Kriminologija 1 Uvod, Ispiti' predlog Kriminologija
aida-b-12
aida-b-12

Kriminologija 1 Uvod, Ispiti' predlog Kriminologija

20 str.
72broj poseta
Opis
Preprema za 1.parcijalu iz Kriminologija 1 Uvod
20 poeni
poeni preuzimanja potrebni da se preuzme
ovaj dokument
preuzmi dokument
pregled3 str. / 20
ovo je samo pregled
3 prikazano na 20 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 20 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 20 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 20 str.

Naučna perspektiva proučavanja zločina

Kriminologija – nauka o kriminalitetu i učiniteljima krivičnih djela Zašto ljudi nanose zlo jedni drugima

Zasto ljudi nanose zlo jedni drugima?

Emocionalno interesovanje (strah od zločina, želja za osvetom, nemirne avanturističke želje ljudi); Opasnost za ustaljeni poredak (etičkih i drugih društvenih vrijednosti); F 0 6 E“Cijena” kriminaliteta; Bolje razumijevanje ljudi.

Značaj naučne perspektive za proučavanje zločina - Formiranje slike o kriminalitetu:

-na osnovu sopstvenog iskustva (subjektivnost- žrtve, učinioci, svjedoci)

-iz sredstava masovnog komuniciranja i produkata masovne kulture (senzacionalizam- povlađivanje ukusu korisnika)

Prema rezultatima naučnih istraživanja: “naša svakodnevna saznanja o zločinu i zločincima, gotovo bez izuzetka, su pogrešna ”

Slika (imidž) o kriminalitetu

Tipičan “neprijatelj društva”:

-mladi muškarac, neobrazovan, nezaposlen, i uz to pripadnik etničke manjine;

-“sirotinja čini gro kriminalne populacije”.

Građani kriminalitet doživljavaju kroz one vidove prezentacije koji imaju “dobru prođu na tržištu”:

- politički vid prezentacije;

- medijski vid prezentacije.

Politički vid prezentacije: -u saopštenjima državnih organa akcenat se stavlja na podatke koji će u javnosti izazvati željeni utisak;

-u ovu priču se uključuju i nosioci političkih funkcija koje ne interesuju uzroci zločina i dugoročne mjere za kontrolu kriminaliteta ;

-oni znaju da uhu grđana više odgovara kazneni populizam (pooštravanje zakona i velike riječi o ratu sa kriminalitetom koje ne koštaju ništa, a politički su vrlo probitačne) i ideja o oštrom obračunu sa “propalicama” i “huljama”.

Medijski vid prezentacije: -tvorci mitova o zločinu su mediji, a E.Sutherland ih smatra njihovim najvećim i najjačim proizvođačima

-Način izvještavanja, izbor “ vjesti dana”, svjesna iskrivljavanja, pretvaranje pojedinačnog događaja u socijalni problem i senzacionalizam u obavještavanju javnosti samo su neki od “grijehova” medija

-Poslujući na tržištu, njihov jedini kriterijum uspješnosti je tiraž.

Da bi ostvarili svrhu, mitovi moraju imati sljedeće elemente: a) identifikovanu i “naciljanu” precizno određenu devijantnu populaciju ; b) “nedužne i bespomoćne” žrtve (obični ljudi “poput nas”) c) hrabre i čedne heroje; d) ozbiljnu prijetnju ustanovljenim normama, vrijednostima i tradicionalnom stilu življenja.

Zašto je bitna naučna perspektiva proučavanja zločina? F 0 6 E Laičko gledanje na kriminalitet - F 0 6 Evrlo površno (Johnson E.H.) želja za zabavom; drska privatna ili novinarska

F 0 6 Eistraga; površni pokušaji da se pronikne “do onoga iza” pojavnih oblika zločina Problem praktičara- najčešće zanemaruju sve osim ličnog iskustva! npr. “ Suđenje za izvršeno krivično djelo ” - branilac i optuženi; - tužitelj; - sudija; - prisutna publika; - službenici za održavanje reda; - novinari; - kriminolozi;

Naučna perspektiva upoznavanja neke pojave! F 0 6 E Principi naučnog posmatranja – garancija tačnosti i korisnosti stečenog znanja: F 0 6 E F 0 6 E F 0 6 E F 0 6 E iskustvenost; objektivnost; skepticizam; etička

F 0 6 E F 0 6 Eneutralnost (istina-laž a ne dobro-zlo); ekonomičnost (jednostavnost); determinizam (e. multiple causation ).

Kriminologija kao nauka

crimen (lat.) – zločin logos (grč.) – nauka

Kriminologija – nauka o kriminalitetu i učiniteljima krivičnih djela

Kriminologija je nauka koja proučava: a) učinitelje krivičnih djela; b) kriminalnu prevenciju; c) sociologiju prava; d) društvene procese (u vezi sa uzročnošću kriminalteta).

Predmet kriminologije

Zločin , kao individualna pojava;

Učinitelj , kao autor djela;

Žrtva zločina , odnos učinitelja i žrtve;

Kriminalitet , kao masovna pojava;

Reakcija, pojedinaca i društva na zločin i kriminalitet.

Kriminalitet ? ... skupina svih onih postupaka koji ugrožavaju i/ili povrijeđuju čovjekove OSNOVNE VRIJEDNOSTI ! INDIVIDUALNE VRIJEDNOSTI: život; tjelesni integritet; sloboda; imovina; sigurnost;

DRUŠTVENE VRIJEDNOSTI : društveno uređenje; sigurnost države/ institucija; ...

Kriminologija - definicija

Kriminologija je nauka koja proučavanju određenih pojava pristupa interdisciplinarno, multidisciplinarno i multimetodološki. Kriminologija je također i fenomenološkai kauzalno-genetička nauka, jer proučava pojavne oblike svog predmeta proučavanja i istražuje uzroke za takve pojave i posmatra ih u njihovom razvoju. Kriminologija nije pravna nauka, nego je nauka o iskustvima (empirijska nauka), koja upotrebljava rezultate i saznanja empirijskih istraživanja i rezultate iskustava.

Etiološka dimenzija ,Viktimološka dimenzija ,Fenomenološ ka dimenzija

TRADICIONALNO shvatanje: -otkrivanje uzroka kriminalnog fenomena;

SAVREMENO shvatanje: - više se orijentiše na pitanje društvenog reagovanja na kriminalitet.

Klasicističke teorije Cesare Beccaria ( 1738 - 1794 )

Pozitivističke teorije Cesare Lombroso ( 1835 - 1909 )

Teorije društvene reakcije Filipo Gramatica ( 1901 - 1979 )

Kriminološke teorije

(Danas: pozitivisti, neoklasičari, radikalisti, konzervativci, devijantolozi, kauzalisti, interakcionisti...) ... objedinjuje ih jedna zajednička crta proučavanja pojava sa karakteristikom: “kažnjivost od strane države”

Upotrebna vrijednost: ... proučavanje čovjekove prirode, motiva, duševnosti, socijalnih uslova i okolnosti, ekonomskih faktora itd. a) odgovara li na bitna pitanja s obzirom na kriminalitet? b) je li konstatacije moguće empirijski provjeriti? c) je li uopšte razumljiva?

Ocjena teorije: 1. Vrijednost pitanja i upotrebljivost za razvoj nauke; 2. Mogućnost krivotvorenja teorije; 3. Uopštenost teorije; 4. Sjedinjenost teorije sa već poznatim činjenicama; 5. Mogućnost prijenosa teorije u stvarni život i uvaženu praksu; 6. Mogućnost ostvarenja u praksi (aplikativnost).

