Hipertenzije i metode lijecenja, Skripte' predlog Zemljana nauka
Maša1976
Maša1976

Hipertenzije i metode lijecenja, Skripte' predlog Zemljana nauka

18 str.
48broj poseta
Opis
Prevencija hipertenzije i terapija
20 poeni
poeni preuzimanja potrebni da se preuzme
ovaj dokument
preuzmi dokument
pregled3 str. / 18
ovo je samo pregled
3 prikazano na 18 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 18 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 18 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 18 str.
Microsoft Word - HIPERTENZIJA2.doc

1

HIPERTENZIJA I10 Hypertensio arterialis essentialis (primaria)

Povišeni krvni pritisak, nepoznatog porijekla I15 Hypertensio arterialis, secundaria Sekundarno povišen krvni pritisak

UVOD Hipertenzija je jedan od vodećih faktora rizika za nastajanje hroničnih kardiovaskularnih i

cerebrovaskularnih oboljenja. Oko 50% svih slučajeva infarkta miokarda i oko 60% svih cerebrovaskularnih inzulta su posljedica povišenog krvnog pritiska. Hipertenziju je teško definisati zato što nema jasne granice između onoga što se može smatrati "bezbjednim" nivoom ili normalnim krvnim pritiskom i nivoa iznad kojeg prijeti rizik. Hipertenzija se još može nazvati "tihi ubica" zbog svoje asimptomatske prirode. Cilj liječenja je da se preveniraju najteže posljedice - iznenadna smrt, infarkt miokarda i cerebrovaskularni inzult. Brojna klinička ispitivanja pokazuju da snižavanje dijastolnog pritiska samo za 5-6 mmHg smanjuje relativni rizik od nastanka CVI za jednu trećinu, a koronarnih komplikacija za jednu šestinu.

DEFINICIJA Prema Svjetskoj zdravstvenoj organizaciji i Internacionalnom udruženju za hipertenziju

kao povišen se definiše krvni pritisak kada je nivo sistoličnog krvnog pritiska (SBP) od 140 mmHg (18.7 kPa) ili više, i/ili nivo dijastoličnog krvnog pritiska (DBP) od 90 mmHg (12,0 kPa) ili više, u ponovljenim mjerenjima.

PREVALENCA - u pojedinačnim mjerenjima, 15-25% odrasle populacije ima povišen krvni pritisak

(>160/90mmHg). - kod polovine, hipertenzija perzistira pri daljem praćenju. - prevalenca hipertenzije se povećava kod starijih od 40 godina.

KLASIFIKACIJA Iako su sve klasifikacije hipertenzije proizvoljne, uobičajeno se arterijska hipertenzija

klasifikuje na tri načina: A. Prema etiologiji B. Prema krvnom pritisku C. Prema stepenu oštećenja organa

A. Etiologija Postoje dva oblika hipertenzije: - primarna (osnovna) hipertenzija i

- sekundarna hipertenzija. • Primarna (osnovna ili idiopatska) hipertenzija - opisuje se kao hipertenzija nepoznatog porijekla (95%). - nivo krvnog pritiska u ovoj grupi je uslovljen starošću, polom, rasom, okruženjem, životnim

stilom i genetskim faktorima. • Sekundarna hipertenzija - ovaj termin se upotrebljava kada je osnovni uzrok očigledan.

2

- sekundarna hipertenzija je prisutna kod 5% hipertenzivnih pacijenata. Sekundarna hipertenzija može biti posljedica: bubrežnih oboljenja (sužavanje bubrežnih arterija, gotovo sva unilateralna i bilateralna parenhimska bubrežna oboljenja i policistični bubreg), poliarteritisa nodoza, sistemske skleroze, endokrinih oboljenja (Kušingov sindrom, Konov sindrom, dijabetes melitus), tumora - feohromocitom, akromegalija, hiperparatireodizam itd.), oboljenja izazvanih uzimanjem lijekova (npr. oralna kontraceptivna sredstva itd.).

B. Nivoi krvnog pritiska - Klasifikacija je prikazana u Tabeli 1 kao praktični vodič za postupak pružanja tertmana. - U ovoj klasifikaciji zadržani su termini "blaga", "umjerena" i "jaka" hipertenzija zbog njihove česte kliničke upotrebe.

Tabela 1: Klasifikacija hipertenzije prema nivou krvnog pritiska

Sistolični krvni pritisak mmHg Dijastolični krvni pritisak

mmHg

Normalan krvni pritisak <140 <90 Blaga hipertenzija 140-180 90-104 Podgrupa: granični 140-160 90-95 Umjerena hipertenzija >180 105-114 Jaka hipertenzija >180 ≥115

Izolovana sistolična hipertenzija ≥160 <90

Podgrupa: granični 140-160 <90 C. Oštećenje organa - SZO klasifikuje hipertenziju prema odnosu prisutne hipertenzije i postojanja oštećenja

organa. - iako je stepen oštećenja organa u korelaciji sa nivoom krvnog pritiska, ovo ne mora da bude

pravilo. Visoki krvni pritisak ne mora dovesti do oštećenja organa i obratno, do oštećenja organa može dovesti i umjereno povišen krvni pritisak.

- Stoga - krvni pritisak i oštećenje organa se trebaju odvojeno procijeniti. - postojanje znakova oštećenja organa potvrđuje povećani kardiovaskularni rizik na bilo kojem

nivou krvnog pritiska. Klasifikacija hipertenzije prema stepenu oštećenja organa (Tabela 2) je načinjena prema etapama da bi se ukazalo na vremensku progresiju jačine oboljenja. Tabela 2: Klasifikacija hipertenzije prema stepenu oštećenja organa Etapa I Ponavljana povećanja krvnog pritiska, bez znakova oboljenja organa

Trajna hipertenzija uz postojanje barem jedne od sljedećih manifestacija koja ukazuje na oštećenje organa: - hipertrofija lijeve komore

Etapa II

- opšte i fokalno sužavanje retinalnih arterija.

3

- mikroalbuminurija, proteinurija i/ili blago povećan kretainin u plazmi (koncentracija 1.2-2.0 mg/dl).

- ultrazvučni ili radiološki dokaz o ateroskleroznim naslagama u aorti ili karotidnim, ilijačnim ili femoralnim arterijama.

Etapa III Trajna hipertenzija sa znacima oštećenja organa. Oni uključuju:

Srce - hipertrofija lijeve komore, - ishemijska bolest srca

Mozak - CVI, - kratkotrajni napad ishemije, - hipertenzivna encefalopatija, - arteriosklerotična demencija.

