Franačka, Esej' predlog Opsta istorija prava i drzave. Slobomir P Univerzitet
ermin68
ermin6829 April 2016

Franačka, Esej' predlog Opsta istorija prava i drzave. Slobomir P Univerzitet

PDF (94 KB)
8 strane
1broj preuzimanja
344broj poseta
Opis
crkva i država
20 poeni
poeni preuzimanja potrebni da se preuzme
ovaj dokument
preuzmi dokument
pregled3 strane / 8

ovo je samo pregled

3 shown on 8 pages

preuzmi dokument

ovo je samo pregled

3 shown on 8 pages

preuzmi dokument

ovo je samo pregled

3 shown on 8 pages

preuzmi dokument

ovo je samo pregled

3 shown on 8 pages

preuzmi dokument
FRANAČKA

FRANAČKA

I. Država

Historijski kontekst

Sredinom 3. vijeka n.e. brojna germanska plemena počela su da se koncentrišu na istočnoj obali donje Rajne. Među njima je bilo pleme čiji su se pripadnici nazivali Franci, što znači ‘’žestok’’ ili ‘’slobodan’’. Tokom 4. vijeka n. e., kada je otpočela široka invazija rimske teritorije od strane barbarskih plemena, Rimljani su Francima dali status pomagača, odnosno saveznika (foederati). Franci se nisu skupno preseljavali već su se nastanili na jednoj teritoriji a zatim širili njene granice. Pri tome su se Franci podijelili na dvije velike skupine – Salijski Franci, ili oni koji su pored mora (sal) između Meuse i Scheldta i Ripuarski Franci, odnosno oni koji su živjeli na obali rijeka (ripa) između Rajne i Meuse.

Kao rimski saveznici Franci su se tokom 5 vijeka n. e. borili na strani rimskih komandanata Galije protiv drugih barbara, kao što su bili Vizigoti. U toku tih borbi pojedine franačke grupe ulaze duboko u Galiju a mase seljaka nakon pohoda ne vraćaju se preko Rajne već se trajno naseljavaju u Galiji, regionu koji se je protezao na teritoriji današnje Francuske i šire. Salijski Franci formiraju svoju prijestolnicu u Tournai (lat. Turnacum) u današnjoj Belgiji. Ujedinjenje različitih franačkih plemena u državu izvršio je Klodovik (Clovis) I. (481-511). Time je otpočeo period prve dinastije Franaka – Merovinga – koji je trajao do 751 g. Klodovik je prihvatio katoličanstvo negdje između 496. i 507. u čemu ga je slijedio i njegov narod. Ostala germanska plemena prihvatila su arijanstvo, te ih je Katolička crkva smatrala za heretike. To je omogućilo Klodoviku da izgradi reputaciju legitimnog katoličkog vladara u oblasti rimske Galije i da formira novu političku cjelinu – Regium Francium.

Klodovik je izdao i Salijski zakon (Lex Salica), prvi pisani zbornik franačkog prava. Crkvena podrška, s jedne strane, i posjedovanje pisanog zakona, s druge strane, dali su Klodoviku obilježja legitimnog vladara.

Međutim merovinški vladari nisu imali izražen osjećaj za dobru vladavinu. Njihovo shvatanje države po kome se nakon smrti vladara državna teritorija dijelila među njegovom sinovima, sprečavalo je afirmisanje jedinstvene političke cjeline. Naprimjer, u drugoj polovini 6. vijeka RegiumFrancium se sastojao od tri političke cjeline: Austrasia; ‘’istočni dio’’, Neustria, ‘’nova zemlja’’ i Burgundia. U doba Merovinške dinastije, Franci su se na vanjskom planu suočavali sa izazovima Slovena i Avara na sjeveroistočnoj granici, Lombarda na jugoistočnoj granici i muslimana na jugozapadnoj granici. Za vrijeme posljednjih meroviških vladara došlo je do slabljenja moći vladara i do procesa feudalne decentralizacije, odnosno prenosa javnih ovlaštenja, kao što je dizanje vojske, suđenje, kovanje novca i sl., u privatne ruke.

