Wykład 3 Etyka w biznesie, Streszczenia'z Etyka. Adam Mickiewicz University in Poznan
olga-popova
olga-popova

Wykład 3 Etyka w biznesie, Streszczenia'z Etyka. Adam Mickiewicz University in Poznan

PDF (455 KB)
8 str.
27Liczba odwiedzin
Opis
Aksjologiczne aspekty etyki biznesu. Wartości szczególnie ważne dla działalności gospodarczej i wynikające z nich postawy. Wartości pozostające w bliskim związku działalnością gospodarczą.
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 str. / 8
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 8 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 8 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 8 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 8 str.
Pobierz dokument
Wykłady z etyki w biznes i administracji − Tarnów 2010

Wykłady z etyki w biznes i administracji − Tarnów 2010

1

III. Aksjologiczne aspekty etyki biznesu

 Treścią rozważań tego wykładu są zagadnienia etyki biznesu rozpatrywane z punktu

widzenia aksjologii. Na początku przedstawię (1) charakterystykę tych wartości

etycznych, które mają szczególne znaczenie w działalności gospodarczej. Następnie

powiem (2) o grupach wartości specyficznych dla biznesu, takich jak: wartości

ekonomiczne, utylitarne czy prakseologiczne. Na koniec nakreślę (3) dylematy etyki

biznesu, które wynikają z właściwości świata wartości.

1. Wartości szczególnie ważne dla działalności gospodarczej i wynikające z nich postawy

 Spośród wartości moralnych przedstawię teraz Państwu krótką charakterystykę tych,

które bardziej niż inne mają znaczenie z punktu widzenia etycznych aspektów

prowadzenia biznesu.

 Zalicza się do nich:

a) odpowiedzialność;

b) uczciwość;

c) zaufanie

d) niezawodność (w sensie dotrzymywania obietnic i umów).

a. Odpowiedzialność:

Wyróżniamy dwa przypadki odpowiedzialności:

Odpowiedzialność przyjmowana przed danym czynem (chodzi tu o branie na siebie

odpowiedzialności). Taka postawa człowieka oznacza gotowość (decyzję) do wzięcia

odpowiedzialności (czyli odpowiadania) za przebieg czegoś i przyjęcia wszystkich

konsekwencji tej decyzji.

Odpowiedzialność przyjmowana po danym czynie (chodzi tu inaczej o ponoszenie

odpowiedzialności). Taka postawa oznacza gotowość do ponoszenia konsekwencji

(pozytywnych lub negatywnych) za dokonane postępowanie.

Wykłady z etyki w biznes i administracji − Tarnów 2010

2

b. Uczciwość

 Jej znaczenie można najlepiej zrozumieć charakteryzując jej zaprzeczenie, czyli

nieuczciwość.

 Nieuczciwie przede wszystkim postępuje ten, kto jakoś jest fałszywy w swoim

postępowaniu: postępuje w pewien sposób, ponieważ naprawdę chce zrealizować inna

sytuację niż ta, o której powiada, że jest ona celem jego postępowania, albo stwarza

swoim postępowaniem pozory, że chce osiągnąć inną sytuację niż ta, którą naprawdę

chce osiągnąć.

 Z moralnego punktu widzenia istotne jest, co stanowi motyw i cel zachowania

stwarzającego fałszywe pozory. Jednoznacznie moralnie złe jest zachowanie

stwarzające pozory dążenia do dobrego celu, gdy faktycznie cel jest czymś złym (np.

chęć wzbogacenia się czyjąś krzywdą i czyimś kosztem). Ale zachowanie związane z

pewną fałszywością może mieć pozytywną motywację; tak bywa, gdy lekarz, nie

wierząc w wyleczenie, stwarza pozory celem podtrzymania nadziei i spokoju ducha

pacjenta.

