Higijena (skripta) i pitanja, Beleške' predlog Medicinske Nauke. Univerzitet u Sarajevu
hana-sulejmanpasic
hana-sulejmanpasic

Higijena (skripta) i pitanja, Beleške' predlog Medicinske Nauke. Univerzitet u Sarajevu

DOC (120 KB)
10 str.
7broj preuzimanja
282broj poseta
100%od1broj ocena
Opis
Skripta iz higijene; ispitna pitanja
20 poeni
poeni preuzimanja potrebni da se preuzme
ovaj dokument
preuzmi dokument
pregled3 str. / 10
ovo je samo pregled
3 prikazano na 10 str.
preuzmi dokument
ovo je samo pregled
3 prikazano na 10 str.
preuzmi dokument
ovo je samo pregled
3 prikazano na 10 str.
preuzmi dokument
ovo je samo pregled
3 prikazano na 10 str.
preuzmi dokument

1.Definicija higijene – reč higijena - biti zdrav, definiše se kao nauka o očuvanju i unapređenju zdravlja, o sprečavanju nastanka bolesti ; kao uslovi života koji imaju uticaja na zdravlje i o merama kojima se sprečavaju bolesti. Deli se na opštu (izlaganje svim faktorima životne sredine znaačajnim po zdravlje) i sprecijalna (1.razrađuje opšte principe na posebne uslove života pojedinih skupina i okupacij a 2. detaljnije razradjuje značaj pojedinih higijenskih faktora u najrazličitijim poljima života).

2.Definicija ekologije

Ekologija je nauka koja proučava prilagođavanje vrsta na okolinu i njihov međuodnos.

3.Koji su najveći savremeni ekološki problemi:

·1zagrijavanje atmosfere ·2narušavanje ozonskog omotača ·3degradacija prirodnih resursa

4. Šta je biosfera? Sva živa bića i njihova neposredna okolina na Zemlji čine jedinstvenu sferu – biosferu. 5. Šta je ekosistem? Ekosistem je prostorna jedinica živih organizama i nežive prirode, među kojima se izmenjuju materija i energija. Sastoji se od životne zajednice (biocenteze) i njenog neživog okruženja (biotopa).

6. Toplotni val? Toplotni val je meterološka pojava koju karakterišu povišene temperature atmosferskog vazduha sa vrednostima inznad 32°C u trajanju 3 i više uzastopnih dana, što je praćeno povećanom vlažnošću i smanjenim strujanjem vazduha koji dodatno opterećuje sistem termoregulacije organizma.

7. Glavi gasovi koji se povezuju sa efektom staklenika su: ·4vodena para 36-70% ·5CO2 9-26% ·6metan (CH4) 4-9% ·7troposferski ozon 3-7% ·8azotni oksidi ·9hlorofluorougljenici

8. Navedite glavne zagađivače životne sredine: ·10saobraćaj /NMHOS(nemetanski hlapljivi organski spojevi), teški metali,CO, Nox/ ·11proizvodnja energije (termoelektrane) /Hg, NMHOS/ ·12industrija /SO2, teški metali, NMHOS, NH3/ ·13spalionice otpada /Hg, Pb, Cd, NaOH/ ·14poljoprivreda /emisije NH3 u ruralnim oblastima/

9. Definicija klime? Pod klimom podrazumevamo prosečne karakteristike vremenskih i atmosferskih pojava koje vladaju u prizemnom sloju Zemljine atmosfere. U užem smislu klima se definiše kao '' prosečno vreme'' ili kao statistički opis varijabli (temperatura, precipitacija, strujanje vazduha itd.)za period od nekoliko meseci do nekoliko hiljada ili miliona godina.

10. Navedite klimatske sisteme - Klima je proizvod klimatskog sistema. Klimatski sistem je složen dinamički sistem kojeg čine atmosfera, hidrosfera, kriosfera i njihove međusobne interakcije.

11.Navedite faktore koji djeluju na oblikovanje klime - Na klimatske prilike nekog područja utiču brojni faktori, kao što su geografska širina, odnos kopna i mora, reljef kopna sa njegovim karakteristikama, nadmorska visina, prisustvo vodotokova, većih i dubljih jezera.

