Ekonomija Mađarske - karakteristike, Završni rad' predlog Ekonomija. Univerzitet Crne Gore
marko-cosovic
marko-cosovic

Ekonomija Mađarske - karakteristike, Završni rad' predlog Ekonomija. Univerzitet Crne Gore

DOCX (90 KB)
9 str.
16broj poseta
Opis
Karakteristike ekonomije Mađarske
20 poeni
poeni preuzimanja potrebni da se preuzme
ovaj dokument
preuzmi dokument
pregled3 str. / 9
ovo je samo pregled
3 prikazano na 9 str.
preuzmi dokument
ovo je samo pregled
3 prikazano na 9 str.
preuzmi dokument
ovo je samo pregled
3 prikazano na 9 str.
preuzmi dokument
ovo je samo pregled
3 prikazano na 9 str.
preuzmi dokument

Ekonomija Mađarske

Mađarska je mješovita ekonomija visokog dohotka sa veoma visokim indeksom ljudskog razvoja i kvalifikovanom radnom snagom, sa 13. najnižom nejednakošću prihoda u svijetu. Štaviše, to je 14. najsloženija ekonomija prema indeksu ekonomske složenosti. Mađarska ekonomija je 57. najveća ekonomija u svijetu (od 188 zemalja koje mjeri MMF) sa godišnjom proizvodnjom od 265.037 milijardi dolara1, a 49. na svjetskom nivou u pogledu BDP per capita mereno paritetom kupovne moći. Mađarska je izvozno orijentisana tržišna privreda sa velikim naglaskom na spoljnu trgovinu; tako da je zemlja 35. najveća izvozna ekonomija na svetu. Zemlja je imala više od 100 milijardi dolara izvoza u 2015. godini, sa visokim trgovinskim suficitom od 9.003 milijardi dolara, od čega je 79% otišlo u EU, a 21% je bilo vanvredne trgovine. Na strani potrošnje, potrošnja domaćinstva je glavna komponenta BDP-a i čini 50% ukupnog kapitala, a zatim bruto fiksni kapital sa 22%, a državna potrošnja sa 20%.2

Mađarska se posmatra kao konvergentna ekonomija koja se približava redovima razvijenih zemalja uopšte. Mađarska je članica Svetske trgovinske organizacije (WTO), Međunarodnog monetarnog fonda (MMF), Svjetske banke i Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj (OECD). Trenutno je pridruženi član Evropske unije i pripremaly se za punopravno članstvo od 1997. godine.

Mađarska ima vrlo obilne, mada ne i posebno raznovrsne resurse koji omogućuju izgradnju snažne privrede. Tu su velike obradive površine, zatim prostrani pašnjaci, vode pogodne za navodnjavanje i plovidbu, rudno bogatstvo i dr. Prema tome, prirodni uslovi pružaju odlične mogućnosti za razvoj poljoprivrede, kako ratarstva tako i stočarstva. Najviše se uzgajaju žitarice, a tu je još industrijsko bilje te povrće. Na pobrđima se nalaze voćnjaci i vinogradi. Iako nisu iskorištene sve mogućnosti, poljoprivredna proizvodnja zadovoljava potrebe stanovništva, a značajan višak se izvozi. Ima razvijene industrijske potencijale. Najjači privredni centar je budimpeštanska zona u kojoj je smješten najveći broj industrijskih kapaciteta. Razvijena je proizvodnja poljoprivrednih mašina i druge opreme za poljoprivredu. Prirodni resursi su veoma oskudni. Najveće su zalihe boksita, lignita, željezne rude i zemnog gasa. Za potrebe razvijene industrije moraju se uvoziti značajne količine sirovina i energetskih sredstava. Posebno se može izdvojiti obojena indistrija. Razvijena je industrija aluminija jer posjeduje velike količine boksita, a za njegovu preradu se koristi domaći zemni gas. Tercijarne djelatnosti su nedovoljno razvijene, ali se veliki prihodi ostvaruju u trgovini.

