Evropska Unija, Esej' predlog Teorija elektromagnetisma i elektromagnetnih polja
stefan.ilic.142681
stefan.ilic.142681

Evropska Unija, Esej' predlog Teorija elektromagnetisma i elektromagnetnih polja

20 str.
2broj preuzimanja
557broj poseta
100%od1broj ocena
1broj komentara
Opis
seminarski iz prava evropske unije
20 poeni
poeni preuzimanja potrebni da se preuzme
ovaj dokument
preuzmi dokument
pregled3 str. / 20
ovo je samo pregled
3 prikazano na 20 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 20 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 20 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 20 str.

SADRŽAJ

1. UVOD.................................................................................................................................................... 3

2. EVROPSKI PARLAMENT....................................................................................................................... 4

2.1. RASPODJELA SJEDIŠTA U EVROPSKOM PARLAMENTU........................................................4

2.2. JAČANJE ZAKONODAVNOG OVLAŠĆENJA PARLAMENTA...................................................4

2.3. JAČANJE POLOŽAJA PARLAMENTA PREMA SUDU PRAVDE................................................ 5

3. EVROPSKA KOMISIJA....................................................................................................................... 6

3.1. SASTAV KOMISIJE......................................................................................................................6

3.2. IZBORNA PROCEDURA............................................................................................................. 6

3.3. NADLEŽNOSTI............................................................................................................................7

SJEDIŠTE KOMISIJE...............................................................................................................................8

4. SAVJET MINISTARA...........................................................................................................................8

4.1. ODLUČIVANJE KVALIFIKOVANOM VEĆINOM....................................................................8

4.2. BLOKIRAJUĆA MANJINA U SAVJETU – Institucionalni problemi......................................... 9

4.3. JEDNOGLASNO ODLUČIVANJE U SAVJETU....................................................................... 11

5. OSTALE INSTITUCIJE I ORGANI EU................................................................................................. 11

6. IZMJENE IZ NICE U OBLASTI DRUGOG I TREĆEG STUBA UNIJE......................................... 14

6.1. IZMJENE U DRUGOM STUBU UNIJE......................................................................................... 14

6.2. IZMJENE U TREĆEM STUBU UNIJE...........................................................................................15

7. OJAČANA SARADNJA U EU........................................................................................................... 16

8. POVELJA EU O OSNOVNIM PRAVIMA – ZAOSTAVŠTINA IZ NICE........................................ 17

8.1. ULOGA INSTITUCIJA EU U DONOŠENJU POVELJE EU O OSNOVNIM PRAVIMA............17

8.2. ZNAČAJ POVELJE EU O OSNOVNIM PRAVIMA......................................................................19

9. EVROPSKA KONVENICA – EPILOG UGOVORA IZ NICE.......................................................... 20

10. Zaključak..........................................................................................................................................21

11. LITERATURA................................................................................................................................. 21

1. UVOD

Page 1

Podela međunarodnih organizacija se može vršiti po različitim kriterijumima. Prema osnivačima, međunarodne organizacije mogu biti vladine ili nevladine. U vladinim međunarodnim organizacijama predstavljene su države kao članice; svi predstavnici u međunarodnoj organizaciji deluju u ime i za račun države. U nevladinim organizacijama, članstvo nije vezano za neposredno predstavljanje države, nego za subjekte koji, iako dolaze iz različitih država, nisu predstvanici tih država i ne djeluju u ime i za račun države. Postoje i izuzetci od ovog pravila, kao u slučaju Međunarodne organizacije rada, u kojoj su predstavljene države, organizacije poslodavaca i organizacije sindikata iz iste države.

Prema otvorenosti za članstvo organizacije mogu biti univerzalne i regionalne. Univerzalne su one međunarodne organizacije koje su otvorene za članstvo i, štaviše, teže da obuhvate svet kao celinu, bez obzira na geografsku ili regionalnu pripadnost članica. Regionalne su one međunarodne organizacije koje obuhvataju članice iz pojedinih regiona u svetu.

Prema delokrugu koji pokrivaju, medjunarodne organizacije mogu biti opšte i specijalizovane. Tipičan primer opšte organizacije je npr. Organizacija Ujedinjenih nacija, koja je ovlašćena da se bavi svakim pitanjem koje ugrožava mir i razvoj u svetu. Specijalizovane su one organizacije koje se bave samo odredjenim delokrugom, odnosno odredjenim pitanjima. Ako ovaj kriterijum prevedemo na jezik međunarodnog prava, onda bi opšte bile one međunarodne organizacije koje se bave opštim uslovima za ostavrivanje međunarodnih ekonomskih odnosa, odnosno svim uslovima za ostvarivanje tih odnosa, a specijalizovane bi mogle biti one koje se bave samo jednom grupom tih odnosa, kao što su, na primer, finansijske ili carinske organizacije.

Sve navedeno što se odnosi na međunarodne organizacije odnosi se, u jednakoj meri in a međunarodne organizacije koje su subjekti međunarodnog privrednog prava.

Page 2

2. EVROPSKI PARLAMENT

U Ugovoru o EU iz Mastrihta, Evropski parlament je dobio znatno ojačanu poziciju, uvođenjem procedure saodlučivanja sa Savjetom ministara i čitavim korpusom ovlašćenja kod naimenovanja Komisije, ali je tek Ugovorom iz Amsterdama učinjen pokušaj određivanja broja članova EP. Naime, Protokolom o proširenju EU, kao sastavnim dijelom Ugovora iz Amsterdama, broj članova EP je ograničen na maksimalno 700.

2.1. RASPODJELA SJEDIŠTA U EVROPSKOM PARLAMENTU

Prema Ugovoru iz Nice izvršena je preraspodjela sjedišta u parlamentu na osnovu principa da treba da postiji bliska srazmjera između broja članova EP i stanovništva svake od države članica. Najveći broj članova EP pripada Njemačkoj (99 članova) i to je uzeto kao početna pozicija za ovu preraspodjelu. Novo brojanje je rezultiralo smanjenjem broja sjeditša u Parlamentu z aostale države članice, tako da novi ukupan broj članova iznosi 626 delegata EP. Na istoj osnovi je izvršeno predvišanje broja članova za svaku novu članicu EU, što je rezultiralo maksimumom od 732 poslanika EP. Shodno tome, ograničenje od 700 članova EP predviđeno Ugovorom iz Amsterdama je poništeno.

Nova pravila biće prvi put primjenjena posle izbora za Evropski parlament u 2004. godini. Shodno tome, od 2004. do 2009. godine će važiti prelazni period. To praktično znači da će, u zavisnosti od samog proširenja članstva EU, raspodjela članova Parlamenta biti najbliže moguće postojećem broju članova.

Posle učlanjenja Rumunije i Bugarske, od januara 2007. godine EP broji 785 članova, što je predstavljalo povećanje do izbora u 2009. godini. Raspodjela mjesta među državama članicama u EP zasniva se na dva mjerila: proprocionalnost između broja birača i broja njihovih predstavnika i mjerilo predstavljenosti najmanjih država članica. Intencija je da se spriječi neefikasnost Parlamenta do koje bidošlo u slučaju tzv. “punjenja stolica”, odnosno mehaničkog dodavanja broja članova.

2.2. JAČANJE ZAKONODAVNOG OVLAŠĆENJA PARLAMENTA

Parlament je donošenjem Ugovora iz Nice ojačao svoju zakonodavnu funkciju posredstvom širenja postupka saodlučivanja na nove oblasti u Ugovoru. Tokom pregovora u Nici sam Parlement se zalagao za opšte proširenje saoduličivanja na sve oblasti komunitarnog zakonodavnog djelovanja. Tome su se usprotivile mnoge članice, te je širenje polja saodlučivanja obavljeno po principu pojedinačnog ispitivanja svake od odredbi u Ugovoru. Osim saodlučivanja, procedura davanja saglasnosti Parlamenta je proširena na odluke o realnom riziku ozbiljne povrede fundamentalnih načela na kojima se Unija bazira od strane neke od članica. Parlamentu je takođe dodjeljeno pravo inicijative za utvrđivanje takvih slučajeva. Saglasnost EP se traži i kod odluka o pokretanju ojačane saradnje država članica u prvom stubu, u oblastima koje su inače predmet saodlučivanja. Saglasnost Parlamenta je zadržana kod odlučivanja o strukturnim i kohezionim fondovima, ali je planirano uvođenje odlučivanja kvalifikonom

Page 3

većinom u Parlamentu, posle 2007. Godine, kada je predviđeno donošenje novog finansijskog okvirnog plana EU1.