12. Koji su akutni poremećaji zdravlja uzrokovani toplotnim zračenjem? Iscrpljenost toplotom, toplotni udar, toplotni grčevi i sunčanica

13. Biodiverzitet znači raznovrsnost i rasprostranjenost biljnog i životinjskog sveta.

14. Globalno zatopljenje

- Globalno zatopljenje je pojam kojim se označava fenomen porasta prosječne temperature zraka na površini Zemlje i okeana, izmjerenog i od početka 20. vijeka, te procjene nastavka tog procesa u bližoj budućnosti. Prema nekim istraživanjima globalno-prosječna površinska temperatura je porasla za oko 0,74 ± 0,18 °C u toku perioda od 100 godina (1905-2005) Međuvladina komisija Ujedinjenih nacija za klimatske promjene (IPCC), koja svoje stavove objavljuje u godišnjim izvještajima, smatra da su antropogeni (tj. uzrokovani djelovanjem čovjeka) gasovi, koji prouzrokuju efekat "staklene bašte" ("staklenika"), najodgovorniji za najveći dio porasta temperature od sredine 20. vijeka do sada [3], ali i da su u periodu do 1950tihgodina značajan uticaj imali i prirodni fenomeni poput varijacija u količini sunčevog zračenja i vulkanizam, čiji je uticaj od 1950tih do danas upravo suprotan.

15. Navedite aspekte zaštitne uloge atmosfere u odnosu na živi svijet na Zemlji- Atmosfera ima veliku ulogu za život na Zemlji. Uništavajući meteore, velike i male koji se kreću ka Zemlji onemogućava njihovo padanje na Zemlju i uništavanje života na njoj. Atmosfera ima ulogu filtera za svjetlosne zrake koje dolaze iz Svemira i koje su štetne za živa bića na Zemlji. Ona apsorbira ultraljubičaste zrake. Interesantno je to da atmosfera propušta samo korisne i one zrake koje ne štete , svjetlost koja omogućava vidljivost, te radio valove. Sva ova radijacija je neophodna za život . Svjetlosne zrake koje atmosfera propušta su veoma važne za fotosintezu biljaka i za preživljavanje svih živih bića . Većina intenzivnih korisnih zraka emitovanih sa Sunca bivaju filtrirane u ozonskom omotaču atmosfere. I samo ograničen spektar zraka deseže do Zemlje.

Međutim ovdje ne završava zaštitna uloga atmosfere. Ona štiti Zemlju od smrzavanja od hladnoće u Svemiru čija temperatura iznosi oko 270 stepeni Celzijusevih ispod nule.

16. Šta se podrazumijeva pod efektom staklenika? - ''zarobljavanje'' toplote uz zagrijavanje površine zemlje i donjeg dela troposfere

17. Šta je atmosfera i od čega ovisi? - Atmosfera je gasoviti omotač oko nebeskog tela. Varira od planete do planete zavisno od gravitacionih sila i termičke energije.

18. Koja je uloga stratosferskog ozona? - To je filter za ultraljubičasto zračenje sa Sunca, koje ima valnu duljinu manju od 320 nm (UVB i UVC). Osim ozona ni jedan od preostalih sastojaka atmosfere ne apsorbira UV zračenje u rasponu od 240 do 290 nm. Kad bi to zračenje došlo do Zemljine površine, oštetilo bi genetički materijal (DNK), a fotosinteza, koja je neophodna za biljni svijet, bila bi onemogućena.

19. Koji su najveći savremeni ekološki problemi? -Globalno zagrijavanje,permanentno degradiranje kvaliteta ljudskog življenja, narušavanje ozonskog omotača, širenje pustinja, topljenje glečera, podizanje nivoa mora I oceana,poplave, zagađenje vazduha, visoka emisija stakleničkih plinova

20. Navedite faktore koji djeluju na oblikovanje klime – pitanje koje se ponavlja

21. Navedite pojedine slojeve atmosfere - Troposfera, stratosfera, mezosfera, termosfera 22. Navedite sadržaj pojedinih gasova „treće“ atmosfere Zemlje – sadašnja atmosfera je dejstvo fotosinteze biljaka, sastoji se od 78% azot, 21% kiseonik, argona, ugljendioksid, neon, helijum, kripton, metan, vodonik, ozon, ksenon i radon

23. BIOLOŠKI EFEKTI ULTRAVIOLETNOG ZRAČENJA Izlaganje kože UV-a zracima sa talasnom dužinom od 400 µm do 315 µm izaziva hiperpigmentaciju. Hronična ekspozicija zrakama UV-a oblasti može dovesti do oštećenja očnog sočiva. Zraci talasnih dužina 315 µm i 280 µm (UV- Boblast) imaju izrazitiji biološki efekat na organizam. Na koži izazivaju eritem, a pri intenzivnoj ekspoziciji i opekotine drugog stepena. Jača pigmentirana koža crnaca zahtijeva 2-3 puta veću dozu da bi se pojavio isti efekat. Postoji i regionalna osjetljivost pojedinih dijelova tijela na ultravioletno zračenje. Najosjetljivije su grudi, trbuh, leđa, lice, a najmanje gornji i donji ekstremiteti. Latentni preiod momenta ekspozicije do pojave eritema traje najmanje dva sata, a nekad i do 24 h. Simptomi se kreću od lahkog crvenila do pojave vezikula na eksponiranim dijelovima tijela. Dugotrajna ekspozicija stvara ireverzibilna oštećenja kože, sa pojavom „ staračke kože“. Koža je smrežurana, izbrazdana i posuta pigmentovanim mrljama (lice, vrat, leđa, ruke).Većina zraka iz ovog spektra ima i kancerogeno dejstvo, koje se manifestuje kao:bazaliomi, spinocelularni karcinomi i melanomi. Zapažena je i povećana učestalost raka kože onih koji rade na otvorenom prostoru sa katranom benzopirenom i jedinjenjima antracena.