Ekonomski pokazatelji

BDP u Mađarskoj

Bruto domaći proizvod (BDP) po glavi stanovnika u Mađarskoj poslednji put je zabilježen iznosio je 124,34 milijardi američkih dolara u 2016. godini. BDP vrijednost Mađarske predstavlja 0,20 posto svjetske ekonomije. BDP u Mađarskoj u proseku iznosio je 55,39 milijardi dolara od 1968. do 2016. godine, dostigavši najvišu vrijednost od 157,29 milijardi dolara u 2008. i rekordno nisku vrijednost od 4,69 milijardi dolara u 1968.

1http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/01/weodata/weorept.aspx? pr.x=25&pr.y=10&sy=2016&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=944&s= NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= 2 https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2050.html#hu

Grafik 1: Kretanje BDP/PC od 2008. godine do 2016. (https://tradingeconomics.com/hungary/ gdp)

Inflacija u Mađarskoj

Potrošačke cijene u Mađarskoj porasle su za 2 odsto u istom periodu marta 2018. godine, nakon porasta od 1,9 odsto u prethodnom mjesecu I u skladu s očekivanjima tržišta.

Cijene su brže porasle za hrana i bezalkoholna pića (4,1 odsto u odnosu na 3,8 odsto u februaru); alkoholna pića i duvan (7,5% naspram 7,2%); zdravlje (3,4 posto protiv 3,3 posto); obrazovanje (2,3% naspram 2,2%) i ugostiteljstvo i smještaj (4,3% prema 3,9%). Pored toga, troškovi su se oporavili za odjeću i obuću (0,4% naspram -0,1%) i rekreaciju i kulturu (0,1% naspram -0,3%).

U međuvremenu, cijene su porasle sa sporijim tempom za stanovanje i komunalne usluge (1,8% naspram 1,9%) i opremanje (0,5% naspram 0,6%). S druge strane, cijene su pale više za transport (-0,8% naspram -0,7%) i telekomunikacije (-6,6% naspram -6,1%). Na mesečnom nivou, potrošačke cijene su porasle za 0,1 odsto nakon povećanja od 0,2 odsto u februaru. Stopa inflacije u Mađarskoj u prosjeku je iznosila 9,12 posto u periodu od 1992. do 2018. godine, što je u junu 1995. dostiglo najviši nivo od 31 posto i rekordno niže od -1,40 posto u januaru 2015. godine.

Grafik 2: Stopa inflacije u Mađarskoj od 2008. do 2018. (https://tradingeconomics.com/romania/ inflation-cpi)

Nezaposlenost

Stopa nezaposlenosti u Mađarskoj pala je na 3,8 posto na tri mjeseca do februara 2018, sa 4,4 posto u istom periodu prethodne godine. Broj nezaposlenih je opao za 25 hiljada iz prethodne godine na 178 hiljada, dok se broj zaposlenih povećao za 70 hiljada na 4441 hiljadu. Najveća stopa nezaposlenosti u starosnoj grupi od 15 do 24 godine zabilježila je 11 posto, zatim 25-54 godina starosti (3,5 posto) i starosna grupa 65-74 godina (2,4 posto). Stopa nezaposlenosti u Mađarskoj u prosjeku je iznosila 7,55 posto u periodu od 1999. do 2018. godine, što je dostiglo najveći porast od 11,80 posto u martu 2010. i rekordno niže od 3,80 posto u novembru 2017.

Grafik 3: Stopa nezaposlenosti u periodu od 2008. do 2018. Godine

Strane direktne investicije (SDI)

Mađarska održava visok nivo per capita stranih direktnih investicija (SDI) za centralnu i istočnu Evropu. Međutim, kriza u periodu 2009-2010. Godine snažno je uticala na tokove stranih direktnih investicija u Mađarsku, a od tada je obim stranih direktnih stranih investicija bio manji (osim u 2012. godini). U 2016. godini, plasmani su premašili investicije, što je rezultiralo negativnim prilivom od 5,3 milijardi dolara (peti najniži priliv na svetu, UNCTAD). To se posebno odnosi na stagnirajuću konkurentnost zemlje zbog mera koje je vlada preduzela u odnosu na banke, povećanje poreza i dodavanje "posebnih poreza" nametnutih stranim kompanijama. Strane direktne investicije su ponovo pokupile 2017. godine i dostigle 4,5 milijarde evra (prva tri kvartala 2017. godine), međutim zemlje koje su tradicionalno bile među najvećim investitorima u Mađarskoj, poput Francuske, Velike Britanije, Švajcarske i Luksemburga, odvožile su više nego što su investirale Banka Mađarske).

