KRIMINALISTIČKI I KRIVIČNO PROCESNI ASPEKTI OTVARANJA ISTRAGE U KRIVIČNOM POSTUPKU, Završni rad' predlog Krivično pravo
Anela.Beganovic
Anela.Beganovic

KRIMINALISTIČKI I KRIVIČNO PROCESNI ASPEKTI OTVARANJA ISTRAGE U KRIVIČNOM POSTUPKU, Završni rad' predlog Krivično pravo

97 str.
4broj preuzimanja
512broj poseta
100%od2broj ocena
Opis
Istraga je prva faza prethodnog krivičnog postupka koju naredbom otvara nadležni javni tužilac protiv određenog lica ili protiv nepoznatog učinioca kad postoje osnovi sumnje da je učinjeno krivično djelo za koje se gonjenje preduzima po službenoj dužnosti.
20 poeni
poeni preuzimanja potrebni da se preuzme
ovaj dokument
preuzmi dokument
pregled3 str. / 97
ovo je samo pregled
3 prikazano na 97 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 97 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 97 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 97 str.

KRIMINALISTIČKI I KRIVIČNO PROCESNI ASPEKTI

OTVARANJA ISTRAGE U KRIVIČNOM POSTUPKU

PREDGOVOR

Istraga je prva faza prethodnog krivičnog postupka koju naredbom otvara

nadležni javni tužilac protiv određenog lica ili protiv nepoznatog učinioca kad postoje

osnovi sumnje da je učinjeno krivično djelo za koje se gonjenje preduzima po službenoj

dužnosti. Iz definicije proizlaze glavna obilježja istrage: a) ona je nesudska (tužilačka)

djelatnost; b) otvara se odlukom (naredbom) javnog tužioca koja se donosi prije ili

neposredno poslije prve dokazne radnje u predistražnom postupku i dostavlja

osumnjičenom zajedno s pozivom za preduzimanje dokazne radnje kojoj ima pravo da

prisustvuje; c) saslušanje osumnjičenog nije uslov za njeno otvaranje; d) vodi se protiv

određenog punoljetnog lica kad postoje osnovi sumnje da je učinilac krivičnog djela

koje se goni po službenoj dužnosti i za koje je predviđena kazna teža od osam godina

zatvora; e) pod uslovom da postoje osnovi sumnje da je izvršeno takvo krivično djelo

pokreće se i protiv nepoznatog učinioca i f) njeno otvaranje i vođenje nikad nije

obavezno, već samo moguće, tj. istraga je fakultativna. U ovom radu autor prikazuje

kriminalištičke i krivično procesne aspekte otvaranja istrage u krivičnom postupku.

Smatram da rješenja pitanja otvaranja istrage ne treba da zavise od manje formalne

prirode i manjeg procesnog značaja radnji koje se u toj fazi krivičnog postupka

preduzimaju, već od toga da li one zadiru u ljudska prava lica protiv koga se istraga

vodi. Materija koja se obradila u radu u skladu je sa Zakonom o krivičnom postupku

BiH.

SAŽETAK

U ovom radu naglašen je značaj i suština koncepta otvaranja istrage koji je

prisutan u krivičnom procesnom zakonodavstvu BiH kao i država iz neposrednog

okruženja, s osvrtom na osnovu i uslove otvaranja istrage, kao i ulogu tužioca i policije,

suda, toka i radnji dokazivanja, te na njihov međusobni odnos u smislu komunikacije i

saradnje prilikom neposrednog postupanja. Također, poseban dio čini istražni postupak

po važećim zakonima o krivičnom postupku u BiH, gdje je opisana proaktivna uloga

ovlaštenih službenih lica u cilju zadovoljenja efikasnosti sprovođenja istrage, od čega

neposredno zavisi podizanje optužnice i njeno zastupanje na glavnom pretresu. Bosna i

Hercegovina je prva država s prostora bivše Jugoslavije koja je prihvatila tužilački

koncept istrage koji je zamijenio koncept sudske istrage. Reformom krivičnog

procesnog zakonodavstva tužilački koncept istrage otvorio je i brojna pitanja koja se

odnose na sami postupak istrage, njenu suštinu, prava i obaveze, odnose subjekata i

druga bitna krivičnoprocesna pitanja.

Ključne riječi: Zakon o krivičnom postupku, istraga, koncept istrage.

ABSTRACT

This paper emphasizes the importance and essence of the concept of opening an

investigation that is present in the criminal procedural legislation of BiH and countries

in the immediate region, with reference to the basis and conditions for opening an

investigation, and the role of prosecutors and police, court, and current actions of proof,

and on their relationship in terms of communication and cooperation when immediate

treatment. Special section is investigation by the applicable laws on criminal procedure

in Bosnia and Herzegovina, where is described the proactive role of authorized officials

in order to meet the efficiency of investigation of which directly depends on the

indictment and its representation at trial. Bosnia and Herzegovina is the first country

from the former Yugoslavia that has embraced the concept of prosecutorial

investigation, which has replaced the concept of judicial investigation. The reform of the

criminal procedural legislation prosecutorial concept of investigation opened a number

of questions relating to the investigation process itself, its essence, the rights and

obligations related subjects and other important criminal procedure issues.

Keywords: Code of Criminal Procedure, the investigation, the concept of an

investigation.

SADRŽAJ

PREDGOVOR..............................................................................................................I

SAŽETAK....................................................................................................................II

ABSTRACT...............................................................................................................III

SADRŽAJ...................................................................................................................IV

1. UVOD............................................................................................................................1

1.1. PROBLEM I PREDMET ISTRAŽIVANJA...........................................................4

1.2. RADNA HIPOTEZA I POMOĆNE HIPOTEZE...................................................4

1.3. SVRHA I CILJEVI ISTRAŽIVANJA....................................................................5

1.4. NAUČNE METODE..............................................................................................5

1.5. STRUKTURA RADA............................................................................................5

2. KRIVIČNI POSTUPAK U BIH..................................................................................7

2.1. POJAM KRIVIČNOG POSTUPKA U SISTEMU KRIVIČNOG

ZAKONODAVSTVA.....................................................................................................7

2.2. OTKRIVANJE I DOKAZIVANJE KRIVIČNIH DJELA PREMA ZAKONU O

KRIVIČNOM POSTUPKU U BIH.............................................................................11

3. ISTRAGA...................................................................................................................15

3.1. POJAM ISTRAGE I OTKRIVANJE KRIVIČNIH DJELA.................................16

3.2. OSNOV ISTRAGE I OTVARANJE ISTRAGE...................................................18

3.3. PLANIRANJE, RUKOVOĐENJE I NADZOR NAD ISTRAGOM...................24

3.4. ULOGA SUBJEKATA KRIVIČNOG POSTUPKA U ISTRAŽNOM

POSTUPKU.................................................................................................................29