2.3. JAČANJE POLOŽAJA PARLAMENTA PREMA SUDU PRAVDE

Pored toga, Parlament je osnažio svoj položaj prema Evropskom sudu pravde do mjere koja ga postavlja na istu ravan sa Komisijom, Savetom i državama članicama. Prema Ugovoru iz Nice EP je stekao sledeća ovlašćenja:

1. Da (shodno je čl. 230.) podnosi predloge Sudu pravde na osnvou kršenja esencijalnih proceduralnih zahtjeva, nedostataka nadležnosti, povrede Ugovora ili zloupotrebe ovlašćenja i

2. Odredbe čl. 300. Su izmjenjene tako da omoguće Parlamentu da zatraži mišljenje Suda pravde o tome da li je predviđeni sporazum EU sa trećim zemljama ili sa međunarodnom organizacijom u saglasnosti sa odredbama Ugovora o EU. U poređenju sa rezultatima prethodnih institucionalnih reformi EU, naročito onih

izvršenih u Mastrihtu i Amsterdamu, kada je Parlament široko ocenjen kao glavni dobitnik izvršenih izmjena osnivačkih ugovora, rezultati reformi institucija iz Nice nisu spektakularni. To se, međutim, nije moglo ni očekivati imajući u vidu da se u nici i nije pregovaralo o izmjeni postignute institucionalne ravnoteže ključnih institucija iz Unije. Naprotiv, suština reformi iz Nice odnsoi se na pripremu organa EU za veliko proširenje Unije u uslovima postojeće institucionalne strukture EU.

Ono što se nameće kao vrlo značajno, a ujedno ilustruje i važnost položaja Parlamenta u ukupnoj institucionalnoj arhitekutri Unije, jeste činjenica da je raspodjela mjesta u Parlamentu shodno proporcionalnosti prema broju stanovništva, izvršena u Nici, pokazala das u države članice vrlo zainteresovane za utvrđivanje maksimalnog broja poslanika EP, s obzirom na proširenje EU. To istovremeno ukazuje da je za članice EU veoma binto da imaju adekvatan broj predstavnika u Parlamentu, kako sa stanovišta domaćih političkih ciljeva, tako i iz razloga zastupljenosti u instituciji EU koja je stekla povećane zakonodavne kompetencije u procesu odlučivanja EU.

3. EVROPSKA KOMISIJA

Evropska komisija (The European Commission - EC) glavna je zajednička institucija čiji je zadatak zastupanje interesa Unije kao cjeline. Nezavisna je od nacionalnih vlada i ima

Page 4

1 Galloway D., “The Treaty of Nice and Beyond – Realites and Illusions of Power in the EU”, UK, British Library, 2001., p. 125.

zakondavno-inicijativnu, nadzornu, izvršnu, predstavničku i vanjskopolitičku funkciju. Po ulozi, djelatnostima i organizaciji veoma je slična vladi u federalistički uređenim državama, jer predstavlja glavnu polugu izvršne vlasti unutar Unije. Pred Vijećem i Parlamentom odgovara za provedbu zajedničkih politika Evropske unije, inicira aktivnosti od zajedničkog interesa i upravlja trošenjem zajedničkog novca. Isto kao i Evropski parlament i Vijeće/Savjet EU, uspostavljena je Osnivačkim ugovorom iz Pariza 1950. godine ali tada kao zajednička Visoka vlast. Prvi predsjednik Visoke vlasti, Žan Mone/Jean Mone, uspostavio je okvir djelovanja ove institucije, koja je bila i ostala glavni oslonac cjelokupne institucionalne piramide Evropske unije

3.1. SASTAV KOMISIJE

Do najvećeg proširenja Evropske unije (1. maja 2004. godine) Komisiju su činili predsjednik, po jedan član Komisije iz većine zemalja članica, te po dva člana iz pet 'velikih članica' – Njemačke, Velike Britanije, Francuske, Italije i Španije. Od 2004. godine, kada je EU uvećana sa 15 na 25 članica, Evropska komisija ima 25 komesara - svaka država članica ima samo jednog predstavnika u Komisiji, uključujući i predsjednika. Nakon proširenja 1. januara 2007. godine, kada su se Uniji pridružile Bugarska i Rumunija, Komisija je nakon parlamentarnog saslušanja i saglasnosti evropskih poslanika od 27. novembra/studenog 2006. godine, dobila još dva člana: za multilingvizam, Leonarda Orbana, iz Rumunije i za zaštitu potrošača Meglenu Kunevu iz Bugarske. U mandatu od 22. 11. 2004. do 31. 10. 2009. godine Evropska komisija, na čelu s Žoze Manuel Barozom/José Manuel Durão Barroso, ima 27 članova zajedno s predsjednikom, od kojih su petorica komesara i potpredsjednici Komisije. Više od 65 područja djelovanja EU – od poljoprivrede, ribarstva i sigurnosti hrane do politike proširenja i međunarodnih odnosa – razvrstano je na resorne direkcije koje su podređene resornim komesarima, a komesari za svoj rad odgovaraju isključivo predsjedniku Komisije. Generalni sekretarijat Komisije koordinira rad svih komesara, specijalističkih direkcija i službi, te održava vezu između Komisije i ostalih institucija EU. Upošljava oko 600 službenika, a generalni sekretar Komisije je, kao i komesari, odgovoran direktno predsjedniku Komisije.

3.2. IZBORNA PROCEDURA

Predsjednika Evropske komisije, jednoglasnom odlukom, imenuju zemlje članice Evropske unije, a njegov konačni izbor odobrava Evropski parlament javnim glasanjem. Nakon toga predsjednik Komisije, u konsultaciji sa vladama zemalja članica, bira ostale članove Kabineta ili Kolegija predsjednika. Vijeće ministara EU za opšte poslove i međunarodne odnose (GAERC) kvalifikovanom većinom glasova odobrava predloženu listu komesara/povjerenika i prosljeđuje je na odobravanje Evropskom parlamentu. Evropski parlament zatim na plenarnim zasjedanjima javno 'saslušava' svakog od predloženih članova Komisije, te se izjašnjava o kompletnoj listi članova Komisije koju je predložio predsjednik. U slučaju da evropski poslanici većinom glasova ne iskažu povjerenje makar jednom od kandidata s liste predloženih, cijela lista koju je predložio predsjednik Komisije ide na 'popravni'. Kada zamjena nepodobnog kandidata

Page 5

bude završena, saslušanje novog kandidata i glasanje se ponavljaju. Nakon pozitivnog ishoda glasanja na Evropskom parlamentu, formalnu odluku o imenovanju nove Komisije donose ministri za opšte i međunarodne poslove (GAERC) kvalifikovanom većinom glasova. Iako članove Komisije predlažu nacionalne vlade, komesari su nakon izbora obavezni da djeluju nepristrasno, isključivo u skladu sa intersima EU, te da budu potpuno nezavisni od interesa vlada zemalja iz kojih dolaze. Članovi komisije mogu dobrovoljno odstupiti s položaja nakon što u pisanoj formi zatraže saglasnost predsjednika Komisije i ako obezbijede odobrenje ostalih komesara. Mandat članova Komisije je pet godina, a izbor nove Komisije mora se obaviti najkasnije u roku od šest mjeseci nakon izbora za Evropski parlament.

3.3. NADLEŽNOSTI

Evropska komisija je prva i najvažnija karika cjelokupnog zajedničkog zakonodavnog postupka jer joj je dodijeljena uloga glavnog predlagača komunitarne legislative EU. Ali to ne znači da je i glavni zakonodavni organ Evropske unije. Ingerencije, obaveze i odgovornosti Evropske komisije mogle bi se podijeliti u pet sljedećih grupa:

• EK priprema zajedničku zakonsku regulativu iz svoje nadležnosti i prosljeđuje prijedloge komunitarne legislative Vijeću ministara i Evropskom parlamentu (inicijativna uloga Komisije)

• upravlja zajedničkim evropskim politikama i odgovara za njihovu uspješnu realizaciju (provedbena uloga Komisije)

• brine o prikupljanju i trošenju budžetskih sredstava EU (budžetska uloga Komisije) • zajedno sa Evropskim sudom pravde brine o primjeni evropskih zakona (legislativna

uloga Komisije) • zastupa interese EU na međunarodnoj sceni, vodi pregovore s 'trećim zemljama',

priprema međunarodne ugovore i brine o njihovoj primjeni (vanjsko-politička uloga Komisije)

SJEDIŠTE KOMISIJE

Upravni, administrativni, pravni i prevodilački aparat Evropske komisije čini oko 23.000 službenika. Glavno sjedište Komisije i Generalnog sekretarijata je u Briselu/Bruxelles u zgradi Berlaymont, a dio zajedničkih službi i servisa je u Luksemburgu/Luxembourg, uključujući i statističku službu EK, Eurostat.