24. DIJELOVI ELEKTROMAGNETNOG SPEKTRA I MEHANIZMI NJIHOVOG BIOLOŠKOG DJELOVANJA

25. STOHASTIČKI EFEKTI JONIZIRAJUĆEG ZRAČENJA su oni efekti kod kojih ne postoji prag doza zračenja. Od veličine, doze zračenja više je zavisna vjerovatnoća njihove pojave nego njihova jačina. Neki somatski efekti zračenja su stohastički. Ovi efekti ne nastaju kod svih ozračenih osoba , već samo kod pojedinaca. Ozračenje jedne grupe osoba većom dozom zračenja samo povećava vjerovvatnoću obolijevanja većeg broja osoba, a ne povećava intenzitet bolesti.

26. OSNOVNI PRINCIPI SISTEMA ZAŠTITE OD JONIZIRAJUĆEG ZRAČENJA

-Predložene intervcencije moraju da daju mnogo više koristi nego štete. Redukcija štete koja rezultira iz redukcije doze, mora biti dovoljna da opravda koštanje, uključujući i cijenu društva od intervencije. -Sistem zaštite od zračenja mora uključiti ukupnu procjenu svoje efikasnosti u praksi. -ova procjena se može postići na bazi distribucije primljenih doza i na procjeni koraka koje treba preduzeti u ograničavanju vjerovatnoće potencijalnih ekspozicija. -naročito je važno da se bazični principi tretiraju kao koherentan sistem. Ni jedan dio zaštite se ne može posmatrati izolovano.

27. SA KOJIM SE ZRAČENJEM POVEZUJE KATARAKTA Infracrvenim

28. BIOLOŠKI EFEKTI INFRACRVENOG ZRAČENJA Duge IC zrake ( veće od 5000 nm) u potpunosti apsorbuje rožasti sloj kože. Zrake 1400-5000 nm znatno apsorbuje epiderm i derm ( mogu izazvat površinska oštećenja). Kratki IC zraci izazivaju teška akutna oštećenja (opekotine i retikularni dermatitis). Opekotine se manifestuju kao opekotine prvog stepena(eritem, bez posljedica); opekotine drugog stepena (vezikule ili bule, ostavljaju pigmentisane ožiljke). Intenzivno ozračenje može izazvati i treći stepen( kožna nekroza). Ponekad ponavljano ozračenje može dovesti do spinocelularnog epitelioma. Retikularni dermatitis spada u hronična oštećenja. Oštećenje počinje stvaranjem ljubičastih površina sa širokim oknima i intenzivnom dilatacijom kapilara kože. Kasnije oštećenja postaju zagasitosmeđa (osjećaj toplote, pečenja i svrbež). Nastaju cirkulatorni, endokrini i neurovegetativni poremećaji.Opadaju imunološke snage organizma.

29.Učešće pojedinog zračenja u sunčevom spektru koje dopire do površine zemlje - UV 10%, vidljivo zračenje 50% i infracrveno 40%

30. VRSTE JONIZUJUĆEG ZRAČENJA - Alfa zračenje, Beta zračenje, Gama zračenje , Neutronsko zračenje

31. DETERMINISTIČKI EFEKTI JONIZIRAJUĆEG ZRAČENJA nastaju kada se pređe određeni „prag“ doze, oštećenja se javljaju srazmjerno porastu doze ozračenja. Ove efekte uzrokuju kako visoke tako i niske doze zračenja(kumulativni efekat). Latentni period između ozračivanja i pojave determističkih efekata iznosi od 6 mjeseci do 20 godia. U determističke efekte spadaju maligna oštećenja kapilara i zidova krvnih sudova, depresija koštane srži i smetnje fertiliteta.

32. KOJI IZOTOPI VJEŠTAČKOG PORIJEKLA SE PRATE U VANJSKOJ SREDINI?

33. MIKROTALASNI SINDROM može da nastane usljed izloženosti mikrotalasnom zračenju. Razlikujemo dva stadija. Prvi stadij karakterizira glavobolja poslije rada, pojačan zamor, malaksalost, pospanost, gubitak apetita i slabljeje libida. Objektivno nalazimo pojačane fiziološke reflekse, hiperhidrozu i izražen dermografizam. Rjeđe se javlja arterijska hipotenzija, a nekad bradikardija i ekstrasistolija. U drugom stadiju nađe se patološki izmijenjen EKG, snižena voltaža u EKG-u, pojava niskih i negativnih T talasa, a u krvnoj slici neutropenija, limfocitoza, retikolocitoza i trombocitopenija. Specifične terapije nema. Ona je simptomatska, koja tonizira organizam. Uklanjanje oboljelog duže ili kraće vrijeme sa radnog mjesta. Nekada trajno zabraniti rad u zoni mikrotalasnog zračenja.

