Zachowania informacyjne - najważniejsze zagadnienia 1 rok, Ćwiczenia i Zadania'z Zachowanie ludzkie. Uniwersytet Jagielloński (UJ)
kacper-obcowski
kacper-obcowski

Zachowania informacyjne - najważniejsze zagadnienia 1 rok, Ćwiczenia i Zadania'z Zachowanie ludzkie. Uniwersytet Jagielloński (UJ)

22 str.
31Liczba odwiedzin
Opis
Jest to zbiór najważniejszych zagadnień do przedmiotu Zachowania Informacyjne.
20 punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 str. / 22
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 22 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 22 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 22 str.
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 22 str.
Pobierz dokument

Zachowania informacyjne,Monika Krakowska

1. Przedstaw funkcje emocji w zachowaniach informacyjnych (regulacyjne,

poznawcze, motywacyjne, ekspresyjne, etc.)

2. Scharakteryzuj czym są emocje? Emocja (od łac. e movere, 'w ruchu') – stan

znacznego poruszenia umysłu.

Są to procesy psychiczne, które nadają poznaniu i czynnościom podmiotu jakość oraz

określają znaczenie, jakie mają dla niego będące źródłem emocji przedmioty, zjawiska, inni

ludzi, a także własna osoba;

Emocja (w węższym rozumieniu)- silne odczucie o charakterze pobudzenia, pozytywnego

(pod wpływem szczęścia, zachwytu, spełnienia) czy negatywnego (pod wpływem gniewu,

odrazy, strachu)

3. Przedstaw różnorodne i najważniejsze czynniki afektywne mające wpływ na

zachowania informacyjne.

Bodźce – czynniki (zewnętrzne lub wewnętrzne) wywołujące natychmiastową reakcję,

istnieje potencjał bodźca, czyli zdolność do wywołania wzbudzenia (teoria ALT Nahl), mogą

być skojarzone z nagrodą lub karą (wówczas afektywne), są zmiennymi poznawczymi –

wówczas są nowe dla człowieka, mogą być zaskakujące, niepewne, konfliktowe), liczy się

jakość, siła, jego powtarzalność, nagłość…

Potrzeby – nadające kierunek oraz natężenie czynności, działań, stanowiące stan braku

(Brenda Dervin!), którego uzupełnienie jest niezbędne do równowagi psychicznej,

zadowolenia z życia; subiektywne, obiektywne (kiedy ktoś inny, z zewnątrz sugeruje istnienie

Motywacje – czyli procesy psychicznej regulacji, dzięki którym formują się dążenia, których funkcją jest sterowanie czynnościami człowieka w taki sposób, aby doprowadzały do

zgodnego z intencją efektu; polimorfizm motywacji – kiedy jedna potrzeba realizowana przez

wiele zachowań, poligenetyzm motywacji – jedno zachowanie zaspokaja wiele potrzeb; u

Edwarda Tolmana - nacisk na rolę celów zachowania (neobehawioryzm), wszystkie działania

ukierunkowane są na cel, rola wielokrotnego powtarzania działań w celu uczenia się

• badanie tych czynników jest ważne z powodu zwiększenia efektywności uczenia się,

rozumienia, postrzegania; • emocje negatywne, takie jak np. lęk, strach, stres, gniew czy depresja, mogą

spowalniać proces informacyjny i negatywnie wpływać na jego efekt końcowy;

• emocje pozytywne, np. poczucie własnej wartości, pewność siebie, empatia czy

motywacja, mogą ten proces przyspieszyć.

4. Na czym polega proces poznawczy w zachowaniach informacyjnych? • procesy porównań, interpretacji, ocen, sposobów wyjaśniania przyczyn zdarzeń, czy

też wspomnień i wyobrażeń przyszłości

• Skoro są reakcją, odpowiedzią na różnych poziomach (biologiczno-,

neurokognitywno-, psychologiczno-, sensoryczno-, poznawczych, etc.) to stanowią

silny komponent tychże procesów i struktur

• Każda emocja zawiera w sobie ocenę zdarzenia

• Każda emocja wytwarza pewną reakcję na specyficzny typ zdarzeń, ocenianych wg

stopnia ważności

• Skoro zachowania informacyjne są reakcją aktywną lub bierną na informację

(zdarzenie, sytuację, czynnik, bodziec), to podstawę tych procesów stanowią również

emocje

Emocja nie jest procesem poznawczym, lecz – zgodnie z ujęciem standardowym -

zależy od procesów poznawczych, gdyż jest reakcją na zidentyfikowany percepcyjnie

obiekt. To znaczy, że emocja nie dostarcza informacji o tym, co się dzieje w otoczeniu

(nie pełni funkcji poznawczej!) lecz jej pojawienie się i przebieg od tej informacji zależą.

Schemat poznawczy człowieka

• To jest podstawowy element wiedzy człowieka o świecie, np. społecznym, o

otaczającej rzeczywistości;

• Schemat czyli swoisty model, organizacja wszystkich aktualnych i poprzednich

doświadczeń z jakimś typem zdarzeń, osób, obiektów

• Jest to jednak wiedza uogólniona, a nie precyzyjna, wyabstrahowana z konkretnych

epizodów (tzw. egzemplarzy schematów), które są zapamiętywane poprzez m.in.

czynniki afektywne – to kształtuje ludzkie modele mentalne, a te wpływają na

zachowania informacyjne

1. Ocena poznawcza - Rozpoznanie przez użytkownika określonego zdarzenia, jako

znaczącego z punktu widzenia jego własnych celów i interesów

2. Znaczenie emocjonalne bodźca: czyli ocena pierwotna (czy emocja się pojawi?)

oraz ocena wtórna – rozważenie w jaki sposób można uporać się z problemem oraz

subiektywnie przeżywanymi właśnie emocjonalnymi konsekwencjami wystąpienia danego problemu

3. Wystąpienie emocji doświadczenie somatyczne; tendencja w działaniu; myśl o

sytuacji wywołującej emocje; ekspresja twarzy i ciała….