3.5. OVLAŠTENJA OVLAŠTENIH SLUŽBENIH LICA U ISTRAZI.....................31

3.6. ULOGA I POLOŽAJ POLICIJSKIH SLUŽBENIKA-OVLAŠTENIH

SLUŽBENIH LICA U ISTRAGAMA.........................................................................32

3.7. ULOGA SUDA U ISTRAŽNOM POSTUPKU...................................................34

3.8. POLOŽAJ OSUMNJIČENOG I BRANIOCA U ISTRAZI.................................36

4. TOK ISTRAGE I RADNJE DOKAZIVANJA........................................................40

4.1. ISTRAŽIVAČKE SPOSOBNOSTI U RADNJAMA DOKAZIVANJA..............41

4.2. PLANIRANJE ISTRAGE....................................................................................43

4.3. PRIPREMA DOKAZA U ISTRAZI ZA IZVOÐENJE NA GLAVNOM

PRETRESU..................................................................................................................45

5. OTVARANJE ISTRAGE..........................................................................................47

5.1. PRIKUPLJANJE INFORMACIJA......................................................................50

5.1.1. Modularne istrage..............................................................................................50

5.1.2. Prikupljanje dokaza (pretres i zapljena).............................................................51

5.1.3. Svjedoci..............................................................................................................52

5.1.4. Upravljanje informacijama................................................................................55

5.1.5. Zaštita osjetljivih informacija............................................................................55

5.1.6. Rukovanje, obrada i pohranjivanje dokaznog materijala...................................56

5.1.7. Kontinuirani nadzor nad dokazima i analiza dokaznog materijala....................57

5.2. PODACI O UČINIOCU KRIVIČNOG DJELA...................................................57

5.3. DJELA IZ KOJEG PROIZILAZE ZAKONSKA OBILJEŽJA KRIVIČNOG

DJELA.........................................................................................................................57

5.4. ZAKONSKI NAZIV KRIVIČNOG DJELA........................................................58

5.5. OTVARANJE ISTRAGE PO PODNOŠENJU PRIJAVE OD STRANE

GRAĐANA..................................................................................................................58

5.6. DONOŠENJE NAREDBE O SPROVOĐENJU ISTRAGE................................59

6. ISTRAŽNI POSTUPAK PO VAŽEĆIM ZAKONIMA O KRIVIČNOM

POSTUPKU U BIH........................................................................................................62

6.1. OKOLNOSTI KOJE POTVRĐUJU SUMNJE ZA SPROVOĐENJE ISTRAGE

......................................................................................................................................66

6.2. DOKAZI O POTVRĐENIM SUMNJAMA ZA SPROVOĐENJE ISTRAGE....67

6.3. NAREDBA O SPROVOĐENJU ISTRAGE........................................................67

7. NEOTVARANJE ISTRAGE.....................................................................................71

7.1. FORMA ODLUKE O NESPROVOĐENJU ISTRAGE.......................................73

7.2. OBAVEZE TUŽIOCA U SLUČAJU NESPROVOĐENJA ISTRAGE I PRAVA

OŠTEĆENOG..............................................................................................................73

8. OBUSTAVA ISTRAGE..............................................................................................75

8.1. NAREDBA O OBUSTAVI ISTRAGE –primjer..................................................77

9. OKONČANJE ISTRAGE.........................................................................................79

10. ZAKLJUČAK..........................................................................................................80

LITERATURA......................................................................................................83

1. UVOD

Prijava o postojanju osnova sumnje da je počinjeno krivično djelo, dovodi do

postupanja tužioca, suda i drugih učesnika u krivičnom postupku. Osnovni cilj ovog

postupka je, u skladu sa odredbama člana 2. Zakona o krivičnim postupcima, koji se

primjenjuju na teritoriji Bosne i Hercegovine, izricanje adekvatne krivične sankcije

počiniocu krivičnog djela, pod uslovima propisanim Krivičnim zakonima, kao i

garancija nevinim licima da neće biti osuđeni. Pomenuti cilj može biti ostvaren samo

zakonitim djelovanjem svih učesnika ovog postupka, koji su dužni da postupaju po

pravilima koje propisuju procesni zakoni i koji tokom svog postupanja posebnu pažnju

trebaju da posvete odredbama koje se odnose na uslove pod kojim se ograničava

sloboda i druga prava osumnjičenih, odnosno optuženih lica. Po saznanju tužioca da

postoje osnovi sumnje da je počinjeno krivično djelo, počinje proces istraživanja u kom

se preduzimaju sve, zakonom propisane, potrebne mjere u cilju rasvjetljenja krivičnog

djela.

Istraga predstavlja fazu krivičnog postupka u kojoj se prikupljaju dokazi koji

trebaju potvrditi osnovanu sumnju da je neko lice počinilo krivično djelo, koji dokazi će

se izvesti tokom glavnog pretresa na sudu ili eventualno opredjeliti optuženog da

izvršenje krivičnog djela prizna. Istraživačke sposobnosti nosilaca istrage predstavljaju

sposobnost da usmjere svoje aktivnosti na bitne okolnosti, odnosno obilježja djela koje

ga u skladu sa Krivičnim zakonima čine krivičnim djelom i da u što kraćem roku

prikupe zakonite dokaze za izvođenje počinioca pred sud. Faktički, rezultati rada suda

zavise od zakonitosti sprovedene istrage, optimalne brojnosti i kvaliteta prikupljenih

dokaza, njihove sređenosti i jasne međusobne povezanosti, kao i njihovog pravilnog

izvođenja na glavnom pretresu.1 Nosioci istrage su tužilac i ovlaštena službena lica, čiji

zajednički i usaglašeni rad, uz upotrebu maksimalnih sposobnosti u istraživanju

krivičnog djela mora biti sveobuhvatan i usmjeren na istinito i potpuno utvrđivanja kako

1 Grubač M., Krivično procesno pravo, Pravni fakultet Univerziteta Union i Službeni glasnik, Beograd., 2008., str. 89-91

1

činjenica koje terete osumnjičenog, tako i onih koje mu idu u korist.2 Dakle, tokom

prikupljanja dokaza posebno se mora obratiti pažnja i na one koji idu u korist

osumnjičenog, kako bi se ostvario osnovni cilj postupka i svestrano istražilo krivično

djelo i sam počinilac. Osumnjičeno lice ima pravo da u najkraćem mogućem roku bude

izveden pred Sud,3 a ukoliko je prema njemu određena mjera pritvora, trajanje ove mjere

obezbjeđenja njegovog prisustva, kao i drugih mjera obezbjeđenja mora biti svedeno na

najkraće nužno vrijeme, što ukazuje na potrebu što efikasnijeg vođenja istraga, baziranih

na koordinaciji rada tužilaca i ovlaštenih službenih lica. Istraživačke sposobnosti

nosilaca istrage trebaju biti usmjerene na planirano i efikasno prikupljanje dokaza koji

se odnose na bitna obilježja krivičnog djela koje je predmet istrage, pri čemu su im na

raspolaganju prvenstveno radnje dokazivanja propisane odredbama Zakona o krivičnim

postupcima,4 posebne istražne radnje,5 kao i ovlaštenja koja imaju ovlaštena službena

lica kao učesnici u krivičnim istragama propisana Zakonima o policijskim

službenicima.6 Složeniji i kompleksni predmeti, pri čemu se nužno ne radi o krivičnim