 Natomiast zachowanie „do końca” uczciwe: a) unika fałszywości; b) dąży do

prawdziwego dobra; c) wynika z pozytywnej motywacji (aby dana pozytywna wartość

została zrealizowana).

c. Zaufanie − bycie godnym zaufania

 Wzajemne zaufanie wydaje się być w biznesie jednym z podstawowych wymogów.

 Zaufanie odsyła do wielu wartości i postaw moralnych, które są jego warunkami.

Wartości ściśle powiązane z zaufaniem to: prawdomówność i lojalność. Natomiast

przeciwieństwem zaufania jest: zatajenie, oszustwo, kłamstwo.

 Okazanie komuś zaufania stanowi zewnętrzny wyraz uznania kogoś z wartościowego

pod pewnym względem – tym względem, pod którym owo zaufani zostało okazane.

 Takim szczególnym względem bywa prawdomówność: ufamy bowiem tym, którzy

nie kłamią, których postrzegamy jako uczciwych.

 Innym istotnym dla zjawiska zaufania przypadkiem jest powierzanie czegoś

trudnego do zrealizowania. Rzecz tu nie dotyczy tylko pewnej sprawność czy

umiejętności (co do których uważamy, iż ktoś nas nie zawiedzie), ale przede

wszystkim dotyczy pewnej postawy moralnej w trudnej sytuacji.

Wykłady z etyki w biznes i administracji − Tarnów 2010

3

 Zaufanie zakłada także lojalność, która może oznaczać, np. w przypadku pracownika,

solidne wypełnianie obowiązków względem własnej firmy.

 Na marginesie wato tu dodać, że wartości i postawy moralne nie występują w

sposób odizolowany. Przeciwnie, są powiązane ze sobą, wzajemnie się warunkują.

Uczciwość np. zakłada także jakąś prawdomówność czy brak zakłamania, a zaufanie

bazuje na wielu rozmaitych wartościach moralnych w zależności, co w danym

przypadku stanowi jej treść.

 Podstawowym wrogiem zaufania jest kłamstwo, które polega na udzielaniu

fałszywych informacji w celu wprowadzenia kogoś w błąd. Zasadniczym sprawą jest

tu intencja, ze względu na którą zwykle oceniamy przypadek kłamstwa. Maria

Ossowska zauważa, iż istnieją okoliczności, w przypadku których ludzie tolerują lub

rozgrzeszają odstępstwo od prawdomówności, szczególnie gdy na względzie jest

cudze dobro. Należą tu kłamstwa obronne, podtrzymywanie złudzeń, kłamstwa

pedagogiczne, dyplomatyczne, żartobliwe.

 Inną postacią świadomego zniekształcania rzeczywistości – co może poważnie

uderzać w zaufanie − jest zjawisko zatajenia, które polega na „przemilczeniu

pewnych faktów wobec kogoś, kto był uprawniony do ich znajomości”. Uprawnienie

to może wynikać ze stosunku służbowego czy z faktu bycia wspólnikiem w

interesach.

 Kolejnym pokrewnym kłamstwu zjawiskiem jest oszustwo, które dokonywać się

może na poziomie językowym i pozajęzykowym (fałszowanie pieniędzy,

manipulowanie przy ważeniu towarów itp.). Jest to świadome wprowadzanie kogoś

w błąd, połączone z własnym zyskiem i stratą oszukanego. Najczęściej mamy do

czynienia z oszustwami, gdzie chodzi o zysk i stratę materialno-finansową.

 Przywłaszczenie czyjegoś mienia, czyli kradzież, to kolejny przykład podważania

wzajemnego zaufania. Zagarnięcie cudzej własności może mieć różne formy

(grabież, rabunek). Tutaj kluczową kategorią jest wartość własności, którą w

poważny sposób narusza kradzież.

Nielojalność odnosi się do zachowań przebiegających za plecami kogoś, kogo

dotyczą i naruszających jego uzasadnione oczekiwanie, źródłem których może być

długotrwała przyjaźń, więzy rodzinne, wspólnota interesów itp.