Slabljenje moći vladara pratio je rast uloge maior domusa – starješine palate. Jedan od tih maior domusa – Karlo Martel - proglasio se jednostrano za princeps at dux Francorum – ‘’prvi i princ Franaka’’. Tako je nastupio drugi period u historiji franačke države – vladavina dinastije Karolinga (751-887). Najvažniji vladar ove dinastije bio je Karlo Veliki (Charle - magne) (771-814), koji je teritorijalno proširio Franačku državu tako da je obuhvatila sve Germane osim Skandinavije i Britanije dosežući do jadranskih obala i rijeke Elbe. Na Božić 800 g. Leo III krunisao je Karla Velikog za imperatora, čime je Franačka država podignuta na rang carstva i priznata za nasljednika Rimske imperije. Karlo Veliki postao je lider zapadnog kršćanstva. Podrška koju je dao crkvi i školama dovela

je do kulturnog preobraženja poznatog kao ‘’karolinška renesansa’’. Glavni grad imperije bio je Aachen.

Nakon smrti 28. januara 814. Karlo Veliki ostavio je iza sebe carstvo koje je po površini bilo veće od rimskog. Po starom franačkom običaju carstvo su podijelili njegovi unuci po ugovoru iz Verduna 843. Lothair I postao je imperator i vladar centralnih Franaka, Louis German/Nijemac postao je kralj istočnih Franaka a Karlo Ćelavi postao je kralj zapadnih Franaka. Od ove tri cjeline kasnije su nastale: Italija, Njemačka i Francuska.

Franačko carstvo u doba Karolinga zapamćeno je kao prva slavna srednjovjekovna evropska država. Evropa se tada nalazila u državnom i političkom okviru koji se naslanjao na tradiciju Rimskog carstva i kršćanstva. Zbog toga se desilo da su brojni muslimanski narodi koji su u doba Franaka došli u kontakt s Evropljanima, Evropljane u svojim jezicima nazvali ‘’Franci’’ (ar. frendž; tur. firendž; urdu, malajski: feringi).

Organizacija vlasti

Franačka država bila je rana srednjovjekovna monarhija. Postojao je kontinuitet razvoja državne organizacije od merovinškog do karolinškog perioda. U državnoj organizaciji mogla su se uočiti tri reda institucija: centralna vlast, lokalna vlast i posredni organi. Centralnu vlast predstavlja monarh i njegov dvor. Monarh, titulisan kao ‘’kralj’’, a od imena Karla Velikog ‘’imperator’’, bio je nosilac državne vlasti i u tom svojstvu proglašavao ili dopunjavao zakone, donosio opšte dekrete (capitulares), bio komandant vojske, proglašavao rat i mir, imenovao funkcionere, određivao poreze i bio vrhovni sudija. Uz vladara je postojao njegov dvor – palatium – koji je predstavljao jednu vrstu pokretnog administrativnog centra. U doba Merovinga ključna ličnost dvora bio je majordom – prvobitno upravnik kraljevskih imanja a kasnije šef dvorskih funkcionera i odgajatelj prestolonasljednika. Karolinzi, čija je dinastija ustanovljena tako da je jedan majordom – Pipin Mali – postao vladar, ukinuli su moćnu ličnost majordoma, ne želeći da im se historija ponovi. Karolinzi su sve šefove dvorskih službi direktno podredili vladaru. Bilo je takvih šest dvorskih šefova službi: arhikapelan – starješina dvorske kapele, dvorske škole i arhiva; grof dvora (comes palatii) – upravitelj i nadzornik cjelokupnog personala; sobar (camerarius) – nadzornik vladarevih stambenih prostorija i rizničar, senešal – peharnik i konetabl (comes stabuli) – nadzornik dvorskih štala i konjice. Ovi dostojanstvenici (palatini) su bili istovremeno i glavni savjetnici svoga gospodara.

Lokalnu vlast predstavljale su grofovije (comitatus, pagus). One su nastale historijskom teritorijalnom podjelom prilikom koje su se stopile nekadašnje rimske teritorijalne jedinice i franačke lokalne zajednice. Uprava grofovijom bila je u rukama grofa (comes), koji je bio dvorski čovjek upućen na službu u provinciju. Sve državne funkcije – vojska, policija, sud, porezi – bile su u njegovom rukama. Centar grofovije podudarao se sa centrom crkvene oblasti – dijeceze – što je ukazivalo na bliskost političke i religijske vlasti.