Očno dno - suženje arterije, - retinalna hemoragija i - eksudati sa ili bez papiloedema (stepen 1-4)

Bubreg - nefroskleroza, - bubrežna insuficijencija (kreatinin>2.0 mg/dl)

Krvni sud - disekantna aneurizma, - povremena klaudikacija Ostali termini za hipertenziju Uzročna ili labilna hipertenzija je naziv za hipertenziju kod ljudi koji u jednom momentu imaju visoki krvni pritisak > 160 mmHg (sistolični) i/ili >95 mmHg (dijastolični), a u međuvremenu su normotenzivni. Čine se zdravim, to su najčešće starije osobe koje naginju prekomjernoj tjelesnoj težini, imaju veći broj otkucaja srca i više puše. Ovo stanje je u velikoj mjeri vezano za ishemična srčana oboljenja (IHD). • Izolovana sistolična hipertenzija je naziv za hipertenziju kod ljudi koji imaju sistolični krvni pritisak iznad 160 mmHg, a dijastolični ispod 90 mmHg. Napredak i liječenje izolovane sistolične hipertenzije se do sada pokazao samo u slučajevima kada je sistolični pritisak iznad 160 mmHg. • Hipertenzija bijelog mantila Krvni pritisak pacijenta je viši kada se mjeri u bolnici nego van nje. Ovaj termin se koristi da označi stanje pacijenta čiji je krvni pritisak stalno povećan kada je kod doktora, ali je normalan u drugim prilikama ili kada mu se izmjeri pritisak kod kuće.Akcelerativna hipertenzija Ovaj termin označava stanje kod pacijenata koji imaju snažan i često brz rast hipertenzije, dijastolični pritisak je često iznad 140mmHg što kao posljedicu ima ožiljke na zidovima arterijalnih krvnih sudova i koji se najbolje vide kao retinalne promjene, ali bez papilarnog edema. • Maligna hipertenzija Ponekad hipertenzija poraste do malignih vrijednosti, iako je to rijetko kod liječenih pacijenata. Uprkos tome što pacijenti često imaju tenziju preko 200/140 mmHg, za dijagnozu maligne hipertenzije odlučujuće je prisustvo papilarnog edema, često udruženog sa retinalnom

4

hemoragijom i eksudatom. Ako efektan tretman izostane, stepen preživljavanja još jedne godine je manji od 20%. • Hipertenzivna encefalopatija Predstavlja kliničko stanje fluktuirajućih neuroloških znakova u vezi sa veoma povišenim krvnim pritiskom. • Refraktorna hipertenzija Hipertenzija koja se ne može izliječiti.

EPIDEMIOLOGIJA Epidemiološke studije su sistematski identifikovale važnu i nezavisnu vezu između

visokog krvnog pritiska i različitih oboljenja, posebno koronarnih srčanih oboljenja, CVI, kongestivne srčane insuficijencije i ugrožene bubrežne funkcije. Mnoge studije izvršene na pripadnicima oba pola u različitim populacijama su utvrdile da postoji čvrsta relacija između krvnog pritiska i kardiovaskularnih oboljenja. Rizik progresivno raste sa porastom krvnog pritiska.

FAKTORI RIZIKA Pojedine osobe imaju predispozicije za razvoj različitih oblika hipertenzije. Njihova

osjetljivost može biti posljedica jednog ili više sljedećih faktora:

nasljedni i genetski faktori Porodična istorija bolesti koja ukazuje na povećani krvni pritisak je jedan od najjačih faktora rizika za razvoj hipertenzije kod pojedinca, posebno dokaz o kardiovaskularnim oboljenjima prije 60-te godine života u porodici. • postnatalni period Nedavno je otkriveno da dijete rođeno sa težinom manjom od normalne, ukoliko se razvija u nepovoljnom okruženje postaje kasnije sklono faktorima rizika kardiovaskularnih oboljenja, uključujući i visok krvni pritisak. • faktori načina života: Na njih se može uticati zdravstvenom edukacijom: - tjelesna težina Prekomjerna težina predstavlja dvostruko do šesterostruko povećanje rizika razvoja hipertenzije. - ishrana bogata solju Unošenje soli u većoj količini od fiziološki potrebne količine se dovodi u vezu sa visokim krvnim pritiskom. - ishrana bogata zasićenim masnim kiselinama Povećan nivo ukupnih masnoća, kao o LDL holesterola u direktnoj je srazmjeri sa povećanim izikom nastajanja kardiovaskularnih oboljenja. - kalijum Neke studije se otkrile inverznu vezu između krvnog pritiska i dijetetskog unosa kalijuma. - alkohol Postoji veza između prekomjernog unosa alkohola i nivoa krvnog pritiska. Oko 50% pacijenata koji su alkoholičari imaju hipertenziju.

5

- pušenje Izgleda paradoksalno, ali nije utvrđeno da pušenje ima značajniji uticaj na krvni pritisak.Međutim, prestanak pušenja značajno smanjuje rizik od kardiovaskularnih oboljenja, posebno kod mlađih osoba. - korištenje lijekova Oralna kontracepcijska sredstva, steroidi, antiinflamatorni nesteroidni lijekovi, simpatikomimetični lijekovi itd. - fizička aktivnost Umjerene aerobne vježbe utiču pozitivno na smanjenje krvnog pritiska, povećanje nivoa HDL holesterola, a time je i manji rizik od nastanka kardiovaskularnih oboljenja. Dnevno vježbanje oko 20 min., smanjuje rizik od smrti zbog CVD za oko 30 %. - stres Stres značajno utiče na povećanje krvnog pritiska. Treba pokušati, koliko je god moguće izbjegavati stresne situacije. • dob i pol Postoji pozitivna veza između dobi i krvnog pritiska kod većine ljudi sa raznovrsnim geografskim, kulturnim i socio-ekonomskim karakteristikama. Ustanovljeno je da muškarci imaju veći pritisak od žena u dobi do 40-te godine. Nakon 50-te nema izrazitih razlika u prosječnom krvnom pritisku kod polova, iako je rizik veći za muškarce nego za žene. • dijabetes Mnogi dijabetičari su hipertenzivni što značajno povećava već izraziti rizik za kardiovaskularni sistem (rizik od kardiovaskularnih oboljenja je 2-3 puta veći kod muškaraca i 4-5 puta veći kod žena dijabetičara). Pažljiva kontrola hipertenzije kod dijabetičara je od suštinskog značaja. • prethodni kardiovaskularni problemi Hipertenzivni pacijenti koji su imali kardiovaskularne probleme su izloženi većem riziku oštećenja zbog čega je njima potrebna dodatna kontrola i nadzor. hiperlipidemija Povišeni holesterol i smanjen odnos visokozasićenih / niskozasićenih lipoproteina (HDL/LDL) predstavljaju faktore rizika.