Mađarska je u posljednjih nekoliko godina imala koristi od promjene u smjeru direktnih stranih investicija od tekstilnih i prehrambenih sektora sa niskim vrijednostima do luksuznih vozila, obnovljivih izvora energije, luksuznog turizma i informacionih tehnologija. Međutim, demografski pad zemlje i spor napredak obrazovanja za poboljšanje obrazovnog profila radne snage otežavaju značajne strukturalne transformacije. Mađarska je na 41 mjestu od 190 zemalja na listi Svetske banke Doing Business iz 2017. godine. Među zemljama u vlasništvu su poreski sistem koji je povoljan za investiranje, dobra infrastruktura i njegova geografska lokacija kao most između Istočne i Zapadne Evrope. (https://en.portal.santandertrade.com/establish-overseas/ hungary/foreign-investment)

Infrastruktura

Saobraćaj

Mađarska ima 31 058 km puteva i autoputeva 1118 km. Ukupna dužina autoputeva u poslednjih deset godina udvostručila se sa najviše (106) kilometara izgrađenih 2006. godine. Budimpešta je direktno povezana sa granicama Austrije, Slovačke, Slovenije, Hrvatske, Rumunije i Srbije putem autoputeva.

Zbog svoje lokacije i geografskih karakteristika, nekoliko transportnih koridora prelazi u Mađarsku. Panevropski koridori br. IV, V i X i evropski putevi br. E60, E71, E73, E75 i E77 prolaze kroz Mađarsku. Zahvaljujući svom radijalnom putnom sistemu, svi ovi putevi dodiruju Budimpeštu.

U Mađarskoj ima pet međunarodnih, četiri domaća, četiri vojna i nekoliko nejavnih aerodroma. Najveći aerodrom je Međunarodni aerodrom Budimpešta Ferihegy (BUD) koji se nalazi na jugoistočnoj granici Budimpešte. U 2008. godini, aerodrom je imao 3.866.452 dolazaka i 3.970.951 putnih putnika.3

U 2006. godini, mađarski železnički sistem bio je dugačak 7685 km, a 2791 km elektrificirano.

3 "Traffic of Budapest/Ferihegy Airport". Hungarian Central Statistical Office

Javne komunalne usluge

Struja je dostupna u svakom naselju u Mađarskoj.

Cevni gas je dostupan u 2873 naselja, odnosno 91,1% . Kako bi izbegli nedostatak gasa zbog ukidanja ukrajinskih gasova, kao što je ona u januaru 2009. godine, Mađarska učestvuje I u projektima gasovoda Nabuko i Južni tok. Mađarska takođe ima strateške rezerve gasa: poslednja rezerva od 1,2 milijarde kubnih metara otvorena je u oktobru 2009.4

U 2008. godini, 94,9% domaćinstava je imalo vodu. Iako je odgovornost opštinskih vlada da obezbede zdravu vodu ljudima, mađarska vlada i Evropska unija nude subvencije onima koji žele da razviju vodovod ili kanalizaciju. Delimično zbog ovih subvencija, 71,3% svih stanova je priključeno na kanalizaciju, u odnosu na 50,1% u 2000.

Internet penetracija je značajno porasla tokom proteklih nekoliko godina: odnos domaćinstava koja imaju internet vezu porasla je sa 22,1% (od čega 49% je bila širokopojasni) u 2005. na 48,4% (87,3% od toga je bila širokopojasni) 2008.5

Ministarstvo privrede i saobraćaja predstavilo je eHungary program u 2004. godini, sa ciljem da svakom licu u Mađarskoj obezbedi pristup internetu postavljanjem "eHungary bodova" na javnim mestima kao što su biblioteke, škole i kulturni centri.6Program uključuje i "uvođenje eCounsellor mreže - usluga kroz koju profesionalci pružaju pomoć građanima u efikasnom korišćenju elektronskih informacija, usluga i znanja".