34. PODJELA UV ZRAČENJA Zavisno od talasne dužine dijelimo ih u tri oblasti:

·15UV-A zraci- talasna dužina od 400-315 µm, -UV-B zraci- talasna dužina od 315-280 µm, -UV-C zraci, talasne dužine od 280-100µm

35. AKUTNI RADIJACIONI SINDROM je teško akutno oboljenje izazvano kratkotrajnim ozračivanjem većine delova ili celog tela čoveka velikim dozama prodornog jonizujućeg zračenja. Osnovu ovog sindroma čini smanjenje broja nezrelih matičnih ćelija u različitim tkivima. Puna klinička slika akutnog radijacionog sindroma se javlja kada je osoba bolesnik ozračen dozama većim od 0.5 Gy, najčešće spoljnim izvorima prodornih zračenja (x-zraci, gama-zraci, neutroni), da je ozračeno celo telo ili veći deo tela. Neke forme akutnog

radijacionog sindroma mogu nastati i kod ozračivanja alfa i beta česticama, najčešće u slučaju unutrašnje kontaminacije. Tri kliničke celine čine akutni radijacioni sindrom; to su hematopoezni, gastrointestinalni i sindrom izazvan oštećenjima centralnog nervnog i kardiovaskularnog sistema. Promene na koži nastale pod dejstvom jonizujućeg zračenja po nekim autorima čine zaseban klinički entitet. Puna klinička slika akutnog radijacionog sindroma se razvija u četiri faze: prodromalna, latentna, manifestna, čemu sledi oporavak bolesnika ili smrt. Tačna i blagovremena dijagnoza akutnog radijacionog sindroma ponekad je teška, posebno ako se ne zna da je bolesnik bio izložen dejstvu jonizujućeg zračenja. Lečenje se sastoji iz blagovremene i dobre trijaže, intenzivne početne terapije, praćenja i objektivne dijagnostičke evaluacije. Stepen preživljavanja se smanjuje s povećanjem doze zračenja. Osnovni uzroci smrti ovih bolesnika su destrukcija kostne srži, infekcije, krvavljenja, kolaps cirkulacije, dehidracija, poremećaj elektrolitskog bilansa, edem mozga, vaskulitis i meningitis.

36. CILJEVI ZAŠTITE OD JONIZIRAJUĆEG ZRAČENJA su spriječiti nastanak determinističkih učinaka koji su posljedica izlaganja zračenju i ograničiti pojavu stohastičkih učinaka na najmanju moguću mjeru te osigurati da pri obavljanju djelatnosti kod kojih dolazi do izlaganja ionizirajućem zračenju to izlaganje bude opravdano, odnosno da korist od tog izlaganja uvijek bude veća od štete.

37. Spektar elektromagnetnog zračenja

gama zračenje | rendgensko zračenje | ultraljubičasto zračenje | vidljivi dio spektra | infracrveno zračenje | mikrovalno zračenje | radiovalovi

38. Funkcija vode u biosferi Voda je životna sredina za mnoge vrste biljaka i životinja. Ona je hrana za mnoge fitofagne i mikrofagne organizme. Važan je faktor u reakcijama fotosinteze i rastvarač za mnoge hranjive elemente tla. Učestvuje u svim biohemijskim procesima u organizmu. Bitan je klimatološki činilac zbog procesa isparavanja i kondenzacije, kao i relativno visokog toplinskog kapaciteta. Učestvuje u procesu termoregulacije.

39. Klasifikacija voda 1: prema stepenu čistoće razlikujemo 4 klase vode. Vode prve klase: su najčistije vode, obično su to izvorišta rijeka i njihovi gornji tokovi, upotrebljavaju se za snabdjevanje naselja vodom za piće, mogu se ipotrebljavati i u prehrambenoj industriji, njih naseljavaju plemenite vrste riba, ne smiju imati miris, vidljivu boju niti vidljive otpadne tvari. Vode druge klase: su još uvijek relativno čiste, podesne su za rekreaciju (kupanje, sportovi na vodi), uz odgovarajuće prečišćavanje se mogu koristitii za snabdjevanje naselja vodom za piće i industrije kojima treba čista voda. Vode treće klase: prolazeći kroz gusto naseljene i industrijske oblasti postaju zagađene, matični vodotoci poprimaju miris karakterističan za pojedine otpadne vode koje se u njih ulivaju, javlja se i primjetna voda, međutim te vode su još uvijek podesne za poljoprivredu i većinu industrija. Vode četvrte klase: su sve one vode koje se ne mogu svrstati u prethodne klase, vrlo su zagađene i moraju se prečišćavati ako se žele za ljudsku upotrebu, upotrebljavaju se za određene svrhe, što je skup postupak. 2: klasifikacija prirodnih voda; pravilnik o vodama razvrstava vode na:

·16Prirodne vode zatvorenih izvorišta, gdje spadaju: higijenski kaptirana vrela-izvori, arteški bunari, subarteški bunari, podzemne vode higijenski kaptirane za vodovodne

sisteme.