Posredni organi bili su vladarevi izaslanici (missi dominici) i sabori (placita). Vladarevi izaslanici su bili funkcioneri slati iz centra u provincije da vrše upravne, fiskalne i sudske funkcije. Pred njima su, na primjer, podanici polagali zakletvu vladaru (sacramentumfidelitatis) a oni su podanicima objašnjavali šta zakletva podrazumijeva.

Sabori su bili dvovrsni – opšti sabor sazivan je u proljeće i krajnji sabor u jesen. Proljetni sabor nazivan je campus martius (‘’ratni sabor’’) a na njemu su se donosile odluke o ratnim pohodima, sudilo za slučajeve veleizdaje, proglašavali kapitulari i sl. Na jesenskim saborima učestvovao je manji broj učesnika. Sabori su imali funkciju da konsenzusom, odnosno aklamacijom, usvoje odluke koje je pripremio vladar sa svojim savjetnicima i o kojima su se izjasnili najznačajniji velikaši.

Državna ideologija

Ideologija Franačke države oblikovala se pod utjecajem germanske tradicije, naslijeđa Rimskog carstva i kršćanstva. Staro germansko poimanje kraljevske vlasti bilo je ‘’prvi među jednakima’’. Međutim vremenom je prestala izbornost kraljeva a osvajanja su kralju i njegovoj porodici donijela ogromno bogatstvo, tako da se i cijela državna teritorija počela shvaćati kao kraljevsko imanje. Germani su svojim vladarima pripisivali izvjesne nadnaravne moći. Simbol toga bila je duga kosa kraljeva.

Rimsko naslijeđe bilo je isprepleteno s kršćanskim elementima. Osnivaču Karolinške dinastije Pipinu Malom i njegovim potomcima rimski papa je dodijelio 754. godine titulu ‘’rimskih patricija’’ (Patricius Romanorum), što je podrazumijevalo i obavezu franačkih vladara da štite Rim. Na taj način stvoren je savez između Svete stolice i Franačke države, čime je franački monarh počeo potiskivati bizantskog basileusa kao tradicionalnog zaštitnika Rima. Ovaj savez se konačno uobličuje sa papskim krunisanjem Karla Velikog na Božić 25. decembra 800. godine za imperatora što je praćeno aklamacijom ‘’Karlu Augustu, okrunjenom od Boga, velikom miroljubivom caru Rimljana, život i pobjeda’’. Karlo Veliki je bio, međutim, oprezan s korišćenjem titule. On je sebe prvenstveno titulisao kao ‘’kralj Franaka i Langobarda’’ (RexFrancorum et Langobaradorum) a zatim imperator, Romanum gubernaus imperium (‘’car, upravitelj Rimskog carstva’’).

Rimska kurija se opredijelila za ovaj potez, između ostalog zato što je u Bizantiji tri godine ranije jedna žena – Irina – nelegalno se domogla vlasti i uzela titulu cara (bazileusa) a ne carice (basilisa). Osim toga, doktrinarne razlike kršćanstva na Istoku i Zapadu već su bile očigledne. Obnavljanje Rimskog carstva na Zapadu nije bilo samo teritorijalno već i religijski – moralno. Novo carstvo bilo je kršćansko Franačko – Rimsko carstvo (Imperium Christianum) za razliku od Franačke države (Regium Francium) prvih franačkih vladara. U njemu je, kako kaže prof. Marko Šunjić, ‘’evropska katolička civilizacija našla svoj najadekvatniji izraz IX stoljeća’’.

Car Karlo Veliki sebe je smatrao nasljednikom starozavjetnih vladara – ‘’novim Davidom’’. Papi i svećenicima je prepuštao molitvu i milosrđe a sebi neprikosnovenost u vladanju. Svoju državu vidio je kao ‘’ autentičnu kršćansku državu’’ a narod kome je vladao kao ‘’ kršćanski narod’’ (populus christianus). U duhu Augustovog djela ‘’O državi Božijoj’’ (De civitate Dei), koju su mu čitali u slobodno vrijeme, smatrao je da su car i carstvo namijenjeni da vode narode putem spasenja. Međutim za razliku od klerika koji su okruživali Karla Velikog i državnu ideologiju formulisali jezikom političke teologije, franačke tradicije Karla i njegovih nasljednika su nadvladale teološke koncepte onda kada je carstvo podijeljeno među njegovim unucima.