djelima za koja su zaprijećene visoke kazne, iziskuju formiranje timova sa učešćem

prvenstveno nadležnih ovlaštenih službenih lica, kao i zavisno od samog krivičnog djela

koje se istražuje pripadnika adekvatnih agencija za provođenje zakona,7 koji zajedno sa

tužiocem sačinjavaju plan istrage u kom se određuje koje radnje dokazivanja će se

provesti, kojom dinamikom i redosljedom će se preduzimati pojedine aktivnosti, nosioci

tih aktivnosti i rokovi u kojim se trebaju izvršiti, a sve u cilju sprečavanja nepotrebnog

ili duplog provođenje radnji dokazivanja, gubljenja vremena i slabljenja same

efikasnosti istrage. Osnovni koncept i osnovnu ideju ovog plana treba da odredi upravo

tužilac, kao i da osmisli koordinaciju između učesnika konkretne istrage u prikupljanju

dokaza, obzirom da će ti dokazi upravo služiti kao materijal za potkrepljivanje navoda

buduće optužnice i kao osnova za postupanje tužioca na glavnom pretresu. Samo 2 član 14. ZKP B i H, RS i DB, član 15. ZKP F B i H

3 član 13. ZKP B i H, RS i DB, član 14. ZKP F B i H 4 glava VIII ZKP B i H, F B i H i DB i glava XV ZKP RS 5 glava IX ZKP B i H, F B i H i DB i glava XIX ZKP RS 6 Zakon o policijskim službenicima u B i H, RS i F B i H i Zakon o policiji DB 7 Državna agencija za istrage i zaštitu, Uprava za indirektno oporezivanje, Državna granična služba i Poreske uprave

2

planirano usmjeravanje istraživačkih sposobnosti svih učesnika istrage može omogućiti

potpuno rasvjetljenje krivičnog djela, obezbjeđenje dovoljne količine zakonitih dokaza,

čijim izvođenjem na glavnom pretresu će tužilac opredjeliti sud na donošenje osuđujuće

presude i izricanje adekvatne krivične sankcije počiniocu krivičnog djela.8 Da bi se

postigao ovakav cilj potrebno je da se nosioci istrage kreću u okvirima svojih

nadležnosti i ovlaštenja, da posebnu pažnju posvete zakonitom preduzimanju radnji

dokazivanja, da tokom istraživanja kombinuju svoja znanja i sposobnosti na

najracionalniji način, kako bi se što brže i efikasnije, u razumnom roku, a shodno samoj

složenosti istrage, donijela pravedna tužilačka odluka. Istraživanje krivičnih djela, od

strane tužilaštva i policijskih agencija moraju se provoditi u skladu sa postojećim

Zakonima i Pravilnicima, koji određuju ulogu tužioca i policijskih agencija u vođenju

istraga i predstavljaju okvir u kojem mogu razvijati svoje istraživačke sposobnosti.

Prilikom istraživanja krivičnih djela, odnosno dokazivanja u prvoj fazi

postojanja osnova sumnje, da bi se pokrenula istraga od strane tužilaštva i u drugoj fazi

nakon otvaranja istrage od strane tužilaštva, primjenjuju se Krivični zakon BiH, Zakon o

krivičnom postupku BiH, Zakon o policijskim službenicima BiH, Zakon o državnoj

agenciji za istrage i zaštitu BiH, kao i Krivični zakon FBiH, RS-a i BD, Zakon o

krivičnom postupku FBiH, RS i BD, te entitetski Zakoni o policijskim službenicima,

kao i Zakon o policiji DB, te pojedini pravilnici koji regulišu konkretno postupanje

policijskih službenika prije otvaranja istrage i u toku istrage, koji moraju biti u skladu sa

Zakonom o krivičnom postupku BiH, F BiH, RS i BD i Zakonom o policijskim

službenicima BiH,F BiH, RS i BD. Kako u predistražnoj radnji tako i u istražnoj radnji

potrebna je neposredna saradnja tužilaštva i policijskih agencija. Istraga je propisana

članom 20 stav 1 tačke i) Zakona o krivičnom postupku BiH, i obuhvata aktivnosti

preduzete od strane tužitelja ili ovlaštene službene osobe u skladu sa ovim Zakonom,

uključujući prikupljanje i čuvanje izjava i dokaza. Istraga je definisana i u dijelu ZKP-a

BiH član 216. gdje je navedeno da provođenje istrage naređuje tužilac ako postoje

osnovi sumnje da je izvršeno krivično djelo. Prva početna faza istrage je naredba za

sprovođenje istrage član 216. ZKP-a BiH. Prilikom rada na otkrivanju i prikupljanju

8 Bejatović S., Koncept istrage i njen uticaj na efikasnost postupanja u krivičnim stvarima, Beograd, 2008, str. 108-109.

3

dokaza za dokumentovanje složenih krivičnih djela, bitan segment je saradnja tužilaštva

i policijskih agencija. Saradnja se ogleda u zajedničkim konsultacijama o postupanju po

predmetima istrage, kao i preduzimanje mjera i radnji dokazivanja krivičnog djela. U

skladu sa članom 12. Zakona o Tužilaštvu Bosna i Hercegovine i članu 3. Zakona o

Državnoj agenciji za istrage i zaštitu, a u smislu odredbi član 36. i 218. Zakona o

krivičnom postupku Bosne i Hercegovine.

1.1. PROBLEM I PREDMET ISTRAŽIVANJA

Predmet i zadaća ovog rada je analizirati otvaranje i tok istrage u krivičnom

potupku, sa osvrtom na ulogu i poziciju subjekata u krivičnom postupku, kao i na sve

elemente istražnih radnji u postupku otvaranja istrage.

1.2. RADNA HIPOTEZA I POMOĆNE HIPOTEZE

U skladu sa problemom, predmetom i objektima istraživanja postavljena je radna

hipoteza:

Kvalitet podataka i obavještenja o krivičnom djelu i učiniocu su od

odlučujućeg uticaja na otvaranje istrage.

Postavljenu radnu hipotezu prate četiri pomoćne hipoteze

Pomoćna hipoteza 1. Osnovni uslov za pokretanje istrage protiv određenog

lica/osobe je postojanje osnova sumnje da je ono/ona učinilo krivično djelo, koja

predstavlja polazni oblik sumnje za ovlašćena službena lica / osobe kojim obavezno

započinje operativna kriminalistička obrada.

Pomoćna hipoteza 2. U fazi istrage veoma bitna je proaktivna uloga tužioca, kao

i partnerski odnos na relaciji tužilac - policija.

Pomoćna hipoteza 3. Cilj istrage je potpuno i tačno utvrđivanje svih relevantnih

činjenica i okolnosti vezanih za krivično djelo i njegovog učinioca, ali i da niko nevin

ne bude krivično gonjen ni osuđen.

4

Pomoćna hipoteza 4. Prilikom istraživanja krivičnih djela, odnosno dokazivanja

u prvoj fazi postojanja osnova sumnje, da bi se pokrenula istraga od strane tužilaštva i u

drugoj fazi nakon otvaranja istrage od strane tužilaštva, primjenjuju se Krivični zakon

BiH.

