób myślenia oraz

obowiązujący system wartości, to konsekwentnie wszystkie „słabości” gospodarki i zjawiska

9 Por. Filek. Wprowadzenie do etyki biznesu s. 11.

10 Por. tamże s. 11-12.

11 Por. Pratley s. xiii.

Wykłady z etyki w biznes i administracji − Tarnów 2010

5

patologiczne powstające w jej obszarze stają się słabościami i patologiami człowieka

współczesnego. Stąd też zrodziła się idea wprowadzenia etyki do biznesu jako czynnika

wspierającego działalność gospodarczą w jej kulturotwórczej funkcji 12

.

Na podstawie tego, co do tej pory zostało powiedziane można zauważyć, że nie tylko nie ma

zgodności co do źródeł powstania etyki biznesu, ale także co do roli, jaką ona obecnie pełni

lub powinna pełnić, czy też jaką będzie pełnić w najbliższej przyszłości. Niewątpliwie

jednym z powodów tego stanu rzeczy jest niedojrzałość tej dyscypliny. Etyka biznesu, jako

dziedzina stosunkowo młoda, jest refleksją niezbyt ugruntowaną, nie opartą na solidnym

fundamencie powszechnie akceptowanych zasad lub twierdzeń.

By usunąć trudność podejmowane są wysiłki zmierzające do wypracowania pewnego

ponadkulturowego minimum etyki biznesu. Interesującym przykładem prac tego rodzaju jest

zbiór zasad Principles for Businessprzyjęty przez czołowych przedstawicieli biznesu z

Ameryki, Japonii i Europy podczas konferencji okrągłego stołu w Caux (Szwajcaria) w 1994

roku. Priciples for Business wyrosły z dwóch podstawowych przesłanek. Pierwsza znalazła

wyraz w preambule: «Prawo i siły rynku są koniecznymi, ale niedostatecznymi regulatorami

postępowania». We wprowadzeniu natomiast przedstawiono pogląd, że odwołanie się do

dziedzictwa aksjologicznego kultury zachodniej oraz Japonii jest w trakcie formułowania

norm etyki biznesu i możliwe, i konieczne” 13

.

Jeszcze innym powodem niezgodności, co do roli, jaką powinna współcześnie pełnić etyka

biznesu jest podkreślana przez wielu ekonomistów, a także przez liczną rzeszę menedżerów,

praktyczna trudność pogodzenia biznesu z etyką 14

.

12

Por. Filek. Wprowadzenie do etyki biznesu s. 12. 13

Por. Porębski s. 18-19. 14

Por. Filek. Wprowadzenie do etyki biznesu s. 12-13.

Wykłady z etyki w biznes i administracji − Tarnów 2010

6

Etyka biznesu w Polsce

Refleksja etyczna nad sprawami gospodarczymi – współcześnie określana mianem „etyki

biznesu” – była obecna w Polsce co najmniej od czasów odrodzenia, a szczególnie

intensywnie zaczęła rozwijać się pod koniec dwudziestego wieku. Trzeba przy tym jednak

pamiętać o niełatwych powojennych uwarunkowaniach społeczno-politycznych, w których

przyszło głosić swoje poglądy zwolennikom uwzględniania w działalności gospodarczej

czynnika etycznego. Ustrój komunistyczny, istniejący w Polsce do 1989 roku, doprowadził w

wyniku błędnych założeń (przede wszystkim antropologicznych 15

) m.in. do ukształtowania w

polskim społeczeństwie złych nawyków, postaw oraz mentalności, charakterystycznej dla

człowieka określanego jako homo sovieticus.

Autorem sformułowania homo sovieticus jest rosyjski pisarz i socjolog Aleksander Zinowiew

(1920-2006). W Polsce określenie to spopularyzował ks. Józef Tischner odnosząc je do

człowieka przyzwyczajonego do komunistycznej formuły państwa; oczekującego, że od

państwa otrzyma pracę, opiekę socjalną, zdrowotną i inną w zamian za płacenie podatków.

Według Tischnera, «homosovieticus był zniewolonym przez system komunistyczny

„klientem” komunizmu. Trzy wartości były dla niego szczególnie ważne: praca, udział we

władzy i poczucie własnej godności. Zawdzięczając je komunizmowi, homo sovieticus

uzależnił się od komunizmu, co jednak nie znaczy, by w pewnym momencie nie przyczynił

się do jego obalenia. Gdy komunizm przestał zaspokajać jego nadzieje i potrzeby, homo

sovieticus wziął udział w buncie. Przyczynił się (w mniejszym lub większym stopniu) do

tego, że miejsce komunistów zajęli inni ludzie – zwolennicy „kapitalizmu”. Jednak w tej

nowej sytuacji powstał pewien paradoks. Homo sovieticus wymaga teraz od „kapitalistów”,

by zaspokajali te potrzeby, których nie zdołali zaspokoić komuniści. Jest on jak niewolnik,

który po wyzwoleniu z jednej niewoli czym prędzej szuka sobie drugiej. Homo sovieticus jest

więc postkomunistyczną formą „ucieczki od wolności”, którą kiedyś opisał Erich Fromm» 16

.