Proces poznania (cognition)

Charakteryzuje procesy intelektualne lub percepcyjne, zachodzące w umyśle, gdy człowiek analizuje i interpretuje zarówno świat wokół siebie, jak i własne myśli i działania

(Petri i Govern, 2004, s. 248). Istnieją cztery główne poddomeny badań:

• ludzkie inteligentne zachowanie lub działanie;

• ludzkie postawy sugestywne;

• reprezentacja i wykorzystanie wiedzy ludzkiej;

• ludzkie zdolności poznawcze, których praktykowanie jest wrażliwe na cele podmiotu i

wiedzę ogólną.

Style poznawcze są tendencjami wyświetlanymi przez jednostki, konsekwentnie

przyjmującej określony rodzaj strategii przetwarzania informacji.

W psychologii kognitywnej – istota czynników poznawczych, jako grupy procesów

umysłowych obejmujących uwagę, pamięć i czynności, jak wytwarzanie i rozumienie języka,

uczenie się, rozumowanie, analizowanie, konkluzje, planowanie, ocena, rozwiązywanie

problemów i podejmowanie decyzji

5. Scharakteryzuj teorię obciążenia/ładunku afektywnego Diane Nahl.

Teoria obciążenia emocjonalnego - (Affective Load Theory, ALT) to perspektywa

społeczno- behawioralna dotycząca myśli i uczuć jednostek podczas angażowania się w

procesy informacyjne.

1. aktywność umysłowa użytkowników informacji, zarówno poznawczych, jak i

afektywnych, definiuje się jako zachowanie , np. "myślenie o wyszukiwaniu słowa" lub

"poczucie motywacji do zakończenia zadania".

2. zachowania afektywne inicjują, podtrzymują lub przerywają zachowania poznawcze

3. Zachowania afektywne działają w systemie o wartości binarnej: on / off lub positive /

negative.

6. Jakie są najważniejsze komponenty zachowań informacyjnych w procesie

wyszukiwania informacji według Carol Kulthau?

7. Jaki wpływ na procesy wyszukiwania informacji mają czynniki emocjonalne

według Kulthau?

Proces Wyszukiwania Informacji (Information Search Process, ISP) Carol Colier Kulthau

Model opisuje uczucia, myśli i działania podczas podejmowania procesu wyszukiwania informacji w trakcie sześciu etapów. Są to:

1. inicjowanie zadania,

2. wybór tematu,

3. eksploracja wstępna,

4. formułowanie obszaru badawczego (konkretyzacja),

5. zbieranie informacji 6. zakończenie wyszukiwania. Jest to także podejście poznawczo-afektywne, a jego główna siła leży w całościowym

spojrzeniu na to, jak ludzie szukają i wykorzystują informacje w kontekście zadań

związanych w szczególności z pracą, kontekstem profesjonalnym, zawodowym, ale tez

akademickim.

Kulthau podkreśla także rolę nastroju, który prowadzi do ekspansywnych działań,

umożliwiając użytkownikowi przyjęcie pewnych postaw (oczekiwań) i umożliwia podjęcie

ryzyka i wnioskowania z błędów, nadawania priorytetu działaniom.

W modelu ISP ważny jest nieliniowy charakter procesów myślowych, emocjonalnych oraz ich ekspansywny charakter (działania, procesy rozwijają się cały czas podczas procesu

informacyjnego)

Kulthau buduje własną konceptualizację czynników afektywnych i poznawczych w dużej

mierze na teoriach psychologicznych opracowanych przez Kelly’ego i Brunera.

Teorie te koncentrują się na naturze ludzkiego myślenia i uczenia się jako procesu

konstruowania wiedzy.

George Kelly (1963) określił, w jaki sposób jednostki tworzą wzorce w kontekście

odczuwania świata i otoczenia i przewidywanie przyszłych wydarzeń. Struktury te zostały oznaczone jako osobiste konstrukcje (tu przypominam o modelach mentalnych).

Kelly (1963) również określił nastrój jako postawę, która decyduje o podejściu do zachowań

informacyjnych w trakcie procesu wyszukiwania informacji, a tym samym wpływa na

charakter wyborów dokonywanych przez jednostkę w trakcie procesu budowlanego.

Zidentyfikował dwa nastroje w każdym konstruktywnym procesie: zachęcający i

orientacyjny

8. Przedstaw najważniejsze strategie zachowań informacyjnych według schematu

infuzji afektu.

Strategia bezpośredniego dostępu sprowadza się do pobierania przez jednostkę gotowego

wzorca informacji z zasobów własnych lub środowiskowych

Stratega zmotywowanego przetwarzania , tu infuzja afektu jest słaba ze względu na to, że

taka strategia wiąże się z odgórnym ograniczeniem i ukierunkowaniem w przeszukiwaniu

pola informacji = afekt jako źródło informacji i skojarzeń jest odrzucany, a jego miejsce

zajmuje konkretne nastawienie, z którym jednostka stara się znaleźć jak najwięcej wspólnego

Strategia heurystycznego przetwarzania = jednostka posiada tendencję do podejmowania

w większości przypadków pobieżnych sądów opartych na jak najbardziej prostych i łatwo

dostępnych informacjach, formułuje subiektywne sądy na podstawie wszelkich dostępnych

informacji, a podczas procesu przeszukiwania informacji, uwzględnia skojarzenia powiązane

z afektem.

Strategia konstruktywnego przetwarzania , polega na bardziej rzeczowym, gruntownym

przeszukiwaniu indywidualnych zasobów w zakresie konkretnej informacji. Wówczas afekt

może stanowić bodziec torujący, który uruchomi przeszukiwanie w tym kierunku, w którym afekt ma zabarwienie (pozytywne lub negatywne).

9. Jaka jest rola kultury i czynników społecznych w modelowaniu zachowań

informacyjnych?

Kultura modyfikuje ekspresje, sposób wyrażania emocji.

• kultura i trendy, które dominują w danym społeczeństwie narzucają pewne sposoby

zachowania

• Nie modyfikują tendencji do wyrażania emocji, a raczej możliwość oraz adekwatność

sposobu przejawiania się emocji.