Kao kršćanski vladar, Karlo Veliki je održavao prijateljske odnose sa abasijskim halifom Harunom er-Rešidom. Razmjenjivani su izaslanici i darovi. Istovremeno je bio u sukobu sa muslimanskim kordovskim emiratom, sarađujući tako sa dalekim muslimanskim državama a ratujući s onima koje su mu bile u blizini i predstavljale stvarnu ili imaginarnu prijetnju. To je bila samo još jedna ilustracija istine da se međunarodna politika ne određuje vjerom nego interesima.

Sudovi i sudski postupak

Dijeljenje pravde kod Franaka pokazuje tendenciju prenosa nadležnosti s narodnih skupština na funkcionere koje imenuje kralj. U centenama, manjim teritorijalnim jedinicama koje su davale stotinu vojnika, odvijao se najveći broj sudskih procesa. O njima je odlučivao skup slobodnih ljudi (mallum) pod predsjedavanjem lokalnog starješine koji se naziva vikar, centenar ili tungin. On bi samo usmjeravao postupak i objavljivao presudu koju su donosili ‘’dobri ljudi’’ (boni hominis), kao poznavaoci prava. Tih ‘’dobrih ljudi’’ je bilo obično sedam i oni se nazivaju rachimburgii.

Karlo Veliki umjesto tungina suđenje daje u nadležnost grofova. Uz njih se pojavljuje i sedam skabina koji su doživotno bili izabrani na tu funkciju a suđenju prisustvuju svi slobodni građani. Ovakvo suđenje se odvijalo na tri godišnja skupa (placita generalia). Manji slučajevi su presuđivani od strane vikara sa skabinima (placita minora) a bez skupštine građana.

Na nivou države postojao je kraljevski sud, kome je predsjedavao sam kralj ili majordom. Sud su činili sudije (auditori), koji su bili imenovani iz reda kneževa ili biskupa. Ovaj sud je bio apelaciona instanca u slučaju zločina izdaje ili poreskih prekršaja. On je, takođe, u prvom stepenu sudio za zločine koji počine dostojanstvenici.

U oblasti sudskog postupka kod Franaka su se veoma dugo zadržali ostaci iz plemenskog uređenja. Teret dokazivanja je padao na tuženog a ne na tužioca kao što je bilo u rimskom pravu. Korištena su racionalna dokazna sredstva, kao što su: priznanje, svjedoci i isprave, i iracionalna dokazna sredstva, kao što su zakletve i ordalije. Zakletva je većinom bila purgatorna, opravdavajuća, kojom je optuženi negirao optužbu. Postojali su sakletvenici (coniurationes), obično njih dvanaest, koji potvrđuju tačnost onoga što optuženi tvrdi. Ordalije su bile, na primjer, držanje usijanog željeza ili vrele vode nakon čega se provjeravalo da li je rana počela da zacjeljuje, te ordalije krsta, kada obje stranke stoje pred raspećem raširenih ruku, te se za pobjednika smatra stranka koja duže izdrži. Pravo na žalbu nije postojalo. Nekada se na presudu grofovskog suda moglo žaliti kralju. Stranka nezadovoljna sudskim presudom mogla bi, prema nekim germanskim običajima, izazvati na dvoboj suprotnu stranu ili čak sudiju porotnika – rahimburga. U slučaju takve pobjede stranke, donosila bi se nova presuda.

II. Pravo

Izvori

Izvori za saznanje franačkog prava su: Kodifikacije običajnog prava (leges barbarorum) kao što je Salijski zakon (PactusLegis Salica),

izdat u vrijeme merovinškog kralja Klodovika (Clovis) (484-511). Zbog promjene društvenih prilika i običaja u karolinškoj Franačkoj izvršena je u doba Karla Velikog 802-803 značajna revizija ovog zakona. Ovi zakoni primjenjivani su po personalnom principu, odnosno samo za pripadnike određenih plemena.

Rimski zakoni barbara (Leges romana barbarorum), odnosno zbornici pojednostavljenog rimskog prava koji su važili za rimsko stanovništvo pojedinih barbarskih država. Na teritoriji Franačke važila su dva ovakva zakona – Lex romanaVisigothorum (Rimski zakon Vizigota) iz 506. g. i Lex romana Burgundionum (Rimski zakon Burgunda) iz perioda 480-516.