Kriminološke teorije se bave proučavanjem: a) problemom kriminaliteta uopšte; b) oblicima kriminaliteta; c) opštim objašnjenjima kriminaliteta; d) objašnjenjem individualnog ponašanja prestupnika; e) sprečavanjem kriminaliteta; f) kažnjavanjem i obrađivanjem prestupnika.

Uloga kriminaliteta u društvu Emile Durkheim ( 1858 – 1917 )

... kriminalitet je sastavni dio svih društava.

... vladajuća društvena skupina, definira određene oblike ponašanja kao nepoželjne i zato kažnjive. U svakom društvu su ljudi individuumi, koji mogu zbog svog ponašanja dobiti naljepnicu prestupnika i/ ili kriminalca. Društvo koje unificira ponašanje i ne dozvoljava individualnost, izgleda kao društvo kloniranih i mjesto gdje vlada dosada.

Uloga kriminaliteta u društvu

1. ... oblikuje mjerila za mjerenje dobrog i lošeg u društvu; 2. ...velika je industrija; 3. ... spaja različite djelove populacije; 4. ... može doprinijeti učinkovitosti društvenog života; 5. ... je upozorenje da je u društvu nešto naopako; 6. ... je upozorenje da je nešto naopako i sa društvenom organizacijom; 7. ... određena količina kriminalnih pojava djeluje kao ventil osiguranja.

Priroda zakona i definicija kriminaliteta! Zakoni: formalni izrazi vrijednosnog sistema prevladajuće društvene snage određene kulture. “Krivična djela i krivičnopravne sankcije se propisuju samo za ona ponašanja kojima se tako ugrožavaju ili povrijeđuju osobne slobode i prava čovjeka te druga prava i društvene vrijednosti zajamčene i zaštićene Ustavom Bosne i Hercegovine i međunarodnim pravom, da se njihova zaštita ne bi mogla ostvariti bez krivičnopravne prinude.” (čl.2., st.1.,KZBiH)

Zakoni označavaju formalnu granicu: dozvoljeno – nedozvoljeno ponašanje

Sociološka definicija kriminjaliteta: nemoralna i asocijalna ponašanja

Pravna definicija kriminaliteta: krivična djela(i ostala protivpravna ponašanja)

Krivična djela jesu ona koja ispunjavaju sljedeće uslove: a) nekome ili nečemu mora biti nanesena šteta; b) djelo mora biti zabranjeno u vrijeme učinjenja; c) prekršitelj mora imati krivičnu namjeru; d) djelo mora biti u vezi sa nastalom posljedicom; e) kazna za učinitelja takvog djela mora biti pravno određena. ILI

“ Krivično djelo je protivpravno djelo koje je zakonom propisano kao krivično djelo, čija su obilježja (voljnja radnja, posljedica, uzročna veza, krivnja) propisana zakonom i za koje je zakonom propisana krivičnopravna sankcija .” (čl.20.,st.1., KZBiH)

Učinitelj ( krivičnog djela ) : - UČINITELJ KRIVIČNOG DJELA , - OSUĐEN , -OTKRIVEN , - NEOTKRIVEN

Okviri za proučavanje (objašnjenja) kriminalnog ponašanja Historijski pregled:

“Kriminalitet je rezultat djelovanja natprirodnih sila”

“Krivično djelo je grijeh na koji se odlučuju slobodna i razumna ljudska bića”

“Kriminalno ponašanje prouzrokuju sile koje su van nadzora pojedinca”

“Kriminalno ponašanje zavisi od toga kako su napisani zakoni i kako se njegove odredbe izvršavaju”

Kriminološki glosarij

“kriminalitet”; “kriminal”; “zločin”; “prijestup”; “delikt”; “delinkvencija”; “antisocijalnost”; “asocijalnost”; “devijantnost” itd. - Nepravilno se definišu, odnosno koriste kao poseban tip ponašanja kojima se kriminologija bavi; -Često se između ovih pojmova (pogrešno) postavlja znak jednakosti (?! )

Zašto je definiranje pojmova bitno za kriminologiju? • precizna i dosljedna upotreba termina jeste uslov za razvoj nauke; • jasno određenje pojmova otklanja mogućnost kontradikcija i sporenja među naučnicima; • određenje sadržaja ključnih pojmova neposredno doprinosi kvaliteti kriminoloških istraživanja a samim tim i aplikaciji njihovih rezultata.

1. Kriminalni fenomen

- najširi pojam koji obuhvata delinkventa kao individualnu, delikt kao pravnu i kriminalitet kao socijalnu pojavu. Pojmovi: reakcija, kriminalitet zrtve, pocinitelj, djelo, kriminalni fenomen

2. Zločin

individualno kriminalno ponašanje ( činjenje ili nečinjenje ), odnosno pojedinačno djelo kojim se krši krivični zakon, što za posljedicu može imati kažnjavanje počinitelja. # crimen (lat.); crime (eng.); verbrechen (germ.); reato (ital.). Pojmovi: zločin (krivično djelo) ,radnja ,posljedica ,uzročna veza r.- p.,proptivpravnost ,određenost u zakonu

3. Kriminalitet

- masovna pojava koja predstavlja ukupnost svih zločina u određenom vremenu i određenom prostoru. Postoji: primarni i sekundarni

- kršenje određene društvene norme na koju se neformalno reaguj e (moralne, religijske, kulturne)

4. Socijalna devijacija

5. Delinkvencija

- ukupnost, u pravnom sistemu, zabranjenih djela (delikata). predmet proučavanja kaznenog prava (≠krivično pravo) . Pojmovi: krivična djela ,prekršaji ,privredni prijestupi ,povrede discipline

Posebna značenja: – “maloljetnička delinkvencija”(?!) – “preddelinkventno ponašanje”(?!)

6. Kriminalizacija

Individualna kriminalizacija (kriminogeneza): proces nastajanja kriminalca (vršenje zločina od strane pojedinca)

Socijalna kriminalizacija : krivičnopravni proces u kome od društva određeni subjekti ponašanje pojedinca označavaju kao kriminalno

Zločinac ili kriminalac : osoba koju karakteriše kriminalna karijera (počinitelji “težih” djela, povratnici, vrše djela po navici...)

Prijestupnik : osoba koja je izvršila djelo pod uticajem (najčešće) situacionih faktora (obično prvi put i/ili “lakših” krivičnih djela)

7. Počinitelj : fizičko lice, pravno lice, društveni poredak ili druga društvena vrijednost - koja je povrijeđena ( oštećena ili uništena) ili ugrožena (konkretno ili apstraktno) zločinom ili drugim delinkventnim ponašanjem. viktimizacija (viktimogeneza); viktimitet .

8. Žrtva

Formalna socijalna kontrola : djelatnost zvaničnih organa krivičnopravnog progona koji zakonske norme stvaraju, tumače i primjenjuju.

N-ššš+'''''eformalna socijalna kontrola : skup mjera kojima društvo svoje članove podstiče na poštivanje opšteprihvaćenih normi ponašanja.

9. Socijalna kontrola

- “literarne tvorevine koje omogućuju potpunije upoznavanje kriminalnog fenomena, a plod su njegovog sistematskog proučavanja naučnim metodama”. (Ignjatović, Đ., 2005.)

Kriminološka literatura

udžbenici, sistemska i monografska djela; materijali sa naučnih savjetovanja i stručnih skupova; specijalizovane biblioteke i baze podataka, izvori na internetu.

