MOJ DIPLOMSKI2003, Završni rad' predlog Menadzment u poslovanju i analiza. Univerzitet u Istočnom Sarajevu
olja.radojkovic.751
olja.radojkovic.751

MOJ DIPLOMSKI2003, Završni rad' predlog Menadzment u poslovanju i analiza. Univerzitet u Istočnom Sarajevu

DOC (561 KB)
37 str.
1broj preuzimanja
1000+broj poseta
Opis
RAZVOJ MALOG BIZNISA PUTEM FINANSIRANJA IZ PRISTUPNIH FONDOVA EU I MFI
20 poeni
poeni preuzimanja potrebni da se preuzme
ovaj dokument
preuzmi dokument
pregled3 str. / 37
ovo je samo pregled
3 prikazano na 37 str.
preuzmi dokument
ovo je samo pregled
3 prikazano na 37 str.
preuzmi dokument
ovo je samo pregled
3 prikazano na 37 str.
preuzmi dokument
ovo je samo pregled
3 prikazano na 37 str.
preuzmi dokument

UNIVERZITET U ISTOČNOM SARAJEVU

EKONOMSKI FAKULTET PALE

Razvoj malog biznisa putem finansiranja iz pristupnih

fondova EU i MFI

-DIPLOMSKI RAD-

МЕNТОR: STUDENT: Doc. dr Ljubiša Vladušić Olja Radojković

Pale, septembar, 2012.

SADRŽAJ

1

1 SPISAK SKRAĆENICA........................................................................................... 2 2 UVOD........................................................................................................................ 3 3 1. DEFINISANJE MALOG BIZNISA...................................................................... 5 4 2. EKONOMSKI ZNAČAJ MALIH PREDUZEĆA................................................. 6 5 3. OSNOVNI PROBLEM RAZVOJA MALIH PREDUZEĆA................................ 7 6 4. FINANSIRANJE MALOG BIZNISA................................................................... 8

6.1 4.1. Racionalno i kreativno tretiranje novca.............................................................. 9 7 5. FINANSIRANJE U EVROPSKOJ UNIJI............................................................. 10 8 6. FONDOVI EU...................................................................................................... 12 9 7. IPA FOND.............................................................................................................. 13

9.1 7.1. Teritorijalmi okvir za BiH................................................................................... 16 10 ................................................................................................................................... 11 8. MIPD...................................................................................................................... 20 12 9. IPA U BIH.............................................................................................................. 21

12.1 9.1. Podaci o realizaciji projekata.............................................................................. 24 12.2 9.2. Antikrizni paket................................................................................................... 25

13 10. ŠIROKI SPEKTAR PODRŠKE........................................................................... 26 14 11. EURELSMED...................................................................................................... 27 15 12. DODATNA KREDITNA SREDSTVA EBRD-A ZA PREDUZEĆA U BOSNI I HERCEGOVINI.................................................................................................................... 28 16 13. Ulaganja u Bosni i Hercegovini........................................................................... 31 17 14. ZAKLJUČAK...................................................................................................... 33 18 15. LITERATURA..................................................................................................... 35

SPISAK SKRAĆENICA

EU SME QIF EURED BIH ARDA NERDA

lja Radojković

2

REDAH REZ SERDA NVO PHARE ISPA SAPARD CARDS IPA MED SEES ERDF MIPD SAP MIFF DEI SPO PPC NIPAC PMC EURELSMED RDA NW EBRD EIB SDU IFC IMF EIB SDF

UVOD

lja Radojković

3

Mala preduzeća (engl. Small business enterprises) postoje u skoro svim privrednim oblastima. Ova preduzeća shodno ekonomskim parametrima, imaju mali obim poslovanja, mali uloženi kapital i mali

broj zaposlenih radnika ( do 50 ). Ona se strukturno uklapaju u privredni prostor koji nisu pokrila velika i srednja

preduzeća i obavljaju i poslove za koje i nisu zainteresovana, ili koji nisu profitabilni za veća preduzeća. Preduzeća

male privrede povećavaju stepen i obim korišćenja novih resursa jedne privrede, uz visok stepen fleksibilnosti i adaptivnosti novim tržišnim i drugim uslovima.

Bosna i Hercegovina je evropska država sa najmanjim brojem malih i srednjih preduzeća.

Samo još neke države bivšeg sovjetskog saveza kao što su Gruzija i Kirgistan imaju manji broj

malih i srednjih preduzeća od Bosne i Hercegovine

Razlozi zbog kojih je situacija u Bosni i Hercegovini, kad je u pitanju razvoj malog i

srednjeg biznisa, toliko nepovoljna jesu krediti koje banke teško daju preduzetnicima. Novac je

kao i svaka roba koje trenutno nedostaje na tržištu. Banke automatski razmišljaju o tome kako da

osiguraju naplatu kredita koji plasiraju. Svjetska ekonomska kriza u velikoj mjeri je pogodila i Bosnu i Hercegovinu. Oko 50 000 radnih mjesta je izgubljeno tako da se broj nezaposlenih kreće

oko pola miliona, svako novo radno mjesto je dragocjeno ali u situaciji u kojoj se država mora

zaduživati da bi omogućila plate svojim službenicima i budžetskim korisnicima banke postaju

sve više i više oprezne kad je u pitanju kreditiranje pogotovo tek osnovanih malih kompanija.

Država sa druge strane ne radi gotovo ništa na ulaganju u istraživanje. Sredstva koja se odvajaju

za istraživanje i razvoj su zaista toliko minorna da se čak ne vode ni statistički podaci o tome.

Banke u takvim situacijama nemaju dovoljno sluha za podršku tim idejama sa kreditnim

sredstvima. Da je situacija drugačija i da država forsira istraživanje onda bi i banke imala jedan

zaokret u toj politici. Kad postoji dobra ideja od strane privatnih preduzetnika, sve banke su

oprezne i one idu dosta konzervativno jer odmah gledaju čime vi možete osigurati tu ideju, u

smislu hipoteke. Banka traži ugovor koji vi morate imati sa nekim od poslovnih partnera da bi

dobili kredit.

Banke naravno nisu niti mogu biti humanitarne organizacije ali bi trebale u ovakvim

trenucima dijeliti sudbinu privrede a ne djelovati izolovano jer na takav način dugoročno svi

gube, jer banke ne mogu postojati izvan privrede.