Zakonodavni akti franačkih vladara kojima se ‘’potvrđuju’’ ili ‘’ispravljaju’’ raniji propisi uglavnom običajnog prava ili nanovo reguliše neka nova materija. U doba Karolinga ovi propisi se nazivaju kapitulari. Ako su kapitulari sadržavali dopune ranijih zakona, onda se nazivaju Capitularia legibus scribenda. Ako se kapitulari samostalno bave određenim pitanjima, nazivaju se Capitularia per se scribenda, a ako su bili upućeni vladarevim izaslanicima dajući im instrukcije o radu, onda su se nazivali Capitularia missorum. Kapitulari su primjer vladarskih intervencija u važeće pravo i izraz jačanja države.

Povelje izdate različitim pravnim i fizičkim licima, kao što su crkve, manastiri, gradovi, pojedinci.

Koncept prava i pravde

Rani feudalni pisci Franačke države kao što je bio Sedelius Scotus (oko 850.) razumijevali su da je izvor vlasti vladara Bog i da su vladari Božije sluge. Na taj način suverenitet je izvođen iz Božije

volje. S druge strane tu tezu je dopunjavala teza o zakonitosti ljudskog zakonodavstva. Međutim pravo franačkih i drugih germanskih vladara da donose zakone nije bilo shvaćeno kao neko neograničeno, potpuno samovoljno pravo. Zakon je razumijevan kao neki davnašnji narodni običaj koji kralj proglašava. Kada je takav zakon trebalo promijeniti onda je trebala saglasnost narodnih velikodostojnika, podržanih opštim konsenzusom. O tome, na primjer, govori nadbiskup Hincmar iz Reisa (9. vijek), savjetnik franačkog kralja Karla Ćelavog, kada govori o zakonima koje su vladarevi preci proglasili ‘’s opštim pristankom vjernih podanika’’. Slično i jedan pregled kapitulara Karla Velikog iz 803. navodi da su oni pročitani pred svim skabinima (‘’sudijama’’) Pariza, i nakon što su ih prihvatili, oni su ih potpisali. Dakle, pravo se predstavlja kao nešto tradicionalno i uobičajeno a ne inovativno (J. M. Kelly, op. cit., 100).

Druga važna karakteristika razumijevanja prava u Franačkoj državi jeste njegovo shvatanje kao personalne stvari. Pravo je prema ovom shvatanju, koje su dijelili i drugi Germani, personalno u smislu da svaki pojedinac ima pravo po kome živi i da ga to pravo slijedi gdje god da ide: Salijski Franci su živjeli po svom pravu, Rimljani po svom. Zbog toga bi sudija strankama koje mu se obrate prvo postavljao pitanje: Po kome pravu živiš? Personalitet shvatanja i važenja prava otvorio je problem sukoba prava u Franačkoj državi i potakao iznalaženje mehanizma njegovog rješavanja.

Materijalno pravo

Lični status Sam Salijski zakon i kapitulari koji su donijeti nakon njega daju da se zaključi da je u Franačkoj državi postojalo nekoliko kategorija stanovništva – slobodni ljudi (Franci i Galorimljani), oslobođenici, lidi i robovi. Razlike među ovim kategorijama mogu se najbolje vidjeti u visini kompenzacije (wergeld) u slučaju njihovog ubistva ili ranjavanja.

Među slobodnim Francima nije bilo razlike na temelju rođenja, ali se u prologu Salijskog zakona, koji je dodat u 6. vijeku, govori o ‘’uglednim licima’’ (meliores) i ‘’nižim licima’’ (minofledis). Osnovni iznos kompenzacije za Franka bio je 200 solida za muškarca i ženu podjednako. Ovaj iznos je dalje modifikovan putem okolnosti pola, starosti, službe kralju, vojne službe i mjesta gdje je ubistvo izvršeno. Kompenzacija za dječaka ispod dvanaest godina (koji nije u stanju da se brani) bila je 600 solida, za ženu koja može da rađa 600 solida, za ženu koja ne može da rađa 200 solida. Ako bi muškarac bio ubijen u vlastitoj kući kompenzacija bi bila 600 solida a ako bi muškarac bio ubijen dok je u vojnoj službi onda bi kompenzacija iznosila 1800 solida.

Pozicija slobodnih Galorimljana bila je u početku pola “vrijednosti slobodnog Franka”. Wergeld rimskog zemljoposjednika bio je 100 solida, Rimljanina na kraljevom dvoru 300 solida, Rimljanina koji plaća porez šezdeset dva i po solida, a rimskog vojnika 100 solida.