1.3. SVRHA I CILJEVI ISTRAŽIVANJA

Svrha i cilj istraživanja je bila da se opiše otvaranje istrage u krivičnom postupku

u BiH. Sa tim u vezi, objašnjen je pojam krivičnog postupka u sistemu krivičnog

zakonodavstva, otkrivanje i dokazivanje krivičnih djela prema zakonu o krivičnom

postupku u BiH, pojam istrage i otkrivanje krivičnih djela, kao i okolnosti koje

potvrđuju sumnje za sprovođenje istrage, dokazi o potvrđenim sumnjama za

sprovođenje istrage, okolnosti istraživanja i istražne radnje koje se preduzimaju i

naredba o sprovođenju istrage.

1.4. NAUČNE METODE

Rad počinje uvodom u pojam istrage i samog pojma krivičnog postupka, a

sadrži primjere iz sudske prakse i važeću zakonsku regulativu na datu temu. Metode

koje će se koristiti kod istraživanja i pisanja su: metoda indukcije, metoda dedukcije,

deskriptivna metoda, metoda analize te metoda sinteze.

1.5. STRUKTURA RADA

Diplomski rad je koncipiran u devet međusobno povezanih dijelova.

U prvom dijelu, formulisan je problem istraživanja, predmet istraživanja i objekt

istraživanja, predstavljene su radna i pomoćne hipoteze, navedeni su svrha i ciljevi

istraživanja, predstavljene naučne metode koje su korištene pri istraživanju, te je

obrazložena struktura rada.

U drugom dijelu, objašnjen je krivični postupak u BiH, pojam krivičnog

postupka u sistemu krivičnog zakonodavstva i otkrivanje i dokazivanje krivičnih djela

prema zakonu o krivičnom postupku u BiH.

5

Treći dio predstavlja istragu, gdje je opisan pojam istrage i otkrivanje krivičnih

djela, osnov istrage i otvaranje istrage, planiranje, rukovođenje i nadzor nad istragom,

uloga subjekata krivičnog postupka u istražnom postupku, ovlaštenja ovlaštenih

službenih lica u istrazi, uloga i položaj policijskih službenika-ovlaštenih službenih lica u

istragama, uloga suda u istražnom postupku i položaj osumnjičenog i branioca u istrazi.

Četvrti dio govori o toku istrage i radnje dokazivanja.

Peti dio predstavlja otvaranje istrage. Obrađeno je prikupljanje informacija,

modularne istrage, istražne misije, prikupljanje dokaza (pretres i zapljena), svjedoci,

upravljanje informacijama, zaštita osjetljivih informacija, rukovanje, obrada i

pohranjivanje dokaznog materijala i kontinuirani nadzor nad dokazima i analiza

dokaznog materijala.

Šesti dio se odnosi na istražni postupak po važećim zakonima o krivičnom

postupku u BiH.

Sedmi dio govori o neotvaranju istrage, kao i o formi odluke o nesprovođenju

istrage, te obavezama tužioca u slučaju nesprovođenja istrage i prava oštećenog.

U osmom dijelu opisana je obustava istrage i naredba o obustavi istrage.

Deveti dio predstavlja okončanje istrage.

Na kraju ovog rada nalazi se Zaključak kao sinteza rezultata istraživanja, kojima

je dokazivana postavljena radna i pomoćne hipoteze.

2. KRIVIČNI POSTUPAK U BIH

Krivični postupak u Bosni i Hercegovini propisan je njenim Zakonom o

krivičnom postupku. Novi Zakon o krivičnom postupku u Bosni i Hercegovini stupio je 6

na snagu 2003. godine,9 uz kasnije izmjene i dopune. Novi postupak sličan je sistemu

koji se koristi pred MKSJ-om, a sastoji se od mješavine „adversarnog“ i

„inkvizitorskog“ sistema. Zakon o krivičnom postupku BiH iz 2015. godine zasnovan je

na iskustvima iz krivičnopravne oblasti drugih relevantnih pravnih sistema, primjeni

međunarodnih akata za zaštitu ljudskih prava u nacionalnim pravnim sistemima i na

iskustvima drugih zemalja u primjeni međunarodnih konvencija.10

2.1. POJAM KRIVIČNOG POSTUPKA U SISTEMU KRIVIČNOG ZAKONODAVSTVA

Pojam modela krivičnog postupka u sistemu krivičnog zakonodavstva ima veliki

značaj zbog činjenice da od njega, odnosno vrste modela koji se primjenjuje zavisi

veliki broj rješenja u pozitivnom krivičnom zakonodavstvu. Najveći značaj ogleda se u

položaju procesnih subjekata u krivičnom procesnom pravu i njihova uloga u pojedinim

fazama krivičnog postupka. Akuzatorski ili optužni model krivičnog postupka

predstavlja najstariji oblik krivičnog postupka, a njegovi prvi začeci javljaju se u

orijentalnom pravu. Određene modifikacije ovakav krivični postupak pretrpio je u pravu

antičke Grčke i u ranim fazama rimskog prava. Ovaj vid postupka, svoj najsavršeniji

izraz dobio je u Engleskoj i drugim državam angloameričke tradicije odakle je u XIX

vijeku preuzet od većine država kontinentalne Evrope, gdje je uz određene promjene

postao sastavni dio novog, mješovitog krivičnog postupka. Akuzatorski tip krivičnog

postupka oblikovan je kao spor između dvije ravnopravne stranke pred sudom.

Ovaj tip krivičnog postupka povezuje se sa načelom nemo ludex sine actore

(nema postupka bez tužioca), odnosno pravilom da spor pred sudom pokreće tužilac.11

Krivični postupak je spor koji vode dvije potpuno ravnopravne stranke pred sudom od

9 Distrikt Brčko je prvi usvojio zakon o krivičnom postupku u BiH sa „miješovitim“ sistemom, sa

usvajanjem novog Zakona o krivičnom postupku 2000. godine, Distrikt Brčko BiH, Službeni glasnik, br.

7/00.

10 Komentar ZKP-a BiH, str. 18.

11 Sijerčić-Čolić H., Krivično procesno pravo, Sarajevo, 2005., str. 19 7

kojeg se traži da, na kraju, presudi koja je u pravu. Tužilac koji je u čisto optužnom

postupku, po pravilu oštećeni, iznosi spor pred sud, određujući predmet i obim

raspravljanja. Postupka bez tužioca nikako ne može biti, ne samo prilikom pokretanja,

već i u cijelom njegovom toku. Tužilac snosi teret dokazivanja. Ako tužilac ne dokaže

osnovanost svoje tužbe, sud će okrivljenog osloboditi optužbe (actore non probante reus

absolvitu). U različitim istorijskim periodima ulogu ovlaštenog tužioca obavijale su

različite osobe. Transformacijama koje su se odvijale u akuzatorskom krivičnom

postupku pojavljuje se poseban javni organ koji nastupa u ulozi tužioca.