4. SAVJET MINISTARA

Savjet Evropske unije je pored Evropskog Parlamenta glavno zakonodavno tijelo Evropske unije. Sastoji se od ministara država članica pri čemu svaka država šalje jednog člana

Page 6

u Savjet. Savjet održava sednice jednom ili dva puta nedeljno. Savjet se sastaje u raznim oblicima, a u skladu sa temom o kojoj zaseda (tako postoje Savjet ministara za zaštitu okoline, Savjet ministrara poljoprivrede, Savet ministara za spoljnu politiku itd.). O pitanjima proširivanja Unije odlučuje Savjet ministara inostranih poslova.

3.4. ODLUČIVANJE KVALIFIKOVANOM VEĆINOM

Ugovorom iz Nice izvršeno je širenje oblasti u kojima Savjet ministara odlučuje kvalifikovanom većinom kod usvajanja različitih akata. Izračunavanje kvalifikovane većine reguliše se sistemom tzv. ponderacije glasova, odnosno dodeljivanjem određenog broja glasova ministrima država članica u Savjetu (čl. 205. Ugovora o EZ) prema proporcijama demografske, političke i privredne snage njihove države2. Sistem ponderacija glasova u Savjetu je predmet dogovora država članica. Naime, sadašnjih petnaest država članica raspolaže sa ukupno 87 glasova. Od toga, ministry velikih država: Francuske, Intalije, Velike Britanije i Njemačke imaju po deset glasova. Španija je tražila isti status, ali je dobila osam glasova. Države srednje kategorije: Grčka, Holandija, Belgija i Portugal raspolažu sa po pet glasova, dok Austrija i Švedska imaju po četiri. Manje države: Danska, Finska i Irska imaju po tri glasa u Savjetu, a najmanja članica Luksemburg samo dva glasa.

Kvalifikovana većina treba da iznosi 70 odsto od ukupnog broja glasova, tj. 62 pozitivna glasa. Razlikuju se, međutim, slučajevi kada:

a. Predlog akta za usvajanje podnosi Komisija (što je najčešće slučaj), kada su dovoljna 62 glasa i

b. Odluka se usvaja na osnovu predloga država članica, kada je potrebno da postoje 62 potvrdna glasa izraženih od strane najmanje 10 članica. To znači da četiri velik članice EU ne mogu same usvojiti odluku sa svojih 40 glasova. U

praski se najviše odluka usvaja na osnvou 62 potvrdna glasa, te tzv. Blokirajućoj manjini, koja se protivi odluci, dovoljno je da ima 26 glasova. To implicira da dve velike članice EU mogu, uz podršku još jedne ili dve države lako da formiraju blokirajuću manjinu. Ovakav sistem ponderacije je ustanovljen tzv. Kompromisom iz Joanine (Grčka), kojim je utvrđeno da posle pristupanja Austrije, Švedske i Finske (1995.godine) Savjet treba da, u razumnom roku dođe do usvajanja odluke sa 65 glasova, u slučaju kada se tome protive 23 do 25 glasova.3

Posle prijema novih članica, došlo je do opadanja glasova snage velikih članica EU. Primjera radi, u EEZ sa 6 članica Francuska je imala 25 odsto glasova u Savjetu, dok je u Uniji

Page 7

2 S. Zečević, „EU – Institucija i pravo“, Beograd, 2003. God, str. 122 3 Pre prijema Austrije, Švedske i Finske, blokirajuća manjina je iznosial 23 glasa. Velika Britanija i Španija su tražile da tako i ostane posle proširenja Unije, radi zaštite interesa država, ali su se tome usprotivile ostale članice EU. Tako da je došlo do tzv. Kompromisa na grčkom ostrvu Joanina, koji je omogućio dalji rad Savjeta ministara. Detaljnije kod: Manin Ph, „Les Communautees europennes, L’Union europeenne“, Paris, 1996. P. 178, nav. Prema: S. Zečević, „EU – Institucije i pravo“, Beograd, 2003. Str.123.

sastavljenoj od 15 članica, učešće Francuske iznosilo samo 11,5 odsto.4 To je dovelo do razmatranja preraspodjele glasova i direktno je uticalo na promjene uvedene Ugovorom iz Nice.

Preciznije, Protokolom o proširenju EU, aneksiranom uz Ugovor iz Nice, predviđena je izmjena čl. 205. Ugovora o EZ, koja postaje važeća 1. Januara 2005. Ovom izmjenoj je utvrđeno da nova ponderacija glasova bude izvšena na sledeći način: Njemačka, Francuska, Italija i Velika Britanija imaju po 29 glasova (odnosno 12,2 odsto), Španija 27, Holandija 13, Belgija, Grčka i Portugal po 12 glasova, Švedska i Austrija po 10, Finska, Danska i Irska po 7 glasova i Luksemburg 4 glasa. To znači ukupno 237 glasova u Savjetu. Ono što proističe iz analize nove ponderacije glasova je evidentna tendenica povećanja razlike u glasovaima između velikih i srednjih članica EU5. Donekle nova ponderacija odslikava u većoj mjeri demografsku srazmjeru članica EU, iako ne u potpunosti. Očigledna potvrda ove teze je činjenica da i u 2005. godini i Francuska i Njemačka i dalje imaju jednak broj glasova, uprkos tome što razlika u broju stanovnika iznosi 21 milion u korist Njemačke.

3.5. BLOKIRAJUĆA MANJINA U SAVJETU – Institucionalni problemi

Usvajanje odluka kvalifikovonom većinom je, prema Ugovoru iz Nice, postalo složenije nego prije. Naime, za usvajanje odluke je potrebno 170 glasova od ukupno 237, tj. Preko 70 odsto (71,73 odsto), kada predlog odluke podnosi Komisija. Još jedan uslov se primenjuje: da odluku podržava većina od članova Savjeta (8 od 15 ministara). Ukoliko predlog odluke ne podnosi Komisija, neophodno je 169 potvrdnih glasova uz pozitivno izjašnjavanje dvije trećine članova Savjeta. Novina je i da član Savjeta može da zatraži da se provjeri da li džave članice koje čine tu kvalifikovanu većinu predstavljaju najmanje 62 odsto od ukupnog broja stanovnika Unije (čl. 205 stav 4. Ugovora o EZ). Ukoliko ovaj demografski uslov nije ispunjen, konkretna odluka nije usvojena.Ovo dodatno uslovljavanje je uzrokovano očekivan učlanjivanjem malih i srednjih država u EU. To rezultira povećanjem uticaja ovih država kod odlučivanja u Savjetu, na uštrb velikih članica EU.

Mnogi autori tumače ovo jačanje uticaja malih i srednjih država istorijskim okolnostima funkcionisanja Savjeta ministara u situaciji blokade odlučivanja Savjeta i neke vrste ucenjivanja od strane Francusk, 1965., kada je otpočela jednogodišnja praksaprimjene tzv. prazne stolice Francuske u Savjetu. Francuska je smatrala da ne sme biti preglasana, kao najveća članica zajednice u to vrijeme.