U Bosni i Hercegovini treba raditi više na razvijanju saradnje između privatnog i

državnog sektora u kojem bi država pružila pomoć kompanijama koje se tek osnivaju kroz

stručnu pomoć.

lja Radojković

4

Iako su postojali i trenutno postoje brojni razvojni programi pomoći ovom sektoru od

strane donatora iz Sjedinjenih Američkih Država, Evropske Unije ili pojedinih država članica

EU, dostupnost tih informacija privrednicima je ograničena. Nisu rijetke situacije u kojim su

privrednici potpuno neinformisani o tome koja im sve sredstva stoje na raspolaganju. Ne smije

se dogoditi da neki od najvećih programa podrške razvoju malog i srednjeg biznisa prođu

neopaženo od strane privrednika. Potrebno je formirati jedno mjesto na kojem će se privrednici

informisati o svim projektima koji su trenutno u toku a tiču se podrške ovom sektoru.

Ovaj diplomski rad je podijeljen na nekoliko dijelova. U prvom dijelu će biti više riječi o

definisanju malog biznisa i efikasnosti malog biznisa. U drugom dijelu pažnju ćemo posvetiti

finansiranju malog biznisa, kako i gdje ulagati novac, koje finansijske institucije u BiH postoje i

kakav je njihov odnos prema malom biznisu. Ovo je potrebno definisati da bismo u nastavku

rada mogli obratiti više pažnje na finansiranje u Evropskoj uniji putem IPA fondova, kao i

finansiranje od strane MFI, o projektima koji su sprovedeni i koji tek treba da se usvoje i

implementiraju.

Mali biznis je pokretač razvoja jedne države i zbog toga je pitanje finansiranja veoma

važno i treba mu se posvetiti mnogo pažnje.

1. DEFINISANJE MALOG BIZNISA

Malo preduzeće ili mali biznis nije lako definisati. Preduzeća smatramo velikim ili malim

u zavisnosti kojim se mjerilom mjeri, a to mogu biti sledeća mjerila:1

lja Radojković

5

1 Dostić, M.: „Menadžment malih i srednjih preduzeća“, Sarajevo, 2003., str.23-25

1. Godišnji ukupni prihod od prodaje : suma novca koja se za jednu godinu stekne

prodajom roba, usluga ili neke druge redovne aktivnosti firme. Različit je od branše do

branše.

2. Broj zaposlenih: cijeni se prema djelatnostima, jer su različiti nivoi intenzivnosti radne

snage i različiti nivoi efekata koji zaposleni u pojedinim branšama ostvaruju.

3. Dionička suma: uloženi novac akcionara (dioničara) prilikom osnivanja zajedničke

firme.

4. Ukupna vrijednost firme: to su zemljište, zgrade, oprema, zalihe i novac.

Dugo vremena u EU malim preduzećima najčešće su se smatrala ona koja zapošljavaju do

100 radnika. Uz to MB se smatraju svi oni mali poslovi koje vode vlasnici, ali koji nisu

dominirajući u svojoj branši i nemaju monopolsku poziciju, a niti takve tendencije.

Međutim, definisanje malog biznisa na nivou Evropske unije dobija na značenju. Evropska

unija ima svoju definiciju malog biznisa. S obzirom na evoluciju prakse i teorije verzije

definicija su vremenom dopunjavane. Definicija o MSP koja je adaptirana 1996. godine glasi: 2

„Biti mala firma znači zapošljavati između 10 i 49 ljudi ili imati obrt (promet) ne veći

od 11 miliona KM, ili imati više od 8 miliona KM u bilansu stanja – sva preduzeća izvan

toga su mikro, veća ili srednja preduzeća, a ona sa preko 500 zaposlenih smatraju se

velikim preduzećem.“

Ova definicija nije konačna jer se teži daljoj progresiji razvoja MSP. Pristup

unapređivanju definisanja MB proističe upravo iz potrebe izgradnje mjera primjenjivin na dugi

rok u svim zemljama članicama. Ove mjere predstavljaju preporuke za zemlje članice.

2. EKONOMSKI ZNAČAJ MALIH PREDUZEĆA

Zbog čega je potrebno promovisati mala preduzeća? Donose veću ekonomska korist od

velikih firmi —u smislu stvaranja novih radnih mesta, povećanje efikasnosti i ekonomskog rasta,

jesu neki od razloga .

lja Radojković

6

2 Isto, str.32

U većini zemalja u razvoju, mikro i mala preduzeća čine većinu ukupnog broja firmi i

čine veći dio ukupne zaposlenosti. U zemljama sa malim dohotkom po glavi stanovnika,

ogromna većina firmi su mikro ili mala preduzeća, pored kojih postoji i nekoliko

velikih preduzeća. U zemljama sa srednjim dohotkom, srednja preduzeća počinju da uzimaju

relativno veće učešće u ukupnoj proizvodnji i zaposlenosti. U većini zemalja, trend je da veće

firme donose uvećanje nacionalnog dohotka po glavi stanovnika.

Male firme nude manju sigurnost radnog mjesta nego velike firme. Treba reći da je

ukudanje ranih mjesta u slučaju recesije manje u malim preduzećima nego u velikim firmama—

zahvaljujući njihovoj velikoj fleksibilnosti.

Mjera efikasnosti preduzeća varira kako unutar jedne industrijske grane tako i ukupno u

industriji. Veličina firme može da bude povezana sa nekim drugim faktorima koji su povezani sa

efikasanošću, kao što su vještina upravljanja i tehnologija, kao i efekti koje proizvodi pravni

ambijent.

Sporno je i to da su mala preduzeća inovativnija od velikih firmi. Mnoge male firme

donose inovacije na tržište, ali doprinos u inovacijama na temu produktivnosti zahtijeva

određeno vrijeme, a velike firme imaju više resursa da usvoje i implementiraju inovacije.

3. OSNOVNI PROBLEM RAZVOJA MALIH PREDUZEĆA

Osnovni problem razvoja malih i srednjih preduzeca (MSP) kod nas, pored neadekvatnog

zakonskog okvira za podsticaj razvoja, predstavlja finansiranje ovog segmenta privrede. Za

odobravanje većih kredita neohodno je podnošenje godišnjih izveštaja o radu preduzeća u

lja Radojković

7

proteklom periodu. Ti izveštaji su skupi, a početnici u biznisu ih jednostavno nemaju. Drugi

faktor je skupoća obrade zahtjeva, a treći je u poslovanju malih firmi koje najčešće zavise

od jednog glavnog dobavljača ili kupca. Nepovoljni uslovi kreditiranja banaka, koje traže

hipoteku kao garanciju, onemogućavaju umnogome razvoj preduzetničkih inicijativa. Potrebno

je da se što prije reguliše oblast mikrokreditiranja, koja se u početnoj fazi realizuje u svim

zemlja istočne i centralne Evrope. To bi značilo da se inicijalnim sredstvima, preko državnih

fondova ili ino-ulagača pomognu početnici, i to najugroženije kategorije stanovnika - mladi,

žene, nezaposleni...