Udžbenici i sistematska djela: pokušaj cjelovitog izlaganja svih osnovnih pojmova kojima se kriminologija bavi; Monografska djela: na produbljen način se bave obradom jednog ili niza povezanih problema koji ulaze u predmet kriminologije i najčešće su plod istraživanja;

Udžbenici, sistemska i monografska djela

Udžbenici kriminologije na b-h-s jezicima:

European Society of Criminology (ESC); International Society for Criminology (ISC); American Society of Criminology (ASC); British Society of Criminology (BSC); Societe internationale de defense sociale (SIDS); European Institute for Crime Prevention and Control, affilated with the UN (HEUNI); UN Interregional Crime Research Institute (UNICRI); World Society of Victimology (WSV); Dani kriminalističkih nauka (Sarajevo) Dnevi varstvoslovja (Ljubljana) ...

Materijali sa naučnih savjetovanja i stručnih skupova

Specijalizovane biblioteke i referensni centri (Washington, Chicago, Boston, Freiburg, T ü bingen; Torino, Helsinki,..., Ljubljana, Beograd, Split)

Baze podataka (Dialog Information Service, Criminal Justice Periodical Index, Criminal Justice Abstracts, Sociological Abstracts, Institute of Scientific Service - Social Science Citation Index, ...)

Internet www.ncjrs.gov www.ojp.usdoj.gov/nij/ http://www.aic.gov.au/library/cinch/ ...

Specijalizovane biblioteke i baze podataka, izvori na internetu

ELEKTRONSKI KATALOG Uzajamna baza COBISS Biblioteka FKN u sistemu COBISS COBISS.NET

BAZE PODATAKA EBSCO – obuhvata jedanaest baza podataka EMERALD :oblasti menadžmenta, inženjerstva, informatike, tehnologije i bibliotekarstva SCIENCE DIRECT :baza izdavača Elsevier, indeksira veliki broj naučnih časopisa WEB OF SCIENCE :Science Citation Index Expanded, Social Sciences Citation Index i Arts & Humanities Citation Index®. DOAJ (Directory of Open Access Journals) ZAKONI BOSNE I HERCEGOVINE EUR-LEX –propisi, sporazumi i sudska praksa Evropske unije ODS –dokumenti Ujedinjenih nacija

Pojam i predmet kriminologije

“... to je diskurs u kome je sporno sve, uključujući i to šta je, odnosno šta bi kriminologija trebala da bude” (Kanduč, 1999.) nesuglasja i nepodudaranja o pojmu i predmetu kriminologije !!

Pojam kriminologije

Podjela definicija • prema obimu • šire • uže • prema značenju • djelo ili počinioc • faktori ili postupci • djelo ili reakcija

Prema obimu : šire koncepcije pojma kriminologije

“Kriminologija koja obuhvata sve krivične nauke” (Vouk, V.: 3D sistem) “Enciklopedijska škola” ( Gross, Grassberger i Seelig) • koje proučavaju kriminalne aktivnosti • koje se bave činjenicima postupka • koje izučavaju zaštitu od kriminaliteta • koje izučavaju tehnička sredstva zaštite od kriminalnog napada “Klasična američka kriminologija” (Sutherland i Cressey) • sociologija krivičnog prava • kriminalna etiologija • penologija

Prema obimu: uže koncepcije pojma kriminologije

“ Kriminologija je nauka koja se bavi izučavanjem uzroka delinkvencije”

“ Kriminologija je primjenjena i sintetička nauka: opšta (faktori i mehanizmi delinkvencije) klinička (tretman i sprečavanje mogućeg povrata)”

Prema značenju: nauka o djelu ili nauka o učiniocu Kriminologija- nauka o učiniocu “zločin je izraz ličnosti prestupnika” C.Lombroso, pozitivisti... Kriminologija– nauka o zločinu “radnja kao uslov sankcionisanja” E.Dürkheim, kasnije kritička i radikalna kriminologija Kriminologija- nauka o odgovornom subjektu kršiocu pravde i važenja prava, te o prijestupima kao realnim iskustvenim pojavama

Prema značenju : nauka o uzrocima ili nauka o postupcima Kazuistička kriminologija (kriminalna etiologija, kvantitativne metode) “dio krivičnih nauka koji objašnjava faktore kriminaliteta kroz empirijska istraživanja” E.Ferri, S.Hurwitz Dinamička kriminologija “izučavanje postupaka koji vode kriminalitetu” H.Becker, A.Cohen

Prema značenju: nauka o djelu ili nauka o društvenoj reakciji Tradicionalna kriminologija “u centru interesovanja, djelo, zločinac ili prelazak na djelo” Kriminologija društvene reakcije “niti jedan akt nije, sam po sebi, devijantan (pa ni kriminalan), već to postaje tek kada ga mehanizmi društvene reakcije takvim označe”

Definisanje kriminologije- različiti pristupi • posredstvom određenja njenog predmeta (krivičnopravno, sociološko, kliničko itd.) • utvrđivanjem njenog odnosa sa s drugim znanstvenim disciplinama • u odnosu na njenu funkciju (istraživanje ili suzbijanje)

Definicija kriminologije – uslovi !

dva uslova za definisanje: 1. dovoljna preciznost da bi se jasno odredile granice kriminologije prema drugim srodnim naukama 2. dovoljno široka da može obuhvatiti i nove sadržaje kojima se ona obogaćuje u savremenom dobu

“Kriminološka saznanja moraju se odnositi prije svega na činjenice koje je moguće posmatrati i provjeravati, a ne na teoretske konstrukcije spekulativne naravi, mišljenja i stavove, koji međutim mogu i moraju biti provjeravani empirijskim istraživanjima.” (Singer, 1994.)

I Pojam kriminologije

“Kriminologija je samostalna nauka koja, koristeći saznanja i istraživačke postupke nauka o čovjeku i društvu , empirijski proučava kriminalni fenomen tj. zločin, njegovog izvršioca i žrtvu, kriminalitet i način na koji društvo reaguje na kriminalno ponašanje ” (Ignjatović, Đ., 2005.)

Definicija kriminologije - karakteristike • samostalna i jedinstvena nauka • interdisciplinarna i multidisciplinarna nauka • teorijsko- empirijska nauka • trodimenzionalno sagledavanje predmeta • etiološko, fenomenološko, viktimološko

II Predmet kriminologije

Kriminalni fenomen- predmet kriminologije Zločin (kao individualna pojava) Prestupnik (kao autor djela) Žrtva zločina Kriminalitet (kao masovna pojava) Reakcija (pojedinaca i društva na zločin i kriminalitet)

Zločin- različita shvatanja

zločin i zakon zločin i grijeh (moral i religija) zločin kao bolest (tijela i duše) zločin kao izraz društvene dezorganizacije zločin kao socijalni proces (interakcija žrtve i policije)

Zločin – pravna definicija

“niti jedan drugi pristup ne nudi precizniju i jasniju definiciju”

podjela prema obimu šira (pravna) definicija zločina uža (pravna) definicija zločina

Šira pravna definicija zločina

“sva protivpravna, u zakonima označena, ponašanja, za koja su propisane sankcije”

kažnjive radnje: krivična djela prekršaji privredni prijestupi disciplinski prijestupi

Uža pravna definicija zločina

“samo kršenje normi krivičnog prava – krivična djela”

razgraničenje od ostalih kažnjivih postupaka: težina kazne (vrsta i mjera) nivo društvene opasnosti (posljedica)

“Dinamika” krivičnopravnih inkriminacija (u vezi sa devijantnim ponašanjima) dekriminalizacija inkriminalizacija

Devijantna ponašanja

“Ponašanje suprotno normama ili očekivanjima drugih koje izaziva neslaganje ili kažnjavanje.”

ili “Svako neinkriminisano odstupajuće ponašanje”

Uzroci: patologija pojedinca socijalna patologija (dezorganizacija) novije koncepcije ističu iste one procese koji dovode do poštivanja normi (konformizam)

Reakcija - pojedinaca i društva na zločin i kriminalitet Tradicionalno shvatanje kriminologija (djelo) kriminalna politika (reakcija)

Savremeno shvatanje (interakcionizam) “Ne postoji kriminalno ponašanje samo po sebi. Koja će od ljudskih radnji biti svrstana u ovu kategoriju zavisi od izbora koji vrši dominantna društvena grupa”. “Reakcija na kriminalna ponašanja određuje obim i strukturu pojave kojom se bavimo.”