Načelo legaliteta ustanovljava dužnost javnog tužioca da u slučajevima krivičnih

djela za koja se goni po službenoj dužnosti preduzme krivično gonjenje tj. da ga

započne i dalje održava u toku čim se za to ispune, u zakonu, predviđeni uslovi.12 Načelo

legaliteta krivičnog procesnog prava treba dobro razlikovati od načela legaliteta

ustavnog prava i istoimenog načela krivičnog materijalnog prava (nullum crimen, nulla

poena sine lege), koji imaju sasvim druga značenja. Kao što prema načelu oficijelnosti

pokretanje krivičnog postupka ne zavisi od volje oštećenog, tako prema načelu legaliteta

krivičnog postupka, pokretanje krivičnog postupka ne zavisi od volje tužioca, tj. kad su

ispunjeni uslovi predviđeni zakonom, pokretanje postupka nije za tužioca samo

mogućnost nego i dužnost. Princip zakonitosti iti tegaliteta je vrhunsko, rukovodno,

neprikosnoveno ili jednostavno-najvažnije načelo krivičnog zakonodavstava sa aspekta

zaštite ljudskih prava i osnovnih sloboda.13 Prema pozitivnom procesnom zakonodavstvu

u BiH tužilac je dužan preduzeti krivično gonjenje, ako su ispunjeni zakonski uslovi,

osim ako zakonom nije drugačije propisano. Dakle, u zakonu propisanim slučajevima,

tužilac nije dužan preduzeti krivično gonjenje (iako postoje dokazi da je izvršeno

krivično djelo za koje se goni ex officio i ne postoje okolnosti koje isključuju krivično

gonjenje) jer ga zakon na to ovlašćuje.14 Krivični postupak u BiH se može pokrenuti i

provesti samo po zahtjevu nadležnog tužioca (princip akuzatornosti). Na taj način je

nadležnost za provođenje istražnog postupka u cjelini data tužiocu, a on neka od tih

12 Grubač M., Krivično procesno pravo, Beograd, Pravni fakultet, 2009., str. 22 13 Čejović B., Osnovi krivičnog zakonodavstva Srbije i Crne gore, Seminar prava, Budva, 2005., str. 80

14 Sijerčić-Čolić H., Krivično procesno pravo, Sarajevo, 2005., str. 21 8

ovlaštenja može prenijeti na OSL15 koja moraju djelovati pod njegovim rukovođenjem i

nadzorom. Na taj način je tužilac od početka, od samog otkrivanja krivičnog djela u

situaciji da usmjerava istražni postupak i obezbijedi zakonitost pribavljanja dokaza, što

mu opet omogućava efikasno podizanje optužnice i zastupanje na glavnom pretresu.

lzmjenom uloge tužioca u odnosu na predreformski period krivičnog procesnog

zakonodavstva u BiH, izmijenila su se i ovlaštenja OSL u istražnom postupku u pogledu

validnosti dokaza koje pribave, naravno ako su pribavljeni na zakonit način, čime je

znatno ojačan njihov položaj u istražnom postupku.

Novi krivični postupak je sublimirao raniji pretkrivični postupak i prethodni

krivični postupak u jednu jedinstvenu istragu, koju sprovodi, rukovodi i nadzire tužilac,

kao izvorni nosilac istražnih ovlaštenja. S tim u vezi, ovakvo sublimiranje ranijeg

pretkrivičnog i prethodnog krivičnog postupka omogućava tužiocu da od samog početka

istrage obezbijedi zakonitost pribavljanja dokaza, odnosno njihovu formalnu ispravnost

opšta definicija ili pojam istrage prema krivičnoprocesnim zakonima u BiH, glase:

"istraga obuhvata aktivnosti poduzete od strane tužioca ili ovlaštene službene osobe u

skladu sa ovim zakonom, uključujući prikupljanje i čuvanje izjava dokaza.16 Definisana

je i uloga tužioca te njegova prava i obaveze u pogledu pokretanja i vođenja postupka

istrage „tužilac ima pravo i dužnost da, odmah po saznanju da postoje osnovi sumnje da

je učinjeno krivično djelo, preduzme potrebne mjere u cilju njegovog otkrivanja i

provođenja istrage, pronalaženja osumnjičenog, rukovođenja i nadzora nad istragom,

kao i radi upravljanja aktivnostima ovlaštenih službenih lica vezanih za pronalaženje

osumnjičenog prikupljanje izjava i dokaza" te da „tužilac ima pravo da provede istragu u

skladu sa ovim zakonom".17 Tužilac će uvijek donijeti odluku i naredbu o pokretanju

istrage kad postoje osnovi sumnje da je krivično djelo učinjeno. Postojanje osnova

sumnje bazni je preduslov za sprovođenje istrage. Odredbama ZKP BiH18 određen je

osnov postupanja ovlaštenih službenih lica, te način i rokovi obavještenja tužioca.

Naime, regulisana je situacija u slučaju postojanja osnova sumnje da je izvršeno

15 OSL-ovlaštena službena lica 16 Zakon o krivičnom postupku BiH, Sl. Glasnik BiH br. 58/08, 12/09, 16/09, 93/09, 72/13), Član 20. 17 Zakon o krivičnom postupku BiH, Sl. Glasnik BiH br. 58/08, 12/09, 16/09, 93/09, 72/13), Član 35. 18 Ibidem

9

krivično djelo s propisanom kaznom zatvora preko pet godina, te je u tim slučajevima

određena obaveza ovlaštenog službenog lica da odmah po saznanju za postojanje osnova

sumnje da je izvršeno krivično djelo obavijesti tužioca i pod njegovim nadzorom

preduzme potrebne mjere da se pronađe učinilac krivičnog djela, da se spriječi skrivanje

ili bjekstvo osumnjičenog ili saučesnika, da se otkriju ili sačuvaju tragovi krivičnog

djela i predmeti koji mogu poslužiti kao dokazi.

Izuzetak od ovakve obaveze obavještavanja tužioca određen je u slučaju

opasnosti od odlaganja kad OSL treba preduzeti sve neophodne radnje radi izvršenja

zadataka te ujedno postupati u cijelosti u skladu sa zakonom o krivičnom postupku,

kako bi te radnje, preduzete prije obavještavanja tužioca, imale validnu dokaznu snagu.

Takođe ZKP BIH uređuje se način i osnov postupanja OSL u slučaju postojanja osnova

sumnje da je izvršeno krivično djelo za koje je zakonom propisana kazna zatvora do pet

godina, u kom slučaju je OSL dužno obavijesti tužioca o svim raspoloživim

informacijama, radnjama i mjerama koje je preduzelo najkasnije 7 dana (ZKP BiH, ZKP

BD i ZKP FBiH),19 odnosno 3 dana (ZKP RS) od dana saznanja o postojanju osnova

sumnje da je izvršeno krivično djelo. Shodno navedenom proizilazit da OSL u slučaju

spoznaje o osnovama sumnje da je izvršeno krivično djelo, nije dužno čekati naredbu

tužioca o provodenju istrage, nego je dužno preduzeti sve gore navedene radnje u cilju

otkrivanja rasvjetljavanja krivičnog djela i njegovog počinioca, s tim da te radnje mora

preduzimati pod nadzorom tužioca, koje mora početi odmah po saznanju da je tzvršeno

krivično djelo.