4. FINANSIRANJE MALOG BIZNISA

Finansiranje preduzetničkih poduhvata bilo koje vrste, te finansijko poslovanje u širem

smislu, predstavlja najvažniju komponentu svake firme. Ova problematika prati firmu u svim

fazama životnog ciklusa, počev od osnivanja, stvaranja samoodrživosti, razvoja, do sazrijevanja.

Stoga je važno za svakog preduzetnika, vlasnika firme ili menadžera da zna što je moguće više o

lja Radojković

8

samom novcu i njegovoj ulozi u ekonomiji, racionalnom trošenju i ulaganju novca, o gradnji

vlastitog protfolia zahvaljujući novcu kao komponenti portfolia itd.

Istovremeno, isti značaj ima područje racionalnog investiranja na bazi vlastitog i/ili tuđeg

kapitala, a to znači znati: utvrđivati precizne potrebe za kapitalom, traženje izvora (bankarskih i

drugih), razvoj odnosa sa bankom u skladu sa procedurama, te uspješno vraćanje dobijenih

kredita.

Mala i srednja preduzeća u našim uslovima se susreću s latentnim nedostatkom

finansijkog kapitala, čak kada je u ptianju bilo koji njegov izvor. Potražnja za kapitalom je

daleko veća od ponude, što se višestruko negativno odražava na osnivanje firmi, za proširivanje

djelatnosti egzistirajućih firmi i sl., dok su troškovi kredita (tamo gdje ih ima) redovno skupi i

iznad onih koje poznaje praksa tržišno razvijenih zemalja. Ta nepovoljnost u poslovnim inputima

umanjuje konkurentsku snagu naših preduzeća u odnosu na konkurente iz inostranstva, bilo da

djeluju na domaćem ili inostranom tržištu. Zato je važno dobro poznavati strukturu finansijskih

institucija, te sve mogućnosti saradnje sa njima, kako bi se mogla preferirati najpovoljnija

rješenja.

4.1. Racionalno i kreativno tretiranje novca

Institucije novca ili šire finansijske institucije mogu biti potrebne svim potencijalnim

biznismenima iz više razloga. Osnovna su dva. Prvi je da možete svoj novac uložiti u banku i

tamo ga uvećavati računajući na vremensku distancu, tj. dobit ili profit u dugom roku. Drugi je

da uz pomoć banke može pribavljati novac, tj. uzimati kredite da bi se započelo sa nekim

poslovima. Time počinje mogućnost zaposlenja i mogućnost zarade. 3

Međutim, pri tome se mora imati u vidu da banka nije samo tu radi vas, već da ona

obavlja bankarske poslove da bi ostvarila profit po zakonima tržišta novca. Banke, zapravo,

pružaju ili prodaju bankarske usluge mnogim zainteresovanim partnerima i vi ste samo jedan od

klijenata-partnera banke koji uvećava njenu imovinu.

Treba imati u vidu da kumulacija novca, njegovo racionalno korištenje i osmišljeno

usmjeravanje, počinje puno ranije, od momenta samog rada i zarađivanja.

Novac koji ste zaradili neposrednim radom ili ste ga stekli na tržištu novca i kapitala

možete usmjeravati u više pravaca potrošnje ili ulaganja. Odluke o tome će zavisiti od ciljeva,

lja Radojković

9

3 Dostić, M.: „Menadžment malih i srednjih preduzeća“, Sarajevo, 2003., str.231-238

potreba za samozapošljavanjem, preduzetničkih nagona i motiva, pa i od spoznaje šta je novac i

šta se sa njim može postići.

Oni koji znaju čuvati i ulagati novac sigurno će znati odabrati dobar biznis i uspješno ga

voditi. Kako do povoljnijih izvora sredstava? Ovo pitanje je najvažnija karika svakog malog biznisa, bilo da je

riječ o razrađenom i uhodanom poslu, ili je riječ o početnim preduzetničkim koracima. Naše banke sa domaćim i

stranim kapitalom ne raspolažu dovoljnim potencijalom, a sa druge strane, velika su izdvajanja za obavezne rezerve.

To je velika imobilizacija potencijala, a ono sa čime raspolažu, banke planiraju da ulože u manje rizične plasmane, odnosno plasiraju kreditno sposobnijim preduzećima. Najveći dio sredstava banke usmjeravaju na kreditiranje

građana, koji rate uredno vraćaju. Zbog toga manji dio finansijskog ,,kolača'' ostaje za kreditiranje privrede.

Kamatne stope na kredite privredi su od 10 do 20 odsto na godišnjem nivou, zavisno od izvora, plasmana, i

ročnosti. U globalu, od 100 podnesenih zahtjeva preduzetnika za kreditiranjem, banke odbiju većinu u prosjeku 70 aplikacija. Nepotpuna i složena dokumentacija je tu problem, a takođe i činjenica da banke odobravanje kredita

vezuju za promet, a preduzetnici dio prometa ne iskazuju preko tekućeg računa, već na druge načine. Ako se kredit

određuje prema godišnjem prometu, onda su to skromni iznosi.

5. FINANSIRANJE U EVROPSKOJ UNIJI

Od 1999. godine Evropska unija aktivno pruža podršku projektima lokalnog i

regionalnog ekonomskog razvoja i to prvo kroz pilot projekte4 u Tuzli, Mostaru i Distriktu

Brčko, nakon čega je 2000. godine, uslijedio projekt „Sredstva brzog djelovanja“ (QIF program)

koji je podržao projekte za kreiranje novih radnih mjesta i podstakao prve lokalne i

podregionalne razvojne inicijative.

Od marta 2003. godine do oktobra 2005. godine, EU RED projekt (projekt podrške Evropske komisije regionalnom ekonomskom razvoju u BiH) je bio ključni projekt u ovoj

oblasti.

lja Radojković

10

4

Putem fonda za regionalni ekonomski razvoj, Evropska unija je osigurala bespovratna

sredstva za projekte ekonomskog razvoja sa fokusom na mala i srednja preduzeća (MSP) i

turizam.

U okviru tehničke pomoći finansiranja od strane EU, usvojena je Strategija razvoja

sektora MSP. Cilj je dati podršku novim MSP, novim radnim mjestima i ispunjenju obaveza koje

BiH ima na putu ka EU.