Paraliza funkcionisanja je prevaziđena poznatim Luksemburškim kompromisom, januara 1966. Godine. Tada je bilo predviđeno da, ako neka članica smatra da se radi o pitanu od vitalnog interesa za nju, prilikom odlučivanja kvalifikovanom većinom, ne dolazi do glasanja u Savjetu, već se usaglašavanje nastavlja sve do postizanja konsenzusa. Problem je nastao u praksi ekstenzivnog tumačenja Luksemburškog kompromisa, koje je dovelo do preteranog pribegavanja jednoglasnom odlučivanju, čak i kada se nije radilo o pitanjima od vitalnog interesa. To je bio i jedan od razloga donošenja Jednoglasnog evropskog akta, kojim se nastojala proširiti primjena

Page 8

4 Berthu G., Souchet D., „Le Traite d’Amsterdam contre la democratie“, Revue trimestrielle „Liberte politique“, Paris 1998., p. 105., nav. Prema: S. Zečević, op.cit. 5 Zečević S., „Institucionalno prilagođavanje EU“, Međunarodni Problemi, Beograd, 2001.

kvalifikovane većine. Suštinski razlog ležao je u znatnom usporavanju procesa podubljivanja evropskih integracionih tokova u okviru same Zajednice, jer je djednoglasno odlučivanje sprečilo usvajanje značajnih odluka u oblastima, kao što su: slobodno kretanje kapitala, sloboda nastanjivanja i osnivanja firmi, saobraćaj i mnoge druge.

Uz Ugovor iz nice je dodata i Deklaracija br. 22 o proširenju EU, kojom je utvrđen zajednički stav država članica prema zastupljenosti država kandidata u institucijama Unije. Kod ponderacije tj. Odmeravanja glasova u Savjetu, države člancie su zauzele stav da tadašnji zvanično evidentirani kandidati treba da imaju sledeći broj glasova: Poljska 27, Rumunija 14, Češka Republika 12, Mađarska 12, Bugarska 10, Slovačka 7, Litvanija 7, Letonija 4, Slovenija 4, Estonija 4, Kipar i Malta po 3 glasa.

Posle proširenja sa 12 novih članica, u Savjetu ima ukupno 345 glasova, kako je predvidio novi čl. 205. Posle usvajanja Ugovora iz Nice i Deklarajica br. 22 uz Ugovor iz Nice. Kvalifikovano većinsko odlučivanje znači usvajanje odluka sa najmanje 258 glasova „za“ (74,8%) i uz podršku većine članova Savjeta (14 od 27 ministara) kad ase odlučuje na predlog Komisije.

U suprotnom slučaju (bez predloga Komisije), potrebno je 258 pozitivnih glasova i podrška najmanje dvije trećine članova Savjeta. Članovi Savjeta ministara su u svakom slučaju ovlašćeni da zatraže provjeru da li ta kvalifikovana većina predstavlja 62 odsto od ukupnog stanovništva EU. U suprotnom, odluka o kojoj se radi neće biti usvojena. Ova klauzula je od posebne važnosti za Njemačku, koja je time sebi osigrala učešće u svakom kvalifikovanom odlučivanju, jer je vrlo teško izbeći zemlju sa 21 odsto od ukupnog stanovništva EU. To je u velikoj mjeri utvrdilo opšti utisak da je u grupi tzv. velike četvorke, tj. Velikih članica EU, Njemačka na mjestu „prve među jednakima“.

Sumirano rečeno, učinjen je kompromis na osnovu principa sažetih u Protokolu o proširenju uz Ugovor iz Amsterdama. Naime u zamjenu za veći uticaj u Savjetu, velike čalnice EU su se morale odreći svog drugog predstavnika u Komisiji. Rezultat toga je da posle usvajanja Ugovora iz Nice, Protokol iz Amsterdama poništen. U praktičnom smislu, moguće je da četiri velike članice formiraju blokirajuću manjinu. Takođe je moguća i situacija da sve male članice blokiraju odluku (iako nemaju više od 10 glasova svaka pojedinačno), ali to ne važi za nove članice iz Centralne Evrope.

3.6. JEDNOGLASNO ODLUČIVANJE U SAVJETU

Pored toga, još uvijek 73 odredbe u Ugovoru o EU zahtjevaju jednoglasno donošenje odluka u Savjetu, što je činjenica koja znatno umanjuje domete postignutih institucionalnih reformi u Nici, na planu kvalifikovanog većinskog odlučivanja. Veliki broj slučajeva jednoglasnog odlučivanja ima za posledicu brojne negativne karakteristike pogubne za efikasno funkcionisanje organa EU, kao što su:

1. Odlaganje odluke radi postizanja konsenzusa među državama članicama, 2. Tzv. razvodnjavanje stručnih predloga Komisije (strategija „uzmi i izaberi“),

Page 9

3. Preterano detaljni tekstovi akata (bilo upustava, bilo pravilnika i/ili odluka), sa brojnim izuzecima i specijalnim odredbama, u cilju ispunjenja specifičnih zahtjeva pojedinih država članica.

Dosadašnja praksa jednoglasnog odlučivanja u Savjetu pokazala je da skoro svaka članica odbija da učini ustupke kada se radi o njenim vitalnim interesima. To pokazuje negativni primejr Velike Britanije u odnosu na usklađivanje poreske regulative i propisa o socijalnom osiguranju, zatim krut stav Njemačke u pogledu propisa o azilu i izbjeglicama, kao i Španije za sve što se tiče korišćenja Kohezionog fonda EU, s obzirom da je ova zemlja njegov najveći korisnik. Upravo zato, promene u načinu odlučivanja Savjeta bile su moguće samo za određene manje važne nadležnosti EU.

Prednost donšenja Deklaracije o proširenju EU i utvrđivanja nove ponderacije glasova Savjeta u Nici, sastoji se u izbjegavanju ponovnog pregovaranja sa svakom od budućih članica EU o ovim institucionalnim aranžmanima. Takođe, ovaj pristup u okviru Unije dokazuje jednaki tretman svih budućih članica EU, bez obzira na tempo njihovog učlanjenja.

5. OSTALE INSTITUCIJE I ORGANI EU

Pravilo: po jedan predstavnik za svaku od članica EU primjenjeno je i kod kompozicije Finansijskog suda (Court of Auditors). Ova institucija može osnivati vijeća, što omogućava usvajanje mišljenja i izvještaja ovog suda, bez potrebe d au tome učestuvju svi članovi Finansijskog suda. Time se teži doprinjeti efikasnom funkcionisanju ove institucije.

Broj članova Ekonomskog i socijalnog komiteta i Komiteta regiona, kao savjetodanih organa EU, je fiksiran na 300 članova za svaki od ovih komiteta. Članove ovih savetodanih organa EU imenuje savjet – odlučivanjem na osnovu kvalifikovane većine. U ekonomskom i socijalnom komitetu mjesto imaju i predstavniciorganizacija za zaštitu potrošača. U komitetu regiona članovi se biraju iz reda političkih ličnosti na regionalnom ili lokalnom nivou,odnosno uz uslov da su im mandat za političko djelovanje dali regionalna ili lokalna vlast predstavnička tijela (lokalne skupštine). Odlučeno je i da Službeni list Evropskih zajednica preimenuje naziv u: Službeni list Evropske Unije.

Evropski sud pravde, prema Ugovoru iz Nice, čini po jedan sudija iz svake od država članica EU. Da bi se sprečilo da budući Sud od 27 članica (u perspektivi) postane neka vrsta savjeta, napušteno je dosadašnje pravilo o zajedanju Suda u plenarnom sastavu. Prema novim odredbama iz Nice, Sud zasjeda u vijećima ili u Velikom vijeću (od 11 sudija), a plenarna sjednica postaje izuzetak. Broj opštih pravobranilaca je fiksiran na 8 u sudu. Njihova uloga je dalje smanjena, jer se njihovo mišljenje više ne zahtjeva u svakom od slučajeva pred sudom.

Sud tumači pravo EU-a kako bi se osigurala njegova jednaka primjena u svim državama članicama. On osim toga rješava i pravne sporove između vlada država članica i institucija EU-a. Privatne osobe, poduzeća ili organizacije mogu se također obratiti Sudu ako smatraju da je neka od institucija EU-a prekršila njihova prava.