Wykłady z etyki w biznes i administracji − Tarnów 2010

4

d. Niezawodność − czyli dotrzymywanie obietnic i umów

 Dotrzymywanie obietnic należy do ogólniejszej kategorii wierności. Jest to kategoria

bardzo obszerna i posiada wiele sposobów przejawiania się, które nie są dla naszego

głównego tematu najbardziej interesujące.

 Powiem tu więc tylko w skrócie, iż wierność przejawia się:

 po pierwsze, przez dochowywanie obietnic (zobowiązań) komuś składanych,

 po drugie, przez solidarność, obronę czy pomoc drugiemu w sytuacji trudnej w imię

np. przyjaźni,

 po trzecie, przez bycie wiernym pewnym wartościom i ideałom, w które się wierzy.

 We wszystkich tych przypadkach sprawą kluczową wydaje się być doświadczenie

pewnego zobowiązania (wobec kogoś czy czegoś). Dla etyki biznesu, z tej szerokiej

kategorii wartości, interesujący jest szczególnie przypadek pierwszy, który odnosi się

do postawy odpowiedzialności za słowo tj. do dochowywania obietnic, a konkretniej

dotrzymywania umów z kooperantami i partnerami biznesu

 Jedna z zasad wywodząca się z prawa rzymskiego brzmi: pacta sunt servandta − łac.

„umów należy dotrzymywać”. Jest to zasada wyrażająca się w tym, że osoba, która

zawarła w sposób ważny umowę, musi ją wykonać.

 Odpowiedzialność za słowo stanowi jeden z podstawowych warunków zaufania w

stosunkach międzyludzkich.

Wykłady z etyki w biznes i administracji − Tarnów 2010

5

2. Wartości pozostające w bliskim związku działalnością gospodarczą

 Kazimierz Sosenko proponuje poszukiwać przykładów wartości ekonomicznych

poprzez uświadomienie sobie celów działalności gospodarczej. Najbardziej ogólnie

ujmując, cele te to: korzyści finansowe i posiadanie rzeczy (dobrobyt). Związane z

nimi inne wartości ekonomiczne to: zysk, rentowność, efektywność, wydajność, a z

wartości negatywnych − strata, marnotrawstwo.

Wartości prakseologiczne związane są ze skutecznością działania. Do tej grupy

zaliczyć można wartości osobowe, które Maria Ossowska określa jako cnoty

praktyczne, a które mają szczególne znaczenie w działalności gospodarczej. Należą

do nich: „pracowitość, dokładność, metodyczność, rzutkość, przezorność,

roztropność, wytrwałość, oszczędność, umiarkowanie, zapobiegliwość,

sumienność, wstrzemięźliwość”. Mimo pozornej identyczności z wartościami

moralnymi, stanowią one, zdaniem Ossowskiej, odrębną grupę wartości, bowiem nie

wymagają postawy bezinteresowności oraz społecznego kontekstu ich występowania,

a także jako wartości instrumentalne mogą służyć zarówno dobru, jak i złu

(pozytywnym i negatywnym celom). „Wszystkie one służą realizacji stawianych sobie

celów i jako takie interesują przede wszystkim prakseologa. Podlegają ocenie

moralnej, dodatniej albo ujemnej, w zależności od charakteru celu, od motywacji

działającego i jego postawy”.

 Z działalnością gospodarczą związane są także wartości użyteczności (utylitarne).

Przysługują one szczególnie towarom i innym przedmiotom wymiany. Elzenberg

wyróżnia cztery sposoby rozumienia wartości utylitarnych, wiążąc je kolejno z

pojęciami pożądania, potrzeby, przyjemności oraz zwiększania istnienia.

Kiedy przedmiot posiada wartość utylitarną? Przedmiot posiada wartość utylitarną

dla kogoś gdy: 1) jest przezeń pożądany, bądź 2) zaspokaja jakąś jego potrzebę, bądź

3) dostarcza mu przyjemności, bądź 4) zwiększa jego istnienie (przyczynia się do jego

rozwoju).