2.2. OTKRIVANJE I DOKAZIVANJE KRIVIČNIH DJELA PREMA ZAKONU O KRIVIČNOM POSTUPKU U BIH

Krivični postupak u BiH se može pokrenuti i provesti samo po zahtjevu

nadležnog tužioca (princip akuzatornosti). Na taj način je nadležnost za provođenje

istražnog postupka u cjelini data tužiocu, a on neka od tih ovlaštenja može prenijeti na

ovlaštena službena lica (OSL) koja moraju djelovati pod njegovim rukovođenjem i

nadzorom. Na taj način je tužilac od početka, od samog otkrivanja krivičnog djela u

situaciji da usmjerava istražni postupak i obezbijedi zakonitost pribavljanja dokaza, što 19 Zakon o krivičnom postupku BiH, Sl. Glasnik BiH br. 58/08, 12/09, 16/09, 93/09, 72/13)

10

mu opet omogućava efikasno podizanje optužnice i zastupanje na glavnom pretresu.

lzmjenom uloge tužioca u odnosu na predreformski period krivičnog procesnog

zakonodavstva u BiH, izmijenila su se i ovlaštenja OSL u istražnom postupku u pogledu

validnosti dokaza koje pribave, naravno ako su pribavljeni na zakonit način, čime je

znatno ojačan njihov položaj u istražnom postupku.

Novi krivični postupak je sublimirao raniji pretkrivični postupak i prethodni

krivični postupak u jednu jedinstvenu istragu, koju sprovodi, rukovodi i nadzire tužilac,

kao izvorni nosilac istražnih ovlaštenja. S tim u vezi, ovakvo sublimiranje ranijeg

pretkrivičnog i prethodnog krivičnog postupka omogućava tužiocu da od samog početka

istrage obezbijedi zakonitost pribavljanja dokaza, odnosno njihovu formalnu ispravnost

opšta definicija ili pojam istrage prema krivičnoprocesnim zakonima u BiH. Definisana

je i uloga tužioca te njegova prava i obaveze u pogledu pokretanja i vođenja postupka

istrage "tužilac ima pravo i dužnost da, odmah po saznanju da postoje osnovi sumnje da

je učinjeno krivično djelo, preduzme potrebne mjere u cilju njegovog otkrivanja i

provodenja istrage, pronalaženja osumnjičenog, rukovođenja i nadzora nad istragom,

kao i radi upravljanja aktivnostima ovlaštenih službenih lica vezanih za pronalaženje

osumnjićenog prikupljanje izjava i dokaza" te da "tužilac ima pravo da provede istragu u

skladu sa ovim zakonom".20 Tužilac će uvijek donijeti odluku, naredbu o pokretanju

istrage kada postoje osnovi sumnje da je krivično djelo učinjeno. Postojanje osnova

sumnje bazni je preduslov za sprovođenje istrage.

Donošenje naredbe o provođenju istrage ima izuzetno veliku važnost. Ova

naredba sa jedne strane predstavlja odluku tužioca o postojanju osnova sumnje, dok sa

druge strane predstavlja svojevrsno planiranje istrage u njenoj početnoj fazi, te razradu

istražne strategije i taktike koja će obezbijediti efikasno krivično gonjenje. O provođenju

istrage donosi se naredba, koja sadrži: podatke o učiniocu krivičnog djela ukoliko su

poznati, opis djela iz kojeg proizilaze zakonska obilježja krivičnog djela, zakonski naziv

krivičnog djela, okolnosti koje potvrđuju osnove sumnje za sprovođenje istrage i

postojeće dokaze. U naredbi tužilac će navesti koje okolnosti treba istražiti i koje

istražne radnje treba preduzeti. Iz sadržaja naredbe o provođenju istrage jasno je vidljivo

20 Zakon o krivičnom postupku BiH, Sl. Glasnik BiH br. 58/08, 12/09, 16/09, 93/09, 72/13), Član 35 11

da je naredba o provođenju istrage usmjerena ka uspješnom i efikasnom vođenju istrage,

pri čemu faktički sadrži dva dijela.21 Prvi dio sadržaja naredbe o provodenju istrage

odnosi se na osnov i predmet istrage i to izražen kao: "podatke o učiniocu krivičnog

djela, ukoliko su poznati, opis djela iz kojeg proizilaze zakonska obilježja krivičnog

djela, zakonski naziv krivičnog djela, okolnosti koje potvrđuju osnove sumnje za

provođenje istrage i postojeće dokaze "dok je drugi dio sadržaja usmjeren na planiranje i

rukovodenje istragom izražen kao:

"U naredbi tužilac će navesti koje okolnosti treba istražiti i koje istražne radnje

treba preduzeti." Prema tome, sadržaj naredbe o provođenju istrage ukazuje da tom

naredbom tužilac istovremeno odlučuje o postojanju osnova za istragu, odlučuje o

predmetu istrage, te odlučuje o načinu vođenja istrage (istražna strategija i taktika).

Prema važećim procesnim zakonima propisano je da tužilac sam ocjenjuje da li je stanje

stvari u istrazi dovoljno razjašnjeno da se može podići optužnica. To podrazumijeva,

razjašnjenje o kojem se krivičnom djelu radi, ko je osumnjičeni za izvršenje krivičnog

djela, te sa kojim dokazima se raspolaže. Ako zaključi da je stanje stvari dovoljno

razjašnjeno, tužilac će podignuti optužnicu, naravno, ako za to postoji dovoljno

dokaza.22 Ukoliko utvrdi nakon donošenja naredbe o provođenju istrage da su provedene

sve radnje dokazivanja, a da nema dovoljno dokaza da je osumnjičeni počinio krivično

djelo dontjet će naredbu o obustavi istrage. Ukoliko, nije donijeta naredba o provođenju

istrage, a provedene su sve potrebne, i moguće radnje dokazivanja, nakon podnošenja

izvještaja od strane OSL donijet će naredbu o neprovođenju istrage. Nadalje, što je bitno

napomenuti, optužnica se ne može podići ako osumnjičeni nije bio ispitan u postupku

istrage. Planiranje istrage, je važan segment istražnog postupka od kojeg zavisi

efikasnost istrage, i predstavlja neophodan korak za efikasno i uspješno provođenje

istrage u skladu sa naredbom o sprovođenju istrage. Planiranje istrage potrebno je

provesti u saradnji sa ovlaštenim službenim licima koja su planirana kao nosioci

istražnih radnji, te nakon obavljanja svake istražne radnje, tužilac kao svojevrsni

koordinator i menadžer istrage, od strane ovlaštenih službenih lica mora biti obaviješten

21 Grupa autora, Komentari zakona o krivičnom postupku, Sarajevo, 2005, str. 112

22 Ibidem 12

o njihovom provodenju i njihovom rezultatu, radi koordinacije, eventualnog dodatnog

planiranja ili izmjena postojećeg plana u pojedinim ili svim njegovim segmentima.