Prirodni resursi

Ukupna površina Mađarske je 93.030 km2 uz 690 km2 površine vode koja ukupno čini 1% evropskog područja.

Skoro 75% pejzaža Mađarske se sastoji od ravnih ravnica. Dodatni 20% površine zemlje sastoji se od podnožja čija je nadmorska visina najvise400 m; višia brda i površina vode čine preostalih 5%.

Dve ravne ravnice koje zauzimaju tri četvrtine područja Mađarske su Velika mađarska ravnica i Mala mađarska ravnica. Najznačajniji prirodni resurs Mađarske je obradivo zemljište. Oko 83% ukupne teritorije zemlje je pogodno za kultivaciju, od ovog dela, 75% (oko 50% površine zemlje) pokriva obradivo zemljište, što je izvanredan odnos u poređenju sa drugim zemljama EU.7

U Mađarskoj nedostaju obimni domaći izvori energije i sirovine neophodne za dalji industrijski razvoj.

4 https://uk.reuters.com/article/hungary-gas-supplies/update-1-hungary-receives-no-gas-via- ukraine-industry-suffers-idUKL765030320090107? pageNumber=2&virtualBrandChannel=10174&sp=true 5 "ICT usage in households and by individuals". Hungarian Central Statistical Office 6 https://web.archive.org/web/20080828105604/http://www.elost.org/hungary.pdf 7 https://web.archive.org/web/20110721105029/http://www.fvm.gov.hu/doc/upload/200812/ masz_english.pdf

19% zemlje pokrivaju šume. Nalaze se uglavnom u podnožju kao što su Sjeverni Mađar i Transdanubijske planine, i Alpokalja. Sastav šuma je različit; uglavnom hrast ili bukva, ali ostalo uključuje jelku, vrba i bagrem.

U evropskom smislu, podzemni vodene rezerve Mađarske su jedne od najvećih. Stoga je zemlja bogata vrelim izvorima, kao i lekovitim izvorima i banjama; od 2003. godine postoji 1250 izvora koji omogućavaju vodu topliju od 30 stepeni C. 90% Mađarske vode za piće uglavnom je izvučeno iz takvih izvora.

Glavne reke Mađarske su Dunav i Tisa. Dunav takođe prolazi kroz delove Nemačke, Austrije, Slovačke, Srbije i Rumunije. U Mađarskoj se može ploviti po 418 km. Reka Tisa je plovne za 444 km u zemlji. Mađarska ima tri glavna jezera. Jezero Balaton, najveće, je dužine 78 km i širine 3 do 14 km, površine 592 km2. Jezero Balaton je najveće jezero u centralnoj Evropi i prosperitetno turističko mesto i rekreacija. Njegove plitke vode nude letnje kupanje, a tokom zime zamrznuta površina pruža objekte za zimske sportove.

Idustrija

Glavni sektori mađarske industrije su teška industrija (rudarstvo, metalurgija, proizvodnja mašina i čelika), proizvodnja energije, mašinstvo, hemikalije, prehrambena industrija i proizvodnja automobila. Industrija se oslanja uglavnom na prerađivačku industriju i (uključujući građevinarstvo) u 2008. godini iznosila je 29,32% BDP. Zbog retkih energetskih i sirovinskih resursa, Mađarska je primorana da uvozi većinu ovih materijala kako bi zadovoljila potrebe industrije. Nakon prelaska na tržišnu ekonomiju, industrija je prošla restrukturiranje i izuzetnu modernizaciju. Vodeća industrija je mašinska industrija, praćena hemijskom industrijom (proizvodnja plastike, farmaceutski proizvodi), dok je mining, metalurgija i tekstilna industrija izgubila značaj u protekle dve decenije. Uprkos značajnom padu u poslednjoj deceniji, prehrambena industrija i dalje izdvaja 14% ukupne industrijske proizvodnje i iznosi 7-8% izvoza zemlje.