Sastav Sud se sastoji od po jednog sudije iz svake države članice. Sudu pomaže devet

„nezavisnih advokata” koji iznose mišljenja o predmetima pred Sudom. Njihov rad mora biti

Page 10

javan i nepristran. Sudije i nezavisni advokati imenuju se na razdoblje od šest godina i mogu biti ponovno imenovani. Imenovanja se temelje na dogovoru između vlada država članica. Kako bi se Sudu pomoglo u rješavanju velikog broja predmeta te kako bi se građanima ponudila bolja pravna zaštita, osnovan je Opšti sud nadležan za predmete u postupcima koje su pokrenule privatne osobe, poduzeća i neke organizacije te predmete koji se odnose na pravo tržišnoga natjecanja. Službenički sud EU-a sudi u sporovima između Europske unije i njezina osoblja. Vrste postupaka Sud donosi odluke u postupcima koji su pokrenuti pred njime. Pet najučestalijih vrsta postupaka odnosi se na:

1. prethodna pitanja – kada nacionalni sudovi od Suda zatraže tumačenje određenoga pitanja vezanog uz pravo EU-a

2. tužbe zbog neispunjenja obveze – pokrenute protiv vlada država članica koje nisu ispunile obveze predviđene pravom EU-a

3. tužbe za poništenje – protiv propisa EU-a kada se smatra da se njima krše ugovori EU-a ili temeljna prava

4. tužbe zbog propusta – protiv institucija EU-a zbog nedonošenja odluka koje su bile obvezne donijeti

5. izravne tužbe – koje pokreću privatne osobe, poduzeća ili organizacije protiv odluka ili mjera EU-a.

1. postupak odlučivanja o prethodnim pitanjima Nacionalni sudovi u državama članicama obvezni su osigurati pravilnu primjenu prava EU-a u njima. Međutim, postoji opasnost da sudovi u različitim državama pravo EU-a tumače na različite načine. Kako bi se to spriječilo, postoji „odlučivanje o prethodnim pitanjima”. Ako nacionalni sud ima nedoumice u vezi s tumačenjem ili valjanošću propisa EU-a, on se može – a katkad i mora – obratiti Sudu za savjet. Taj se savjet naziva „odluka o prethodnom pitanju”. 2. postupak zbog neispunjenja obveze Komisija može pokrenuti postupak povodom takve tužbe ako smatra da određena država članica ne ispunjava svoje obveze skladno pravu EU-a. Taj postupak može pokrenuti i druga država članica. U oba slučaja Sud ispituje optužbe i donosi presudu. Ako Sud ustanovi da država nije ispunila neku obvezu, ona mora odmah poduzeti mjere da to ispravi. Ako Sud utvrdi da država nije postupila po njegovoj odluci, može joj izreći novčanu kaznu. 3. tužbe za poništenje Ako država članica, Vijeće, Komisija, a pod određenim uslovima i Parlament, smatraju da je određeni propis EU-a nezakonit, od Suda mogu zatražiti da ga proglasi ništavim. „Tužbu za poništenje” mogu pokrenuti i privatne osobe koje žele da Sud poništi određeni propis jer izravno i štetno djeluje na njih kao pojedince. Ako Sud utvrdi da dotični propis nije pravilno donesen ili da nije utemeljen na ugovorima, može ga proglasiti ništavim. 4. tužbe zbog propusta Ugovorom se predviđa da su Parlament, Vijeće i Komisija obvezni donositi određene odluke pod određenim okolnostima. Ako to propuste učiniti, države članice, ostale institucije Zajednice, a pod određenim uvjetima i privatne osobe ili poduzeća, mogu podnijeti pritužbu Sudu kako bi taj propust bio službeno zabilježen. Page 11

5. direktne tužbe Svaka osoba ili preduzeće koje je pretrpjelo štetu zbog djelovanja ili propusta Zajednice ili njenog osoblja može podnijeti tužbu za naknadu štete Opštem sudu. Postupak Za svaki se postupak pokrenut pred Sudom dodjeljuje jedan sudija i jedan nezavisni advokat. Postupci pokrenuti pred Sudom provode se u dvije faze: pisana i usmena faza. 1. pisana faza Sve stranke u postupku prvo podnose pisana očitovanja nadležnome sucu. Sudac sastavlja sažetak tih izjava očitovanja i opisuje pravnu pozadinu predmeta. 2. usmena faza Drugu fazu čini javna rasprava. U zavisnosti od složenosti predmeta, rasprava se odvija pred vijećem od tri, pet ili trinaest sudija ili pred cijelim Sudom. Tokom rasprave advokatii obiju strana predstavljaju predmet Sudijama i nezavisnom advokatu koji ih mogu ispitivati. Svoje mišljenje zatim iznosi nezavisni advokat. Nakon toga Sudije zajedno raspravljaju o predmetu i donose presudu. Nezavisni advokati obavezni su dati svoje mišljenje samo o predmetima za koje Sud smatra da otvaraju nova pravna pitanja. Sud ne mora prihvatiti mišljenje nezavisnoga advokata. Presude Suda donose se većinom glasova i čitaju na javnim raspravama. Rasprave često prenosi program Europe by Satellite. Postupak rasprava pred Opštim sudom sličan je, ali ne uključuje iznošenje mišljenja nezavisnog advokata.

Ugovor iz Nice nije promjenio sistem naimenovanja sudija u Sudu pravde i u Sudu prve instance (kroz zajednički dogovor država članica), niti dužinu mandata (6 godina, sa mogućnošću obnavljanja). O tome su postajali prijedlozi za izmjenu, kao što je prijedlog za uvođenje jednog mandata sudija od 9 do 12 godina ili odobrenje Parlamenta za izbor sudija u oba suda EU. Ovi prijedlozi, međutim nisu usvojeni u Nici.

Takođe, nije učinjeno institucionalno razjašnjavanje odnosa između Suda pravde i Suda prve instance u Ugovoru iz Nice. Nadležnost tj. Ovlašćenja Suda prve instance su nabrojana u Ugovoru o EU (čl. 225) umjesto dosadašnje situacije da o tome odlučuje Savjet. Položaj ovog Suda je ojačan posredstvomnovog ovlašćenja da traži preliminarne presuede u određenim slučajevima, kao što ej npr. Tumačenje zajedničke carinske tarife Zajednice. Tada je prvostepeni sud u mogućnosti da podnese slučaj za preliminarnu presudu, u cilju sprečavanja različitih presuda. Sud pravde je nadležan da utvrdi pravila ove soje nadležnosti u svom Statutu. Iako se ovdje radi o ujednačavanju prakse Prvostepenog suda, ova novina može uticati na odlaganje donošenja presuda prve instance sa direktnim dejstvom.

Međutim, bitna i pozitivna novina posle Nice je uvođenje odlučianja kvalifikovanom većinom u Savjetu o izmjenama procedura oba suda EU. DO usvajanja Ugovora iz Nice, za stupanje na snagu izmjena procedura oba suda bila je potrebna jednoglasna podrška Savjeta. Pored toga, Ugovor iz Nice predviđa mogućnost da Komisija ili Sud pravde predlože da Savjet osnuje sudska vijeća. Ova sudska vijeća su nadležna da odlučuju o direktnim akcijam au pogledu specifičnih pitanja: Njihov sastav ne podleže pravilu: po jedan sudija iz svake od država članica. Odluke ovih sudskih vijeća mogu biti poništene od strane Prvostepenog tj. Suda prve instance, bilo iz formalnih, bilo iz materijalnih razloga.

Page 12

Institucionalni problem predstavlja što nije potpuno jasno gdje spadaju ova sudska vijeća: da li Sudu pravde ili pak, Prvostepenom sudu (prve instance). Saglasno Deklaraciji država članica uz Ugovor iz Nice, prvo ovakvo sudsko vijeće biće nadležno za pitanja iz oblasti disciplinskih prekršaja službenika u organima EU (formirano 2005. Godine). Na taj način se Prvostepeni sud oslobađa veoma značajnog dijela slučajeva. Porijeklo ovih sudskih vijeća ukazuje na prvi korak prema ustanovljavanju specijalizovanih sudova u EU, kao što su npr. Vijeća za socijalnu zaštitu, porez na dodatu vrijednost, carinski propisi i prekšraji i dr.

6. IZMJENE IZ NICE U OBLASTI DRUGOG I TREĆEG STUBA UNIJE

6.1. IZMJENE U DRUGOM STUBU UNIJE

U domenu drugog i trećeg stuba EU, izmjene učinjene Ugovorom iz Nice nisu revolucionarne, što je i razumljivo imajući u vidu međuvladin karakter saradnje država članica na polju zajedničke spoljne i bezbedonosne politike (drugi stub) i u oblasti pravosuđa i unutrašnjim poslova (treći stub).