Savremene teorije

Socijalni interakcionizam - “Ljudi su, učeći kulturu, u stanju predvidjeti ponašanja drugih i prilagoditi tome svoje ponašanje. Kriminalitet- propust da se djeluje u skladu sa očekivanjima drugih” Teorija etiketiranja - “Niti jedno ponašanje ljudi nije devijantno per se , nego ga tek društvena reakcija čini takvim. Delinkvent je samo onaj tko je etiketiran da je delinkvent (studije: većina čini krivična djela ali samo manjina dobiva “etiketu”) Radikalna kriminologija - “Kriminalitet je oblik klasne borbe. Kriminalitet je kršenje politički definiranih, temeljnih ljudskih prava (ishrna, smještaj itd.), pri čemu posebno mjesto zauzimaju društveno-ekonomski odnosi u kojima je situirano krivično zakonodavstvo i pravosuđe.”

Odnos kriminologije i drugih nauka

Etiologijska os = ZAŠTO? 1Forenzièna bioantropolgija (Kriminalna biologija) 2Forenzièka psihologija 3Sociologija (delinkventnog ponašanja)

Fenomenologijska os = ŠTA? 1Kriminološka fenomenologija djela 2Kriminološka fenomenologija uèinioca

Represivno preventivna os = KAKO? 1Medicinska kriminalistika a Tanatologijac ) Traumatologija b Sexologijad ) Toxikologija 2Kriminalistika a) Taktika : - uviðaj - zasjeda i blokada - - racija - pregled i pretres ... b) Tehnika : - traseologija ( ekspertize ) - daktiloskopija - grafologija - balistika c) Metodike istraživanja : - ekološkog kriminaliteta - imovinskog kriminalitetae - kriminaliteta zloupotreba droga - krvnih delikata - požara i eksplozija - saobraæajnog kriminaliteta - seksualnih delikata - kompjuterskog kriminaliteta - koruptivnih delikata - organiziranog kriminaliteta - privrednog kriminaliteta - ratnih zloèina - terorizma 3Aplikativna kriminologija (uklj.kriminalnu statistiku) 4Prognostika kriminaliteta 5Prevencija kriminaliteta 6Penologija 7.Viktimologija 8Krivièno pravo 9.Krivično procesno pravo 10.Međunarodno krivično pravo 11.Psihopatologija

KRIMINALNA POLITIKA (POLITIKA SUPROTSTAVLJANJA KRIMINALITETU)

Odnos sa kriminalistikom

“nauka koja primjenjuje saznanja prirodnih i tehničkih disciplina u cilju otkrivanja i rasvjetljavanja krivičnih djela i otkrivanja njihovih učinilaca” ...

“pojavni oblici” “faktori koji izazivaju zočin”

Odnos sa krivičnim pravom

“krivično pravo je sistem zakonskih pravnih propisa kojima se, u cilju zaštite društvenog i ekonomskog uređenja određene države, utvrđuju uslovi za primjenu kazni i drugih krivičnih sankcija prema učiniocima krivičnih djela”

Kriminologija Ponašanja čovjeka zapriječena sankcijama ,Predmet- kao realna pojava

Odnos sa penologijom

“nauka koja izučava funkcije krivičnih sankcija, pravila njihovog izvršenja i metode upotrebljene za njihovu primjenu”

Penologija: izvršenje kazni (i drugih sankcija) ima za cilj da otkloni neke od faktora koji dovode do zločina;

Kriminologija: proučava uticaj primjene krivičnih sankcija na suzbijanje kriminaliteta i preispitivanje ciljeva kažnjavanja i načina na koji je pravno uređeno izvršenje sankcija.

Odnos sa viktimologijom

“nauka koja se bavi žrtvama krivičnih djela, odnosno društvenom interakcijom između izvršioca i žrtve krivičnog djela (uže shvatanje), odnosno svim žrtvama (šire shvatanje)”

Kriminologija - trodimenzionalni koncept kriminalnog fenomena: etiološka, fenomenooška i viktimološka disciplina Viktimologija - proučava “doživljaje djela (krivičnih odnosno protivpravnih) od strane oštećenih”

Odnos sa politikom suprotstavljanja (suzbijanja) kriminaliteta

“kao vještina ona je praktična, planska djelatnost kojom se organizuje djelovanje društvenih subjekata usmjereno na suzbijanje (suprotstavljanje=prevencija+represija) zločina i kriminaliteta, a kao naučna discipina , kritički proučava tu djelatnost u cilju optimizacije kontrole ovih pojava” Kriminologija - ontološka disciplina / bavi se proučavanjem onoga što jeste a ne onoga što bi trebalo da bude PSK - aksiološka discipina / počiva na vrijednosnim sudovima, teži da razvrstava i realizuje vrijednosti

Kriminologija -tradicionalno shvatanje: etiologija + fenomenologija -savremeno shvatanje: tradicionalno shvatanje + proučavanje socijalne reakcije na kriminalitet, ili # izučava: - efekte koje pojedini oblici društvene reakcije na delikt imaju na prestupnika; - traženje načina da se kontrola ovih pojava još značajnije zasnuje na nauci i objektivnom; - analizira učinke koje različiti vidovi reakcije imaju na one koji su im podvrgnuti

METODI KRIMINOLOGIJE

Posljednjih petnaest godina kriminologija je jako dobro usavršila svoju istraživačku aparaturu (instrumentarij);

Nesumnjivo je pridobila jako veliki broj kriminalista, sociologa, psihologa, pedagoga i pravnika namećući svoje probleme kao primarni istraživački diskurs modernog društva.

Ona nažalost predstavlja najveći izazov i najneophodniji segment društvenih nauka u XXI stoljeću

METODE KRIMINOLOGIJE

«Israživačka pismenost» u oblasti analize i sinteze tzv. «sigurnosnih pojava», predstavlja kamen temeljac za studij kriminologije danas; Obzirom da rad u službama za provedbu zakona predstavlja “mrtvo slovo na papiru” za rukovodice u njima ako zanemaruju istraživačku pismenost koja doprinosi:

Istraživačka pismenost doprinosi:

Shvatanju i kritičkoj analizi rezultata istraživanja Težnjama da i sami istražujemo kako bismo doprinjeli efikasnijem radu organa formalne socijalne kontrole. Korištenju rezultata istraživanja pri donošenju odluka (što u BiH nažalost nije slučaj niti u 1% slučajeva) Donošenje odluke da li će i na koji način učestvovati u istraživanjima čiji objekat bi trebalo da budu upravo oni.