Nadzor predstavlja pasivniji angažman tužioca u istrazi, u kojem tužilac

inicijativu i dinamiku istrage prepušta ovlaštenim službenim licima nadzirući pri tom

njihov rad u smislu njegove zakonitosti i efikasnosti i pomažući im u istom.23

Rukovođenje istragom u prvom redu ima za cilj osmišljavanje prilagođavanje istražne

strategije i taktike prilikom čega tužilac može odlučiti da određene istražne radnje obavi

neposredno, a pojedine povjeri ovlaštenim službenim licima. Rukovođenje

podrazumijeva i brigu o toku istrage, odnosno o vremensktm okvirima za provođenje

pojedinih istražnih mjera i radnji, jer će samo na taj način istraga biti efikasna i

uspješna, dok će njeni troškovi biti smanjeni, a materijalni i ljudski resursi biti

najoptimalnije iskorišteni.24 Rukovođenje i nadzor nad istragom ne treba shvatiti kao

sputavanje kreativnosti ovlaštenih službenih lica koja učestvuju u istrazi, nego upravo

suprotno, ovlaštena službena lica koja učestvuju u istrazi pod rukovođenjem i nadzorom

tužioca moraju iskazati maksimalan stepen kreativnosti prilikom provođenja zadataka

datih od tužioca.

To je upravo razlog zbog kojeg ovlaštena službena lica treba uključiti u

osmišljavanje istražne strategije i taktike već od samog planiranja istrage pa do

okončanja istrage.

23 Sijerčić-Čolić H., Krivično procesno pravo, Sarajevo, 2005., str. 28 24 Sijerčić-Čolić H., Krivično procesno pravo, Sarajevo, 2005., str. 28-29

13

3. ISTRAGA

Definiciju istrage daje član 20. tačka j) ZKP BIH, ZKP BD, te član 21. tačka j)

ZKP FBIH odnosno član 20 tačka i) ZKP RS,koji su suštinski identični a koji glase: «

istraga obuhvata aktivnosti poduzete od strane tužitelja ili ovlaštene službene osobe u

skladu sa ovim zakonom, uključujući prikupljanje i čuvanje izjava i dokaza.» Međutim,

u članu 43. stav 2. tačka a) KZRS te članovima 35. stav 2 tačka a) ZKP BIH i, ZKPBD,

odnosno članu 45 stav 2. tačka a) ZKP FBIH predviđeno je da tužilac ima pravo i

dužnost da «odmah po saznanju da je učinjeno krivično djelo preduzme potrebne mjere

u cilju njegovog otkrivanja i sprovođenja istrage, pronalaženja osumnjičenog

rukovođenja i nadzora nad istragom, kao i radi upravljanja aktivnostima ovlaštenih

službenih lica vezanih za pronalaženje osumnjičenog i prikupljanje izjava i dokaza».

Dok u članu u stav 2. tački b) istih zakonskih članova, predviđa da «tužilac ima pravo da

14

sprovede istragu u skladu sa ovim zakonom».25 Iz ovakve pravne norme mogu proizaći

izvjesne nedorečenosti i nejasnoće, pa se onda postavlja pitanje šta to zakonodavac

uopšte podrazumjeva pod pomom istraga?

Prva svojevrsna nejasnoća koja se može pojaviti iz ovakve odredbe postoji u

samom sadržaju člana 35 stav 2 tačka a) ZKP BIH i ZKPBD odnosno člana 43.stav 2.

tačka a) KZRS odnosno člana 45 stav 2. tačka a) KZFBIH; gdje se govori da tužilac ima

pravo i dužnost da odmah po saznanju da je izvršeno krivično djelo preduzme potrebne

mjere u cilju njegovog otkrivanja i sprovođenja istrage. Prema tome, zakonodavac

ovakvom odredbom vrši svojevrsnu diferencijaciju između «otkrivanja krivičnog djela»

i «sporovođenja istrage», mada je nejasno kakav bi karakter izuzev istražnog mogle

imati mjere koje se sprovode u cilju «otkrivanja krivičnog djela».26 Naime, mjere koje se

preduzimaju u cilju «otkrivanja krivičnog djela» shodno Zakonu o krivičnom postupku

ne mogu se preduzimati u nekakvom drugom postupku izuzev shodno Zakonu o

krivičnom postupku, a u članovima 20 tačka j) ZKP BIH, ZKP BD, te član 21. tačka j)

ZKP FBIH odnosno član 20 tačka i) ZKP RS,koji su suštinski identični a a kako je već

naglašeno određeno je da: « istraga obuhvata aktivnosti poduzete od strane tužitelja ili

ovlaštene službene osobe u skladu sa ovim zakonom, uključujući prikupljanje i čuvanje

izjava i dokaza.» Shodno ovome, potpuno je jasno da se radi o aktivnostima tužioca i

ovlaštenih službenih lica usmjerenih na otkrivanje krivičnog djela a koje se preduzimaju

shodno Zakonu o krivičnom postupku.

3.1. POJAM ISTRAGE I OTKRIVANJE KRIVIČNIH DJELA

S obzirom na navedeno ovlaštenje tužioca u pogledu otkrivanja krivičnih djela,

postavilo se pitanje šta obuhvata termin otkrivanja krivičnih djela koji se odnosi na

ovlaštenje tužioca, a imajući u vidu da je osnov svake aktivnosti tužioca osnov sumnje

da je izvršeno krivično djelo.27 Prema tome, kada se ovo ima u vidu, postojanje osnova

sumnje podrazumjeva da je na određeni način krivično djelo već otkriveno, pa se onda

25 Zakon o krivičnom postupku BiH, Sl. Glasnik BiH br. 58/08, 12/09, 16/09, 93/09, 72/13) 26 Grupa autora-Komentari Zakona o krivičnom/kaznenom postupku u BiH 2005., str.122 27 Sijerčić–Čolić H., Vuleta D., Hadžiomeragić M., Komentar Zakona o krivičnom postupku, OSCE – Ured za demokratizaciju, Sarajevo, 1999.

15

postavlja pitanje šta to tužilac otkriva ako već ima uspostavljen osnov sumnje da je

izvršeno krivično djelo.28 Nadalje, postavilo se pitanje , u čemu se onda ogleda razlika

između otkrivanja krivičnih djela od strane tužioca i otkrivanja krivičnih djela od strane

ovlaštenih službenih lica iz agencija za sprovođenje zakona, prije sve policije. Treba

razlikovati policijsko postupanje na otkrivanju krivičnih djela u skladu sa zakonskim

propisima kojima se propisuje temeljni rad policije, od procesne uloge tužioca na

otkrivanju krivičnih djela.29 Tužilac poduzima potrebne mjere na otkrivanju krivičnog

djela isključivo temeljem postojanja osnova sumnje da je krivično djelo izvršeno.30

Prikupljanje i pronalazak saznanja i dokaza koji čine osnove sumnje da je djelo izvršeno

je isključivo nadležnost policijskih organa u okviru svojih nadležnosti.