KLINIČKA PROCJENA HIPERTENZIVNOG PACIJENTA

Ciljevi primarne zdravstvene zaštite u primjeni ovog protokola u kliničkoj procjeni hipertenzivnog pacijenta su: - rano postavljanje dijagnoze, - procjena rizičnih faktora i komorbiditeta, - dovoljno dugo praćenje pacijenata sa povišenim krvnim pritsikom prije početka

medikamentne terapije, - ustanovljivanje razlike između pacijenata sa sekundarnom od onih sa primarnom

hipertenzijom, - zadržavanje krvnog pritiska u granicama normale, - ustanoviti da li postoji oštećenje ciljnog organa i koliko je, - redovni pregledi smanjuju sekundarne komplikacije kao što su: insuficijencija srca, infarkt

miokarda, CVI, sljepilo, bubrežna insuficijencija, itd.

6

ISTORIJA BOLESTI Detaljna istorija bolesti pacijenta pomaže pri identifikaciji simptoma i znakova kod

pacijenata bez ranije dijagnosticirane hipertenzije. Hipertenzija je obično asimptomatska. Simptomi se pojavljuju kada se dogode oštećenja organa ili su sekundarni zbog osnovne bolesti. Da bi se blagovremeno postavila pravilna dijagnoza i počeo adekvatan tretman, neophodno je obratiti pažnju na sledeće: - porodičnu istoriju vezanu za hipertenziju, dijabetes, dislipidemiju, koronarne bolesti, CVI, ili

bubrežne bolesti - postnatalni period - trajanje hipertenzije i prethodne vrijednosti krvnog pritiska, kao i rezultate prethodne terapije - ispitati pokazatelje sekundarne hipertenzije (česte urinarne infekcije mogu ukazivati na

hronični pijelonefritis, noćno mokrenje i polidipsija na bubrežno ili endokrino oboljenje, naglo debljanje u istoriji ukazuje na Cushing-ov sindrom, a naglo mršavljenje na feohromocitom, zatim akromegalija, itd.)

- notirati sve lijekove i preparate koje pacijent koristi - treba detaljno ispitati da li postoje simptomi i znakovi oštećenja organa po sistemima. CNS - glavobolje, vrtoglavica, poremećen vid, senzorni ili motorni deficit Srce - palpitacije, bol u grudima, nedostatak vazduha, otečeni gležnjevi Periferne arterije - hladni ekstremiteti, povremene klaudikacije, itd . - prisustvo faktora rizika vezanih za način života, uključujući socijalni status

FIZIKALNI PREGLED

- potpuni fizikalni pregled je od esencijalnog značaja, uključujući precizno mjerenje krvnog pritiska, na opisani način.

- mjere se težina i visina uz izračunavanje indeksa tjelesne mase (BMI) u kg/m². - pregled se počinje posmatranjem opšteg aspekta pacijenta, da bi se uočili eventualni znakovi

uzroka sekundarne hipertenzije (Cushing, akromegalija,) Auskultatorno - se mogu utvrditi znakovi hipertrofije lijeve komore, srčana insuficijencija, šum nad arterijom

renalis, koarktacija aorte. Palpacijom - abdomena se provjerava moguće povećanje bubrega usljed policistične bolesti, - palpiraju se pulsevi arterije femoralis, - otkriva se prisustvo edema donjih ekstremiteta. Obavezan je pregled očnog dna ( retinoptija se klasifikuje u 4 stepena i predstavlja jedan od najboljih pokazatelja trajanja i prognoze hipertenzije). Neurološki status da se utvrdi eventualno prisustvo cerebralnog oštećenja. Od izuzetnog je značaja pravilno mjerenje krvnog pritiska: - prvo treba provjeriti opremu (manometar, manžetu, pumpicu) i stetoskop. Rutinski servis

sfigmomanometara se mora vršiti najmanje jednom godišnje. Praktične proceduralne smjernice: - pacijent treba da sjedi u mirnoj prostoriji par minuta prije samog mjerenja. Objasnite mu da će možda osjetiti malu nelagodnost zbog naduvavanja i pražnjenja vazduha i recite mu da će mjerenje možda biti ponovljeno nekoliko puta. Ponekad se može očekivati smanjenje krvnog pritiska nakon što se pacijent navikne na proceduru i onoga ko mu mjeri pritisak.

7

- rezultati mjerenja pritiska su generalno niži ako se mjerenje vrši kod kuće. - krvni pritisak kod pojedinca se mijenja u skladu sa njegovim emotivnim stanjima,

uznemirenošću, a vezan je i za doba dana, obroke, pušenje, temperaturu vazduha i godišnje doba.

Položaj ruke: - ruka mora biti položena horizontalno na podlozi u nivou grudi, bez obzira u kom položaju

pacijenta se mjerenje vrši. Ruka položena na nivou ispod srca dovodi do viših rezulata od oko 10 mmHg za sistolični i dijastolični krvni pritisak. Ruka položena iznad nivoa srca dovodi do nižih rezultata ovih pritisaka.

- pacijent mora biti u toploj prostoriji, uska ili odjeća koja zateže se mora skloniti sa ruke. - manžeta se postavlja iznad podlaktične jamice, a tuba iznad nje, tako da ne smeta u toku

ispitivanja slušanjem. Manometar mora biti na vidljivom mjestu na manjoj udaljenosti od ljekara.

Procjena sistoličnog pritiska: - brahijalni puls se mora opipati, a manžetu naduvavati sve dok pulsiranje ne nestane. Tačka

nestanka predstavlja sistolični pritisak. Mjerenje sistoličnog i dijastoličnog pritiska auskulatacijom (Korotkofljevi zvukovi) - zvukovi u toku mjerenja se dijele u 5 faza: Faza 1. Prvo pojavljivanje zvuka. Sistolični pritisak se obično registruje nakon što se čuje

prvi otkucaj pošto prvi otkucaj može biti prouzrokovan nekim drugim razlozima. Faza 2. Ublažavanje ili nestanak zvukova. Ovo se takođe naziva tihi međuprostor. Faza 3. Ponovno pojavljivanje zvukova. Faza 4. Prigušivanje zvukova. Ovo se obično smatra nivoom dijastoličnog pritiska obično

za one kod kojih se zvuk nastavlja do nulte tačke, kod nekih trudnica, starijih ili anemičnih pacijenata. Važno je provjeriti da prisustvo zvukova nije prouzrokovano uskom odjećom koja pritišće brahijalnu arteriju iznad manšete.

Faza 5. Potpuni nestanak zvukova. Ovo je najbolje mjerilo dijastoličnog pritiska. Broj mjerenja: - mjerenje treba ponoviti za nekoliko minuta i kao očitanje se uzima niža vrijednost. - razlika između dva krvna pritiska ne smije biti veća od 2 mmHg. - krvni pritisak se mora izmjeriti na obje ruke kod onih pacijenata kod kojih je u prvom mjerenju

nivo pritiska bio povišen i viša vrijednost se uzima kao krvni pritisak. Takođe se mjeri na obe ruke ako je evidentirano oboljenje perifernih krvnih sudova.