Metode kriminologije

gr. m è thodos = put (naučne) metode: teoretske spoznaje (“logika kriminološkog istraživanja”); tehnike (za prikupljanje i obradu podatake). metodologija je dio logike, koji se bavi pručavanjem saznajnih metoda, tj.opisom različitih postupaka i izučavanjem njihove zasnovanosti, dometa i vrijednosti.

Ideal kriminološkog istraživanja – EKSPLIKATIVNO ISTRAŽIVANJE -“ono pruža apsolutno(?) znanje o pojavi koju ispitujemo kroz analizu etiologije pojave i svih zakonitosti koje se tiču te pojave”.

Logika kriminološkog istraživanja (Gasin)

Sva druga istraživanja predstavljaju, dio eksplikacije i praktično govorimo o sastavnim dijelovima eksplikativnih istraživanja.

Eksplikativna istraživanja

DESKRIPTIVNA – opisati ali ne i objasniti pojavu STRUKTURALNA - proučavaju sastav predmeta (pojave) PREDIKTIVNA - predviđanje daljeg razvoja ispitivane pojave EKSPLORATIVNA - probna (pilot) istraživanja, Eksplikativna istraživanja = PANEL - kojima verificiramo rezultate do kojih se došlo ranijim istraživanjima , METODOLOŠKA - provjeravamo validnost nekog postupka ili tehnike prije same primjene

Postupak naučnog saznanja je planski, na saznanjima metodologije zasnovan sistematski zahvat ; faze postupka u kriminologiji: određivanje predmeta i cilja istraživanja, postavljanje polazne pretpostavke; izrada istraživačkog plana; prikupljanje činjenica, njihova obrada i tumačenje; naučna interpretacija i (eventualno) utvrđivanje zakonitosti javljanja kriminaliteta; provjeravanje dobijenih istraživanja u praksi.

Podjele kriminoloških metoda

• podjela prema prirodi podataka: • kvantitativnih i kvalitativnih podataka; • pojedinačnih i društvenih podataka; • prošlih i sadašnjih podataka; • primarnih i sekundarnih podataka; • podjela prema načinu pristupanja predmetu: • individualistički, globalistički ili statistički pristup i metodi “srednjeg obima” • historijske, komparativne i studije predviđanja.

Metod proučavanja pojedinačnih slučajeva

• klinički metod, prognoza kriminalnog ponašanja; • anamnestički metodi, posmatranje sa učestvovanjem; • “nenametljiva posmatranja”, dokumentaciona i analiza sadržaja

Primjena statistike u kriminologiji

Statističke tehnike se u kriminologiji koriste za: grupisanje podataka; prikazivanje podataka; opisivanje podataka i utvrđivanja veza između pojava.

«KRIMINOLOŠKE METODE» PREMA PRIRODI PODATAKA Kvalitativna i kvantitativna kriminologija Kvantitativna kriminologija Razvija sintetičku analizu a u okviru nje i «statistiku veza» ( statistics of association ) koja utvrđuje relacije između dvije promjenjive pojave. Npr. Uporedne pojave praćenja koeficjenta korelacije između: KRIMINALITETA I ŽIVOTNOG STANDARDA, ZAPOSLENOSTI, NIVOA OBRAZOVANJA Kvalitativna kriminologija (npr. posmatranje sa učestvovanjem, intervjui vođeni u cilju upoznavanja biografije kriminalaca, Snow Ball Method itd...)

Metode zaključivanja (epilog kriminološkog istraživanja)

DEDUKCIJA i INDUKCIJA, ANALOGIJA, ANALIZA I SINTEZA, APSTRAKCIJA I INTUICIJA, ZAKLJUČIVANJE PO VJEROVATNOĆI

Zaključivanje dedukcijom

Ako dokažemo da neka pojava vrijedi za svako mjerenje iste u bilo kom vremenu ili uslovima, kažemo da ta pojava vrijedi i u svakom pojedinačnom slučaju!

Zaključivanje indukcijom

Ako neku pojavu (kriminalitet) ispitujemo kroz njene pojedine vidove (fenomenološki), i ako zaključimo da sve što vrijedi za jedan slučaj (manje-više) vrijedi i za cjelokupnu grupu takvih ponašanja, kažemo da smo upotrijebili INDUKTIVNI način spoznaje

Zaključivanje po analogiji

Najčešći način zaključivanja uopšte, samim tim vrlo čest «gost kriminologije». Proizilazi iz srazmjernosti uočenih zajedničkih svojstava neke pojave. U njemu idemo od posebnog ka posebnom.

Analiza i sinteza

Analiza se sastoji od realnog (objektivnog) rasčlanjivanja elemenata neke pojave uz dodatak tzv. misaonog (subjektivnog) rasčlanjenja kako bi se spoznao kauzalitet pojave i njenih sastavnih dijelova. Sinteza predstavlja analitičko-sintetički metod saznavanja, kojim se sastavni elementi neke pojave globaliziraju i promatraju kao jedinstvena cjelina.

Apstrakcija i intuicija

Apstrakcija predstavlja misaoni postupak izdvajanja zajedničkog, bitnog i općeg uz istovremeno odbacivanje pojedinačnog i nevažnog u pojedinim pojavama Intuicija predstavlja mentalno svojstvo istraživača, njegova talenat koji je obično direktno srazmjeran njegovom istraživačkom iskustvu (broju pokušaja), koje ga «kraćim putem» dovodi do rješenja problema a da on nije svjestan «puta kojim je sve to riješio».

Zaključivanje po vjerovatnoći

Postupak jako zavisan od hipoteza i naše namjere u istraživanju;

Tvorac kibernetike (Winer) je jedanput izjavio:» postoje tri vrste laži : dobra laž, loša laž i statistika».

MJERENJE PRESTUPNIČKOG PONAŠANJA ; KRIMINALITET nije isto što i KRIMINAL

Kriminalitet = broj registriranih krivičnih djela na određenom prostoru u određenom vremenskom razdoblju . Koeficjent kriminaliteta = (broj registriranih krivičnih djela) / (broj kriminalno sposobnog stanovništva) x 100 000

ZVANIČNA STATISTIKA KRIMINALITETA: POLICIJA , TUŽILAŠTVO, SUD ,CENTRI ZA SOCIJALNI RAD, PENITENSIJARNE INSTITUCIJE European Sourcebook of Crime and Criminal Justice statistics

MJERENJE PRESTUPNIČKOG PONAŠANJA APROKSIMACIJA TAMNE BROJKE: STRAH OD KRIMINALITETA ,VIKTIMIZACIJSKE STUDIJE ,METOD SAMOOPTUŽIVANJA / SAMOPRIJAVLJIVANJA – SelfReport Delinquency)

Razvoj kriminologije

Kriminologija - zajednički naziv za sve “krivične” nauke (kriminologija, krivično pravo, kriminalna politika) – Klasicističke teorije F 0 D 8 F 0 D 8 samostalna nauka – Pozitivističke teorije nauka o društvenoj reakciji na kriminalitet - Simbolički interakcionizam

Razvoj kriminologije I

Hamurabijev zakonik

• XVIII vijek p.n.e. • Babylon • stub 2,62 m • 282 člana • SVRHA: zaštita društvenog sistema kroz onemogućavanje nasilja moćnijih nad slabijim (isticano načelo pravednosti); • STROGE KAZNE: smrt, žigosanje, rezanje udova, protjerivanje; • UZROK ZLOČINA: zla sila kod počinitelja, gdje je neophodno kazniti ga da bi se izbjegla osveta, odnosno da bi se obezbjedila satisfakcija žrtve; • ŽRTVE: zakon usmjeren ka žrtvi, gdje se insistira na nadoknadi štete pričinjene krivičnim djelom.