Najveći broj izmjena u drugom stubu odnosi se na polje zajedničke bezbednosne politike EU (čl. 17). Ove odredbe regulišu zajendiču odbrambenu poliku, koj amože voditi do zajedničke odbrane, tj.s spajanja svih ili dijela vojnih snaga pod jednu komandu. Prema najnovijim izmjenama ovih odredbi, zajednička odbrambena politka je velikim dijelom predmet bliske saradnje između Unije i Zapadnoevropske unije (WEU). Pristup EU operativnim odbrambenim kapacitetima i strateškom planiranju odvija se u upravo tom okviru. U periodu između Amsterdama i Nece, tj. 1999 – 2003. Politički stavovi veliki članica EU o ovim pitanjima su se značajno podudarili. Tome je posebn odoprinela intervencija NATO na Kosovu 1999. Godine i evidnta vojna nadmoć SAD, koja je tom prilikom došla najviše do izražaja. Otuda je u novijem periodu došlo do usvajanja nekoliko važnih odluka o pitanjima zajedničke odbrane članica EU. Usled promjene negativnog britanskog stava, došlo je do ustanovljavanja zajendičkih snaga za brze intervencije. Naime još je na Samitu EU u Helsinkiju (1999), predviđeno da EU formira sopstven9i korpus (60.000 vojnika) za brza dejstva, do 2003. Godine. Takođe je predviđeno i angažovanje 5000 policajaca za svrhe civilnog upravljanja krizama. Novi organi (utvrđeni još u Helsinkiju, 1999) u oblasti zajedničke odbrane EU su: Političko – bezbjednosni komitet, vojni komitet EU i generalštab EU. Na ovaj način Unija dobija obrise vojne organizacije, što je nastavak ideje iz 50-tih godina o Evropskoj odbrambenoj organizaciji. Time je pozivanje na Zapadno – evropsku uniju u prethodnom tekstu Ugovora iz Amsterdama (odredbe čl. 17.) postalo zastarjelo, te je eliminisano povezivanje EU sa aktivnostima ZEU u vojnim operacijama posle Nice. Sudbina same ZEU je ostala nejasna, jer je ova organizacija na neki način blokirana i ostala da egzistira bez direktnih ovlašćenja i uticaja.

Sledeća izmjena u drugom stubu EU, posle Nice, odnosi se n apodručje zajedničke spoljne politike EU. Naime, odredbe čl. 24 o međunarodnim sporazumima sa trećim zemljama ili međunarodnim organizacijama predviđaju da Savet može zaključivati ovakve sporazume. Savjet tada djeluje na osnovu jednoglasnog odlučivanja. Prema Ugovoru iz Nice, uvedeno je Page 13

razlikovanje između jednoglasnosti i odlučivanja kvalifikovanom većinom prema tome da li se na internom nivou odluke donose jednoglasno ili većinski u zavisnosti od pitanja o kojima se odlučuje. Pored toga, ovi međunarodni sporazumi su obavezujući za institucije EU. To predstavlja vrlo korisno razjašnjenje, s obziorm da dosadašnji tekst Ugovora (iz Amsterdama) ne definiše da li Savjet ove međunaordne sporazume zaključuje u ime Unije ili u ime država članica EU. Konačno, položaj Političkog komiteta je ojačan (čl. 25). Ovaj organ, koji u suštini sažima operativno djelovanje Savjeta (tj. Pod – Savjet), može biti ovlašćen od strane Savjeta, da usvaja određenje odluke u situaciji krize.

6.2. IZMJENE U TREĆEM STUBU UNIJE

U oblasti trećeg stuba EU, Ugovor iz Nice predviđa izmjeću čl. 31. koji nabraja zajedničke akcije država članica u domenu pravosuđa i policijske saradnje. Dodata je odredba o zadacima nove agencije – Eurojust, tj. Tela koje je novoosnovano u EU i sastoji se od nacionalnih sudija (magistara), zaduženih za koordinaciju mjera suzbijanja kriminala u državama članicma. Eurojust ima zadatak i da pomogne u istraživanju prekograničnog kriminala i takođe sarađuje sa Evropskom pravosudnom mrežom, koja je već ranije osnovana.

Počev od Ugovora o EU iz Mastrihta (1993. Godine) i drugi i treći stub Unije se nalaze u procesu neprekidne dogradnje i promena, te neki autori opravdano nazivaju ove oblasti pokretnom metom6. Čak je i naziv trećeg stuba saradnje članica EU evoluirao, te od donošenja Ugovora iz Amsterdama glasi: „policijska saradnja i pravosudna saradnjau krivičnim pitanjima“.

Savjet ministara i dalje ima dominantan položaj i u drugom i u trećem stubu saradnje, jer je ovlašćen da donosi sve odluke, na predlog države članice ili Komisije. Savjet moež jednoglasno da odluči da neke akcije iz trećeg stuba saradnje prebaci u prvi stub, tj. u Ugovor o EZ (IV poglavlje). Institucionalni razvoj EU na polju drugog i trećeg stuba saradnje ukazuje na spori, ali neprekidan pomak na planu nezavisnih kapaciteta unije, kako na planu suzbijanja kriminala, tako i na planu vojnih operacija.

7. OJAČANA SARADNJA U EU

Još je Ugovoro o EU iz Amsterdama (čl.40) bila predviđena ojačana saradnja među pojedinim državama članicma.a Ovaj mehanizam predstavlja mogućnost uvođenja bližih modaliteta saradnje među nekim članicama pod okriljem instituicja i procedura EU. Na ovaj način je i u praksi primjenjena ideja „Evrope u više brzina“ pravnim omogućavanjem određenim članicama EU da uđu u viši nivo integracije. Ova ideja se konceptualno sukobljava sa komunitarnim načelom jednoobraznosti, koje predviđa da sve države moraju da primjenjuju i poštuju cjelokupno komunitarno pravo i tekovine Zajednice bez izuzetka.7

Odredbe o ojačajnoj saradnji do usvajaja Ugovora o EU iz Nice 2003., nisu korišćene u praksi, te nema praktičnih iskustava na ovom polju. Uprkos tome, Ugovor iz Nice je predvidio

Page 14

6 Lopandić D., „Osvrt na evoluciju saradnje u drugom i trećem stubu“, Revija za evropsko pravo, Beograd, 1/2001. Str. 56. 7 Zečević s., op. cit., str. 58.

olakšano uvođenje ojačane saradnje i time trasirao pravce razvoja nove „Evrope u više brzina“ ili tzv. Evrope u koncentričnim kurgovima. Uzrok izmjena na ovom polju je upravo odsustvo empirijskog iskustva koje je objašnjeno krutošću prethodnih odredbi. Naime, Ugovor iz Amsterdama je zahtjevao učešće većine država članica u ojačanoj saradnji za njeno uvođenje, a članica koja se protivi ojačanoj saradnji je mogla da stavi veto. Po oceni mnogih zvaničnika u EU (Valerij Žiskar Desten), asimetrična integracija je po deficniciji teško sprovodiva u kontekstu jedinstvenog tržišta i jedinstvene valute. U relativnoj teoriji je takođe prisutan stav da se radi o „nefleksibilnoj fleksibilnosti“.8

Ugovor iz Nice je olakšao uvođenje ojačane saradnje sa argumentacijom da to opravdava predstojeće širenje članstva Unije, ulaskom novih članica iz Centralne i Istočne Evrope, koje keonomski veoma zaostaju za sadašnjim članicama EU. Samim tim, novim čl. 40. Ugovora je regulisano da se ojačana saradnja uspsotavlja tako što se zainteresovane države članice obraćaju sa zahtjevom Komisiji. Komisija zatim može da ovoaj predlog prosledi Savjetu. Ukoliko Komisija ne odluči da prosledi predlog za ojačanu saradnju među nekim članicama EU Savjetu, dužna je da to obrazloži zainteresovanim državama članicama. Uprkos neslaganju komisije, najmanje 8 članica ima pravo pokretanja inicijative u Savjetu za dozvolu uvođenja ojačane saradnje. Unija od maja 2004. Godine, broji 25 članica, a od januara 2007 godine, čak 27 članica, te više nije potrebno da u ojačanoj saradnji učestvuje većina članica, kako je to predviđao Ugovor iz Amsterdama.