- ukoliko je pritisak bio povišen, mjerenje treba ponoviti nakon 5-minutnog odmora pacijenta u ležećem položaju.

- u stojećem položaju se vrši mjerenje kod starijih pacijenata, dijabetičara i drugih stanja koja mogu biti praćena ortostatskom hipertenzijom.

- prije nego što se počne sa terapijom, mjerenje treba izvršiti u ležećem, sjedećem i stojećem pložaju.

PRETRAGE

- obim pretraga se definiše na osnovu anamnestičkih podataka i fizikalnog pregleda. - istraživanje uzroka treba biti iscrpno kod osoba mlađih od 30 godina kao i u slučajevima jake

hipertenzije, dok kod starijih pacijenata pretrage mogu biti ograničene. Obavezni testovi: Laboratorijsko ispitivanje Analiza urina: mikroskopska analiza, te na prisustvo krvi, proteina i glukoze Biohemijske analize krvi: - glukoza u krvi - kreatinin

8

- holesterol - kalijum

EKG

Dodatni testovi - kultura urina- hemoglobin i hematokrit- postojanost triglicerida u plazmi i visoko koncentrovanih lipoproteina holesterola- mokraćna kiselina u plazmi- rendgen grudnog koša - ehokardiogram (ako se sumnja na ventrikularnu hipertrofiju, ili drugo kardiološko oboljenje)

HIPERTENZIJA KOD POJEDINIH GRUPA PACIJENATA

Hipertenzivni dijabetičari Hipertenzija je češća kod dijabetičara 1,5 do 2 puta nego kod ljudi koji nemaju dijabetes,

posebno ukoliko se radi o tipu II dijabetesa. Nije potvrđena uzročno-posljedična veza, ali koegzistencija mnogostruko povećava rizik od kardiovaskularnih oboljenja. Stoga treba pažljivo dati savjet o prilagođavanju životnog stila tako da te smjernice uključe oba oboljenja. Prva linija lijekova za ove pacijente je: • ACE inhibitori - ovo su lijekovi izbora za pacijenete sa hipertenzijom i dijabetesom jer

spriječavaju efekat dijabetičke nefropatije. • Blokatori kalcijum kanala - postoje protivrječna razmišljanja vezano za ove lijekove - da li

usporavaju ili spriječavaju oštećenja bubrega). • Dijabetičari bi trebali izbjegavati tiazidne diuretike zbog rizika od hiperglikemije. • Beta-blokatori su kontraindikovani zbog njihovog propratnog efekta na trigliceride i

metabolizam holesterola i njihove tendencije da remete metabolizam glukoze u jetri. • Krvni pritisak kod dijabetičara se mora održavati ispod 130/85 mmHg.

Hipertenzija u trudnoći • Trudnice sa hipertenzijom se moraju uputiti specijalistima ginekologije. - vrijednosti normalnog pritiska kod žena koje nisu trudne se mogu smatrati visokim kod

gravidnih žena. - žene sa već postojećom hipertenzijom za vrijeme svog reproduktivnog perioda moraju biti

savjetovane o metodama kontracepcije. - neki lijekovi za hipertenziju se ne preporučuju u trudnoći, osim ukoliko nisu neophodni. (ACE

inhibitori, neki blokatori Ca kanala, beta-blokatori, tiazidi.)

Hipertenzija kod djece i osoba mlađih od 30 godina • Djeca sa hipertenzijom se moraju uputiti specijalisti (pedijatru). - osobe mlađe od 30 godina se moraju poslati na provjere i testove u kliniku za internu

medicinu zbog utvrđivanja mogućeg postojanja sekundarne hipertenzije.

Starije osobe Rizik od nastanka kardiovaskularnih i cerebrovaskularnih oboljenja je veći kod starijih

osoba (30% kod pacijenata u dobi između 65 i 75 godina, naspram 1% kod pacijenata u dobi od 25-35 godina). Nedavna istraživanja su potvrdila neophodnost snižavanja povišenog krvnog pritiska kod starijih bolesnika u cilju smanjivanja rizika.

9

LIJEČENJE Smatra se da je samo pola pacijenata sa hipertenzijom dijagnosticirano (u Velikoj

Britaniji), samo pola njih se liječi, a od tog broja je opet samo pola liječeno na adekvatan način. Iz ovog proizilazi da je svaki osmi pacijent sa hipertenzijom pravilno liječen. Tretman visokog krvnog pritiska traje čitav život. Uspostavljanje dobre kooperacije i povjerenja između pacijenta i doktora je od ogromne važnosti za uspjeh.

Cijevi • Postizanje maksimalnog snižavanja krvnog pritiska pacijenta na tolerantan nivo (140-160/90-

95mmHg). • Ako je moguće, tokom vremena pokušati postići nivo ispod 140/90, a kod mlađih pacijenata

120-130/80 mmHg. I sistolne i dijastolne vrujednosti su važne u pogledu kardiovaskularnog rizika.

Pozitivan efekat korektnog tretmana povišenog krvnog pritiska se određuje odnosom trošak / korist. Korist uključuje: - prevenciju morbiditeta i mortaliteta kod hipertenzivnih poremećaja i bubrežnih oboljenja. - smanjenje bolničkih troškova. - smanjenje stepena radne i životne nesposobnosti uključujući troškove za rehabilitaciju. Cijena uključuje: - troškovi pregleda - dodatna klinička ispitivanja - lijekove i njihove propratne efekte - promjene u kvalitetu života Pristupi liječenju visokog krvnog pritiska:

Terapija bez medikamenata

Ovo je važno za sve pacijente. Cilj je postizanje:

- smanjenja krvnog pritiska; - smanjenja potrebe za antihipertenzivnim lijekovima; - smanjenja uticaja faktora rizika; - primarne prevencije hipertenzije i ostalih kardiovaskularnih oboljenja.

Gore navedeno se sprovodi u isto vrijeme kada i promjene u životnom stilu, kao što su: Postizanje idealne tjelesne težine: - preporučuje se nizak unos zasićenih masnoća, holesterola i povećano konzumiranje voća i

povrća. - Gubitak 5 kg prekomjerne težine snižava krvni pritisak u prosjeku za 5,4/2,4 mmHg. Povećana tjelesna aktivnost: - hipertenzivni pacijenti trebaju praktikovati umjerene fizičke vježbe, npr. brži hod 30-45 min.

najmanje 3-4 puta nedeljno. Smanjeno korištenje fine soli: - smanjenje unosa natrijuma za 2,3 grama smanjuje krvni pritisak u prosjeku za 10/5 mmHg.

10

- cilj je postići upotrebu od 5g soli dnevno (u prosjeku se upotrebljava 8-12g) Prestanak pušenja: - predstavlja najefektniji način za smanjenje rizika od kardiovaskularnih oboljenja. Izbjegavanje prekomjernog konzumiranja alkohola: - upotreba više od 20g alkohola dnevno (oko 2 flaše piva) povećava krvni pritisak. - izbjegavati. Izbjegavanje stresnih/konfliktnih situacija: - hipertenzivni pacijenti trebaju pokušati smanjiti stres i izbjegavati stresne situacije. Takođe se

preporučuju razne relaksacione tehnike.