Rola społeczności

• na doświadczane emocje mają wpływ interpretacja i wyjaśnienia, które są podawane

przy pojawianiu się pewnych form zachowania

• Połączenie nauki z emocjami daje lepsze efekty końcowe (komponent emocjonalny)

Kulturowa wspólnota emocji podstawowych (Klineberg)

kulturowe zróżnicowanie w emocjach odnosi się do:

- źródła emocji, czyli wywołujących je bodźców o charakterze wtórnym i poznawczym

- kulturowe różnice w standardach regulacyjnych

- kulturowe różnice najbardziej widoczne są w ekspresji emocji

Ekspresja emocji a różnice kulturowe:

- podział na emocje o funkcjach społecznych (różnice są szczególnie widoczne) i emocje o funkcjach egocentrycznych (rola wewnętrznego „ja”, duszy; różnice kulturowe są mniejsze)

10. Co to są normatywne zachowania informacyjne?

Są umysłową reprezentacją zdarzeń, działań lub ich ciągów

• decydują o selektywności uwagi, o sposobie interpretacji nadchodzących informacji o

zapamiętywaniu informacji oraz przywoływaniu danych z pamięci.

• nie odzwierciedlają ani „całych ludzi” ani „całych zdarzeń” lecz jedynie pewne

rodzaje ich zmienności i powiązań pomiędzy oderwanymi cechami, np. „inteligentny”

- w okularach; „ciepły” - otyły; etc. • Schematy osób= to reprezentacje ludzi - konkretnych osób, postaci, ich rodzajów i

kategorii. Najważniejszymi kategorialnymi schematami osób są STEREOTYPY i

ROLE SPOŁECZNE

Stereotyp = to uogólniona reprezentacja grupy osób wyodrębnionej ze względu na

jakąś łatwo zauważalną cechę określająca społeczną tożsamość członków danej grupy

Schemat roli społecznej = jest zbiorem oczekiwań co do zachowań odpowiednich

czy typowych dla osoby zajmującej jakąś pozycję społeczną

Normatywne zachowania określonej grupy należącej do „małego świata”, zasadzone są na czterech głównych komponentach, takich jak normy społeczne odnoszące się do świata

rzeczywistego, światopogląd określający wspólne poglądy i postrzeganie zjawisk typy

społeczne klasyfikujące członków i zachowania informacyjne, jak i podobny status

społeczno-ekonomiczny

11. Co to jest dobrostan emocjonalny i jak może wpłynąć na zachowania

informacyjne?

W kontekście społecznych i normatywnych zachowań informacyjnych istnieje subjective

well-being – subiektywny dobrostan (analiza odczuwania szczęścia, zadowolenia, morale) – w jaki sposób każda jednostka ocenia własne życie

• ważne są różnorodne oceny poznawcze i afektywne

• powiązanie tych dwóch ocen – czy istnieje wyższy konstrukt niż dobrostan

emocjonalny (subjective well being)?

• większość relacjonuje pozytywne reakcje emocjonalne – ale czy rzeczywiście tylko te

pamiętamy? czy raczej chcemy się tymi dzielić?

12. Jak otoczenie społeczne (kontekst społeczny) wpływa na zachowania

informacyjne?

Wpływ otoczenia społecznego na dekodowanie okazywania emocji – przypisywanie

stanów wewnętrznych = normy kulturowe, płciowe normy emocjonalne, wpływają

tendencyjnie na rozpoznawanie specyficznych emocji w określonych kontekstach lub przez

uczestników danych grup;

• ekspresja dostarcza informacji na temat intencji łączących się z zachowaniem

nadawcy

• wspólne przekonania dotyczące istoty wydarzeń wzbudzających emocje mogą

skierować uwagę na określone elementy sytuacji społecznej

• przynależność do grupy może oddziaływać na rezultat procesów oceny

• wspólne reguły okazywania modyfikują ekspresje pewnych emocji oraz sposób

ekspresji emocji

• wpływ na przypisywanie nadawcy stanów wewnętrznych (płacz kobiet ze złości nie

jest właściwie rozumiany, łączy się go ze smutkiem – wpływ tendencyjny norm)

13. Opisz model małych światów Elfridy Chatman.

14. Jakie mogą być najczęściej podejmowane procesy informacyjne w małych

światach?

• Teoria odnosi się często do lokalnych i małych społeczności, w których działania są

rutynowe i dość przewidywalne. Codzienne poszukiwanie informacji i dzielenie się informacją jest oparte na ogólnie uznanych normach oraz przekonaniach wszystkich

członków określonej zbiorowości, grupy

• uczestników małych światów absorbuje użyteczna w ich pojmowaniu informacja, zaś

procesy informacyjne, których się podejmują, mają cechy aktywności rutynowych.

• jako środowiska społeczne znajdują się w danej przestrzeni geograficznej, w

określonym kontekście, w których ludzie funkcjonują w życiu codziennym, pracują

oraz łączą się poprzez wspólne zainteresowania, oczekiwania i zachowania

informacyjne (ujednolicone)

• normatywne zachowania określonej grupy należącej do „małego świata”, zasadzone

są na czterech głównych komponentach, takich jak normy społeczne odnoszące się do

świata rzeczywistego, światopogląd określający wspólne poglądy i postrzeganie

zjawisk oraz typy społeczne klasyfikujące członków i zachowania informacyjne, jak i

podobny status społeczno-ekonomiczny

15. Co to są normy społeczne i jak wpływają na zachowania informacyjne?

Normy społeczne odnoszą się do tych uzgodnionych obserwowalnych zachowań, które

są powszechne i akceptowane na całym świecie. Te normy mogą regulować zachowania,

takie jak styl ubioru lub odpowiednie tryby interakcji. Mogą one obejmować bardzo

sformalizowane, jawne standardy (w tym normy prawa, dopuszczalne zasady używania,

itp.), mogą określać też niestandardowe wzorce zachowań

16. Przedstaw na jakich teoriach i komponentach oparto teorię środowisk

informacyjnych Karen Fisher. 17. Jakie są najbardziej charakterystyczne determinanty dla modelu środowisk

informacyjnych (information grounds)?

Information grounds są oparte na konstatacjach:

• Środowiska informacyjne mogą pojawić się gdziekolwiek, w każdej czasowej

społeczności, zasadzone na obecności różnych osób.