·17Prirodne vode otvorenih izvorišta, gdje spadaju: nekaptirana vrel-izvori, vodotoci prve i druge klase, jezera i akumulacije (ako se koriste za snabdjevanje vodom za piće), norton pumpe, kopani bunari, cisterne

40. Dozvoljene vrijednosti intenziteta buke u odnosu na vrstu aktivnosti koja se obavlja 1. Rad pretežno intelektualnog karaktera koji zahtijeva koncentraciju sa isključivanjem okoline 40 dB 2. Fizički rad koji ne zahteva mentalno naprezanje 90dB

41. Higijenski značaj vode Higijenski značaj vode možemo posmatrati sa više aspekata: Privredni i kulturni aspekt: voda obogaćuje biološku okolinu čovjeka. Neophodna je za privredni napredak. Proizvodnja hrane zavisi od vode i navodnjavanja. Neke indsutrijske grane se ne mogu zamisliti bez dovoljnih količina kvalitetne vode. Voda je neophodna za kulturni napredak čovjeka (održavanje opće i lične higijene, zadovoljavanje raznih estetskih potreba. Ona je i napitak. Fiziološko-zdravstveni aspekt: voda za čovjeka ima veliki fiziološki značaj. Ona u organiumu ulazi u sastav ćelija, gradi međućelijsku tečnost, sekrete i eskrete. Transportno je sredstvo hranjivih i zaštitnih materija. Voda omogućava termoregulaciju. Na vodu otpada 63-83% težine tijela, što je organizam mlađi sadrži više vode. Voda se u organizmu sastoji od one u intersticiju (intersticijalna), krvnim žilama (intravaskularna), i u stanicama (intersticijalna). Cerebrospinalna tečnost i sekreti probavnog trakta formiraju ekstracelularnu tečnost. Kod djeteta je volumen intracelularne tečnosti manji od ekstracelularne, a kod odraslih onrnuto. Mokraćom se gubi 50-60% cjelokupne tekućine, stolicom 5-12%, a perspiracijom 30-40%. Fiziološki unos vode je oko 2 litra dnevno. Ljeti je potrebno oko 2,4 litra, a zimi oko1,8 litra. Hranom se unosi oko 0,70 litra vode. Gubitak vode dovodi do dehidratacije, a nagomilavanje vode i elektrolita do edema. Epidemiološki značaj: voda siromašna jodom dovodi do endemske guše, a voda siromašna fluorom je najvažniji faktor u nastanku zubnog karijesa. Povećan sadržaj teških materijala i organskih toksičnih materija u vodi može dovesti do hroničnih, rjeđe akutnih intoksikacija. U ratu postoje opasnosti kontaminacije vode bojnim otrovima. Putem vode može doći do epidemijskog širenja zaraznih bolesti u vidu hidričnih epidemija manjih i većih razmjera kao i infestacija parazitima. U slučaju rata moguća je kontaminacija patogenim mikroorganizmima. Radiološka kontaminacija vode u miru nastaje putem radioaktivnih otpadaka, a u ratu upotrebom atomskog oružja. Globalni ekološki aspekt: procjenjuje se da je ukupna količina vode na našoj planeti 1.384.120.000 km3. 42. Tipovi objekata vodosnabdjevanja Snabdjevanje vodom obavlja se iz podzemnih izvora, atmosferskom vodom i površinskih tokova. 1. snabdjevanje atmosferskom vodom: u bezvodnim kraškim krajevima, atmosferska voda se u kišnim periodima godine skuplja u cisterne. Higijenske cisterne su najprikladnije za korištenje kišnice. Njena sabirna površina je popločana i ograđena. Kao sabirna površina često služi krov kuće. Prije ulaska u cisternu voda treba da prođe kroz običan pješčani filter. Sama cisterna je rezervoar odgovarajućeg kapaciteta. Zidovi su građeni od nepropusnog materijala, a odozgo je zatvorena. Mora da ima cijev za aeraciju, dobro zaštićenu. Kišnica sadrži malo rastvorenog kiseonika oa je neukusna za piće. Voda iz cisterne treba da se crpi pomoću sistema za mehaničko crpljenje. Nepoželjno je zahvatanje vode iz cisterne posudama kroz otvor. Oticanje vode se mora obezbijediti slivnim popločanim nagibom oko cisterne. Uređaji za napajanje stoke se postavljaju na dovoljnoj udaljenosti. 2. snabdjevanje podzemnom vodom: podzemna voda je dobrog kvaliteta i treba koristiti podzemne vode iz većih dubina. Voda izbija na površinu kao prirodni izvor ili vrelo, pošto