PLAN TRETMANA ZA PACIJENTE SA VISOKIM KRVNIM PRITISKOM

Odluka o započinjanju tretmana se treba donijeti nakon početne procjene koja traje nekoliko sedmica ili mjeseci. Ovo je prikazano na sledećoj slici:

Početni krvni pritisak DBP 90-105 (12.0-14.0) ili SBP 140-180 (18.7-24.0)

Ponoviti mjerenje u toku sljedeće 4 sedmice

Savjetovanje o životnom stilu

Smanjenje SBP/DBP na < 140/90 (18.7/12.0)

Ponovni pregled poslije 3 mjeseca

Bez promjene

Procijenti ukupan kardiovaskularni rizik

Nizak Visok

Ponovni pregled za 3-6 mjeseci Tretman medikamentima

DBP 90-95 (12.0-12.7) SBP 140-160 (18.7-2≥1.3)

DBP ≥95 (12.7) SBP≥ 160 (21.3)

Ponovni pregled Tretman medikamentima

11

• Zbog prirodnih varijacija krvnog pritiska, početna vrijednost od 140-180mmHg za sistolični i 90-105mmHg za dijastolični pritisak zahtijeva ponavljanje mjerenja najmanje dva puta u sledeće 4 sedmice, prije nego što se kaže da je pacijent hipertenzivan i prije nego što se donese odluka o započinjanju tretmana medikamentima. U ovom stadijumu svim pacijentima se savjetuje tretman bez medikamenata.

• Ako je krvni pritisak niži < 140/90mmHg pacijent se naručuje kvartalno na preglede, poslije godišnje.

• Kada nema promjene u krvnom pritisku, vrši se procjena prisustva faktora rizika i oštećenja ciljnog organa. Ako se utvrdi njihovo postojanje, započinje se tretman medikamentima.

• Ako faktori rizika ne postoje, prevencija i terapija bez medikamenata se trebaju nastaviti, a pacijent naručivati na pregled svakih 3 do 6 mjeseci.

• Ako u toku ovog perioda krvni pritisak ostane isti, pregledi se nastavljaju na isti način, ali ako dođe do rasta krvnog pritiska >95mmHg DBP ili >160mmHg SBP, treba uključiti medikamente.

Tretman lijekovima

Izbor terapije: - terapija treba da bude što je moguće jednostavnija (jednom do dvaput dnevno) kako bi se

bolesnici bolje pridržavali uputstava. - imati na umu neželjena dejstva, kao i cijenu lijeka. - faktori koji se moraju uzeti u obzir prije odabiranja terapije su: starost, pol, eventualna ostala

oboljenja (angina, diabetes, astma, insuficijencija srca, giht, periferna vaskularna oboljenja, renalna arterijalna stenoza), kao i faktori rizika za kardiovaskularna oboljenja (hiperlipidemija, porodična anamneza, pušenje).

Brojne studije su potvrdile povoljno farmakološko dejstvo primjene tiazidnih diuretika, beta blokatora i ACE inhibitora u prevenciji ozbiljnih kardiovaskularnih komplikacija kao što su infarkt miokarda i cerebrovaskularni inzult.

DIURETICI Tiazidni diuretici su lijekovi izbora u terapiji blage i umjerene hipertenzije . - Njihova doza-odgovor kriva je zaravnjena, pa povećanjem doze se ne dobija jači

farmakološki odgovor; netitrabilni su. Zato se upotrebom upola manjih doza od sadašnjih (12,5 ili 25 mg hidrohlorotiazida na dan) dobijaju ista terapijska dejstva uz manje neželjenih dejstava. Metabolički efekti, kao što su hipokalemija, i porast koncentracije mokraćne kiseline, glukoze i holesterola su na taj način značajno smanjeni. Hipokalemija se na ovaj način veoma rijetko javlja, pa istovremena upotreba diuretika koji štede kalijum nije potrebna.

- Tiazidi su kontraindikovani kod bolesnika koji imaju dijabetes ili giht. - Neefikasni su kod bolesnika sa renalnom insuficijencijom (serum kreatinin>150 µmol/L), pa

se u tom slučaju preporučuju diuretici Henleove petlje. - Furosemid i ostali diuretici Henleove petlje nisu lijekovi izbora u terapiji blage i umjerene

hipertenzije kako se to pogrešno praktikuje. BETA BLOKATORI

- Beta blokatori su slični, ako ne i slabiji od tiazida u prevenciji koronarnih komplikacija.

12

Lijekovi su izbora kod mlađih bolesnika, kao i kod bolesnika koji imaju anginu pektoris, ili su imali infarkt miokarda.

- Važne kontraindikacije su: opstruktivne bolesti pluća i

smetnje u sprovođenju (AV blok, bradikardija). Kao ni za tiazide, hiperlipidemija nije kontraindikacija za primjenu beta blokatora. - Većina bolesnika dobro reaguje na propranolol (160 do 320 mg/dan) koji je neselektivan, ali

je jeftin i lako dostupan. Zbog svoje lipofilnosti propranolol dovodi do veće učestalosti neželjenih dejstava od strane centralnog nervnog sistema kao što su nesanica i ružni noćni snovi.

- Hidrosolubilni beta blokatori (atenolol) se za razliku od liposolubilnih izlučuju putem bubrega, a uz to imaju i stabilne koncentracije u plazmi i ne prolaze hematoencefalnu barijeru. Ovaj lijek je dobro prihvaćen od strane bolesnika jer se može uzimati jedanput dnevno (50 do 100 mg).

Selektivnim beta blokatorima (atenolol, metoprolol) treba dati prednost.

ACE INHIBITORI (Kaptopril, Enalapril, Cilazapril, Kvinapril...)

- Ovi lijekovi su jasno indikovani kod hipertenzivnih bolesnika koji imaju srčanu insuficijenciju, ili bilo koji stepen disfunkcije lijeve komore .

- ACE inhibitori redukuju progresiju srčane insuficijencije. - Posebno su efektivni u redukciji proteinurije kod bolesnika sa dijabetičnom nefropatijom, ali

je nejasno da li su bolji od drugih antihipertenziva u prevenciji opadanja renalne funkcije. - Redukuju progresiju dijabetične nefropatije. - Ovi lijekovi prouzrokuju vazodilataciju bez uticaja na frekvenciju srčanog rada i uz smanjenje

potrošnje O2 u miokardu. Pored toga ACE inhibitori dovode do redukcije zidnog stresa lijeve komore i time direktno utiču na povećanje komornog distenzibiliteta u toku dijastole.