Wergeld za biskupa bio je jednak wergeldu za grofa. Zakoni ne daju mnogo podataka o oslobođenicima i lidima. Wergeld za lida je bio isti kao i za

Rimljanina. Lidi i oslobođenici su imali status između slobodnog lica i roba. Mnogo više ima podataka o robovima. Oni su smatrani za imovinu gospodara te je povrijediti roba

značilo nanijeti štetu imovini gospodara. ‘’Vrijednost’’ roba bila je između 15 i 25 solida. Kraljevi robovi su bili štićeni višim wergeldom – ubistvo kraljevog roba ili oslobođenika povlačilo je plaćanje wergelda od 100 solida. Robovski status je nastajao zarobljavanjem, kupovinom, rođenjem, nemogućnošću da se plati kompenzacija sudski dosuđena, dobrovoljnim predavanjem u ropstvo zbog nemogućnosti plaćanja duga ili ženidbom s tuđom robinjom. Emancipacija robova vršena je ‘’s dinarom pred kraljem’’ ili putem pisama. U slučaju da počini krivično djelo rob je kažnjavan fizički a njegov gospodar je plaćao novčanu kaznu. Gospodar je mogao dodatnim plaćanjem iskupiti roba od fizičkog kažnjavanja.

Imovinsko pravo

Kada su se naselili u Galiji, Franci su se još pridržavali svojinskih odnosa oblikovanih pod uticajem rodovskog uređenja. Zajedničko vlasništvo nad zemljištem ustupa pred pojedinačnim, ali zemlju, prema Salijskom zakonu, nasljeđuju samo sinovi a ne i kćeri, a ako njih nema onda braća ili susjedi. Krajem 6. vijeka ukida se pravo susjeda na nasljeđivanje zemlje. Učvršćuje se privatna svojina – alod – kojom vlasnik slobodno raspolaže, kako to pokazuje Ripuarski zakon. Intenzivira se imovinska diferencijacija. Tokom 7. vijeka formiraju se krupni zemljoposjedi, vile ili fundi. To su bili krupni zemljišni posjedi koji predstavljaju zaokruženu cjelinu i koje kraljevi, kao naknadu za različite usluge, daju ljudima iz svoje okoline, crkvi i manastirima. Centralna vlast slabi i ne može da osigurava red na lokalnom nivou. Brojni sitni slobodni seljaci se ‘’preporučuju’’ i stavljaju pod zaštitu krupnih posjednika ustupajući im svoje pravo svojine nad zemljom. Na taj način alod se pretvara u beneficij, mirovanje zemljišta na određeni rok koji se mogao produžavati. Sitni posjednici stavljeni pod zaštitu krupnih veleposjednika obavezuje se na vjernost (fidelitas) svojim zaštitnicima. Zaštitnici postaju seniori a štićenici postaju vazali. Konačno ovaj proces feudalizacije zaokružuje se prenošenjem nekih kompetencija javne vlasti na seniore, koji na svojim posjedima preuzimaju funkciju ubiranja poreza, održavanja javnog reda, regrutacije u vojsku i suđenja.

Obradu zemlje vršili su u prvo vrijeme robovi, koji postepeno iščezavaju, a zatim zavisni seljaci. Naime u 7. vijeku zemljoposjednici uočavaju da je ekonomičnije oženiti roba, dati mu manji posjed (mansus) i povjeriti obradu zemlje za izdržavanje porodice. Takve sitne zemljišne čestice daju se i siromašnim slobodnim ljudima. Javlja se nova kategorija kmetova (serf) koji su obavezni da gospodarima daju dio prinosa i vrše radne obaveze. Feudalni poredak postepeno se učvršćuje.

Porodično pravo

Franački zakoni ne daju nam kompletnu sliku franačke porodice. Radilo se o tome da su se zakoni bavili uglavnom pitanjima koja nisu bila opštepoznata. Tako se desilo da brojna pitanja braka i porodice nisu regulisana zakonima već je u tim slučajevima nastavio da važi davnašnji običaj.