 Według Elzenberga te sposoby rozumienia wartości użytkowych nie są rozłączne i

najłatwiej byłoby je sprowadzić do pojęcia potrzeby. Najbardziej charakterystycznym

rysem wartości utylitarnych jest ich relatywność − są zawsze wartościami dla kogoś

lub czegoś.

Wykłady z etyki w biznes i administracji − Tarnów 2010

6

3. Dylematy etyki biznesu

a) Pierwsze źródło dylematów etycznychw biznesie wynika z antynomii i konfliktów

wartości. W świecie wartości istnieją wartości wobec siebie przeciwstawne i nic dające się

jednocześnie realizować (niewspółwykonalność różnych wartości).

 W tym miejscu odwołuję się do Hartmanna i jego odróżnienia antynomii oraz

konfliktu wartości etycznych.

Antynomia między wartościami to sprzeczność samych treści wartości, ich

niewspółwykonalność. Przykładem antynomii w ramach wartości ujemnych jest

skąpstwo i rozrzutność. W przypadku wartości pozytywnych stosunek antynomiczny

panuje między np. wartością pełni życia a wartością ascezy, litością i miłosierdziem a

sprawiedliwością.

Konflikt natomiast ma charakter sytuacyjny. „Przeżywamy konflikt, gdy stoimy

wobec konieczności wyboru między dwiema wartościami, których równocześnie mieć

nie można, albo między dwiema złymi ewentualnościami, których równocześnie nic

można uniknąć. W pewnych sytuacjach jest tak, że jednoczesne zrealizowanie czy

zachowanie pewnych wartości jest niemożliwe i musimy wybierać między nimi. Na

przykład między prawdomównością a solidarnością z kolegą.

 Odnosząc powyższe rozróżnienie do kwestii możliwości etyki biznesu, można

powiedzieć, iż istnienie zasadniczej antynomii między wartościami moralnymi a

gospodarczymi oznaczałoby, że moralność w biznesie jest niemożliwa. W moim

głębokim przekonaniu takiej antynomii nie ma.

 Natomiast szczególnie łatwo wartości gospodarcze (utylitarne, prakseologiczne,

ekonomiczne) wchodzą w konflikt z wartościami moralnymi. To znaczy: wartości te

można realizować razem, równolegle (ogólnie rzecz biorąc − bogactwo nie wykluczaj

realizowania wartości moralnych), ale są sytuacje, w których jednoczesne ich

zachowanie jest bardzo trudne i pojawia się konieczność poświęcenia jednej z dwu

wartości (np. w danej sytuacji albo prawdomówność, albo skuteczność – negocjacje?)

Wykłady z etyki w biznes i administracji − Tarnów 2010

7

 I tu dostrzegamy podstawowe źródło dylematów etyki biznesu (wartości moralne i

wartości właściwe dla działalności w biznesie szczególnie łatwo wchodzą w konflikt,

zmuszając do poświęcenia którejś z przeciwstawnych wartości).

Dlaczego konflikt ten często jest rozstrzygany na korzyść wartości

gospodarczych? Próba odpowiedzi bazować może na ustaleniach Hartmanna

dotyczących hierarchicznego porządku wartości. Na pozycję wartości w

hierarchicznym systemie składają się dwa momenty: wysokość wartości i jej moc,

waga.

Wysokość wartości uwidacznia się w pozytywnej reakcji na ich urzeczywistnienie

(podziw, zachwyt, szacunek itp.), a moc w negatywnej reakcji na wykroczenie

przeciw nim (potępienie, pogarda, oburzenia).