Regionalni proces u BiH je nastao u okviru projekta EURED – „Podrška Europske unije

regionalnom ekonomskom razvoju“ (mart 2003 – oktobar 2005). Pet agencija (ARDA, NERDA,

REDAH, REZ i SERDA) rade na ispunjenju svojih zadataka, a to je jačanje ekonomije svojih

regija.

• ARDA – obuhvata ekonomsku regiju Sjeverozapadna BiH

• NERDA – obuhvata ekonomsku regiju Sjeveroistočna BiH

• REDAH – obuhvata ekonomsku regiju Hercegovina

• REZ – obuhvata ekonomsku regiju Centralna BiH

• SERDA – obuhvata Sarajevsku makroregiju

Struktura finansiranja EU i pridruženih instrumenata i programa je izmijenjena u novom

budžetu za period 2007-2013. Dok neki od ranijih programa nastavljaju djelovati u ovom

periodu, neki programi su sjedinjeni u cilju pojednostavljivanja, a pokrenuti su i potpuno novi

programi. Ukupna izdvajanja za ovaj period iznose više od 975 milijardi evra ( finansijski okvir

EU 2007-2013 )5, tako da sada postoji više fondova dostupnih za bukvalno svaku evropsku

ogranizaciju, u poređenju sa prethodnim periodom. EU pruža finansijsku pomoć za sve tipove

organizacija, uključujući kompanije, javne institucije, univerzitete i NVO-e locirane uglavnom u

zemljama članicama. Medutim, određeni programi takođe su usmjereni i prema zemljama koje

nisu članice. Mali, srednji i veliki projekti mogu se finansirati od strane EU u različitim poljima,

od poljoprivrede do obrazovanja i od životne sredine do transporta.

Novi finansijski plan sastoji se od pet budžetskih poglavlja koja predstavljaju glavne

ciljeve EU. Programi koji se implementiraju u periodu 2007-2013 predstavljaju dijelove

lja Radojković

11

5 www.seebiz.com

budžetskih izdvajanja, kako je predstavljeno u sljedećem pregledu, dajući odgovarajuća

budžetska izdvajanja u procentima:

EU potrošnja 2007-2013

• Zaštita i upravljanje prirodnim resursima - 43%

• Građanske slobode, sigurnost i pravda - 2%

• Održivi rast i zapošljavanje - 43 %

• EU kao globalni akter - 6%

• Ostala potrošnja, uključujući administraciju - 6%

6. FONDOVI EU

Jedna od mogućnosti na putu pristupanja EU koja se otvara relevantnim zemljama,

uopšteno, pa i opštinama, jeste dodatni izvor finansiranja. Zapravo, zemlja, kao potencijalni

kandidat, mora proći kroz različite faze dok ne postane punopravni član Evropske Unije. U svim

ovim fazama zemlja može koristiti različite fondove EU. U tom smislu, veoma je važno za

lokalne vlasti da budu upoznate sa različitim mogućnostima koje im EU nudi u svakoj od faza.

Sve fondove EU možemo podijeliti na 4 velike grupe:

1. Strukturne

2. Kohezione

3. Fondove zajednice

4. Predpristupne

lja Radojković

12

Strukturni fondovi i kohezioni fond su na raspolaganju državi članici nakon ulaska u EU. Ovi

fondovi učestvuju u ostvarivanju ekonomske, socijalne i teritorijalne kohezije, te su

glavni instrumenti regionalne politike EU kojoj je cilj smanjiti razlike u razvoju regija i

zemalja članica.

Fondovi Zajednice su posebni fondovi koji su otvoreni ne samo zemljama članicama i zemljama

kandidatkinjama, već i trećim zemljama (veći broj programa Zajednice je dostupan različitim

korisnicima). Programi nisu namijenjeni isključivo državnim institucijama, već im je

naglasak na podsticaju saradnje privrednika iz malih i srednjih preduzeća sa državnim

institucijama i zadrugama civilnog društva radi postizanja ciljeva Zajednice.

Predpristupni fondovi su namijenjeni zemljama kandidatima i potencijalnim

kandidatima. Do 2007. su postojala 4 ovakva fonda: PHARE - za institucionalno

prilagodjavanje; ISPA - za zaštitu okoline; SAPARD - namijenjen privatizaciji i

poljoprivrednom razvoju; CARDS - namijenjen zemljama koje su potpisale Sporazum o

stabilizaciji i pridruživanju. Od 2007. ovi fondovi su objedinjeni u IPA fond6.

7. IPA FOND

Ovaj fond je uspostavljen odredbom Evropskog Parlamenta od 17.7.2006. kao jedinstven

instrument za pomoć zemljama kandidatima i potencijalnim kandidatima.

Glavni cilj pripremanja IPA-e bilo je pojednostavljivanje svih predpristupnih pomoći u

jedinstven okvir za zemlje kandidate i potencijalne kandidate, pospješujući time prenos iz jednog

statusa u drugi. BiH, kao potencijalni kandidat za članstvo u EU, ima pravo na predpristupne

fondove.

Glavni cilj fondova jeste podrška zemljama kandidatima u zadovoljavanju EU standarda i zajedničkih prava, kao i pripremanje ovih zemalja za djelotvorno korištenje Strukturnih i

Kohezionih fondova.

Zemlje korisnici se dijele u dvije grupe, zavisno od njihovog statusa. Postoje zemlje

kandidati (Hrvatska, Turska, Crna Gora), odnosno Zemlje potencijalni kandidati (BiH,

Makedonija, Albanija i Srbija). IPA raspolaže sa ukupnim budžetom od 11.468 milijardi evra, za

lja Radojković

13

6 „Uvod u Evropsku uniju“, Ljerka Mintas-Hodak, str.301

period 2007-2013 i ima za cilj progresivno prilagođavanje standardima i politikama Evropske

unije.

Projekti se mogu finansirati u pet širokih kategorija:

1. Tranziciona podrška i izgradnja institucija

2. Regionalna/medudržavna saradnja

3. Regionalni razvoj

4. Razvoj ljudskih resursa

5. Ruralni razvoj

BiH, kao zemlja potencijalni kandidat, ima pravo na prve dvije komponente.