Znači da otkrivanje krivičnog djela koje obavlja tužilac predstavlja događajno

usmjereno otkrivanje krivičnog djela, odnosno dodatno razotkrivanje krivičnog djela na

temelju već stečenog saznanja da postoji događaj koji u sebi nosi osnov sumnje da je

počinjeno krivično djelo, za razliku od policijskog otkrivanja krivičnog djela gdje je

otkrivanje osnova sumnje da je krivično djelo izvršeno suštinska posljedica redovnih

aktivnosti koje nisu bile usmjerene na događaj koji u sebi nosi osnov sumnje da je

počinjeno krivično djelo. Iz naprijed navedenog direktno proizilazi da tužitelj nema

nikakvu funkciju u odnosu na postupanje policije i drugih agencija za sprovođenje

zakona na otkrivanju krivičnih djela i spriječavanju i suzbijanju kriminala do trenutka

ustanovljavanja osnova sumnje da je izvršeno krivično djelo. U prilog tome stoji i

činjenica da je u temeljnim propisima kojima se uređuje postupanje policijskih službi,

kao što su zakoni o unutrašnjim poslovima, Zakon o Državnoj agenciji za istrage i

zaštitu, Zakon o državnoj graničnoj službi, itd., kao jedna od osnovnih funkcija ovih

službi propisana i obaveza otkrivanja i spriječavanja krivičnih djela.

Gore navedenim zakonskim rješenjima otvara se takođe i pitanje postoji li nešto

što je ranijim zakonom o krivičnom postupku bilo tretirano kao “pretkrivični

28 Ibidem 29 Zulović M., Policijsko-tužilačka saradnja i njen doprinos efikasnosti otkrivanja i dokazivanjakrivičnih dela, Beograd, 2010, str. 299 30 Ibidem

16

postupak”.31 Ovo pitanje je pitanje koncepcijskog karaktera, naročito kad se ima u vidu

da je po ranijem Zakonu o krivičnom postupku Standard dokazivanja potreban za

pretkrivični postupak bio “osnov sumnje” dok je za istragu koju je sprovodio sud na

zahtjev tužioca Standard dokazivanja bila “osnovana sumnja”. Odgovor na ovo pitanje

dao je član 216 stav 1. Zakona o krivičnom Postupku RS, odnosno analogni članovi

ZKPBIH, ZKP FBIH i ZKPBD, koji predviđaju: “Tužilac naređuje sprovođenje istrage

ako postoje osnovi sumnje da je počinjeno krivično djelo”.32 Iz ovakve zakonske

odredbe jasno i potpun o nedvosmisleno proizilazi da je sadašnjom istragom sublimiran

raniji pretkrivični postupak i ranija sudska istraga (prethodni krivični postupak) u jednu i

jedinstvenu istragu, koja se sprovodi na bazi jedinstvenog standarda dokazivanja

“osnova sumnje” a kojom rukovodi ili koju nadzire tužilac.

Vidljivo je da je u odnosu na raniji Zakon o krivičnom postupku , stndard

dokazivanja potreban za otvaranje istrage spušten sa osnovane sumnje na osnov sumnje,

odnosno jasno je da istraga počinje teći onog trenutka kada bi po ranijem Zakonu o

krivičnom postupku bio pokrenut pretkrivični postupak. Prema tome, za naređivanje

istrage potreban i dovoljan je “osnov sumnje da je izazvao krivično djelo”, dok podaci o

detaljnom načinu krivičnog djela, samo relevatnim činjenicama i okolnostima mogu

predstavljati predmet istaživanja u istražnom postupku. Prema tome, u trenutku u kojem

tužilac naređuje sprovođenje istrage potreban je toliki kvantum činjenica i okolnosti

koje ukazuju na osnov sumnje da je izar krivično djelo.

3.2. OSNOV ISTRAGE I OTVARANJE ISTRAGE

S obzirom na postojeće odredbe Zakona o krivičnom postupku, uloga tužioca u

istražnom postupku koncipirana je kao uloga svojevrsnog “menadžera istrage”, koji u

saradnji sa ovlaštenim službenim licima, po saznanju da postoji osnov sumnje da je

izvršio krivično djelo, preduzima mjere koje se sastoje u planiranju istrage, rukovođenju

istragom i nadzora nad istragom, odnosno nadzora nad radom ovlaštenih službenih lica

31 Zulović M., Policijsko-tužilačka saradnja i njen doprinos efikasnosti otkrivanja i dokazivanjakrivičnih dela, Beograd, 2010, str. 300 32 Grupa autora-Komentari Zakona o krivičnom/kaznenom postupku u BiH 2005., str. 123.

17

cilju otkrivanja svih relevantnih činjenica i okolnosti krivičnog djela i njegovih

počinilaca.33 Sprovođenje istrage podrazumjeva nekoliko faza:

1. Donošenje odluke o sprovođenju istrage (Nareba o sprovođenju istrage)

2. Planiranje istrage

3. Rukovođenje i nadzor nad istragom

Početni stadij svake istražnog postupka, predstavlja donošenje odluke o

sprovođenju istrage koju tužilac donosi u formi naredbe. Osnovni i jedini uslov koji

zakonodavac predviđa za donošenje takve naredbe predstavlja «osnov sumnje» da je

izvršeno krivično djelo, pa je shodno tome osnov sumnje inicijalni standard vođenja

istrage od strane tužioca, odnosno osnov vođenja istražnog postupka.

Kada se svestrano analizira Zakon o krivičnom postupku, jasno je vidljivo da je

osnov svake aktivnosti tužioca u krivičnom postupku postojanje osnova sumnje da je

izvršeno krivično djelo, što znači da tužilac ne bi trebao preduzimati nijednu radnju u

krivičnom postupku pa tako ni u istražnom postupku bez postojanja tog inicijalnog

standarda sumnje. Bez postojanja tog inicijalnog standarda dokazivanja «osnova

sumnje» osnovano bi se moglo postaviti pitanje validnosti svih preduzetih radnji

istražnog karaktera od strane tužioca ili ovlaštenih službenih lica koja rade po njegovom

nalogu ili pod njegovim nadzorom, jer bi takve istražne radnje u tom slučaju bile

preduzete u postupku za čije pokretanje nisu postojali zakonski uslovi, odnosno osnov

sumnje da je izvršeno krivično djelo.34

To bi predstavljalo ozbiljnu prepreku krivičnom gonjenju učiinilaca krivičnih

djela pa čak i u slučaju kada bi u takvom postupku koji je vođen bez postojanja tog

inicijalnog standarda dokazivanja naknadno pronašli dokaze koji bi upućivali na

izvršenje krivičnog djela od određenog učinioca, te bi iz ovih razloga, eventualno, došli

u pravnu nemogućnost korištenja dokaza koji su od esencijalne važnosti za dokazivanje

krivičnog djela i krivične odgovornosti učinioca, odnosno i podizanja optužnice, a

33 Simović M., Krivično procesno pravo, Pravni fakultet, Srpsko Sarajevo, 2001.

34 Simović M., Krivično procesno pravo, Pravni fakultet, Srpsko Sarajevo, 2001. 18

nema postavljenih komentara
ovo je samo pregled
3 prikazano na 97 str.