• Ludzie gromadzą się w środowiskach informacyjnych w instrumentalnym celu, który

w trakcie interakcji staje się środkiem sprzyjającym podejmowaniu się procesów

informacyjnych.

• W środowiskach informacyjnych uczestniczą przedstawiciele różnych rodzajów grup

społecznych, od których oczekuje się różnych ról w przepływie informacji.

• Fundamentalną aktywnością w środowiskach informacyjnych są społeczne interakcje,

przez co transfer informacji jest produktem ubocznym.

• przedstawiciele środowisk informacyjnych angażują się w formalne i nieformalne

procesy dzielenia się informacją, przez co transfer informacji odbywa się w wielu

kierunkach.

• uczestnicy środowisk informacyjnych wykorzystują pozyskaną informację w

niekonwencjonalny sposób, czerpiąc korzyści w wymiarze fizycznym, afektywnym,

kognitywnym oraz społecznym.

• środowiska informacyjne charakteryzuje istnienie mniejszych podkontekstów (sub-

context), perspektyw kreowanych przez indywidualnych uczestników, ich optykę, subiektywne rozumienie rzeczywistości, zjawisk i obiektów; tworzą także zmienne

fizyczne, jak lokalizacja, architektura wnętrza, obiekty fizyczne; to jest szerokie tło

do badań nad modelem zachowań informacyjnych (Fisher, Naumer, 2006, s. 98-99)

Teoria IG bazuje na innych koncepcjach:

1. Społeczna rzeczywistość kreowana jest poprzez dialog, sieci konwersacji, zaś człowiek nadaje sens i wyjaśnia otaczający świat poprzez wspólnotowe porozumienie - podobne

podejście zasugerowała również Brenda Dervin;

2. koncepcji Marka Granovettera siły słabych więzi (strenght of weak ties), która opiera

się na supozycji, że słabe więzi pomiędzy ludźmi (gdzie silne charakteryzują rodzinę i

przyjaciół), są najwartościowsze w procesie poszukiwania, pozyskiwania i przepływu

informacji. Są one warunkiem integracji społecznej różnych grup użytkowników,

przyczyniają się także do tworzenia rozbudowanych sieci społecznych. Sieci powiązań

umożliwiają podjęcie się interakcji i wymianę informacji z osobami o podobnych

przekonaniach;

3. Small worlds – małe światy

4. koncepcji trzeciego miejsca Raya Oldenburga, która określa przestrzeń jako neutralne

miejsce , dostępne dla wszystkich użytkowników, które wywołuje afektywne, pozytywne

bodźce emocjonalne, przyczyniając się tym samym do integrowania się jednostki z grupą,

otoczeniem oraz do wzmacniania wzajemnych relacji

18. Przedstaw co jest najistotniejsze w zachowaniach informacyjnych według Natalyi

Godbold?

Za preludium dociekań uznała kognitywne stany zachodzące w umyśle użytkownika, a

zwłaszcza relacje struktur wiedzy do informacji oraz modyfikacje wiedzy związane ze

zdobywaniem nowej informacji.

• Determinantem koniecznym do podjęcia się różnorodnych zachowań informacyjnych

jest uświadomienie niedoboru wiedzy. Zdarza się jednak, że taka luka niekoniecznie

staje się bodźcem do podjęcia się procesów informacyjnych, bo postrzegana jest

przez użytkownika jako ryzykowna lub nieistotna.

• W modelu sklasyfikowano różne rodzaje zachowań informacyjnych odnoszących się

do strategii Sense-Making i skumulowano je w następujących trzech podstawowych

kategoriach procesów informacyjnych:

1. konstruowanie mostu (bridge), czyli zbieranie i tworzenie

informacji, 2. minimalizowanie niedoboru wiedzy poprzez rozpowszechnianie

lub zaprzeczanie informacji,

3. ignorowanie niedoboru wiedzy, oznaczające unikanie

informacji, zaprzeczanie lub jej wyłącznie zapamiętywanie.

• uwypuklono cykliczny i nieliniowy charakter zachowań informacyjnych, które zostały

zwizualizowane w formie okręgu (information behaviour wheel).

• Koło zachowań informacyjnych obejmuje trzy wymienione kategorie interakcji

użytkownika z informacją. Ignorowanie niedoboru wiedzy określono w schemacie

jako nieprzekraczanie luki (ang. not cross the gap), zaś unikanie informacji oraz

tworzenie mentalnych spostrzeżeń traktowane jest jako brak dążenia do zbierania

informacji.

• Niedobór, albo luka pojmowana jest w wieloaspektowy sposób i łączy podejście

zarówno Dervin, jak i Wilsona.

• Na braki wiedzy użytkownika mają wpływ różnorodne czynniki takie jak bariery

informacyjne, mechanizmy aktywujące procesy informacyjne, w tym teorie

radzenia sobie ze stresem, ryzyka i nagradzania oraz społecznego uczenia się. Dodatkowo do mechanizmów aktywujących Godbold zaliczyła nie tylko procesy

poszukiwania informacji i monitorowania informacji, ale także przypadkowego

odkrywania nowej informacji (chance discovery)

19. Jak braki wiedzy (luka) może wpłynąć na najczęściej podejmowane zachowania

informacyjne według Godbold?

Jeśli jest duża – wówczas podejmowanie działań informacyjnych wiąże się z ryzykiem, jak

sugerują Chatman ( 2000 ) i Wilson ( 1997 ): • ryzyko emocjonalne (strach przed złymi wieściami, strach przed porażką, lęk przed

zwiększoną niepewnością);

• ryzyko fizyczne (na przykład, gdy dana osoba znajduje się w sytuacji przemocy

domowej) oraz

• ryzyko polityczne / społeczne (zagrażające twojemu statusowi lub akceptowalności w

twojej społeczności).

Inne sytuacje, w których luka wydaje się duża, to sytuacja, w której osoba czuje, że nie ma

czasu lub nie wie, jak postępować. Wtedy człowiek nie jest w stanie zobaczyć, jak można

wyszukiwać użytecznie, nie rozumie problemu wystarczająco lub może nie być w stanie

wyobrazić sobie możliwości rozwiązania – wtedy pojawia się niejako forma fatalizmu

opisana już przez Chatman

Jeśli luka jest mała – wówczas użytkownicy:

• wiedzą, że istnieje luka, ale czują, że mogą sobie z tym poradzić, na przykład w

kontekście teorii stresu / radzenia sobie ( Wilson, 1997, s. 41); lub

• ludzie mówią, że istnieje luka, ale mogą sami usprawiedliwić swoje zachowanie

informacyjne twierdząc, że nie ma luki; lub

• nikt w ich społeczności nie zauważył luki.