Hellenistic civilization

Platon (429 BCE–347 BCE) Pohlepa ljudske prirode → kriminalitet Kazna → preventivna funkcija Začetnik individualizacije, “Zločin je posljedica unutrašnjih činilaca, zbog čega kaznu treba prilagoditi stanju psihe konkretnog učinioca”.

Hellenistic civilization

Aristotel (384 BCE – 322 BCE) Prirodni zakoni: zaštita univerzalno prihvaćenih vrijednosti; Umjetni zakoni: njima se ostvaruju jednakost i pravednost. “Čovjek ne bi postao zločinac ako bi shvatio da od krivičnog djela ima više štete nego koristi” – začetnik utilitarizma, u oblasti suzbijanja zločina. Zločin: posljedica moralne pokvarenosti pojedinca u određenim društvenim uslovima života.

Roman Empire

Centralni značaj Zakona, koji su razvijeni na bazi židovskog spiritualizma i grčkog F 0 9 7naturalizma . Temelj za Rimsko pravo, koje je u mnogim segmentima osnova

evropskog kontinentalnog prava. F 0 9 7 Ciceron (106 BCE- 43 BCE): jedan od uzroka F 0 9 7zločina jeste nekažnjivost, zbog čega je insistirao na neizbježnosti kazne;

Seneka (4 BCE- AD 65): obzirom da je zločin izraz greške u pojedinca, kao glavni cilj kačnjavanja ističe popravljanje .

Srednjevjekovni period

Početak 5. vijeka do sredine 18. vijeka (kaznenopravna periodizacija)

Heterogenost i diskonituitet

Inspirisana srednjevjekovnom filozofijom i službenim svejtonazorom katoličke crkve i svjetovnih državno-političkih krugova (Evropa)

Filozofija kažnjavanja kao u starom vijeku sa izmjenjenom metafizičkom pozadinom

Saint Augustin (354.-430.)

- “O božijoj državi“ - Rasprave o zlim djelima i kažnjavanju krivaca - crkveni pisac - cilj kazne - ispaštanje i iskupljenje za učinjeno zlodjelo - protivi se smrtnoj kazni

Srednjovjekovni period – Toma Akvinski (1225.-1274.) “Summa Theologica“ • zalaže se za relativnu kaznenu pravdu - tj. kažnjavanje za djela koja ugrožavaju ljudsko društvo a samim tim su usmjerena protiv božije volje F 0 A 7Načelo kazne kao odmjerene odmazde (model zasluge i

F 0 A 7reciprociteta) ; Kazna usmjerena na počinitelja – ad personam (tijelo osuđenika- tamnica duše) ; F 0 A 7 Kazna treba ostvariti “katarzički” (pročišćavajući) učinak u odnosu

F 0 A 7na dušu osuđenika; Zastupljen i utilitaristički koncept ad omnem - djelovati prema svima

Period srednjeg vijeka Kaznena politika feudalnog doba

1. Sve ideje o kriminalitetu ranijeg perioda potpuno potisnute i zanemarene 2. Ne postoje pisani zakoni 3. Štiti se interes vladara i države, religija, moral, ličnost i svojina 4. Dominantna jurisdikcija crkve - primjena kanonskog prava 5. Hipertrofija vjerskih inkriminacija 6. Nejednakost pred sudom 7. Inkvizicioni postupak 8. Primjena surovih kazni

Prve rasprave o kriminalitetu kasnog feudalnog doba

Njemačka - Karpzov - predlaže primjenu empiričkih metoda u krivičnom pravu Francuska - Ejro - ističe se naprednim idejama za efikasnije procesno pravo Holandija - Mateus - uvođenje pravno sintetičkih metoda u krivično pravo Italija - prve kritike na račun “glosatora” Rusija - donosi se nova zbirka zakona “Uloženje” iz 1648. godine

Period XVII i XVIII vijeka

“Duhovna prekretnica” - kraj evropske srednjovjekovne historije;

Nastavak procesa “renesanse”, posebno razvijenog sredinom XVI vijeka;

Preduslov političkih, krivičnopravnih pa i antikriminalnih promjena u doba revolucija;

Promjene u Engleskoj i Francuskoj;

Isticanje društvenih činilaca u problemima kriminaliteta !?

Zločin gubi metafizičku i relig. osnovu ,Shvatanje duštvene uslovljenosti kriminaliteta; ,Uspostavljanje buržoaskih država; ,Slabljenje crkvene vlasti ,“Moderno buržoasko pravo” ,Zločin se institucionalizira u pravnoj normi (oblik državne represije prema pojedincu); ,Institucionalno opravdanje represije:,Pravna norma Moralna osuda

“Prirodno pravo”

“ De Jure Belli ac Pacis ” (1625.)- “ O pravu rata mira” “ Kazna mora biti u srazmjeri sa izvršenim deliktom ”; “ Nepravedna su ona djela koja su protivna društvenom životu...” predlaže da se kazna formira tako da ima uticaj na popravljanje krivca zastupa teoriju PRIRODNOG PRAVA

Hugo Grotius (1583.-1645.)

“Filozofija empirizma i racionalizma”

“ Leviathan” (1651.) i “ The Elements of Law, Natural and Politic” (1650.) “Elementi prava, prirode i politike” “...čovjek je po prirodi sklon da škodi drugome i da se antidruštveno ponaša...” “bellum omnium contra omnes ” – “rat svih protiv svih” * protiv je mučenja i široke primjene smrtne kazne * kritikuje nesrazmjernost između težine kazne i težine krivičnog djela * zalaže se za stroge zakone koji će održavati red u društvu koje je sastavljeno od “egoističnih” pojedinaca

Thomas Hobbes (1588.-1679.)

Bacon, F. (1561. - 1626.), Descartes, R. (1596. - 1650.), Spinoza, B. (1632. - 1677), Locke, J. (1632. - 1704.), Hume, D. (1711. - 1776.), ...

“Duh zakona” * kritikuje sudsku i samovolju zakonodavaca * zalaže se za humanizaciju krivičnog postupka, a protiv je svireposti u kažnjavanju, formalizma i apstraktnosti krivičnog zakona * “krivični zakon mora biti u duhu istorijskih, društvenih i drugih specifičnosti zemlje”

Napredne ideje u periodu renesanse i humanizma

Charle Montesquieu ( 1689 - 1755 )

Napredne ideje u periodu renesanse i humanizma

* izražava svoje protivljenje prema feudalnom apsolutističkom krivičnom pravosuđu, vjerskoj intoleranciji i mračnjaštvu * zalaže se za individualizaciju kazne i njeno prilagođavanje sklonostima krivca koje je ispoljio prilikom vršenja krivičnog djela Francois Voltaire (1694 - 1788)

“Filozofija prosvjetiteljstva”

“Du Contrate Social, Principes du droit politique” (1762.)

“ ...čovjek je savršeno biće koje se kvari u društvu, čim zapadne u ekonomsko i političko ropstvo...”

“... zločin je pokušaj pojedinca da ponovno uzme slobodu, koje se svojevoljno odrekao...”

Jean-Jacques Roussesau (1712.-1778.)

Charles de Montesquieu (1689. - 1755.), Voltaire, F. (1694. - 1778.), Helvetius, C.A. (1715. - 1777.), ...

“Filozofija klasičnog njemačkog idealizma” “Grundlegung zur Metaphysik der Sitten” (1785.) i “ Kritik der praktischen Vernunft” (1788.)