se zbog konfiguracije tla vodonsoni sloj otvara na površini. U drugim slučajevima do podzemen vode se dolazi kopanjem ili bušenjem do vodonsonog sloja. Kod snabdjevanja podzemnom vodom razlikujemo više vodenih objekata: a) izvori-vrela, postoje primarni i sekundarni izvori-vrela primarni su oni izvori gdje voda izvire iz dubljih podzemnih vodonosnih slojeva. Voda je najčešće dobrog kvaliteta, ali se lako zagađuje kod njenog korištenja i nezaštićene okoline. Sekundarni izvori daju vodu porijeklom iz obližnje rijeke ili jezera. Voda je najčešće zagađena. Izvori mogu biti kaptirani i nekaptirani. Voda iz nekaptiranih izvora je higijenski neispravna. Dolazi do zagađenja vode iz neposredne okoline izvora. Kaptirani izvori obezbjeđuju vodu provjerenog kvaliteta. Kaptaža se izvodi raščišćavanjem nekog tla oko izvora. Na taj način se dolazi do glavne žile koja izbija iz tvrdog materijala tla. Oko glavne žile vode se izgradi zahvatni zid. Iz zahvatnog zida se voda odvodi zatvorenom cijevi u rezervoar kaptaže. Obavezno se gradi suha komora kaptaže sa zaštićenim otvorom za povremenu reviziju i čišćenje rezervoara. Velike kaptažne građevinesa izdašnim količinama vode se koriste za za napajanje vodovoda. Iz manjih kaptaža voda se koristi na licu mjesta, voda se odvodi cijevima na potreban broj slavina. Mogu se napraviti i pojila za stoku. b) plitko bušeni bunari: oni imaju cijev ubodenu u tlo do dubine 7-8 metara. Voda se crpi iz drugog vodonosnog podzemnog sloja, a nerijetko i iz prvog, najplićeg sloja. Ovi bunari se nazivaju abisinski. Voda se crpi Nortonovom crpkom, koja je montirana direktno na cijev bunara. Ovi odvodni objekti nisu sigurni. Često se instaliraju na neasaniranom terenu, gdje se u u neposrednoj blizini bunara nalaze potencijalni zagađivači. Zato se mora odrediti depresiona zona bunara. Teren oko pumpe se posipa rastvorom neke boje indikatora. Sve dok se indikator pojavljuje u vodi iz bunara znači da se teren nalazi unutar depresivne zone bunara. Kada prestane pojava indikatora u vodi nalazimo se na granici depresivne zone bunara. c) duboko bušeni bunar: ovaj bunar doseže do dubine više desetina metara i zahvata vodu iz dubljih i zaštićenih vodonosnih slojeva. Crpljenje vode iz ovih bunara se vrši automatskim vakuum pumpama. Okolina bunara se asanira na isti način kao i kod plitko bušenih bunara. d) arteški bunari: kod ovih bunara bušenjem se dođe do vodonosnog sloja pod hidrostatičkim pritiskom. Dubina doseže 100 metara i više. Na ovakvim bunarima se montira česma, a voda kroz cijev spontano izbija na površinu. Arteške vode su po pravilu dobrog higijenskog kvaliteta, ali nekada mogu sadržavati znatno veće količine željeza i mangana od standardno dozvoljenih. U tom slučaju vode se moraju prečistiti. Ove vode mogu sadržavati i rastvoreni ugljen dioksid. Ako su koncentracije ovog gasa velike radi se o mineralnoj gaziranoj vodi. e) kopani bunari: mogu da budu plitki (dubine 7-8 metara) ili duboki ( da dosežu i 20-30 metara). Higijenski građeni kopani bunari moraju da imaju slijedeće osobine: da zahvataju vodu iz sigurno zaštićenih slojeva, na depresivnoj zoni bunara ne smije biti nesaniranih zagađivača, zidovi bunara su građeni od nepropusnog materijala, zid bunara mora dosezati najmanje 1 metar ispod nivoa vode, vijenac bunara se nastavlja uvis 1 metar, gornji otvor se treba zatvoriti i postaviti mehanički sistem za crpljenje vode, izgrađuje se kućicsa iznad bunara sa nastrešnicom. 3. centralno snabdjevanje vodom: tu je poželjno da se voda kreće slobodonim padom. U ravničastim predjelima u tu svrhu se moraju graditi veliki vodotornjevi. Pri tome se vrši potiskivanje vode elektropumpama. Vodovodna mreža se gradi od čeličnih cijevi raznog promjera.