Aby wypełnić lukę, ludzie mogą szukać informacji . To pozwala im zmieniać swoją

wewnętrzną rzeczywistość, aż będzie bardziej pasować do tego, co nazywamy

"rzeczywistością zewnętrzną„, dopóki nie będzie lepiej dopasowana do ich poglądów… To

jest u Dervin!

Istnieją trzy strategie radzenia sobie z lukami

• zbudować most – można wtedy:

■ szukać informacji

■ tworzyć informacje

• zmniejszyć lukę – można:

■ rozpowszechniać lub zatajać informacje

■ niszczyć informacje

• zignorowanie luki (wybór innej ścieżki)

■ unikać lub nie wierzyć w informacje

■ Zapisywać w umyśle informację, zapamiętywać, take mental note,

robić „zapiskę mentalną”

Model Godbold

• Struktura wiedzy osoby (K, knowledge) zostaje zmieniona na nową

zmodyfikowaną strukturę K ', przechodząc przez koło zachowań informacyjnych (I,

information). Ponieważ K 'jest w rzeczywistości odmianą K, ten rozwój, postęp jest

lepiej wyobrażany jako spirala.

• Koło zachowania informacji wyraża sytuację, kiedy dana osoba może przejść

dowolną sekwencję trybów zachowania informacji, dowolną liczbę razy. Bez

względu na to, jaką ścieżkę podąża dana osoba w odpowiedzi na lukę, nawet jeśli

tylko ją zauważa lub unika, zmieni ją na podstawie własnego doświadczenia. W

szczególności pamięć o tym, jak zareagował na lukę oraz wynik sytuacji, pozostaje dla jednostki jako podstawa możliwego nowego wzorca zachowania.

• trzy strategie poruszania się w luki (budowanie mostu, zamykanie luki, wybór innej

ścieżki), gdzie w ramach każdej pojawia się sugerowane zachowanie informacyjne.

Nie ma powodu, dla którego dana osoba musi pozostać w ramach jednej strategii.

Należy ponownie zauważyć, że przedstawione sposoby zachowań informacyjnych

raczej nie będą wyczerpującą listą

20. Na jakich teoretycznych podstawach oparto model ewolucyjnych zachowań

informacyjnych?

Ewolucyjny model zachowań informacyjnych Spink&Curriera EVOLUTIONARY

INFORMATION BEHAVIOUR

• łączy w sobie zrozumienie zachowań informacyjnych w odniesieniu do historii świata,

rozwoju cywilizacji oraz różnorodnych procesów informacyjnych, które

podejmowane były przez użytkowników na przełomie wieków.

• poprzez połączenie wybranych elementów z modeli Chatman, Savolainena i Dervin

oraz wyszczególnienie takich elementów, jak a) podejście do życia i sposób

utrzymania porządku rzeczy przez użytkownika oraz b) niwelowanie niedoborów

wiedzy, zwracają szczególną uwagę na różne etapy zachowań informacyjnych

człowieka.

• obszary te łączą się z wyszukiwaniem informacji w systemach informacyjno-

wyszukiwawczych, zachowaniami informacyjnymi w życiu codziennym oraz

zachowaniami informacyjnymi w środowisku zawodowym, jaki i procesami

wykorzystywania informacji.

• wyuczone w toku ewolucji zachowania informacyjne, jak i doświadczenie całej

ludzkości oraz indywidualne elementy afektywne (zespół emocji, motywacji i

nastrojów) mają istotny wpływ na procesy informacyjne w ciągu całego życia człowieka, realizowane zawsze w danym kontekście.

• zachowania informacyjne odbywają się w określonym środowisku informacyjnym, a

następnie w mikrośrodowiskach (np. w rodzinie, w szkole, w pracy) i małych światach

(np. w grupach hobbistów, w specyficznych grupach społecznych), w których

funkcjonuje użytkownik.

• bardzo istotnym czynnikiem łączącym przeszłość, rzeczywistość i otoczenie

użytkownika są różne kanały informacyjne poprzez które jednostka podejmuje się

procesów informacyjnych

Zachowania informacyjne – CISEK

1. Podaj współczesną definicję zachowań informacyjnych.

ZACHOWANIA INFORMACYJNE (ang. information behavior/behaviour lub human

information behavior/behaviour) – termin o dwu podstawowych znaczeniach. Po pierwsze,

odnosi się do kierunku dociekań we współczesnej informatologii, obejmującego szeroko

rozumiane badania *użytkowników informacji i mającego na celu, najogólniej mówiąc,

zrozumienie relacji człowieka i *informacji. Obecnie jest to spójny obszar badań

empirycznych o szybko rozwijającej się bazie teoretycznej. Po drugie, oznacza wszelkie

zachowania ludzi (jednostek) przejawiane w obliczu kanałów i *źródeł informacji, w

szczególności te, które związane są z poszukiwaniem informacji, jej indywidualnym

przetwarzaniem i zarządzaniem oraz wykorzystaniem w różnych kontekstach. Z.I. obejmują

zarówno świadome pozyskiwanie informacji, jak i niezamierzone albo pasywne zachowania

(np. „zerknięcie” lub przypadkowe „natknięcie się” na informację) oraz celowe działania

niezwiązane z poszukiwaniem, takie jak aktywne unikanie informacji. Można także uważać,

iż Z.I. cechują nie tylko indywidualnych użytkowników, ale również grupy ludzi, firmy,

organizacje bądź warstwy społeczne

Zachowania informacyjne = „wszelkie aktywności, działania i reakcje ludzi związane ze

źródłami i kanałami informacji, obejmujące m.in. to jak jednostki postrzegają, potrzebują,

poszukują, zarządzają, przekazują i wykorzystują informację w różnych kontekstach życiowych. Do zachowań informacyjnych zalicza się zarówno – najczęściej bodaj

dyskutowane – świadome poszukiwanie informacji, jak i niezamierzone zachowania, np.