Skoro 50% potrošnje energije zavisi od uvezenih izvora energije. Gas i nafta se transportuju preko cevovoda iz Rusije koji čine 72% energetske strukture, a nuklearna energija koju proizvodi nuklearna elektrana Paksa čini 12%.

Proizvodnja automobila

Mađarska je omiljena destinacija stranih investitora automobilske industrije što rezultira prisustvom General Motorsa, Magyar Suzuki, Mercedes-Benz i Audi u Centralnoj Evropi.

17% ukupnog mađarskog izvoza dolazi iz izvoza Audi, Opel i Suzuki. Sektor zapošljava oko 90.000 ljudi u više od 350 kompanija za proizvodnju auto komponenata.

Audi je izgradio najveći pogon za proizvodnju motora u Evropi (treći po veličini na svijetu) u Gjeru koji je postao najveći izvoznik Mađarske sa ukupnim ulaganjima do 2007. godine

Daimler-Benz ulaže 800 miliona evra (1.2 milijarde dolara) i stvara do 2.500 radnih mesta u novoj fabrici u Kecskemétu, Mađarska sa kapacitetom za proizvodnju 100.000 Mercedes-Benz kompaktnih automobila godišnje.

Opel je proizveo 80.000 Astra i 4000 automobila Vectra od marta 1992. do 1998. godine u Szentgotthardu, Mađarska. Danas, fabrika proizvodi oko pola miliona motora i glava cilindara godišnje.8

Učešće Države

Monetarna politika

Fiskalna politika

Poreski sistem

Mađarska i Evropska Unija

Mađarska se pridružila Evropskoj uniji 05/01/2004 nakon uspešnog referenduma među EU-10. Sistem slobodne trgovine EU pomaže Mađarskoj, pošto je relativno mala zemlja i na taj način je potreban izvoz i uvoz. Nakon pristupanja EU, mađarski radnici mogu odmah otići na posao u Irsku, Švedsku i Ujedinjeno Kraljevstvo. Druge zemlje nameću ograničenja.9

Učešće Mađarske u institucijalnom okviru Evropske Unije10

Evropski Parlament

Mađarska ima 21 člana u Evropskom Parlamentu.

Savjet Evropske Unije

Savjet EU nema stalnog predsednika (kao npr. Komisija ili Parlament). Umesto toga, njen rad vodi država u kojoj se održava predsjedništvo Savjeta, koji se rotira svakih 6 mjeseci. Tokom ovih 6 meseci, ministri iz predsedavajuće vlade te države pomažu u utvrđivanju dnevnog reda sastanaka Saveta u svakoj oblasti politike i olakšavaju dijalog sa ostalim institucijama EU. Mađarska je predsjedavala Savjetom u periodu od januara do juna 2011. godine.

Evropska Komisija

Komesar nominiran od strane Mađarske Evropskoj komisiji je Tibor Navracsics, koji je odgovoran za obrazovanje, kulturu, omladinu i sport.

Evropski ekonomski i socijalni komitet

Mađarska ima 12 predstavnika u Evropskom ekonomskom i socijalnom komitetu. Ovo savetodavno tijelo - koje zastupa poslodavce, radnike i druge interesne grupe - konsultuje se o

8https://web.archive.org/web/20110713065406/http://www.itdh.com/resource.aspx? ResourceID=automotive_industry_hungary 9 http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3513889.stm 10 https://europa.eu/european-union/about-eu/countries/member-countries/hungary_en

predloženim zakonima, kako bi se stekla bolja ideja o mogućim promjenama u radu i socijalnim situacijama u zemljama članicama.

Evropski komitet regiona

Mađarska ima 12 predstavnika u Evropskom komitetu regiona, skupštini regionalnih i lokalnih predstavnika EU. Savetodavno telo koje se konsultuje o predloženim zakonima, kako bi se osiguralo da ovi zakoni uzimaju u obzir perspektivu iz svakog regiona EU.

Stalno zastupanje u EU

Mađarska takođe komunicira sa institucijama EU kroz stalnu zastupljenost u Briselu. Kao mađarska "ambasada u EU", njen glavni zadatak je osigurati da se interesi i politike zemlje sprovode što efikasnije u EU.