Finansiranje BiH za period 2007-20107

Godina/u milionima

evra

2007 2008 2009 2010 Ukupno

Komponenta 1 58,1 69,9 83,9 100,7 312,6

Komponenta 2 4,0 4,9 5,2 5,3 19,4

Ukupno 62,1 74,8 89,1 106 332,0

Finansiranje BiH za period 2008-2012 (u milionima evra)

Prva komponenta obuhvata:

lja Radojković

14

7 Direkcija za evropske integracije – www.dei.gov.ba

1. Političke zahtjeve - podrška sudu BiH, podrška izgradnji državnog zatvora, deminiranje,

podrška reformi policije

2. Socio-ekonomske zahtjeve - podrška razvoju turizma, reformi obrazovanja, zdravstva

3. Evropske standarde - podrška trgovinskoj politici, jačanje kapaciteta u poljoprivredi

Izdvajanja iz prve komponente u 2008-oj (u milionima evra)8

Politički zahtjevi 23

Socio-ekonomski zahtjevi 13

Evropski standardi 34

Ukupno 70

Druga komponenta podržava aktivnosti koje uključuju granične regione između dvije zemlje

korisnice, kao i projekte koji se zajednički izvode od strane zemlje korisnice i zemlje članice.

Cilj prekogranične saradnje je promocija dobrosusjedskih odnosa, jačanje stabilnosti,

sigurnosti i prosperiteta u interesu svih zemalja učesnica, te podsticaj izbalansiranog i održivog

razvoja.

Bosna i Hercegovina ima pravo participacije u šest programa koji se bave prekograničnom

saradnjom:

1. Program prekogranične saradnje Srbija – BiH

2. Program prekogranične saradnje Hrvatska – BiH

3. Program prekogranične saradnje C. Gora – BiH

4. Jadranski program prekogranične saradnje

5. Mediteranski transnacionalni program (MED)

6. Transnacionalni program za Jugoistočnu Evropu (SEES)

lja Radojković

15

8 Direkcija za evropske integracije

Da bi se sredstva što bolje iskoristila, Bosna i Hercegovina je podijeljena na regije. Svaka od

pet regija u nekom programu učestvuje primarno, a u nekom kao pridružena regija9.

7.1. Teritorijalmi okvir za BiH10

Regija sjeveroistok : Bijeljina, Ugljevik, Lopare, Tuzla, Lukavac, Čelić, Brčko, Srebrenik,

Petrovo, Gračanica, Doboj istok, Gradačac, Pelagićevo, Orašje, Šamac, Modriča, Odžak,

Bosanski Brod, Derventa, Doboj, Srebrenica, Bratunac, Milići, Han Pijesak, Vlasenica,

Kladanj, Šekovići, Kalesija, Osmaci, Zvornik, Banovići, Živinice, Kalesija.

Regija sjeverozapad: Prnjavor, Srbac, Laktaši, Čelinac, Kotor Varoš, Skender Vakuf/

Kneževo, Dobretići, Šipovo, Jajce, Jezero, Mrkonjić Grad, Banja Luka, Bosanska

Gradiška, Bosanska Dubica, Prijedor, Oštra Luka, Sanski Most, Ključ, Ključ/Ribnik,

Glamoč, Bosansko Grahovo, Drvar, Istočni Drvar, Petrovac-Drinić, Bosanski Petrovac,

Bosanska Krupa, Krupa na Uni, Novi Grad, Bosanska Kostajnica, Bužim, Cazin, Bihać

Regija Hercegovina: Prozor/Rama, Konjic, Nevesinje, Gacko, Bileća, Trebinje, Ravno,

Ljubinje, Berkovići, Mostar, Jablanica, Kupres, Kupres (RS), Tomislavgrad, Posušje,

Široki Brijeg, Čitluk, Stolac, Neum, Čapljina, Ljubuški, Grude, Livno, Istočni Mostar.

Sarajevska: Sarajevo, Pale

Centralna: Tuzla, Zenica

1. Program prekogranične saradnje Srbija – BiH

Glavni cilj programa je povezivanje ljudi, zajednica i ekonomija pograničnih regija kroz

zajednički rad na razvoju, uz korištenje ljudskih, prirodnih i ekonomskih resursa i prednosti.

Predviđeno je da program traje u periodu 2007-2013, pri čemu je ukupan godišnji budžet 1,8

miliona evra (BiH = 0,7 milion evra; Srbija = 1,1 milion evra).

lja Radojković

16

9 Kada učestvuje u programu kao pridružena, regija dobija oko 20% mogućih sredstava 10 Akreditovana regionalna razvojna agencija sjeverozapadne BiH – www.ardanw.org

Regije BiH koje su obuhvaćene ovim programom su Sjeveroistočna i Sarajevska.

2. Program prekogranične saradnje Hrvatska – BiH

Glavni cilj programa je podsticaj stvaranju prekograničnih mreža i partnerstva i razvoj

zajedničkih prekograničnih aktivnosti s ciljem revitalizacije ekonomije, zaštite prirode i životne

sredine i povećanje socijalne kohezije programskog područja.

Predviđeno je da program prekogranične saradnje Hrvatska – Bosna i Hercegovina traje u

periodu od 2007. do 2013. Za prve 3 godine predviđen je IPA u iznosu 6.000.000 evra plus iznos

1.058.823 evra koji trebaju osigurati partnerske države. Dakle, godišnji budžet za ovaj program

je 2 mil. evra (BiH=1 mil. evra; Hrvatska=1 mil. evra).

Regije BiH obuhvaćene ovim programom: Sjeverozapadna, Sjeveroistočna, Hercegovina.

3. Program prekogranične saradnje Crna Gora – BiH

Glavni cilj programa je podsticaj zajedničkom razvoju prekograničnog područja, njegovih

ekonomskih, prirodnih i ljudskih resursa i potencijala, putem jačanja kapaciteta ljudskih resursa

i zajedničkih institucionalnih mreža između lokalnih zajednica i privatnih i javnih učesnika.

Ukupan godišnji budžet koji je IPA fondom predviđen za ovaj program je 1,1 miliona Evra (BiH= 0,5 milion evra; C. Gora = 0,6 milion evra).

Regije BiH koje su obuhvaćene ovim programom su Sarajevska i Hercegovina.

Jadranski program prekogranične saradnje

Glavni cilj programa je jačanje kapaciteta za održivi razvoj Jadranskog regiona kroz

fokusirane strateške aktivnosti partnera na teritorijama koje imaju pravo učešća u ovom

programu. Program je zamišljen tako da podstakne saradnju između zemalja (i njihovih

institucija uključenih u planiranje razvoja), što bi pomoglo uklanjanju prepreka koje stvaraju

nacionalne granice i doprinijelo stvaranju Jadranske regije koja je zamišljena kao homogeni

teritorijalni i pomorski prostor.