Ugovorom iz Nice, Savjet je ovlašćen da odobri ojačanu saradnju odlučivanjem na osnovu kvalifikovane većine posle konsulatacija sa Evropskim parlamentom. Na ovaj način je ukinuto pravo veta državi koja se ne slaže sa ojačanom saradnjom i/ili ne želi da u njoj učestvuje. Preostala mogućnost za tu članicu je da se obrati Evropskom savjetu pre glasanja u Savjetu ministara. Posle sjednice Evropskog savjeta, Savjet ministara odlučuje na bazi kvalifikovane većine uz konsultacije sa Evropskim parlamentom. Time je ukinuta prethodna odredba (Ugovor iz Amsterdama), kojom Evropski savjet na osnovu obraćanja nezadovoljne države članice, može zahtjevati od Savjeta ministara jednoglasno odlučivanje o ojačanoj saradnji.

Ovim izmjenama iz Nice, manjina članica EU više ne može sprečiti uvođenje ojačane saradnje između 8 ili više članica. Nije slučajno da u budućoj proširenoj Uniji, upravo ovih 8 ili više država članica može činiti blokirajuću manjinu za nove članice da ustanove sopstvene šeme ojačane saradnje u sva tri stuba Unije, kako u oblasti Zajednica (prvi stub), tako i u preostala dva stuba međuvladince saradnje članica EU. Za razliku od toga, prethodni Ugovor iz Amsterdama je predviđao ojačanu saradnju samo u prvom i trećem stubu, dok je oblast zajedničke spoljne i bezbednosne politke EU bila isključena (drugi stub). Otuda se u najnovijoj literaturi pojavila slika buduće Evropske unije u vidu njenog poređenja sa dvospratnom zgradom: prvi sprat predstavlja zajednički prostor za sve države članice EU9, dok se drugi sprat ove zgrade sastoji od nekoliko prostorija za izabrane grupe država članica EU.

Page 15

8 Barnets R., op. cit. 9 Ovako je simbolično oslikan korpus tekovina zajednice, odnosno tzv. Acquis communautaire. Vid. Kod: Barents R., op. cit.

8. POVELJA EU O OSNOVNIM PRAVIMA – ZAOSTAVŠTINA IZ NICE

8.1. ULOGA INSTITUCIJA EU U DONOŠENJU POVELJE EU O OSNOVNIM PRAVIMA

Evropski savjet je na zasjedanju u Kelnu, juna 1999. Godine odlučio da se osnovna prava i slobode koja su na snazi u EU, kodifikuju u jednoj povelji, radi transparetnosti i bolje „čitljivosti“10. Povelju EU o ljudskim pravima je pripremila tzv. Konvencija sastavljena od predstavnika šefova država ili vlada članica EU, predsednika Komisije, članova Evropskog parlamenta i nacionalnih skupština, kao i predstavnika Suda pravde u statusu posmatrača. Konvencija je usvojila prelog Povelje EU 2. Oktobra 2000. Godine, koji je zatim podržan na sastancima Evropskog savjeta u Bijaricu 13 – 14. Oktobra 2000. Godine, kao i na zasedanjima Parlamenta (14. Novembra 2000. Godine) i komisije (6. Decembra 2000.). povelja je zvaničn opotpisana i proklamovana na sastanku u Nici od stran epredsendnika Evropskog savjeta, Parlamenta i Komisije, 7. Decembra 2000. Godine. Priključivanje Povelje EU o sonovnim pravima ugovora o EU iz Nice je ostalo da se razriješi u narednom periodu.

Pravni istorijat donošenja ove Povelje EU datira još iz Ugovora iz Amsterdama (čl. 7), koji je predvidio mogućnost da Savjet utvrđuje postojanje ozbiljnog i trajnog kršenja pricipa slobode, demokratije i poštovanja ljudskih prava od strane neke od država članica. U tom slučaju Savjet može, na nivou šefova država i/ili vlada, da o tome donese jednoglasnu odluku. Predlog može da potekne od jedne trećine država članica ili od same Komisije. Savjet donosi odluku jednoglasno, ali uz saglasnost Evropskog parlamenta. Ne uzima se u obzir glasanje u savjetu države članice o kojoj se radi. Pre same odluke Savjeta, dotična država može da iznese svoje stavove u Savjetu. Na osnovu jednoglasne odluke o postojanju kršenja ljudskih prava i principa vladavine prava i demokratije u nekoj članici, Savjet zatim odlučuje o uvođenju sankcija na osnovu kvalifikovane većine i u svom uobičajenom sastavu, tj. na nivou ministara.

Prvi takav slučaj u istoriji Eu je uvođenje sankcija prema Austriji zbog učešća Hajdera, predstavnika ultra – desnice, u vladi Austrije, što je na nivou EU ocenjeno kao ozbiljno kršenje pricipa demokratije i vladavine prava (2000).

Izmjenama iz Nice, međutim, još su pooštreni kriterijumi zaštite demokratije i ljudskih prava u EU. Naime, ova procedujra više se ne odnsoi na aktuelno kršenje ljudskih prava i demokratije, već na situaciju kada postoji jasan rizik od kršelnja ljudskih prava i demokratije. Na ovaj način izvršen je jasan korak naprijed u pravcu prevencije, u odnosu na prethodnu pravnu situaciju represije tj. sankcionisanja već učinjene povrede ljudskih prava i sloboda. Sama procedura je izmjenjena na sledeći način: pre svega, ojačana je pozicija Parlamenta, jer je diobio pravo predlaganja. Zatim, Savjet, u svom specijalnom sastavu, odlučuje na osnovu većine od četiri petine umjesto prethodne jednoglasnosti svojih članva. Savjet je , osim toga, ovlašćen i da uputi preporuke dotičnoj državi članici. Savjet može, takođe, zatražiti od nezavisnih osoba

Page 16

10 Mariatte F., „La conference intergouvernmentale 200 et l’elaboration du Traite de Nice“, Strasbourg, 2001, p. 19, nav. Prema: Zečević S., op. cit., str. 60.

visokog ranga da podnesu izvještaj o situaciji u dotičnoj državi. Problem je, međutim, što nije bila predviđena nadležnost Suda pravde u ovim slučajevima u Ugovoru iz Amsterdama.

Posle Nice, dotična država članica može tražiti od suda pravde da ocijeni zakonitost procedure Savjeta koja je vodila donošenju njegove odluke u konkretnom slučaju. Sud pravde, međutim, nije ovlašćen da razmatra i u presudi ocjenjuje sadržinu odluke Savjeta o tom pitanju. Na ovaj način je ipak zaštićeno pravo odlučivanja Savjeta u situacijama kada Savjet ocijeni da postoji jasan rizik kršenja ljudskih prava ili pak, konkretna povreda.

Pravnu osnovu donošenja same Povelje EU o fundamentalnim pravima predstavljaju odredbe čl. 6. Ugovora o EU da se:

1. „Unija zasniva na načelima slobode, demokratije, poštovanja ljudskih prava i osnovnih sloboda i na vladavini prava, načelima koja su zajednička svim državama članicama.

2. Unija poštuje osnovna prava, koja su garantovana Evropskom konvencijom o očuvanju ljudskih prava i osnovnih sloboda, potpisanom 4. Novembra 1950. Godine u Rimu, i koja proitiču iz ustavnih tradicija zajedničkih državama članicama, kao opšta pravna načela Zajednice.

3. Unija poštuje nacionalni identitet država članica. 4. Unija obezbjeđuje neophodna sredstava za postizanje svojih ciljeva i za uspješno vođenje

svojih politika.“11

Neki autori s pravom nazivaju Povelju EU o osnovnim pravima zaostavštinom iz nice za budućnost Unije12. Sama Preambula Povelje se naslanja i nadovezuje na citiranje odredbe Ugovora o EU, ponavljajući pri tome poznate postulate Univerzalne deklaracije UN o ljudskim pravima (1948.) i same Evropske konvencije iz 1950. Godine.

Sa druge strane, usvajanje Povelje od strane institucija EU ukazuje na njen visok politički značaj, paralelno sa donošenjem Ugovora iz Nice. To ujedno govori i o stepenu ostvarenog zajedništva u Uniji, koja počinje sve više da dobija obrise političke organizacije, a ne samo ekonomskog diva u međunarodnim odosima.