przypadkowe natknięcie się na informację, oraz celowe zachowania niezwiązane z

poszukiwaniem, np. aktywne unikanie informacji”

Zachowania informacyjne = wszystkie zachowania ludzi związane ze źródłami i kanałami

informacji, w tym aktywne i celowe poszukiwanie informacji, jej pasywny odbiór, a także

wykorzystanie informacji

2. Podaj współczesną definicję użytkownika informacji. Użytkownik informacji - każdy człowiek funkcjonujący w społecznym świecie informacji

lub przejawiający dowolne zachowania informacyjne

3. Wymień 4 sposoby pozyskiwania informacji.

1. Aktywne i celowe, świadome i ukierunkowane poszukiwanie informacji,

2. Przeglądanie, browsing albo scanning

3. Wyszukiwanie informacji w konkretnych zasobach i źródłach, zwłaszcza w Internecie

i innych elektronicznych SIW, information retrieval albo information searching*

4. Rutynowe zbieranie, monitoring, routine information gathering (Godbold 2006)

5. Pasywny odbiór informacji, passive acquisition of information

6. Przypadkowe pozyskanie,

4. Wymień 4 różne zachowania informacyjne.

• Poszukiwanie informacji

• Pozyskiwanie informacji

• Dzielenie się informacją

• Gromadzenie informacji

5. Czym różni się poszukiwanie informacji (information seeking) od jej wyszukiwania

(information searching, information retrieval)?

Poszukiwanie informacji – pojęcie szersze, w ramach jednego poszukiwania może odbyć się

wiele wyszukiwań.

Poprzez POSZUKIWANIE INFORMACJI rozumiane jest zaspokojenie potrzeby

informacyjnej, dzięki znalezionej informacji zostanie podjęta decyzja, rozwiązany problem

czy zrozumienie czegoś. Celem WYSZUKIWANIA jest spowodowanie, aby dany system

informacyjny (baza danych, portal, serwis itd.) wydał nam ze swoich zasobów wszystko

(kompletność) i tylko to (relewantność), co odpowiada naszemu pytaniu. POSZUKIWANIE informacji wiąże się z kompetencjami miękkimi (formułowanie strategii wyszukiwawczej,

ocena i selekcja informacji itp.), WYSZUKIWANIE – z twardymi (np. formułowanie

wyrażeń wyszukiwawczych za pomocą operatorów boolowskich)

7. Na czym polega przypadkowe pozyskanie informacji?

Pozyskanie informacji w efekcie działań, których bezpośrednim celem nie było

zdobywanie żadnych konkretnych informacji.

Pozyskanie informacji w wyniku jej świadomego poszukiwania, ale przy nieprecyzyjnym zdefiniowaniu cech poszukiwanej informacji lub braku stosownych umiejętności Pozyskanie informacji w wyniku działania, którego celem było świadome i celowe poszukiwanie innych informacji

8. Opisz model Wilsona z 1981 roku (elementy, konteksty, podejście).

Schemat pokazuje, że poszukiwanie informacji powstaje w wyniku potrzeby. Użytkownik

szuka informacji, opinii, porad.

9. Opisz model Wilsona z 1996 roku (elementy, konteksty, podejście).

10. Co głosi principle of least effort?

Zasada minimalizacji wysiłku co zostało potwierdzone w licznych badaniach

empirycznych. Użytkownicy preferują schematy postępowania oraz źródła już sobie znane,

wypróbowane, łatwo dostępne i przyjazne w użyciu, nawet jeżeli są gorszej jakości.

11. Czym jest stopping behavior?

Moment uznania przez użytkownika, że uzyskana informacja jest już wystarczająca oraz dostatecznie relewantna/pertynentna (ang. good enough, satisficing, także – stopping

behavior). Prosta odpowiedź, że w momencie całkowitego zaspokojenia potrzeby

informacyjnej albo zdobycia kompletnej, adekwatnej informacji jest – z reguły – fałszywa

(być może oprócz wyszukiwań dotyczących konkretnych danych, np. liczbowych)

12. Wymień 3 główne sposoby rozumienia potrzeby informacyjnej w nauce o informacji.

Potrzeba informacyjna = to, co jest komuś potrzebne = niezbędna, pomocna, potrzebna,

przydatna informacja (dokumenty, wiedza)

Potrzeba informacyjna = „obiektywnie istniejący warunek realizacji celu” (Próchnicka,

2004, s. 24), czyli zasób, zbiór dokumentów, informacji, wiedzy przydatnych (niezbędnych)

do rozwiązania jakiegoś problemu, niezależnie, czy użytkownik zdaje sobie z tego sprawę czy

nie, czy uświadamia sobie – i w jakim stopniu – swoją potrzebę, czy też nie.

Potrzeba informacyjna = zasób wiedzy relewantny do wykonania pewnego zadania z

punktu widzenia stanu wiedzy w jakiejś dziedzinie i/lub z punktu widzenia pewnej grupy

społecznej (analiza domen, Birger Hjorland)

13. Wymień 3 warianty rozumienia potrzeby informacyjnej jako stanu umysłu

indywidualnego użytkownika.

• luka (gap) wg koncepcji Sense-Making Bendy Dervin

• potrzeby bardziej podstawowe – fizjologiczne, emocjonalne, poznawcze wywołują

potrzeby informacyjne (Wilson, 1981)

• sytuacja problemowa, czyli „dysonans między aktualnym a antycypowanym stanem

wiedzy użytkownika” (Próchnicka 2004, s. 30-31)

14. Opisz koncepcję Davida Ellisa. Jakiego zachowania informacyjnego i jakich

użytkowników dotyczy? Jakie etapy obejmuje?

Model stworzony przez D. Ellisa zainspirowany był badaniami przeprowadzanymi

wśród różnych grup naukowców, zarówno przedstawicieli nauk ścisłych jak i społecznych

oraz inżynierów wyszukujących informacje niezbędne do realizacji celów zawodowych

1. Rozpoczynanie (ang. starting) - czynności podejmowane w początkowej fazie

wyszukiwania informacji, m.in.: rozmowy ze znajomymi mogącymi posiadać poszukiwane

informacje; zapoznawanie się z przeglądami literatury, indeksami; ustalanie publikacji

kluczowych dla danych zagadnień, które mogą służyć jako punkt wyjścia dalszych

poszukiwań.