- Od neželjenih efekata važno je napomenuti pojavu suvog kašlja, a rjeđe se javljaju angioedem, renalna insuficijencija (kod ozbiljne renovaskularne bolesti), i hipotenzija nakon prve doze kod starijih bolesnika koji su na visokim dozama diuretika.

- Kontraindikovani su u trudnoći, moraju se oprezno koristiti kod bolesnika koji imaju probleme renalne funkcije ili perifernih vaskularnih oboljenja.

- Renalna funkcija se mora provjeriti (serumski kreatinin) kod svih bolesnika prije početka terapije sa ACE inhibitorima, kao i na kraju titracije doze, a mnogo češće kod bolesnika sa visokim rizikom.

- Napomena: istovremena primjena nesteroidnih inflamatornih lijekova kao i Aspirina može poništiti antihipretezivno dejstvo ACE inhibitora; kombinacija ACE inhibitora sa diureticima uz istovremenu primjenu nesteroidnih antiinfamatornih lijekova može dovesti do bubrežne insufijencije.

KALCIJUMSKI ANTAGONISTI Kalcijumski antagonisti su korisna alternativa ako su tiazidni diuretici i beta blokatori

kontraindikovani, ako se slabo podnose, ili su neefektivni. - Dihidropiridinski kalcijumski antagonisti (nifedipin i drugi) veoma često prouzrokuju crvenilo

lica, glavobolju i periferni edem (koji ne reaguje na diuretike). - Verapamil prouzrokuje manje vaskularnih neželjenih efekata, ali izaziva konstipaciju. • Opasno ga je kombinovati sa beta blokatorima!!!

13

- Blokatori kalcijumskih kanala se ne bi trebali davati bolesnicima sa oslabljenom funkcijom lijeve komore, a verapamil i diltiazem treba izbjegavati kod bolesnika sa sindromom bolesnog sinusa ili AV blokom.

- Nedavno je pokazano da nifedipin kratkog dejstva (10 mg) povećava smrtnost bolesnika sa anginom pektoris, te ga je potrebno izbjegavati u stanjima kao što su angina pektoris, hipertenzija i nakon akutnog infarkta miokarda. Ako je neophodno, onda prednost dati retard obliku nifedipina, odnosno dihidropiridinima dugog dejstva kao što je amlodipin.

DRUGI ANTIHIPERTENZIVI

Diuretici Henleove petlje (furosemid, bumetanid) su korisni kod tvrdokorne hipertenzije

i kod bolesnika sa renalnom insuficijencijom.

Alfa blokatori (prazosin, terazosin) mogu prouzrokovati tzv. hipotenziju prve doze, i slabije se podnose od drugih lijekova. Korisni su u tretmanu hipertoničara sa hiperplazijom prostate.

Antihipertenzivi centralnog dejstva (metildopa, klonidin) i hidralazin su efektivni antihipertenzivi, ali bi se trebali rezervisati za one bolesnike koji ne reaguju na ostale lijekove, ili kad ostali lijekovi nisu dostupni. - Metildopa je efektivan lijek u trudnoći, ili ako bolesnik ima astmu ili srčanu insuficijenciju.

TERAPIJSKE NAPOMENE • Svi antihipertenzivni lijekovi su ekvivalentni u pogledu efikasnosti, jednostavnosti i

podnošljivosti. • Izbor terapije mora biti prilagođen svakom bolesniku posebno. • Kod nekih bolesnika izbor lijeka će biti diktiran indikacijama kao što je upotreba diuretika i

ACE inhibitora kod bolesnika sa srčanom insuficijencijom, ili beta blokatori kod angine pektoris, ili metildopa kod trudnica. Međutim, većina bolesnika nema specifične kontraindikacije ili ograničenja, i doktor treba sam da napravi izbor prema raspoloživim lijekovima.

• Novije studije su pokazale da dugotrajna upotreba tiazidnih diuretika i beta blokatora kao lijekova prvog izbora ima prednost nad novijim lijekovima jer preveniraju nastanak komplikacija i značajno produžuju život bolesnika sa hipertenzijom.

Moguće kombinacije antihipertenziva

Diuretik β-blokator Blokator

Ca2+ kanala ACE

inhibitor α-

blokator Diuretik β-blokator X Blokator Ca2+ kanala X

ACE inhibitor α-blokator

verapamil + β- blokator - apsolutna kontraindikacija

14

U toku ponovnih pregleda pacijenta, doktor mora obratiti pažnju na sljedeće: - koliko se pacijent pridržava terapije - prisustvo simptoma kao npr. sinkopa, dispneja, impotencija, kašalj, bol, itd. - dok pacijent koristi β-blokatore - treba provijeriti maksimalni stepen protoka. - dok pacijent koristi ACE inhibitore - izvršiti provjeru uree i elektrolita (U&E) prije tretmana i

nakon jednog mjeseca, a takođe i mjesec dana nakon promjene doze. Treba upozoriti pacijente da se kod terapije ACE inhibitorima i nekim alfa-blokatorima prva terapija mora uzeti naveče prije odlaska u krevet zbog mogućnosti da inicijalno dođe do velikog sniženja krvnog pritiska. LIJEČENJE POSEBNIH OBLIKA HIPERTENZIJE

Sistolna hipertenzija Izolovana sistolna hipertenzija (sistolni pritisak > 160 mmHg, a dijastolni < 90 mmHg) je

udružena sa povećanim rizikom od cerebralnih i koronarnih komplikacija, posebno kod starijih od 60 godina. • Efikasne su male doze tijazidnih diuretika sa dodatkom beta blokatora ako je neophodno, ili

primjena dihidropiridniskih kalcijumskih antagonista dugog dejstva.

Hipertenzija u trudnoći Veoma je važno kontrolisati krvni pritisak u trudnoći. Visok krvni pritisak može biti

posljedica esencijalne hipertenzije ili pre-eklampsije. • Lijek izbora u trudnoći je metildopa per os. - Beta blokatori su efektivni i sigurni u trećem trimestru, ali mogu uzrokovati intrauterini

poremećaj rasta ukoliko se uzimaju u ranijoj trudnoći. - Hidralazin u intravenskoj injekciji se može upotrijebiti za kontrolu hipertenzivnih kriza.

Hipertenzija udružena sa koronarnom bolešću Ovaj vid hipertenzije zahtjeva primjenu svih nefarmakoloških mjera i lijekova.

• Beta blokatori su lijekovi izbora, zatim tijazidni diuretici kao i ACE inhibitori i kalcijumske antagoniste prema već navedenim preporukama (vidi gore).

Hipertenzija udružena sa srčanom insuficijencijom

- zahtijeva primjenu nefarmakoloških mjera uz terapiju ACE inhibitorima i tiazidnim diureticima.