„Za sada treba zapaziti da, osim ekonomskih rezultata koji će proizaći iz unutrašnjeg tržišta i jedinstvene valute, Povelja predstavlja pokušaj legitimisanja Unije u pogledu njenih dostignuća do danas i ubuduće, pre svega kao društva koje je obavezno ljudskim pravima.“13

8.2. ZNAČAJ POVELJE EU O OSNOVNIM PRAVIMA

Page 17

11 Korišen je prevod Ugoovra o EU iz Nice: Lopandić D., priređivač, „Osnivački ugovori EU – Uogovor o EU (prečišćeni tekst), Ugovor iz Nice sa amandmanima na Ugovor o EU“, Beograd, 2003., str.14. 12 Faupel R., „The Charter of Fundamental rights of the EU“, Revizija za evropsko pravo, Beograd, 1/2001, str. 6 13 Faupel R, op. cit., str. 12.

Uprkos odsustvu pravne obaveznosti Povelje EU i postojanja razrađenih međunarodnih konvencija, standarda i deklaracija, sa bogatom praksom u oblasti zaštite ljdudskih prava14, Povelja EU je značajna jer se može posmatrati kao integralni dio budućeg ustava buduće proširene Unije. Na ovaj način samo donošenje Povelje EU o osnovnim pravima pozivino utiče na dinamiku diskusije o budućem karakteru Unije, kao entiteta posebne vrste, u smislu njenih nadležnosti, daljih reformi institucija, smanjenja demokratskog deficita odlučivanja, kao i opšteg procesa kanalisanja budućnosti izgradenje unije.

Pored procesa konstitucionalizacije Unije, Povelja EU u institucionalno razvojnomsmislu ima važnost i sa stanovišta smanjenja izraženog stepena, već ranije pomenutog, demokratskog deficita u EU. Naime, primjetno je jačanje određenog „zamora od reformi Unije“ i porasta evroskepticizma u okviru svih članica EU, uprkos pozitivnim trendovima funkcionisanja jedinstvene valute (od 2002. Godine9. Otuda donošenje Povelje EU i njen politički značaj imaju za cilj da direktno smanje otuđenost običnih građana u zemljama EU od tzv. Birokratije Brisela, Strazbura i Luksemburga, koja je sinonim za institucije EU. Posredstvom mehanizma otvorenih diskusija o primjeni Povelje EU i tzv. Snagom identifikacije u javnim mnjenjima zemalja EU, moguće je izvršiti proces demokratizacije i približavanja instiucija i funkcionisanja Unije njenim građanima, kao i trećim evropskim zemljama, nečlanicama. Konvencionalni metodi međuvladine saradnje država članica, kroz primjere i konsultacije o tekstu dokumenta u okviru nacionalnih vlada, više nisu dovoljne niti odgovarajuće za usvajanje akata ovog tipa i značaja. Uprao učešće institucija EU u pripremi Povelje EU o osnovnim pravima i u njenom potpisivanju i proklamovanju, ukazuju na značajnu institucionalnu promjenu u smjeru određenog jačanja položaja organa Unije, između ostalog i na planu zaštite ljudskih prava, iako je u pitanju jačanje u vrlo ograničenom obimu.

9. EVROPSKA KONVENICA – EPILOG UGOVORA IZ NICE

Ubrzo posle donošenja Ugovora o EU iz Nice, javila su se nova pitanja i razvojne dileme u okviru EU: Kuda se kreće Unija? Kako će se razvijati? Treba li Uniji ustav ili ne? Šta je cilj EU? „Post – Nica proces“ je za osnovna pitanja institucionalnog razvoja Unije uzeo teme raspodjele nadležnosti između institucija EU i članica EU, kao i primenu principa supsidijarnosti.

Evropska konvencija je osnovna decembra 2001. Godine na Samitu u Kraljevskoj palati Lakenu (Belgija), za zadatkom pružanja odgovora na ova pitanja, kroz široku javnu debatu, uz korišćenje prednosti informacionih tehnologija i Interneta, radi što šireg uključivanja javnog mnjenja u okviru EU. Težinu mandata Evropske konvencije najbolje ilustruje lista pitanja raspodjele političke moći unutar EU, sa kojima se uhvatila u koštac rešavanja:

1. Nova raspodjela nadležnosti između Unije, država članica i regiona; 2. Novi institucionalni balans između Evropske komisije, Savjeta i Parlamenta; 3. Novi metodi donošenja odluka u brojnijoj i manje koherentnoj Uniji;

Page 18

14 Detaljnije o tome kod. Paunović Milan, „Utvrđivanje međunarondih standarada ljudskih prava putem jurispudencije Evropskog suda za ljudska prava“, doktorat, Pravni fakultet, Beograd, 1993. Godine, Paunović Milan „Jurisprudencija Evropskog suda za ljudska prava“, Beograd, 1993. godine

4. Postizanje efikasnosti i kohezije zajedničkih spoljno – političkih akcija EU.

10. Zaključak

Pariskim ugovorom od 18. Aprila 1951 stvoren je prvi nukleus danjašnje Evropske unije u vidu Evropske zajednice za ugalj i čelik, a zatim i Rimskim ugovorom potpisanim 25. Marta 1957 godine osnovane su Evropska ekonomska zajednica i Evropska zajednica za atomsku energiju. Prvobitno su je činile šest zemalja. Ugovorom o objedinjivanju organa triju evropskih zajednioca 1. jula 1967 godine formirane su Evropske zajednice sa jedinstvaenom institucijalnom struktrurom. Pri tome je svaka od evropskih zajednica zadržala odvojeni pravni Subjektivitet na osnovu konstruktivnih ugovora o osnivanju, kao akata ustavnog karaktera.

Ugovor o osnivanju EZUČ predstavlja tkz. Ugovor – zakon, što znači da ovaj akt međunarodnog prava detaljno reguliše nadležnost organa EZUČ. Zaključen je na pedeset godina dok su osnivački ugovori o EEZ i EURATOM sklopljeni na neodredjeno vreme.

Ugovor o osnivanju EZUČ jeste ugovor izmedju suverenih država i kao takav predstavlja pravni akt medjunarodnog prava, ali je njegovo izvršenje dato u nadležnost organima ove medjunarodne organizacije, od kojih je Visoka vlast u svom radu nezavisna od bilo kog nacionalnog interesa.

Ova dva događaja predstavljaju korene stvaranja Evropske unije. Monumentalna organizacija, EU, zahtjeva veliku sposobnost ljudi na vrhovnim položajima, ogromnu skladnost nacija u denacionalnoj zajednici. Trenutno stanje u EU, po mom mišljenju, razdiru i unutrašnja nezadovoljstva “velikih”. Na nedavnom raspisanom refernedumu za Ustav EU, Francuska je, iako jedan od šest osnivačaEZ, glasno odbila donošenje istog.

Page 19

Pored raskola u unutrašnjim organima velike jedinke, ja se ipak nadam sa tačke gledista gradjanina BIH i Srbije da će Evropa još jednom dokazati da je najbolji učitelj kako se diplomatski dolazi do riješenja i demantovati savremene statističare koji tvrde da je kraj EU blizu. Vjerujem, takođe, da put evropskih integracija od prvobitne Šumanove ideje do Evropske Unije može i mora nama poslužiti kao putokaz i pokazatelj šta nam je i kako činiti.

Poslednjim rečima potvrdiću svoje ubjedjenje, stečeno izučavanjem teme ovog rada, da je put evropske integracije pravi demokrstdki, al ii veoma težak put, kako za BIH i Srbiju, tako i za Evropsku Uniju. Za njegovo krčenje uloženo je mnogo truda i potrebno je možda još više ulaganja, ali liberalizovana Evropa je slika koja je brijedna svake odreknute ideje u korist ovih ideala.

11. LITERATURA

• Gordana Gasmi, Pravo i institucije EU, Beograd 2010. godine

• Radovan D. Vukadinović, Pravo EU, Kragujevac 2006. godine

• Slobodan Zečević, EVROPSKA UNIJA; INSTITUCIJE I PRAVO, Beograd 2001. godine

• Ilić Gasmi, Reforme Evropske Unije, Beograd, 2005. godine

• Lilić S. “Upravno pravo”, Beograd 1998. godine

• Kovač O.; Evropa, Beograd 1992. godine

• Slobodan Samardžić, EU kao model supranacionalne zajednice, Beograd, 1997. godine

• Pojmovnik Evropske Unije, 2003. godine

• Internet

Page 20

Odlican rad!
ovo je samo pregled
3 prikazano na 20 str.