Franačka porodica je bila mala porodica koja se sastojala od muža, žene, maloljetnih sinova, neudatih kćeri i ostalih zavisnih lica uključujući lide (poluslobodna lica) i robove. Iako su živjeli u ovakvim individualnim porodicama, Franci su se, više nego ostali Germani, oslanjali na šire srodničke grupe. Tako je bilo u slučajevima zaštite pojedinaca od napada, sakletveništva, plaćanja kompenzacije u slučaju kada bi se počinilo kakvo kažnjivo djelo i sl. Takva odgovornost srodnika da pomažu svoje rođake nazivala se chrenecruda. Dalji srodnici su i nasljeđivali ako nije bilo bliskih srodnika.

Brak se mogao sklopiti između slobodna čovjeka i žene. Zakoni nisu određivali minimum starosti za brak. Rođaci mladenaca su davali saglasnost za brak. Zabranjeno srodstvo podrazumijevalo je zabranu braka između strica i bratične, između tetke i nećaka, sa bivšom ženom brata ili majčinog brata. Na primjer, jedan kapitular kralja Hildeberta (Childebert) iz 594. predviđao je smrtnu kaznu za čovjeka koji bi se oženio ženom svoga oca.

Braku su prethodile zaruke kojom prilikom je budući mladoženja davao poklon (dos) budućoj supruzi. Poklon mladoj bi davao i njen otac. Tim poklonima žena bi raspolagala i on je normalno prelazio na djecu.

Udata žena bila je pod pravnom kontrolom muža. Ta kontrola nazivala se mundium. Nakon muževe smrti žena je bila pod mundiumom muževih srodnika. Toga se oslobađala plaćanjem izvjesne sume ako bi željela da se ponovo uda. Koliko je bila jaka sadržina mundiuma nije jasno. Definitivno, žena je imala pravo da posjeduje i nasljeđuje imovinu, kao i kod drugih Germana, ali je takođe pozivana da

učestvuje u plaćanju kompenzacije za djela koja bi počinila lica sa njene strane porodice. Veze po ženskoj liniji kod Franaka su bile mnogo jače nego kod drugih germanskih plemena.

Nasljedno pravo

Salijski zakon propisuje (čl.59.) da će se porodično zemljište, koje se naziva alod nasljeđivati sljedećim redom: 1) djeca i njihovi potomci; 2) majka i otac; 3) braća i sestre; 4) očeve sestre; 5) majčine sestre; 6) očevi srodnici (do šestog stepena); 7) majčini srodnici (do šestog stepena). Ovu šemu komplikuje dalji navod iz zakona da ‘’u pogledu salijske zemlje (terra salica) nema naslijeđa ženama nego zemlja pripada muškim članovima’’ (čl. 59.). Ovu odredbu historičari različito tumače. Neki smatraju da ona znači da u doba Merovinga žene nisu nasljeđivale zemlju. Drugi, kao što je Katherine F. Drew, smatraju da je postojao različit pravni režim za alodijalnu (porodičnu) zemlju i salijsku zemlju (terra salica). Prvu su nasljeđivali i muški i ženski potomci jednako i ona se zadržavala u krugu porodice. Drugu vrstu zemljišta nasljeđivali su samo muškarci pošto je ta zemlja davana od strane kralja i nekog drugog gospodara kao nagrada za vršenje neke službe, a tu službu vršili su samo muškarci.

U Salijskom zakonu se na interesantan način reguliše ustanova affatomie, odnosno nadomještanje nepostojanja testamenta (čl.46 ). Prema tome postupku lice koje želi raspolagati imovinom pred svjedocima i sudijom - tunginom - baca grančicu u krilo drugog lica s kojim nije u srodstvu i na koga prenosi svoju određenu imovinu. Zatim se to lice nastanjuje u kući ostavioca te je dužno da u roku od godine dana pred kraljevim sudom baci grančicu u krilo onima koji su određeni za nasljednika i da im preda imovinu koju im je ostavilac odredio. Ovim formalnim i simboličkim postupkom nadomještao se testament putem prenosa imovine na nasljednika putem prijatelja.

Krivično pravo

Germanski barbarski zakoni, kao što je Salijski, najvećim djelom bavili su se pitanjima krivičnog prava. Osnovne karakteristike krivičnopravnog normiranja u ovim zakonicima su:

Široko se koristi sistem kompozicije. Ako je riječ o ubistvu i teškim tjelesnim povredama onda se kompozicija (otkup) naziva wergeld. Ako se radi o drugim krivičnim djelima naziva se busse. U slučaju ubistva otkup u pravilu pripada porodici ubijenog, ali trećina odlazi vladaru ili grofu. Salijski zakon predviđa visoke iznose kompozicije za jedno društvo naturalne privrede, te su očigledno srodnici počinioca sudjelovali u njenom plaćanju, odnosno počinilac se davao u ropstvo da odradi otkup.