Hipertenzija udružena sa bubrežnom insuficijencijom zahtjeva nefarmakološke mjere i terapiju ACE inhibitorima (renoprotektivno dejstvo), često u kombinaciji sa diureticima Henleove petlje (tiazidni diuretici ovdje nemaju dejstvo) ali i kalcijumskim antagonistima jer djeluju vazodilatatorno na renalne arterije.

Hipertenzija i dijabetes • U ovom slučaju prednost treba dati ACE inhibitorima, - mogu da se primjenjuju kalcijumski antagonisti i alfa blokatori, - a isključuje se primjena tiazidnih diuretika i beta blokatora.

15

TERAPIJA HIPERTENZIVNIH KRIZA

Hipertenzivna kriza je stanje koje direktno ugrožava život bolesnika, a definiše se vrijednostima diastolnog pritiska koje su veće od 120 mmHg. Terapija kod hipertenzivne krize treba da bude prilagođena svakom pacijentu i ne treba da se bazira samo na apsolutnim vrijednostima pritiska. U početnoj fazi terapije primarni je cilj ne brzo spustiti vrijednosti pritiska, da bi se na taj način preveniralo oštećenje na ciljnim organima. Postepenim spuštanjem pritiska smanjuje se rizik od nastanka hipoperfuzije ciljnih organa. Naglo obaranje pritiska može jako da kompromituje kardijalni i cerebralni protok krvi, pogotovo kod starijih osoba, što onda može da bude praćeno teškim i opasnim sporednim efektima. Treba razlikovati dvije vrste hipertenzivne krize: hipertenzivna urgencija (gdje povišenje krvnog pritiska nije udruženo sa promjenama ciljnih organa) i hipertenzivna emergencija (sa prisustnim promjenama na ciljnim organima). Podjela na urgenciju i emergenciju diktira terapijski pristup hipertenzivne krize.

- Hipertenzivna urgencija zahtjeva ambulantno liječenje primjenom peroralne terapije sa ciljem sniženja pritiska za 25% u prvih 24 h.

- Hipertenzivna emergencija zahtjeva stacionarnu primjenu parenteralne terapije sa ciljem sniženja pritiska za 25% u roku 1-2 h; sistolnog za 30-60 mmHg, a diastolnog ispod 110 mmHg.

Kod hipertenzivnih urgencija, može se primijeniti peroralna terapija i to urapidil, ACE inhibitori, beta blokatori, centralni alfa agonisti, diuretici, nitroglicerin. Važno je da se napomene da nifedipin u vidu tableta ili kapsula danas više nema mjesta u terapiji hipertenzivnih hitnosti i da ga ne treba primjenjivati ni sublingvalno ni peroralno. Naime, nifedipin je snažan periferni vazodilatator, koji aktivira simpatikus, izaziva refeleksnu tahikardiju, povećava potrebu miokarda za kisikom, te time pogoršava miokardnu ishemiju. Dovodi do cerebralne vazodilatacije i posljedične moždane hipoperfuzije, te do povećanja intrakranijalnog pritiska i poremećaja moždane autoregulacije. Ujedno, nifedipin može nakon vrlo kratkog vremena dovesti do ponovnog porasta pritiska. Ustvari, kod hipertenzivne krize ne treba primjeniti lijek koji nije titrabilan, i čiji se hipotenzivni efekat ne može predvidjeti.

Važno je da se istakne da u inicijalnoj fazi hipertenzivne krize ne treba primjeniti furosemid parenteralno, jer pogoršava od ranije prisutnu depleciju intravaskularnog volumena (aktivacija kontraregulatornih mehanizama, pogotovo renin-angiotenzin sistema). Tačnije rečeno, furosemid treba izbjegavati u liječenju hipertenzivnih emergencija, jer se kod mnogih pacijenata razvija hipovolemija, kao rezultat pritiskom izazvane natriureze. Treba ga primjeniti jedino ako je prisutan akutni edem pluća ili disfunkcija lijeve komore.

Pritisak treba u početku spustiti za 25%, i to postepeno u roku od 2 do 4 sata. Nakon 6 do 12 sati, u zavisnosti od kliničke slike, može se preći na peroralnu aplikaciju. Urapidil je zasad najsigurniji lijek kod hipertenzivnih emergencija. Nitroglicerinu se daje prednost kod hipertenzivnih emergencija koja su udružena sa koronarnom insuficijencijom. Kod nekih pacijenata je poželjno dodati i beta blokator. Diuretici Henleove petlje, nitroglicerin i natrijum nitroprusid su efikasni kod hipertenzivng stanja i akutnog edema pluća. Enalaprilat je teoretski koristan u tim stanjima, pogotovo ako je aktiviran reninski sistem. U inicijalnoj fazi disecirajuće aneurizme aorte, ukoliko se želi brzo spustiti pritisak do normalnih vrijednosti, onda kao lijek izbora treba aplicirati urapidil koji je lijek izbora i kod eklampsije.

Urapidil, labetalol ili antagonisti kalcija se mogu dati umjesto hidralazina ako se sa njim ne postigne očekivani uspjeh ili je kontraindiciran. Kod pacijenata gdje postoji kateholaminska kriza može se aplicirati urapidil i alfa blokator fentolamin. Kao alternativni lijek za fentolamin može se aplicirati labetalol ili natrijum nitroprusid sa beta blokatorom. Cilj terapije je kod hipertenzivnih emergencija smanjiti pritisak na kontrolisani, predvidljiv i siguran način.

16

Na Tabeli 1. i Tabeli 2. prikazani su lijekovi koji se mogu peroralno primjeniti kod hipertenzivnih urgencija (hitnosti) i parenteralno kod hipertenzivnih emergencija (hipertenzivnih stanja).

Tabela 1. Lijekovi koji se peroralno primjenjuju kod hipertenzivnih urgencija

Lijek Doza Početak djelovanja

Dužina djelovanja

urapidil 30-60 mg 30 min 3-6 sati kaptopril 6.5- 50 mg 15 min 4-6 sati klonidin 0,2mg u

početku, potom 0,1mg/sat do ukupno 0,8mg

0,5-2 sata 6-8 sati

labetalol 100-200 mg 0,5-2 sata 8-12 sati propranolol 20-40 mg 15-30 min 3-6 sati nitroglicerin 0,5 mg 1 min 1 sat

Tabela 2. Lijekovi koji se parenteralno primjenjuju kod hipertenzivnih emergencija (hipertenzivnih stanja) Lijek Doza Početak djelovanja Dužina djelovanja urapidil 25 -50 mg i.v.zatim

0,125-0,50mg/min i.v. inf.

3-5 min 4-6 sata

nitroglicerin 5-100 µ/min 2-5 min 5-10 min labetalol 20-80 mg i.v. bolus

svakih 10 min 2 mg/min i.v. inf.

5-10 min 3-6 sati

hidralazin 10-20 mg i.v. 10-20 mg i.m.