 Wartości niższe są silniejsze, bardziej podstawowe i konieczne dla naszej egzystencji,

i zasadniczo stanowią warunek możliwości wyższych wartości (trzeba zachować

życie, nie cierpieć głodu czy chłodu, by cieszyć się wartościami duchowymi). Dlatego

w sytuacji konfliktu wyższych wartości moralnych z niższymi gospodarczymi często

bywa, iż człowiek interesu, aby zachować te ostatnie (silniejsze), sprzeniewierza się

wartościom moralnym.

b) Kolejnym źródłemdylematów etycznych w biznesie jest konieczność rozwiązywania

konfliktu interesów, które są nieodłączne od działalności gospodarczej wielu podmiotów.

„Konflikt interesów pojawia się w różnych formach i występuje na wszystkich szczeblach

działań gospodarczych, politycznych, administracyjnych, naukowych i innych. Przykładem

konfliktu na najwyższym szczeblu, mogącego mieć wpływ na los narodów, są ujawnione tuż

po wkroczeniu Amerykanów do Iraku powiązania Richarda Perle’a, szefa politycznej rady

konsultacyjnej Pentagonu z firmą zbrojeniową. Przykładem codziennego konfliktu intersów,

o lokalnym zasięgu jest udzielanie korepetycji uczniowi, którego ma się później oceniać”

(Lewicka-Strzałecka 2006, s. 97-98). Stare chińskie przysłowie mówi, że „nie ma nic złego w

tym, że klasztor żeński leży naprzeciw męskiego, ale może być, i dlatego należy takiej

sytuacji unikać” (tamże, s. 100).

Jak wykazuje Jacek Hołówka, nie ma w tradycyjnych typach teorii etycznych uzasadnionych

moralnie reguł rozwiązywania konfliktów interesów.

Wykłady z etyki w biznes i administracji − Tarnów 2010

8

c) Na koniec pojawia się kwestia bezinteresowności, ważna przy moralnej ocenie czynów.

 Świat biznesu to świat interesów, w którym trudno postępować bezinteresownie.

 Roman Ingardena zauważył, że: „O bezinteresowności jesteśmy skłonni mówić

wtedy, kiedy ktoś działa, próbuje zrealizować pewne stany rzeczy nie z uwagi na to,

co dlań z tego wyniknie dobrego lub złego, tylko z uwagi na wartość samego stanu

rzeczy, który realizuje; kiedy - w dodatku - realizując wartościowy stan rzeczy,

realizuje go nie dlatego, ażeby sam z tej wartości odniósł dla siebie, ogólnie mówiąc,

jakąś korzyść, ale właśnie nic patrząc na własne korzyści czy zalety”.

 Dalej o przeciwieństwie bezinteresowności mówi:Interesowność polega na tym,

że rozstrzyganie cudzych spraw lub podejmowanie takich czy innych działań (…)

zawsze jest uwarunkowane nie przez realizowaną wartość, tylko przez jakąś własną

korzyść, własny interes. Innych ludzi ocenia się nie z uwagi na ich wartość, ale z

uwagi na to, co mogą przynieść mi dobrego, pożytecznego dla mnie”.

 Uwagi na temat bezinteresowności stanowią kolejną próbę wyjaśnienia kwestii,

dlaczego tak trudno wiązać etykę z biznesem. Biznes jest dziedziną jak najbardziej

„interesowną” (jest robieniem interesów), a w dziedzinie moralności szczególna

zasługa moralna związana jest z bezinteresownością dobrego czynu. Na pewno nie

można (co się często zdarza) uzasadniać obecności etyki w biznesie jedynie

opłacalnością zachowań etycznych. Bowiem sprowadzanie moralności do kategorii

użyteczności (utylitaryzm) prowadzi do instrumentalizacji człowieka, traktowania go

jak narzędzia do wytwarzania dóbr. Wtedy człowieka mierzy się „miarą produkcji,

wydajności, miarą zdolności do wytwarzania dóbr w otaczającym go świecie. [...]

Wówczas człowiek „jest tylko tyle wart, ile wytwarza”.

 W kolejnym wykładzie rozważymy szerzej problem: jakiej etyki potrzebuje etyka

biznesu?

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 8 str.
Pobierz dokument