Smrtna kazna rijetko se koristi. Salijski zakon je predviđa u slučaju grofa koji ne vrši ili prekorači svoja ovlaštenja, za kraljevog kmeta ili lida koji otme slobodnu ženu i za roba koji počini zločin za koji bi slobodan čovjek bio kažnjen kompozicijom od 45 solida. Ovo rijetko korištenje smrtne kazne u suprotnosti je sa praksom u kasnoj Rimskoj carevini, gdje je krivično pravo imalo prvenstveno funkciju zastrašivanja. Vjerovatno su dva faktora utjecala na rijetko korištenje smrtne kazne u ranom franačkom pravu: uticaj rodovsko-plemenskog uređenja, koje naglašava otkup, i uticaj kršćanstva, koje naglašava ulogu pokajanja i popravljanja.

Princip objektivne odgovornosti se napušta u korist principa subjektivne odgovornosti, tj. da li je djelo učinjeno s namjerom ili ne. Kažnjava se i za pokušaj. Na primjer, potezanje mača kao pokušaj povrede. Prikrivanje ubistva se smatra za posebno otežavajuću okolnost – za to slijedi trostruko veća kompenzacija od one predviđene za obično ubistvo. Ovo govori o uticaju morala na kažnjavanje: za prijeku prirodu Franaka bilo je shvatljivo ubistvo, ali ne i prikrivanje počinjenog ubistva.

Međunarodno pravo

U dostupnoj literaturi ne govori se o piscima Franačke države koji su se bavili međunarodnim pravom. Ali, generalno, u to doba, u Evropi ranog srednjeg vijeka, dva autora su bila relevantna za međunarodno pravo pa i za kršćansku Franačku državu. To su bili sv. Avgustin i sv. Isidor Seviljski. Ovdje ćemo se osvrnuti na glavne ideje ovog posljednjeg. Sv. Isidor (oko 560-630) je bio crkveni učitelj, teolog i pisac. Bio je nadbiskup Sevilje oko 600 g. i radio na preobraćanju Vizigota s arijanizma na katoličanstvo. Postavio je temelje crkvene organizacije u Španiji. Njegovo najpoznatije djelo je Etimologie, jedna vrsta enciklopedije o različitim granama znanja. Istaknuta je ličnost kršćanskog srednjovjekovlja.

Sv. Isidor je smatrao da zemaljsko pravo mora biti u saglasnosti sa Božijim pravom. Božije pravo je standard kojim se mjeri i ocjenjuje zemaljsko pravo. U stvarnoj praksi germanskih barbarskih država to shvatanje nije imalo konkretan uticaj, ali je ideja preživjela do renesanse, kada je potakla razvoj prirodnog prava.

U pogledu međunarodnog prava (ius gentium), naslanjajući se na rimsku tradiciju, sv. Isidor raspravljao je o pitanjima kao što su: zaposjedanje zemlje radi nastanjivanja, prava koja proizlaze iz građenja zgrada i utvrda, rat i njegova pravila, zarobljenici, primirje i mirovni ugovor, nepovredivost ambasadora, zabrana braka sa strancima itd.

Literatura

Marko Šunjić, Narodi i države srednjeg vijeka (Sarajevo: Rabic, 2003), 355-360; 443-459; Katherine Fischer Drew,’’The Family in Frankish Law’’, u Law and Society in Early Medieval Europe (London: Variorum Reprints, 1988), VI: 1-11; J.M. Kelly, A Short History of Western Legal Theory (Oxford: Clarendon Press), 85-113; Sima Avramović, Opšta pravna istorija –stari i srednji vek (Beograd: Pravni fakultet – Centar za publikacije i dosje, 2000), 305-318; Srđan Šarkić, Opšta istorija države i prava (Beograd: Draganić, 1999), 132-136.

komentari (0)

nema postavljenih komentara

budi prvi koji ce napisati!

ovo je samo pregled

3 shown on 8 pages

preuzmi dokument