Teritorijalni okvir programa:

lja Radojković

17

• Zemlje EU (Italija, Slovenija, Grčka – ERDF fond11)

• Zemlje izvan EU (Hrvatska, Srbija, Albanija, Crna Gora, BiH→Hercegovina, Sjeverozapadna, Centralna i regija Sarajevo)12

Izdvajanja iz IPA fonda za Jadranski program za period 2007-2009

Godina U milionima evra

2007 1,313

2008 2,243

2009 2,446

Ukupno 6,002

4. MED Transnacionalni Program

Glavni cilj programa je napraviti čitavu oblast Mediterana teritorijom kompetitivnom na

međunarodnom nivou s ciljem osiguranja rasta i zapošljavanja za buduće generacije; podrška

teritorijalnoj koheziji i aktivno učešće u oblasti zaštite životne sredine u smislu održivog razvoja.

Budžet za BiH je 100.000 evra godišnje, počevši od 2008. godine.

Prioriteti:

1. Podrška inovacijama i preduzetništvu

2. Zaštita životne sredine i promocija održivog razvoja

3. Poboljšanje mobilnosti i teritorijalnog pristupa

4. Promocija policentričnog i integrisanog razvoja prostora Mediterana

5. Tehnička pomoć

5. SEES Transnacionalni Program

lja Radojković

18

11 Evropski fond za regionalni razvoj 12 Hercegovina primarno, a ostale regije kao pridružene

Transnacionalni Program je program Evropske Unije koji ima za cilj stabilizaciju područja

Jugoistočne Evrope a predviđen je da traje od 2007. do 2013. godine. Druga važnija komponenta

programa su fondovi za regionalni razvoj (ERDF) koji su namijenjeni zemljama članicama EU.

ERDF pruža finansijsku podršku subjektima iz zemalja-članica EU za ostvarenje njihovih

projekata.

Cilj ovog programa je omogućavanje što ravnomjernijeg razvoja zemalja jugoistočne

Evrope. Zemlje kandidati imaju mogućnost putem partnerstva sa zemljama-članicama EU

ostvariti finansijsku podršku za zajedničke projekte, s tim da finansijsku podršku zemljama

članicama EU pruža ERDF, a zemljama kandidatima IPA. U finansiranju projekata

Transnacionalnog programa (u kojem učestvuju partneri iz barem 3 zemlje), ERDF i IPA

učestvuju sa 85%, dok strana koja aplicira učestvuje sa 15%.

Teritorijalni okvir programa:

• Države članice EU: Austrija, Bugarska, Grčka, Mađarska, Slovačka, Slovenija,

Rumunija, Italija (ne kompletna već samo dio njene teritorije).

• Države (potencijalni) kandidati za članstvo u EU: (BiH – Sjeverozapadna, Sjeveroistočna,

Hercegovina, Crna Gora, Hrvatska, Makedonija, Srbija, Albanija, Moldavija, Ukrajina (ne

kompletna već samo dio njene teritorije).

Izdvajanja za SEES program u 2007-oj (u milionima evra)

ERDF Zemlje EU 58.287.044

IPA Albanija 200.020

BiH 453.020

Crna Gora 670.000

Hrvatska 400.000

Makedonija 500.000

Srbija 1.114.228

lja Radojković

19

8. MIPD

Što se tiče predpristupne finansijske podrške – IPA u Bosni i Hercegovini, usvojen je

višegodišnji indikativni planski dokument (MIPD) 2008-2010, koji je ključni planski dokument

za pomoć BiH u okviru IPA. Ukratko, MIPD je glavni strateški dokument za IPA, razvijen od

strane Komisije u saradnji sa zemljom korisnikom i usvojen od strane Komisije. Dokument

prezentuje indikativne alokacije po glavnim prioritetima unutar svake komponente. On je

višegodišnji po prirodi, ali se revidira svake godine13.

Međutim, od pripreme prethodnog strateškog papira (MIPD 2007-2009.), Bosna i

Hercegovina je napravila samo ograničeni napredak u preostalim reformama koje zahtijeva

Proces stabilizacije i pridruživanja (SAP). Stalni je i značajan izazov za Bosnu i Hercegovinu da

se zadovolje politički uslovi SAP-a, kroz povećanje djelotvornosti izvršnih i zakonodavnih tijela

i poboljšanje koordinacije između države i entiteta.

Indikativna alokacija za Bosnu i Hercegovinu u sklopu Višegodišnjeg indikativnog

finansijskog okvira (MIFF) za 2008-2010. iznosi 269,9 miliona eura. U sklopu komponente I,

30-40% je alocirano za pomoć zemlji da zadovolji političke kriterijume, 25-30% za ekonomske

kriterijume, 35-45% za uslove vezane za Acquis. Strategija predpristupne pomoći je u skladu sa

preporukama Izvještaja o strategiji i napredovanju proširenja, prioritetima Evropskog partnerstva

i zadovoljava uslove.

Lokalne vlasti takođe mogu imati koristi od IPA finansiranja. Odgovarajući kanal za njih da

saraduju sa IPA je putem BiH organa vlasti i Direkcije za evropske integracije BiH. Državni

organi vlasti pripremaju i predlažu finansijske programe, poštujući i doprinoseći ispunjavanju

prioriteta Evropskog partnerstva, dok programiranje mora biti napravljeno u skladu sa

smjernicama IPA.

lja Radojković

20

13 Centar za podršku i promociju evropskih integracija - www.ceppei.ba

9. IPA U BIH

Za sveukupnu koordinaciju i upravljanje programom IPA u Bosni i Hercegovini zadužena je

Direkcija za Evropske Integracije (DEI ) odnosno ured Nacionalnog Koordinatora za IPA (NIPAC)14. Kroz Komitet za pripremu projekata (Project Preparation Committee - PPC), koji se

sastoji od Voditelja programa (Senior Programme Oficer - SPO-a), Task Manager-a Delegacije

Evropske komisije i Task Manager iz DEI-a i Komitet za upravljanje programima (Programme

Managment Committee - PMC), koji se sastoji od predstavnika Evropske komisije i predstavnika

DEI-a, se koordiniraju i usaglašavaju sva sporna pitanja, te dolazi do jasno identifikovanih

prioriteta.