Trudno właściwie w ogólne mówić o etyce gospodarczej w Polsce w okresie po II wojnie

światowej, a przed 1989 rokiem. Owszem, była obecna tego rodzaju myśl w dorobku

przedstawicieli katolickiej nauki społecznej oraz etyki katolickiej (zwłaszcza należy zaliczyć

tu ks. Jana Piwowarczyka, Czesława Strzeszewskiego, ks. Józefa Majkę, ks. Tadeusza Ślipkę

15

Por. CA 13. 16

Por. J. Tischner. Etyka solidarności i Homo sovieticus. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak 1992;

http://pl.wikipedia.org/wiki/Homo_sovieticus;

Wykłady z etyki w biznes i administracji − Tarnów 2010

7

oraz ks. Józefa Tischnera), ale pozostawała ona niejako „w ukryciu” i nie znajdowała „reakcji

zwrotnej” w realiach gospodarki centralnie planowanej. Nie było dla niej po prostu

odpowiednich warunków, zarówno w wymiarze naukowych poszukiwań teoretycznych

(cenzura), jak i praktycznych potrzeb gospodarczych. Natomiast „etycy marksistowscy,

przyjmując założenie o ścisłym związku życia gospodarczego z moralnością, na ogół jednak

rzadko podejmowali problemy etyczne środowisk gospodarczych” 17

.

Radykalny „zwrot etyczno-biznesowy” w Polsce nastąpił wraz z przełomem, który dokonał

się w wyniku zmiany ustroju w 1989 roku. Nowe realia społeczne, polityczne i gospodarcze

sprawiły, że w latach dziewięćdziesiątych minionego wieku obserwuje się swoisty „boom” w

rozwoju etyki biznesu w Polsce. W tym czasie ukazują się pierwsze książki o tej tematyce,

zarówno polskich autorów, jak i tłumaczenia obcojęzycznych publikacji. Organizowane są

pierwsze sympozja i konferencje z etyki biznesu. W 1994 roku powstaje Zespół Etyki

Biznesu przy Towarzystwie Naukowym Prakseologii PAN. Od 1995 r. uczestniczy on w

pracach Europejskiej Sieci Etyki Biznesu. Z kolei w 1998 r. powołuje się do życia polski

oddział Transparency International – organizacji zwalczającej korupcję w życiu

publicznym 18

. Aktualnie funkcjonuje w Polsce kilka ośrodków naukowych i organizacji (m.

in. Centrum Etyki Biznesu; EBEN Polska), które w profesjonalny sposób rozwijają etykę

biznesu – i to nie tylko uprawiając ją w sposób naukowy, ale również współpracując z

praktykami życia gospodarczego (dzieje się tak zwłaszcza w przypadku Forum

Odpowiedzialnego Biznesu). Szuka się w ten sposób dróg skutecznego uetycznienia życia

gospodarczego w naszym kraju. Znaczący wkład w poszukiwania moralno-społecznych

podstaw funkcjonowania gospodarki mają również chrześcijańscy badacze skupieni wokół

katedr teologii moralnej społecznej bądź katolickiej nauki społecznej.

Należy zauważyć, że osoby, które tworzą ośrodki badań i promocji etyki biznesu w Polsce są

w większości filozofami, teologami, etykami lub socjologami. Mniej sprecyzowany

instytucjonalnie jest na razie wkład ekonomistów w uprawianie etyki biznesu. Wyróżnić

jednak trzeba próby budowania etyki biznesu na fundamencie kompetencji z zakresu

ekonomii czy teorii organizacji. Taką są badania i prace prof. Bożeny Klimczak z Akademii

17

Banajski. Treści aksjologiczne kodeksów etycznych s. 324. „Do wyjątków należą tu prace Mieczysława

Michalika, zwłaszcza Moralność i ekonomika (1970) i Moralność pracy (1977) oraz opracowanie Marii

Koniecznej Michalskiej pt. Problemy etyki zawodu sprzedawcy, opublikowane w zbiorze Etyka zawodowa pod

red. Adama Sarapaty (KiW, Warszawa 1971)” (tamże, przypis 5). 18

Por. Filek. Wprowadzenie do etyki biznesu s. 44.

Wykłady z etyki w biznes i administracji − Tarnów 2010

8

Ekonomicznej we Wrocławiu 19

. Historia pokazuje, jak ekonomiści mieli tu wiele do

powiedzenia. Bez współpracy ekonomistów etyka biznesu nie będzie mogła się dalej prężnie

rozwijać w Polsce 20

. Dlatego tym bardziej trzeba docenić działalność Forum

Odpowiedzialnego Biznesu, który – jak to zostało wspomniane – stanowi prężne środowisko

współpracy teoretyków i praktyków biznesu.

Optymizmem napawa również fakt, iż spore zainteresowanie problematyką gospodarczą

wykazują również przedstawiciele katolickiej nauki społecznej oraz teologowie moraliści. Ich

poszukiwania naukowe oraz proponowane rozwiązania są o tyle cenne, iż opierają się na

fundamencie integralnej koncepcji osoby ludzkiej oraz zasadach życia społecznego

chroniących godność każdego człowieka. Widoczna jest troska o dotarcie i ukazywanie tych

absolutnych podstaw w rozstrzyganiu szczegółowych problemów. Przy tym daje się

zauważyć ze strony tych chrześcijańskich badaczy otwartość na dialog z innymi dyscyplinami

naukowymi oraz poszanowanie ich odrębności metodologicznej.

19

Por. B. Klimczak. Etyka gospodarcza. Wrocław: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego

2003; B. Klimczak. Etyczne otoczenie rynku kapitałowego. Wrocław: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej

im. Oskara Langego 1997. 20

Por. Wiśniewski. Etyka a życie gospodarcze s. 33.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 8 str.
Pobierz dokument