Doprinosi izgradnji tzv. Filozofije kazne, metafizički pojam pravednosti, tj. “ ...onu drugu vrstu pravednosti koju nam je Bog objavio i koja je neposredno u vezi s kaznama i nagradama u drugom svijetu...” - “Klasični retributivni koncept kazne”

Immanuel Kant (1724.-1804.) F 0 D 2 Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770.- 1831.): “ Prirodno pravi i znanost o državi” (1819.)

“Filozofija i utilitaristički koncept kažnjavanja”

“An Introduction to the Principles of Morales and Legislation” (1780./1789.)

“ ... Ljudska bića su racionalna i sebična stvorenja koja teže što većoj koristi... ”

“... odluke o pojedinačnim oblicima ponašanja donose se na temelju procjene boli ili zadovoljstva koje mogu donijeti...”

Jeremy Bentham (1748.-1832.)

“klasična kriminalnopolitička koncepcija”

“Dei delliti e delle pene” (1764.)

“Pravo države na kažnjavanje izvršilaca KD” – Potreba zaštite pojedinca od samovolje duštva uz isticanje države kao opšteg interesa.

“...prirodna svrha najmudrijih zakona da svim ljudima omoguće uživanje prednosti koje život pruža i da suzbije sve ono što te prednosti postupno usredotočuje na mali broj ljudi, stvarajući kod jednih vrhunac moći i sreće a kod drugih krajnju nemoć i bijedu...”

Cesare Beccaria (1738.-1794.)

Temeljna političkoprvana načela kažnjavanja (Beccaria, C.)

1. Liberalističko načelo pravne države; 2. Načelo socijalne države; 3. Načelo jednakosti pred zakonom; 4. Načelo zakonitosti; 5. Načelo ograničenja kaznenopravne prisile.

Teorija kažnjavanja (Beccaria, C.)

Utvrđivanje preciznih kriterija za izbor vrste i mjere kazne; Vrsta počinjenog krivičnog djela; Šteta koja se nanese društvu (a ne namjera počinitelja); Specijalno- i generalnopreventivna svrha kažnjavanja (otklanja retributivni koncept kazne); Jasni i jednostavni zakoni Kazna - Izvjesnost i neizbježnost, hitnost primjene, analogna zločinu

Period XIX vijeka

Tri temeljna krivičnopravna koncepta/škole:

1. Klasična škola 2. Pozitivistička – antropološka škola 3. Pozitivistička – sociološka škola

Francuska buržoaska revolucija

JEDNAKOST ZAKONITOST SLOBODA

DEKLARACIJA PRAVA GRAĐANINA I ČOVJEKA, 26.08.1789. 1. Odgovornost se ne može protezati na uvjerenja 2. Zakonom se propisuju samo neophodne nužne kazne 3. Kažnjavanje samo ako to zakon predviđa 4. Kazna srazmjerna težini djela 5. Svi građani su jednaki u smislu zaštite i kažnjavanja 6. Individualizacija kazni 7. Smrtna kazna bez mučenja

Klasična kriminologija

Svi ljudi, pa i kriminalci, slobodno biraju između puta kriminala i konformizma, zavisno od toga, u koji put vjeruju da će im donijeti više dobiti;

Učinitelji krivičnih djela nisu žrtve svoje okoline;

Učinitelji nisu nemoćni i na njih ne utiču natprirodne sile;

Svako krivično djelo je posljedica slobodne volje, učinjeno je sa razumom, a motivacija je uslovljena prije svega načelom bola i ugodnosti.

Klasična škola

Utemeljitelj načela: “Nullum crimen, nulla poena sine praevia lege poenali”

Prvi upotrijebio izraz “Kriminalpolitik”

“Zakonska prijetnja kaznom” – temeljni koncept generalnopreventivne teorije kažnjavanja

Anselm von Feuerbach (1738.-1794.)

Značaj klasične škole

1. Načelo zakonitosti; 2. Institucije krivičnog prava; 3. Kazna treba da ostvari zastrašujuće i retributivno djelovanje; 4. Kazna – jedina krivičnopravna sankcija; 5. Krivično djelo – polazište za uspostavljanje znanstvenih i zakonodavnih sadržaja KP; 6. Krivično pravo – skup apstraktnih sadržaja.

Karakteristike krivičnog prava klasične škole

Krivični zakon se dijeli na dva dijela • O kaznama ( Opšti dio ) • O krivičnim djelima i kaznama ( Posebni dio ) Humano kažnjavanje Novi kazneni režim za maloljetnike Krivčna odgovornost

saučesnika Instituti: krivična odgovornost, umišljaj i nehat uneseni u Posebni dio KZ-a Krivično djelo i kazne- isključivo pravni fenomeni Sud izriče zakonom striktno utvrđene kazne

Humanizacija kaznene politike klasične škole

• Sistem fiksiranih kazni ( jednaka slobodna volja = jednaka krivična djela = jednaka krivična odgovornost = jednake kazne ) • Ukidaju se tjelesne kazne • Sužen pravni okvir primjene smrtne kazne • Izvršenje smrtne kazne svedeno na nekoliko oblika • Uvođenje kazne lišenja slobode • Priroda kazne mora odgovarati prirodi izvršenog krivičnog djela • Jednakost pri izricanju kazni • Kazne određene SAMO zakonom • Izvršenje kazni javno i u mjestu počinjenja krivičnog djela

CILJEVI KAZNENE POLITIKE KLASIČNE ŠKOLE

• Cilj kazne: 1. ODMAZDA- sa aspekta onoga ko kažnjava 2. ISPAŠTANJE - sa aspekta onoga ko se kažnjava “KAŽNJAVA SE ZATO ŠTO SE GRIJEŠILO A NE ZATO DA SE NE BI GRIJEŠILO” • Kaznom se uspostavlja poremećen sistem pravde i to: 1. Božanske 2. Moralne 3. Zakonske

NAJZNAČAJNIJI PROPUSTI UČENJA KLASIČNE ŠKOLE

• Krivična djela i kazne predstavljeni isključivo kao pravni fenomeni • Krivac egzistira van realnosti u metafizičkim postavkama o krivičnim djelima i kaznama - zanemaruje se ličnost krivca • Kroz učenje o “Slobodnoj volji” potpuno zanemareni uzroci za pojavu kriminaliteta • Kaznena represija je osnova u kriminalno-političkoj borbi na suzbijanju kriminaliteta • Društveni karakter kriminaliteta potpuno izostavljen • Ne postoje preduslovi za naučno istraživanje kriminaliteta

NEOKLASIČNA ŠKOLA KRIVIČNOG PRAVA

• Postepeno se udaljava od dogmatskih i metafizičkih rješenja klasične škole ali i dalje zadržava indeterminizam • Zahvaljujući njoj stepenuje se krivična odgovornost: • Odgovornost • Smanjena odgovornost • Puna neodgovornost • Prvi put u krivičnom pravu se pominju instituti: pokušaj, saučesništvo, povrat, sticaj. • Negativna karakteristika- sistem odmjeravanja slobodne volje apstraktan i nerealan

Razvoj kriminologije II

Rana pozitivistička kriminologija

Rana pozitivistička istraživanja Pozitivizam u kriminologiji Cesare Lombroso Gabriel Tarde Raffaele Garofalo Franz von Liszt Enrico Ferri Značaj pozitivizma u kriminologiji Osnovna obilježja razvoja u XX vijeku

Pozitivizam u kriminologiji

Rezultati ranih empirijskih istraživanja ukazuju na determinaciju ljudskog ponašanja - različiti egzogeni i endogeni faktori

Problem kriminaliteta sve značajniji društveni problem - neefikasna aktuelna politika suzbijanja kriminaliteta

Rana pozitivistička kriminologija

Giambaptista della Porta (1535-1615) The human phisiognomy (1586.) Johan Kaspar Lavater (1741-1801) Les fragments physiognomiques (1775.) Franz Josef Gall (1758-1828) The Anatomy and Physiology of the Nervous System in General, and of the Brain in Particular (1791.) Johan Kaspar Spurzheim (1776-1832) Jean Etienne Dominique Esquirol Mental maladies: A treatise of insanity (1845.) Henry Maudsley (1835-1918) Responsibility in Mental Disease (1874.) Cherles Goring (1870-1919) The English Convict (1913.)