Budžet i finansiranje

Koliko Mađarska doprinosi i prima? Finansijski doprinosi država članica budzetu EU deljeni su pravedno, prema sredstvima. Što je veća ekonomija zemlje, to više plaća - i obrnuto. Budžet EU nema za cilj da redistribuira bogatstvo, već da se fokusira na potrebe svih Evropljana u cjelini.

Raspodjela mađarskih finansija sa EU u 2016:

• Ukupna potrošnja EU u Mađarskoj: 4,546 milijardi evra

• Ukupna potrošnja EU kao% bruto nacionalnog dohotka (BND): 4,19%

• Ukupan mađarski doprinos budžetu EU: 0,924 milijardi evra

• Mađarski doprinos budžetu EU kao% BND: 0,85%

Ekonomska saradnja Mađarske i Crne Gore

Mađarska je zainteresovana za transfer znanja i intenziviranje poslovne saradnje sa crnogorskim kompanijama u oblasti vodoprivrede.

Mađarska je značajan spoljnotrgovinski partner Crne Gore, u 2017. godini bila je na trećem mjestu liste zemalja u koje najviše izvozimo. Takođe je značajan priliv direktnih investicija iz Mađarske u posljednjih deset godina, koje su uglavnom bile usmjerene u sektore turizma i finansija/bankarstva, te telekomunikacija.

Mađarski turisti u sve većem broju dolaze u Crnu Goru. Tome značajno doprinosi činjenica da je niskobudžetna kompanija Wizz Air uspostavila direktne letove na relaciji Podgorica-Budimpešta, čiji je broj u novembru dodatno povećan.

Nedovoljno dobra željeznička veze između dvije zemlje je razlog što se mađarske kompanije opredjeljuju za druge luke na Jadranu prije nego za barsku. Unapređenje ovog vida saobraćaja značajno bi povećalo upošljenost ove naše luke. Unapređenje željezničke infrastrukture je

regionalno pitanje koje će se riješiti različitim vidovima podrške EU bližem povezivanju zemalja zapadnog Balkana.

Novi Zakon o Privrednoj komori Crne Gore stupio na snagu 9. januara i u potpunosti je saglasan sa pozitivnim pravom Evropske unije. Crna Gora će raditi na uspostavljanju još jačih veza sa kompanijama-članicama, što će rezultirati formiranjem baze podataka domaćih preduzeća, I kroz direktnu komunikaciju prezentovati će im se benefiti usluga koje Komora nudi.

Mađarska ima izuzetno razvijenu vodoprivredu, kako u smislu znanja tako i uspješnosti kompanija. Kroz brojne projekte aktivna je čak i u dalekim zemljama Azije. Zainteresovana je i za prenos know how, i produbljivanje poslovne saradnje sa crnogorskim kompanijama iz ove oblasti. U tom smjeru najavljeno je i održavanje sektorskog poslovnog foruma, tokom proljeća tekuće godine, koji će organizovati Ambasada i Privredna komora Crne Gore. Mađarske i crnogorske kompanije već rade na projektima ovog tipa, a očekuje se i da najavljeni poslovni forum rezutira novim partnerstvima. Crnogorske kompanije – članice Odbora udruženja komunalne privrede veoma su zainteresovane za transfer znanja, posebno zbog obaveza u oblasti prečišćavanja voda iz pregovaračkog poglavlja 27.

Mađarska je raspisala konkurs za 30 stipendija, koje će omogućiti mladim ljudima iz Crne Gore da nastave obrazovanje u toj zemlji na bečelor, magistrskim i doktorskim studijama.

Komora će pružati sve neophodne informacije mađarskim privrednicima i investitorima o poslovnim mogućnostima koje naša zemlja nudi, posebno u biznis zonama, te u slobodnoj zoni Luke Bar.11

11 http://www.bankar.me/2018/02/09/dobra-ekonomska-saradnja-crne-gore-i-madarske/

nema postavljenih komentara
ovo je samo pregled
3 prikazano na 9 str.
preuzmi dokument