Ukratko, IPA podržava BiH u zadovoljavanju Evropskih standarda, posebno u pogledu

unutrašnjeg tržišta, pravde, sloboda i sigurnosti, kao i sektorskih politika. Socio-ekonomska

situacija u zemlji i medu njenim stanovništvom zahtijeva finansijsku podršku u cilju borbe protiv

visoke stope nezaposlenosti, reforme obrazovnog i sistema javnog zdravstva. IPA se takođe bavi

razvojem infrastrukture, malim i srednjim preduzećima, trgovinskom politikom, poljoprivredom,

okolinom, energijom i transportom.

Međutim, BiH, kao korisnik, je uključena pasivno, pokazujući nedovoljan interes pripreme.

Kao dio pripreme zemlje za korištenje, tj. upravljanje EU fondovima nakon pristupanja, BiH mora promijeniti način na koji koristi pomoć i pripremiti se na decentralizovan sistem

menadžmenta. U sklopu ovakvog menadžmenta, najveći dio odgovornosti će biti prebačen sa

Komisije, odnosno Delegacije, na BiH institucije. Evropska komisija je jasno definisala ovaj

uslov. Međutim, ovo predstavlja odredene probleme.

Prvo, BiH ima pasivnu ulogu u opštem korištenju međunarodne pomoći, ulogu “pacijenta”

koji dolazi na primanje terapije budući da nema uspostavljen sistem koordinacije pomoći koju

lja Radojković

21

14 National IPA coordinator

dobija od različitih međunarodnih izvora. Prema tome, BiH ima pasivnu ulogu prema pomoći

EU.

Drugo, nedovoljno je poznavanje i razumijevanje decentralizovanog sistema upravljanja EU

pomoći u ovom trenutku, kao i važnosti njegovog uspostavljanja u skoroj budućnosti i njegova

važnost u napredovanju BiH u procesu evropskih integracija.

Treće, nedovoljno je poznavanje potreba koje ovaj proces nameće državi, počevši od

razvoja određenih operativnih principa, odgovornosti glavnih aktera u sistemu i neophodne

strukture za realizaciju decentralizacije.

Od ukupne vrijednosti iznosa IPA sredstava alociranih Bosni i Hercegovini u okviru

državnih programa IPA 2007-2010 (295,279 miliona eura), do 28.6.2012. je ugovoreno nešto

više od dvije trećine. Takođe, blizu polovine od ukupno alociranih sredstava iz državnih

godšinjih paketa IPA 2007- 2010 do pomenutog datuma isplaćeno je kompanijama koje su na

tenderu odabrane da implementiraju IPA projekte.

Izraženo u procentima i iznosima, ukupna stopa ugovorenih sredstava iz IPA državnih

paketa pomoći 2007-2010, dostigla je nivo od 73% ili 214,881 miliona eura. Nivo isplaćenih

sredstava za IPA državne pakete (2007-2010) do sada iznosi ukupno 43% ili 126,772 miliona eura.

Ovo su zaključci analize Direkcije za evropske integracije na temelju podataka koje je

Delegacija EU u BiH prezentovala na petom sastanku Odbora za praćenje IPA, održanog u julu

u Sarajevu. Ukoliko se posmatra period od 5. jula 2011. (kada je Delegacija EU u BiH prvi put

prezentovala podatke o stepenu iskorištenosti sredstava iz IPA fondova) do sada, procenat

ukupno ugovorenih sredstava za IPA državne programe 2007-2010 u BiH, bilježi rast od 26% ili

75,327 miliona eura. U istom periodu procenat isplaćenih IPA sredstava veći je za 16% ili 47,521

miliona eura.

Imajući u vidu da je BiH još u centralizovanom sistemu upravljanja finansijskom pomoći

EU, izvor podataka o stepenu iskorištenosti sredstava iz IPA programa je Delegacija EU u BiH.

Nakon potpisivanja Finansijskog sporazuma za određenu godišnju IPA alokaciju sredstva postaju

dostupna za provođenje tenderskih procedura i ugovaranje projekata. Ovaj posao, s obzirom na

centralizovani režim upravljanja finansijskom pomoći EU, u ime institucija u BiH provodi

Delegacija EU u BiH. Prema odredbama Finansijskog sporazuma, rok za ugovaranje projekata je

lja Radojković

22

dvije godine od dana potpisivanja Finansijskog sporazuma, a rok za implementaciju projekta

dvije do tri godine nakon dana ugovaranja.

Upravo kroz program IPA za 2012. Evropska komisija namijenila je za BiH mogućnost

realizacije projekta u ukupnoj vrijednosti od 109,47 miliona eura, a za 2013. i nešto više - 111,81

milion eura. Kada su u pitanju projekti IPA za 2012. i 2013, u toku je njihovo usaglašavanje kako

bi se čim prije predali na odobrenje u Bruxelles.

- Projekti koji imaju najveću finansijsku vrijednost u državnom programu IPA 2012 -

2013, a odnose se na sektor transporta i pravosuđa, usaglašeni su, istina nakon isteka roka za

fazu identifikacije. To su sektorski prijedlozi koje je Evropska komisija jasno naznačila

suštinskim za pomenuti program. Naknadno je usaglašen i projektni prijedlog u oblasti

socijalnog razvoja, a neusaglašeni projektni prijedlozi u fazi identifikacije su ostali u oblasti

sigurnosti hrane, malih i srednjih preduzeća i energetike, no i za njih je i dalje otvorena

mogućnost usaglašavanja u fazi formulacije koja treba da uslijedi. Prema vremenskoj dinamici

programiranja IPA 2012 - 2013. dostavljenoj iz Evropske komisije, krajnji rok za pripremu

državnog programa pomoći u okviru komponente I je sredina ove godine. Situacija u vezi sa IPA

2011. je pokazala da je i u slučaju BiH i u slučaju Evropske komisije mnogo toga moguće.

U DEI-ju BiH, takođe, imaju stav kako su program IPA, odnosno projekti koje putem njih može realizovati naša zemlja, veoma značajni i važni za BiH.

U vrijeme dok se u BiH, regionu, Evropi i cijelom svijetu govori o ekonomskoj krizi i

recesiji, malo je poznato da su IPA fondovi upravo ta razvojna šansa koju koriste države

kandidati ili potencijalni kandidati za EU. Koliko god su procedure programiranja IPA, što se

tiče rokova i faza, promjenjive iz godine u godinu, ipak je neosporno da BiH može iskoristiti

samo onoliko koliko joj je alocirano i za prioritete koje postavi Evropska komisija. Posljednji

podaci o iskorištenosti IPA sredstava za period 2007 - 2010, iz Delegacije Evropske unije u BiH,

koja centralizovano upravlja ovim sredstvima u ime BiH, govore da je stepen ugovorenosti

projekata 56 odsto. Takođe, BiH nije u poziciji da se poredi sa državama koje imaju mogućnost

da koriste sve komponente IPA, a pogotovo članicama kojima su, između ostalih, na

raspolaganju Kohezioni fond i strukturni fondovi, čiji su iznosi i razvojna dimenzija teško

uporedivi sa dvije komponente IPA koje koristi BiH.