Auguste Comte (1798-1857) - Course de philosophie positive (1830.)

“Društvena fizika” - naučne metode za proučavanje društvenih pojava, kao preteča Sociologije

STATISTIKA KRIMINALITETA

Adolphe Quételet (1796- 1874) Phisique sociale ou essai sur le d é veloppement des facultes de l’homme (1835 .) , André Michel Guerry (1802-1866) Essai sur la statistique morale de la France (1833.)

Cesare Lombroso (1836-1909) - L’uomo delinquente , Milano 1876. The Female Offender, London 1895.

Stigmati degenracije- evolucioni atavizam Anatomske anomalije Fiziološke anomalije Psihološke anomalije

Kriminalna tipologija Epileptični kriminalci Duševno bolesni kriminalci Rođeni kriminalci Slučajni kriminalci

Gabriele Tarde (1843-1904)

La criminalit é compar é e , Paris 1886. La philosophie p é nale , Lyon 1890.

Kriminalna tipologija Profesionalni zločinac

Zakon imitacije – sociološko-psiholška determinacija kriminalnog ponašanja Dva oblika imitacije: moda (u gradu) i navika (na selu) Niži na društvenoj ljestvici redovno oponašaju one koji su na višem stepenu Predlaže radikalnu reformu kaznene politike

Raffaele Garofalo (1852-1934)

Criminologia , Napoli 1885.

Kriminalna tipologija Prirodni i zakonski kriminalitet Kriminalce dijeli na: ubice nasilne kriminalce kradljivce Kriminalna etiologija Učinitelj krivičnog djela ima moralnu smetnju, koja ima organsku osnovu i prenosi se nasljeđem (osnove Darwinove teorije - preživljavanje najsposobnijih) 20.11.2013 45

Franz von Liszt (1851.-1919.)

Internationale Kriminalistoische Vereinigung – IKV (1889.) → Assossiation Internationale de Droit Penal – AIDP (1924.)

Primarni egzogeni faktori (sociološki), dok endogenim (unutrašnjim, u osobi počinitelja) pridaju sekundarni značaj;

Utemeljitelj savremene svrhe kažnjavanja ( ne peccetur ), koja se u načelu orjentira na specijalnu prevenciju;

“...kazna treba počinitelja popraviti, ako je popravljiv, ili mu – u suprotnome – oduzeti, zauvijek ili privremeno, fizičku mogućnost za činjenje daljnjih zličina (izdvajanje iz društva)...”

Fenomenologija počinitelja: Popravljivi (akutni) Nepopravljivi (hronični)

Franz von Liszt

Zadaci i metode kaznenopravne znanosti , (1900.), Berlin

1. Pedagoški zadatak: obrazovati kriminalističkog praktičara 1. Jurističko-logičnom podukom (Kazneno pravo) 2. Praktično-tehničkim školovanjem (Kriminalistika)

2. Znanstveni zadatak: kauzalno razjasniti 1. Zločin (Kriminologija) 2. Kazna (Penologija)

3. Politički zadatak: razvijanje zakonodavstva radi suzbijanja zločina, posebno ali ne isključivo, kaznom i s njom srodnim mjerama (Kriminalna politika)

20.11.2013 47

Enrico Ferri (1856-1929)

Sociologia criminale , Torino 1884.

Faktorski pluralizam – etiologija kriminaliteta Antropološki faktori (organska i psihička konstitucija i lične osobine kriminalca) Kosmički faktori Socijalni faktori

Kriminalna tipologija Rođeni kriminalci (delinquenti nati) Duševno bolesni kriminalci (delinquenti pazzi) Kriminalci iz strasti (delinquenti per passione) Slučajni kriminalci (delinquenti d’occasione) Kriminalci iz navike (delinquenti abituali) 20.11.2013 48

Sistem mjera socijalne zaštite “...ako je ponašanje učinioca potpuno određeno navedenim činiocima, on ne može biti moralno odgovoran, niti kriv, pa društvo nema pravo da ga kažnjava. Ipak pošto je njegova djelatnost antisocijalna, društvo na nju mora reagovati. U tom, po društvo, opasnom stanju je ne samo osnov reagovanja, već i kriterijum za izbor sankcije...” Preventivne mjere (policijske ili indirektne- ante delictum ) Reparatorne mjere (uklanjanje posljedica KD-a) Represivne mjere (zatvor, protjerivanje, novčane kazne- post delictum ) Eliminatorne mjere (za najopsanije zločince- uklanjanje iz društva)

Najznačajnije postavke

Krivično djelo i počinitelj – realne društvene i individualne pojave !

Počinitelj KD – u centru pažnje kaznenog prava !

Počinitelj prilikom izvršenja nije “slobodan” – na njega djeluju egzogeni i endogeni faktori !

Kazna ne smije biti JEDINO sredstvo “otklanjanja opasnosti“ – upitna individualizacija !

Značaj pozitivizma u kriminologiji

Reakcija na strogu Klasičnu školu Nove teorije o uzrocima kriminalnog ponašanja Primjena pozitivnog metoda u proučavanju kriminaliteta Usmjerenost na učinitelja KD Novi koncepti kaznene politike

Osnovna obilježja razvoja kriminologije u XX vijeku

Tri koncepta/pravca: Neoklasicizam, Pokret društvene odbrane, Kriminalnopolitički razvoj u drugoj polovini XX vijeka

Neoklasicizam

1. Zakonitost kaznenog djela i kazne – Conditio sine qua non

2. Relativni (in)determinizam – “moralna odgovornost” osnov kaznene odgovornosti

3. “Opasnost počinitelja” - osnov za društvenu odbranu

4. Uvođenje “smanjene uračunljivosti”

5. Načelo individualizacije prilikom izricanja kazne (jedina KS)

6. Primjena “sigurnosnih mjera” (neuračunljivi, BSU, povratnici...)

7. Poseban tretman za maloljetnike (odgojne mjere)

Pokret društvene odbrane

Veći značaj znastvenih disciplina o čovjeku u kaznenom zakonodavstvu;

Pozornost na mjerama sa individualiziranim sadržajima koji odgovaraju opasnosti počinitelja;

Prevencija kriminaliteta- pomoć počinitelju;

Humanizacija kaznenog prava;

Pitanje kriminaliteta ne može se rješavati samo kaznenim pravom.

Kriminalnopolitički razvoj u drugoj polovini XX vijeka- Pomak težišta sa represivnog na preventivni (kaznenopravni → kriminalnopolitički)

Globalizacija savremene PSK Isticanje opštih civilizacijskih vrijednosti; Upućivanje na važnost znanstvenog pristupa fenomenu kažnjivih ponašanja; Saradnja na sviom nivoima PSK

Afirmacija nerepresivnih, državnih i izvandržavnih socijalnih djelatnosti u PSK

nema postavljenih komentara
ovo je samo pregled
3 prikazano na 20 str.