10-20 min 20-30 min

3-8 sati

enalaprilat 1,25-5 mg svakih 6 sati

15 min 6 sati

nikardipin 5-15 mg/sat i.v. 5-10 min 1-4 sata esmolol 200-500µ/kg/min

utoku 4 min,zatim 50-300µ/kg/min i.v.

1-2 min 10-20 min

fentolamin 5-15 mg i.v. 1-2 min 3-10 min nitroprusid 0,25-10µ/kg/min odmah 1-2min

17

ANTIHIPERTENZIVNI LIJEKOVI KOJI SE NALAZE U PROMETU U REPUBLICI SRPSKOJ propranolol (Propranolol, Inderal, Inderal LA) atenolol (Panapres, Atenolol, Prinorm, Tenormin, Ormidol) metoprolol (Presolol, Betaloc, Bloksan) verapamil (Verapamil, Izopamil, Vepamil, Lekoptin) diltiazem (Cortiazem retard, Tildiazem, Aldizem, Diltiazem) nifedipin (Nifedipin, Nifelat, Adalat, Nifedipin retard, Nifadil, Cordipin, Nifecard) amlodipin (Amlopin, Norvasc) nitrendipin (Stadipin, Nitrepin, Unipres, Veraxin) hidrohlorotiazid (Monozid) hidrohlorotiazid + amilorid (Hemopres, Moduretic) furosemid (Lasix, Fursemid, Furosemid, Edemid) kaptopril (Katopil, Zorkaptil, Alkadil) enalapril (Prinelap, Enalapril, Renitec, Enap, Olivin) cilazapril (Prilazid, Inhibace) prazosin (Minipres, Vasoflex) metildopa (Methyldopa, Metildopa) urapidil (Ebrantil)

PREVENCIJA • podrazumijeva postojanje nacionalne edukacione strategije za vođenje kvalitetnog zdravog

života čime će se smanjiti rizici povećanog krvnog pritiska. • identifikacija ljudi sa visokim krvnim pritiskom i visokim rizikom razvoja komplikacija. • jednostavno i pristupačno liječenje pacijenata sa visokim krvnim pritiskom. • treba podsticati vršenje screeninga krvnog pritiska.

Indikacije za upućivanje specijalisti: • Akutni infarkt miokarda • Deteriorizirajuća srčana insuficijencija–insuficijencija lijeve komore (LVF) • Hipertenzivna kriza (djastolični KP > 130-160mmHg) • Cerebrovaskularni slučaj • Ozbiljna hipertenzivna retinopatija (uključujući papiloedem) • Aneurizma aorte • Bubrežna insuficijencija • Svi uzroci sekundarne hipertenzije • Hipertenzija u trudnoći • Neuspjeh uspostavljanja kontrole putem terapije lijekovima • Hipertenzija kod pacijenata mlađih od 30 godina • Neurgentno upućivanje na dalja testiranja

18

LITERATURA 1. British National Formulary. British Medical Asssociation & Royal Pharmaceutical Society of

Great Britain: London, 1999. 2. Evidence based medicine guidelines:Hypertension: definition, prevalence and classification,

Finnish Medical Society Duodecim, 14.10.2000. p.1-2 [2 references] 3. Evidence based medicine guidelines: Risk factors for hypertension,Finnish Medical Society

Duodecim, 14.03.2000. p.1 [3 references] 4. Evidence based medicine guidelines: Diagnosis of and initial investigations for hypertension,

Finnish Medical Society Duodecim, 30.04.2001. p.1-3 [2 references] 5. Evidence based medicine guidelines: Nonpharmacological therapy for hypertension, Finnish

Medical Society Duodecim, 04.01.2001. p.1-2 [29 references] 6. Evidence based medicine guidelines: Pharmacotherapy of hypertension, Finnish Medical

Society Duodecim, 30.04.2002. p.1-6 [10 references] 7. Guidelines Subcommittee. 1999 World Health Organization- International Society of

Hypertension Guidelines for the Menagement of Hypertension. J Hypertens 1999; 17:151- 83.

8. Harrison's Principles of Internal medicine, fifteenth edition, CD-version, 2001. 9. Nacionalni komitet za prevenciju kardiovaskularnh bolesti RS: Liječenje hipertenzije –

farmakoterapijske preporuke u svakodnevnoj praksi, novembar 2000. 10. Psaty BM, Koepsell TD, Wagner EH, LoGerfo JP, Inui TS. The relative risk of incident

coronary hearth disease associated with recently stopping the use of beta-blockers. JAMA 1990; 263: 653-7

11. Ramsay LE, Williams B, Johnston GD, et al. British Hypertension Society guidelines for hypertension menagement 1999: summary. BMJ 1999; 319:630-5.

12. Report of the Second British Hypertension Society Working Party, Management Guidelines in Essential Hypertension, 1998

13. Wing LMH. Is there a place for thiazide diuretics in the menagement of Hypertension? Aust Prescr 1999; 22(5):102-3.

14. Wood D, DeBacker G, Faergeman O, Graham I, Mancia G, Pyorala K. Recommendations of the second joint task force of European Societry of Hypertension, European Atherosclerosis Society, Eropean Society of Cardiology. Atherosclerosis 1998; 140(2).

15. 16. 17. • Hipertenzivna kriza (dijastolni krvni pritisak >140 mmHg) zahtjeva hitno liječenje u bolnici, ali

nije indikacija za parenteralnu antihipertenzivnu terapiju. • Normalno liječenje bi se trebalo sprovoditi oralnim beta-blokatorom (propranolol ili atenolol) ili

kalcijumskim antagonistima. - U toku prva 24 časa dijastolni krvni pritisak bi morao biti redukovan na 100-110 mmHg. - U naredna dva ili tri dana krvni pritisak bi morao biti normalizovan upotrebom beta blokatora,

ACE inhibitora, diuretika, kalcijumskih antagonista ili vazodilatatora. - Naglo obaranje krvnog pritiska može značajno redukovati cerebralnu perfuziju što može

izazvati cerebralni infarkt ili sljepoću, redukovati renalnu perfuziju i time poremetiti renalnu funkciju, a isto tako može izazvati i ishemiju miokarda.

Parenteralni antihipertenzivni lijekovi su, stoga rijetko kad neophodni. • U rijetkim situacijama, kada je hipertenzivna kriza udružena sa teškim situacijama kao što su

aneurizma aorte, hipertenzivna encefalopatija, opasno zatajenje lijeve komore ili eklampsija, neophodna je parenteralna antihipertenzivna terapija.

18. Lijek izbora je natrijum nitroprusid (u obliku infuzije 0.3-1 mcg/kg/min u početnoj fazi, a zatim povećavati do 0.5-6 mcg/kg/min, ali ovo zahtjeva kontinuiran monitoring u jedinicama intenzivne njege) ili urapidil .

nema postavljenih komentara
ovo je samo pregled
3 prikazano na 18 str.