4. snabdjevanje vodom putem mikrovoda: izgrađuju se mikrovodi, tj. Mali vodovodni sistemi za opsluživanje nekoliko porodica u naselju. Ovi objekti najčešće imaju niz građevinsko-sanitarnih nedostataka. Vodozahvati nisu obezbjeđeni. Uređaji se ne održavaju kako treba. Mreža je malih dimenzija i nepouzdana.

43. Zone sanitarne zaštite izvorišta vode – su posebno izdvojena teritorija oko izvorišta

na kojoj se uspostavlja specijalni režim delovanja i življenja u cilju sanitarne zaštite vode i objekata vodosnabdevanja.U zone sanitarne zaštite vodnog objekta spadaju: a) zona stroge sanitarne zaštite obuhvata sam vodni objekat i sve instalacije za prečišćavanje i kondicioniranje vode, b) zona šire sanitarne zaštite je različite veličine, a zavisi od vrste objekta, broja stanovnika koje snabdjeva i od veličine slivnog područja koje napaja vodom objekat, c)zona sanitarnog posmatranja obuhvata praktično cijelu teritoriju na kojoj žive potrošači i čitav sliv sa kojeg bi moglo da dođe do zagađivanja vode na izvorištu.

44. Definicija buke – neprijatni ''dodijavajući'' faktor koji ometa normalnu akustičnost čoveka. Fizički predstavlja nepravilno vibratorno kretanje materije čvrstih tela, tečnih i gasovitih fluida.

45. Podjela vode po porijeklu - površinske vode (potoci, rijeke, jezera, mora, okeani) i podzemne vode (površinski vodonosni sloj- 5-6 metara ispod površine, dublji vodonosni slojevi-desetine metara ispod površine, subarteški i arteški vodonosni slojevi- 100 metara i više ispod površine Zemlje).

46. Kondicioniranje vode za piće, metode pročišćavanja i dezinfekcije vode za piće Kondicioniranje vode za piće podrazumeva uklanjanje iz vode nepoželjnih stranih tvari te dodavanjem drugih tvari za poboljšanje njenog kvaliteta. Metode pročišćavanja vode su aeracija, deferizacija i deamanganizacija, taloženje, koagulacija, redukcija boje, ukusa, mirisa, korodivosti i filtracija pomoću peščanih i drugih filtera. Dezinfekciju vode za piće provodimo kuhanjem, ultraljubičastim zracima, ozonom, oligodinamskim djelovanjem metala, procjeđivanjem vode kroz ultrafiltre i djelovanjem hlora i hlornih preparata.

47. Djelovanje buke na čovjeka 1. psihološki uticaj buke (ometanje rada i sporazumijevanja, uznemiravanje), 2. ekstraauditivni efekti (djelovanje na krvotok, vegetativni i nervni sistem i psihomotorne funkcije), 3. djelovanje buke na san, 4. djelovanje buke na sluh.

48. Racionalna ishrana je ona ishrana koja je tako izbalansirana da omogućava zadovoljenje energetskih potreba i potreba u hranjivim i zaštitnim materijama. Ona predstavlja odnos između količine unesene hrane i količine utrošene hrane u organizmu za odgovarajuće procese, a to su termoregulacija, rad unutrašnjih organa, fizička aktivnost itd. Odstupanje od ove ravnoteže dovodi do preobilne ili nedovoljne ishrane. 49. Esencijalni nutrijenti - su oni koji su neophodni za optimalno zdravlje, a ne formiraju se metabolički u ćeliji i moraju biti prisutni u hrani.

50. Učešće pojedinih obroka u zadovoljavanju ukupnih energetskih potreba - Doručak 35-40% UEP, Prijepodnevna užina 5-10 %, Ručak 25-30%,Poslijepodnevna užina 5-10%,Večera 20-25%.

51. Higijena ishrane se bavi izučavanjem svih faktora koji preko ishrane utiču na razvoj i zdravstveno stanje organizma; izučava uzroke pojave masovnih bolesti nedovoljne i nepravilne ishrane; bavi se pitanjima uticaja hrane na rast, razvoj i održavanje zdravlja i radnu sposobnost; sprečavanja bolesti i preranog starenja. Izučava dijetetske vrijednosti namirnica i uslove pod kojim se one proizvode, prerađuju, prevoze i upotrebljavaju.

52. Životne namirnice- su smesa prehrambrenih stvari u prirodnom stanju, a služe za pripremu hrane. Mogu biti:

·18vegetalnog porekla (žitarice, povrće, voće),

·19animalnog porekla (meso, mleko , riba , jaja i dr.), ·20mineralnog porekla (kuhinjska so) i ·21sintetskog porekla (vinobran i mnogi drugi aditivi).