2. Śledzenie cytowań (ang. chaining) - zapoznawanie się z przypisami i

bibliografiami znanych publikacji oraz śledzenie pozycji cytujących te źródła za pomocą

indeksów cytowań.

3. Przeglądanie (ang. browsing) - pobieżne przeglądanie literatury wchodzącej w

zakres zainteresowań, czytanie spisów treści, abstraktów; Ellis nazwał to częściowo

uporządkowanym wyszukiwaniem (ang. semi-directed/semi-structured searching).

4. Selekcjonowanie (ang. differentiating) - podstawą selekcji zebranych materiałów

stają się elementy wcześniej znane jednostce (np. znajomość nazwisk autorów, ranga

czasopism, typ dokumentów itp.).

5. Monitorowanie (ang. monitoring) - bieżące śledzenie kluczowych dla danych

zagadnień źródeł w celu aktualizowania swojej wiedzy w zakresie rozwoju badań w danej

dziedzinie,

6. Ekstrahowanie (ang. extracting) - systematyczne wyszukiwanie w konkretnych

źródłach (np. odnalezionych artykułach) relewantnych informacji, danych.

15. Wymień typy barier informacyjnych (wraz z wybranymi przykładami) według

Świgoń albo Savolainena (do wyboru).

Przykład typologii barier informacyjnych (Świgoń, 2016, s. 460-462)

1. Bariery związane z czynnikami indywidualnymi

• Bariera nieświadomości – nieuświadomiona potrzeba informacyjna, może być

spowodowana naturalną dla człowieka skłonnością do poszukiwania tylko takiej

informacji, z której istnienia zdaje sobie sprawę

• Terminologiczna – trudności w czytaniu tekstów specjalistycznych; należy podkreslic,

że taka bariera może występować w komunikacji pomiędzy specjalistami roznych

dziedzin nauki • Języków obcych • Niewystarczającego przygotowania do wyszukania informacji – nieznajomość zodel

informacji i wiedzy np. deep web

• Braku motywacji

• Obawy i oporu przed korzystaniem z nowoczesnych technologii

2. Bariery interpersonalne

• Opory psychiczne użytkowników przed zadawanie pytan specjalistom z danej

dzieciny

• Brak pomocy ze strony osób będących bezpośrednim lub pośrednim źródłem

informacji

3. Bariery środowiskowe

• Prawne

• Finansowe

• Geogradiczne

• Polityczne

• Kulturowe

• Organizacyjne

4. Bariery związane ze źródłami informacji

• Nadmiar i niedobór wiedzy

• Niska jakość informacji i wiedzy

• Dominacja jeztka anfielskiego

• Opóźnienia wydawnicze publikacji

• Trudność w dostępie do materiałów niepublikowanych, takich jak magisterki

• Informacje nierelewantne

• Niedoskonale narzędzia wyszukiwawcze

• Bariery związane z działalnością bibliotek itd.

16. Wymień 6 technik badawczych służących gromadzeniu danych empirycznych w badaniach zachowań informacyjnych.

• ankieta,

• dokumenty (piśmiennicze, multimedialne, wizualne), już istniejące lub powstałe na

prośbę badacza, oficjalne i nie (blogi, dzienniki, eseje, listy, ogłoszenia, pamiętniki,

regulaminy, serwisy WWW, wideo-pamiętniki, wpisy na forach i portalach

społecznościowych, zarządzenia itp.),

• dyskusja grupowa, zogniskowany wywiad grupowy (fokus),

• eksperyment,

• obserwacja w wielu wariantach (auto-obserwacja, etnograficzna,

naturalistyczna, shadowing, uczestnicząca i nieuczestnicząca),

• test, np. kompetencji informacyjnych,

• wywiad indywidualny (częściowo ustrukturyzowany, jakościowy, pogłębiony,

narracyjny, Sense-Makingi in.),

17. Na czym polega transkrypcja? Na co trzeba zwrócić uwagę

Zachowania informacyjne – RAK

IL - information literacy; umiejętności informacyjne Model IL

• Big6 Skills - (M.B. Eisenberg i R.E. Berkowitz, 1990)

Model Big6 Skills jest programem nauczania information literacy, modelem

rozwiązywania problemów informacyjnych oraz zestawem umiejętności niezbędnych do

sprawnego i skutecznego wypełniania potrzeb informacyjnych. Model może być stosowany

w szkole/uczelni, w życiu prywatnym i w pracy - we wszystkich dziedzinach i na

wszystkich etapach edukacji. Big6 obejmuje sześć etapów i każdy z nich dzieli się na

kolejne dwa:

1. Zdefiniowanie zadania: 1.1. Określenie problemu informacyjnego. 1.2. Określenie potrzeb informacyjnych w celu wypełnienia zadania/rozwiązania problemu,

2. Strategie wyszukiwania informacji: 2.1. Rozważenie wszystkich możliwych źródeł informacji. 2.2. Wybór najwłaściwszego źródła,

3. Lokalizacja i dostęp: 3.1. Lokalizacja źródła. 3.2. Wyszukanie informacji ze źródeł, 4. Wykorzystanie informacji: 4.1. Praca ze źródłem (czytanie, słuchanie, oglądanie,

dotykanie). 4.2. Uzyskanie odpowiednich informacji, 5. Synteza: 5.1. Uporządkowanie informacji z różnych źródeł. 5.2. Prezentowanie

informacji, 6. Ocena: 6.1. Ocena całego procesu (sprawność). 6.2. Ocena nowo wytworzonej

informacji (skuteczność). • Seven Faces of Information Literacy (Ch. Bruce, 1997),

• Information Literacy Standards for Student Learning (AASL i AECT, 1998),

• Seven Pillars of Information Literacy (SCONUL, 1999),

• Information Literacy Competency Standards for Higher Education (ACRL, 2000),

• Australian and New Zealand Information Literacy Framework, II wyd. (ANZIL i

CAUL, 2004).