A da BiH, ipak, pravi pomake kada je u pitanju program IPA, svjedoče i nedavno

prezentovani podaci. Direkcija za evropske integracije BiH evidentirala je dinamiku rasta stope

ugovorenosti i isplaćenosti alociranih godišnjih sredstava iz IPA za BiH.

lja Radojković

23

Tako je, prema posljednjim podacima s kraja prošle godine, ukupna stopa ugovorenih

sredstava iz IPA (komponenta I - pomoć u tranziciji i izgradnji institucija) državnih paketa

pomoći 2007 - 2010. bila na nivou 56 posto - 165.695.000 eura. To je za devet posto više nego u

prethodnom šestomjesečnom periodu (juni - novembar 2011.) kada je taj procenat iznosio 47

posto (139.554.000 eura). Istovremeno, ukupni procenat isplaćenih sredstava za sve IPA državne

pakete pomoći do sada iznosi 32 posto - 95.945.000 eura (ukupno alocirano 295.279.000 eura).

No, i to je povećanje u odnosu na stanje od šest mjeseci (juni - novembar) prije posljednjeg

izvještaja više za pet posto, kada je procenat isplaćenih sredstava IPA paketa pomoći iznosio 27

posto.

- Od ukupne vrijednosti iznosa alociranih IPA sredstava BiH u periodu 2007 - 2010. do

15. novembra 2011. ugovoreno je nešto više od polovine, dok je jedna trećina sredstava već

isplaćena kompanijama koje implementiraju projekte. Povećanje stope ugovorenosti i

isplaćenosti sredstava bilježe svi godišnji programi IPA, izuzev državnog programa za BiH 2010,

drugi dio, koji je potpisan 19. augusta 2011. i čiji se početak realizacije uskoro očekuje.

9.1. Podaci o realizaciji projekata Naglašeno je kako državni program IPA za 2007. bilježi procentualno najveći stepen

isplaćenih sredstava, što je i opravdano ako se uzme u obzir činjenica da se implementacija

projekta iz ovog paketa bliži kraju te da je datum za zatvaranje državnog programa IPA 2007. 30.

novembar 2012.

Iz državnog programa IPA 2007, prema posljednjim podacima, ugovorene su 47.992.000

eura (96 posto), dok je isplaćeno 38.826.000 eura (78 posto) od ukupno alociranih 49.736.000

eura. Pozitivan trend rasta, prema ocjeni DEI-ja BiH, ugovorenih i isplaćenih sredstava bilježi i

državni program IPA za 2008, prvenstveno prvi dio, što je, takođe, uzrokovano činjenicom da krajnji rok za provođenje tenderske procedure za sve projekte finansirane iz ovog paketa ističe

28. jula 2012. Tako ugovoreni iznos za državni program IPA 2008. (prvi dio) iznosi 10.958.000

eura (88 posto), dok je isplaćeno 7.180.000 eura (57 posto), od ukupno aplociranih 12,5 miliona

eura.

Vrijednost ugovorenih sredstava za državni program IPA 2008. (drugi dio) iznosi

38.607.000 eura (71 posto), dok je isplaćen iznos od 19 miliona eura (35 posto) od ukupno

alocirane 54.254.000 eura u tom paketu.

lja Radojković

24

Interesantno je da je u državnom programu IPA 2009. (prvi dio) ugovoren 100-postotni

iznos od 39 miliona eura koliko iznosi i alokacija za taj paket pomoći, dok je istovremeno

isplaćen iznos od 20.509.000 eura (53 posto). S druge strane, u državnom programu IPA 2009.

(drugi dio) ugovoren je iznos u vrijednosti od 11.110.000 eura (27 posto), dok je isplaćeno

5.216.000 eura (13 posto) od ukupno alociranih 41,5 miliona eura.

Na ukupnu dinamiku rasta ugovorenosti i isplaćenosti sredstava (u odnosu na raniji

šestomjesečni period juni - novembar 2011.) takođe je značajno uticalo i okončanje jednog broja

tenderskih procedura, te početak implementacije pojedinih projekata državnog programa IPA

2010, prvi dio, koji se nalazi u fazi realizacije.

S tim u vezi, za protekli šestomjesečni period juni - novembar 2011. zabilježen je porast

ugovorenosti sredstava za 20 posto te porast stope isplaćenih sredstava za šest posto u odnosu na

ukupnu alociranu vrijednost državnog programa IPA 2010. U okviru državnog programa IPA

2010, prvi dio, ugovoreno je 18.027.000 eura (20 posto), a isplaćeno 5.205.000 eura (6 posto), od

ukupno alociranih 92.288.000 eura za taj dio državnog programa IPA 2010. U okviru drugog

dijela državnog programa IPA 2010. od ukupno alociranih 6 miliona eura nije ugovoreno ništa,

kao ni isplaćeno (realizacija 0 posto).

9.2. Antikrizni paket Direkcija za evropske integracije BiH posebno želi da istakne činjenicu da bi u narednom

periodu značajan efekat na povećanje ukupne dinamike ugovorenosti i isplaćenosti sredstava iz

godišnjih IPA državnih paketa pomoći 2007 - 2010. imalo brže i efikasnije povećanje IPA grant-

sredstava15 iz takozvanog antikriznog paketa. Sredstva iz ovog paketa Evropska komisija je

dodijelila Bosni i Hercegovini kroz državni paket pomoći IPA 2009. i 2010. s ciljem podrške u

prevazilaženju negativnih posljedica finansijske i ekonomske krize.

Antikrizni paket podrazumijeva realizaciju značajnih infrastrukturnih projekata u

sektorima okoliša i transporta čime se doprinosi poticanju pozitivnih ekonomskih trendova i

otvaranje novih radnih mjesta.

Povlačenje pomenutih sredstava umnogome otežava insistiranje banaka, prvenstveno

Evropske investicijske banke (EIB) da zaključivanje ugovora o IPA grantu tretira da se radi o

međunarodnim finansijskim sporazumima.

lja Radojković

25

15

nema postavljenih komentara
ovo je samo pregled
3 prikazano na 37 str.
preuzmi dokument