53. Biološka uloga minerala – uključeni su u održavanju ravnoteže vode u organizmu, pomažu aporpciju, probavu i prenos nutritijenata, sudeluju u prenosu umpulsa i kontrakciji mišića, neki imaju antioksidativno delovanje.

54. Bromatologija je nauka o hrani, proučava sastav, strukturu i svojstva životnih namirnica, proučava promjene životnih namirnica pri stajanju, obradi, preradi i konzumiranju. Proučava sve što se odnosi na namirnice do njihovog unošenja u organizam.

55. Nutrijenti se klasično definišu kao konstituenti hrane neophodni za normalnu fiziološku funkciju, odnosno to su hemijske supstance sadržane u hrani koje su potrebne tijelu za rast, održavanje i popravku tkiva. Dijele se na makronutrijente (masti, bjelančevine i ugljikohidrati i mikronutrijente (vitamini i minerali).

56. Fiziološka uloga vitamina – regulisanje metaboličkih funkcija unutar ćelije, procese oslobađanja energije i hrane, antioksidativno delovanje (vit. A,C,E) štiti ćelije i tkiva od oštećenja i štetnog delovanja slobodnih radikala, pomažu u sprečavanju nastanka degenerativnih oboljenja.

57. Učešće namirnica pojedinih grupa po Shermannu u pokriću ukupnih dnevnih potreba u kalorijama - Hljeb, žitarice, testo 35%, vidljive masti 15%, meso, riba i jaja 10%, mleko i mlečni proizvodi 15%, voće i povrće 15%, šećer i šećerni koncentrati 10%.

58. Deficit vitamina B 12 – uzrokuje megaloblastnu anemiju, demenciju, degenerativne promjene u kičmenoj moždini i perifernom nervnom sistemu, atrofija lingvalnih papila i malapsorpcija, anemije pernicioznog tipa ( Adisonova anemija ). Glavne karakteristike Adisonove anemije su pojava eritrocita velikog i nepravilnog oblika, jer je njihovo sazrijevanje u koštanoj srži poremećeno.

59. Kvašiorkor - Bolest koja se javlja usljed deficita proteina. Javlja se kod djece od jedne do četvrte godine, rjeđe kod starije. Bolest je primjećena u mnogim zemljama Afrike, gdje su djeca u prvim mjesecima lišena majčinog mlijeka, a hrane se tako da ne dobiju dovoljne količine bjelančevina, naročito životinjskog porijekla i unose relativno veće količine ugljenih hidrata. Stanje je kombinovano sa nedostatkom vitamina. Simptomi koji se javljaju: gubitak apetita, apatija, poremećaj varenja, nezaintersovanost za zbivanja u okolini, zastoj u tjelesnoj visini i težini, dispigmentacija kose, suhoća, perutanje i dispigmentacija površnih slojeva kože, hepatosplenomegalija, smanjeni su proteini u serumu, hipoalbuminemija, smanjeno lučenje pankreasnih enzima.

60. Učešće masti u dnevnom obroku - zasićene ¼ (mleko i mlečni proizvodi, pite, biskviti, margarin), mono nezasićene 2/4 (masliniovo ulje), polinezasićene ¼ ( suncokretovo i riblje ulje). Ukupno 40-70g(zasićene 20g i nezasićene 20-50 g ili blago više).

61. Marasmus - predstavlja sindrom kalorijskog deficita, te je praćen zastojem u tjelesnom razvoju, malom tjelesnom težinom, atrofijom mišića, gubitkom masnog tkiva i organizam izgleda kao „ kost – koža „.

62. Deficit vitamina B1 - Znaci deficita se javljaju pri uživanju hrane koja je preradom

lišena vitamina zbog rafiniranja. Pri deficitu lakšeg stepena javljaju se opća slabost, bradikardija, nervozno stanje, gubitak apetita, atonična opstipacija. Usljed dužeg nedostatka tiamina javlja se slika beri – beri (periferni neuritis, dekompenzacija srca sa porastom minutnog volimena, edema kadkad praćenih demijelinizacijom u CNS-u). Takođe se može javiti Wernicke Korsakof sindrom – uznemirenost, depresija, opsesivno razmišljanje, dezorijentisanost, gubitak pamćenja.

63. Gojaznost – predstavlja veliki iznos masnog tkiva u tijelu, praćen povećanim rizikom od ozbiljnih zdravstvenih problema. Osobe koje su gojazne češće obolijevaju od povećanog krvnog pritiska, srčanih bolesti, šećerne bolesti, masnoće u krvi, raka i degenerativnih bolesti zglobova.

nema postavljenih komentara
ovo je samo pregled
3 prikazano na 10 str.
preuzmi dokument