Koncepcja B. Dervin

KONCEPCJA R. Savolainena

ELIS- pozyskiwanie informacji w życiu codziennym, Model Savolainena służy do opisu

pozyskiwania informacji w życiu codziennym w kontekście podejścia do życia.

Jest zorientowane na badaniu ludzi którzy przejawiają zachowania informacyjne w

życiu codziennym. Dotyczące spraw takich jak zdrowie, remonty, gotowanie, różnorakich

zainteresowań, obywatelskich praw i obowiązków, nie związane z życiem zawodowym.

Pomijając zachowania, które na początku były głównie brane pod uwagę, czyli korzystanie z

bibliotek i tego typu źródeł informacji.

Optymistyczno-poznawcze podejście do życia opiera się na pozytywnym podejściu do

problemów z wiarą, że wszystkie można rozwiązać poprzez analizowanie i dostosowanie

narzędzi. Problemy są rozumiane jako konieczne i systematyczne poszukiwanie informacji z

różnych źródeł, kanałów.

Pesymistyczno-poznawcze Cel rozwiązania problemu jest mniej ambitny niż w przypadku

podejścia optymistyczno-poznawczego. Istnieje możliwość, kiedy problem nie zostanie

rozwiązany. Jednak jednostka może być równie systematyczna w poszukiwaniu informacji i narzędzi do rozwiązywania problemów.

Pesymistyczno-afektywne Podejście można nazwać „wyuczoną bezradnością”. Według

niego należy unikać wysiłku, który mógłby poprawić sytuację. Cechy charakterystyczne tego

podejścia to życie z dnia na dzień oraz poszukiwanie natychmiastowych przyjemności.

Systematyczne wyszukiwanie informacji nie ma istotnej roli, ponieważ emocje i

krótkowzroczność dominują przy rozwiązywaniu problemów.

Zachowawczo-afektywne podejście do życia W rozwiązywaniu problemów dominują

czynniki emocjonalne. Przejawią się to tym, że jednostka może uniknąć sytuacje obarczone

ryzykiem niepowodzenia, albo przeciwnie – popada w myślenie życzeniowe i abstrakcyjne,

zamiast realistycznego. To podejście jest problematyczne ze względu na trudność określenia

optymizmu lub pesymizmu jednostki. Stopnie mogą być różne, zależnie od sytuacji. Jednak

optymistyczny nastrój jest dominujący, ponieważ jednostka ma pozytywną koncepcję swoich

zdolności poznawczych, pomimo pewnych niepowodzeń w podobnych sytuacjach

problemowych.

Porządek rzeczy to wybory podejmowane w życiu codziennym. Rzeczami są działania

podejmowane w życiu codziennym, dotyczące nie tylko kwestii obowiązkowych ale również

hobby, opieka domowa itd. Porządek określa preferencje odnośnie rzeczy, określane

obiektywnie i subiektywnie, na przykład może być to długość dnia pracy.

Wedug Savolainena porządek rzeczy to sposób życia.

ELIS tak samo jak sense-making B. Dervin oraz koncepcja M. Próchnickiej skupiają

się na zachowaniach informacyjnych w życiu codziennym jednostki. Badane osoby wywodzą

się z najróżniejszych środowisk, które ma wpływ na zachowania jakie jednostka powiela.

Każda z koncepcji zakłada, że człowiek aby pokonać problem, u Dervin – lukę, musi

pozyskać informacje, które pozwolą na zrobienie porządku w chaosie.

KONCEPCJA M. Próchnickiej

Badanie szerokiej skali zachowan informacyjnych ludzi, aktywnych w

najróżnorodniejszych sferach działalności Pojęcie „wewnętrznego obrazu (modelu) świata

Celem jest określenie stosunku wewntrzenego obrazu swiara do informacji – badanie wpływu

informacji na obraz świata, wpływ obrazu na dobór informacji z otoczenia

5 faz procesu myślenia

F1 – geneza problemu

F2 – analiza cech sytuacji problemowej

F3 – wytwarzanie pomysłów rozwiązania problemu

F4- ocena i wybór pomysłów rozwiązania

F5- urzeczywistnienie (weryfikacja) pomysłu

Intelekt – istotna kategoria psychologiczna pozwalajaca na określenie roznic miedzy ludzmi

w preferowanych cechac informacji odbieranych z otoczenia, kryteriach ich wartościowania

oraz sposobach przetwarzania, czyli metodach myslenia, tworzenia pojec itp.

Typ intelektu- kategoria osob, które uzykuja skrajne wyniki na określonych skalach

pomiarowych. Kategorie te wykazują jakościowe rownice w takich aspektach, jak potrzeby

informacyjne i sposoby ich zapokajania Typ 1 – logik-analityk- empiryk – wyznaczony rpzez kombinacje konkretnego stylu

ujowania danych i obiektywnego sposobu ich wartościowania; konkretne fakty, liczby,

spostrzeżenia i pomiary’ najwyżej oceniane cechy inf: aktualność, kompletność,

użyteczność

Typ 2logik-holista-teoretyk – wyznaczony przez kombinacje globalnego stylu odbioru

informacji i obiektywnego sposobu wartościowania; modele, aksjomaty, teorie formalne,

twierdzenia i metody logistyczne; najwyżej oceniane cechy informacji: precyzja, logiczna

spójność i niesprzeczność

Typ 3 – doznanowiec-analityk-praktyk – wyznaczony przez kombinacje stylu odbiory

informacji i subiektywnego sposobu jej wartościowania; konkretne szczegółowe fakty oraz

analityczne sytuacyjne doznania; najwyżej oceniane cechy informacji: aktyalnośc,

operatywność i użyteczność

Typ 4 – doznanowiec-holista-mistyk – wyznaczony przez kombinacje globalnego stylu

odbioru informacji i emocjonalno-osobistego jej wartościowania; prognozy, informacje

perspektywistyczne oraz wizje; najwyżej oceniane cechy informacji: różnorodność w sensie

doznaniowym i merytorycznym, oryginalność, unikatowość

Brak komentarzy
To jest jedynie podgląd.
3 wyświetlane ||| 3 wyświetlanych na 22 str.
Pobierz dokument