Naucna dokumentacija i informacije u hemiji
minela_dacic
minela_dacic19 June 2015

Naucna dokumentacija i informacije u hemiji

PDF (707 KB)
19 strane
2broj preuzimanja
1000broj poseta
Opis
U sklopu ovog seminarskog rada će biti definisani pojmovi naučne dokumentacije i informacija, objasnjeni načini pronalaska informacija s akcentom na važnost njihovog vrednovanja.
20 poeni
poeni preuzimanja potrebni da se preuzme
ovaj dokument
preuzmi dokument
pregled3 strane / 19

ovo je samo pregled

3 shown on 19 pages

preuzmi dokument

ovo je samo pregled

3 shown on 19 pages

preuzmi dokument

ovo je samo pregled

3 shown on 19 pages

preuzmi dokument

ovo je samo pregled

3 shown on 19 pages

preuzmi dokument
Naučna dokumentacija i informacije

UNIVERZITET U SARAJEVU

PRIRODNO-MATEMATIČKI FAKULTET

ODSJEK ZA HEMIJU

II CIKLUS STUDIJA – SMJER OPĆI

SEMINARSKI RAD

NAUČNA DOKUMENTACIJA I INFORMACIJE

U HEMIJI

Predmet: Metodologija naučnog i istraživačkog rada

Mentor: Kandidati:

Prof. dr. Meliha Zejnilagić Hajrić Minela Dacić

Amila Čeliković

Sarajevo, novembar 2014.

Naučna dokumentacija i informacije

SADRŽAJ

Uvod ...................................................................................................................................... 3

1. Dokumentacija i informacije ............................................................................................... 4

1.1 Definisanje pojmova naučna dokumentacija i informacije ......................................... 4

1.2 Historijski razvoj dokumentacije ............................................................................... 5

1.3 Sistem naučnih informacija ....................................................................................... 6

2. Pristup naučnoj dokumentaciji i informacijama ............................................................... 7

2.1 Pretraživanje naučne dokumentacije i informacija ..................................................... 7

2.2 Elektronske knjige .................................................................................................... 9

2.3 Elektronski časopisi ................................................................................................ 10

2.4 Naučno – istraživački radovi ................................................................................... 11

3. Procjena vrijednosti naučnih informacija ...................................................................... 12

3.1 Impakt faktor .......................................................................................................... 14

3.2 Journal Citation Report ........................................................................................... 15

3.3 H–indeks ................................................................................................................ 15

4. Citiranost i citatni indeksi ............................................................................................. 16

Zaključak ............................................................................................................................. 18

Literatura.............................................................................................................................. 19

Naučna dokumentacija i informacije

Uvod

S naglim razvojem nauke i tehnike osjeća se sve veća potreba za naučnim i tehničkim

informacijama. Njihovo je značenje općepriznato kako na naučnom, tako i na

društvenom polju, pa se sve više čuje i tvrdnja da se ekonomska i kulturna moć društva

zasniva na naučnim i tehničkim informacijama.

Činjenica je da se cjelokupan proces civilizacije oslanja na naučne i tehničke

informacije, koje su spona između prošlosti i sadašnjosti, ukidajući svaku prostornu

udaljenost. Društvo znanja kojem teži čitav svijet i informaciona pismenost kao

preduslov njegovog postojanja pojmovi su koje srećemo svuda – kako u stručnoj

literaturi, tako i u sredstvima javnog informisanja ili govorima domaćih i stranih

političara.

Američko udruženje biblioteka (American Library Association – ALA) formulisalo je

sljedeću definiciju informacione pismenosti: „Da bi bila informaciono pismena, osoba

mora da bude sposobna da prepozna kada je informacija potrebna i da bude sposobna da

pronađe, vrednuje i efikasno iskoristi potrebnu informaciju” (Filipi-Matutinović, 2013).

Vlada opšte uvjerenje da su mladi ljudi, takozvana „Google generacija, informaciono

pismeni, jer su odrasli sa internetom i Google servisima i na raspolaganju im je više

informacionih izvora nego i jednoj prethodnoj generaciji u historiji čovječanstva.

Međutim, istraživanja su pokazala da nije sasvim tako. Najveći problem je što ti mladi

ljudi misle da znaju kako najbolje pronaći i procjeniti nađenu informaciju, a u stvari

koriste samo najelementarnije mogućnosti pretraživanja i stoga ne pronalaze mnoge

stvari koje bi im bile korisne i koje su im dostupne.

Zato ćemo u sklopu ovog seminarskog rada definisati pojmove naučne dokumentacije i

informacija, objasniti načine pronalaska informacija s akcentom na važnost njihovog

vrednovanja.

Naučna dokumentacija i informacije

1. Dokumentacija i informacije

1.1 Definisanje pojmova naučna dokumentacija i informacije

U procesu izrade nekoga sastava, napisa, naučnog rada, retoričari razlikuju obično tri

glavne etape:

1. Prikupljanje dokumentacije, to jest iznalaženje i prikupljanje građe, odnosno

naučnih informacija koje doprinose rješenju postavljenog naučnog problema

2. Raspored građe (kompozicija), to jest sređivanje i organiziranje prikupljenih

naučnih informacija u jednu cjelinu

3. Redigovanje raspoređene građe (istraživanje), to jest iznalaženje najpodesnijeg i

najadekvatnijeg oblika i izraza za prikupljene i sređene naučne informacije

Prvi zadatak koji se nameće u procesu jednog naučnog naučnoga rada jeste traganje za

informacijama i dokumentacijom. Postavlja se pitanje šta su zapravo naučne informacije

i dokumentacija. Rezultat svakog naučnog ili tehničkog rada, intelektualnog ili fizičkog

istraživanja jest – informacija (Blažević, 1971). Šta sve spada u pojam „informacija“?

O tome postoje različita shvatanja. Radi ilustracije navest ćemo nekoliko primjera iz

poznatih enciklopedija i rječnika. Poznati Websterov rječnik određuje informaciju kao

saznanje stečeno na bilo koji način. Enciklopedija Leksikografskog zavoda određuje

pojam informacije kao obavijest, izvještaj, saopćenje, podatak o nečemu. Vujaklijin

rječnik stranih riječi i izraza navodi da je informacija - proučavanje, upućivanje,

uputstvo, obavještenje, raspitivanje, obaviještenost, obavijest, izvještaj, izviješće,

sudsko izviđanje, istraga (Blažević, 1971). Iz nekoliko navedenih tekstova jasno se vidi

da je pojam informacija shvaćen veoma široko i da nije precizno određen. Pojedini

teoretičari i publicisti također su pokušali odrediti taj pojam. Dr Branimir Janković, npr.

pod informacijom podrazumijeva: „vijesti, mišljenja i podatke o događajima i

zbivanjima u političkom, ekonomskom i društvenom životu neke zemlje uopće.“ Ta je

definicija dosta precizna i mogla bi se uzeti kao osnova.

Svaka informacija, od svog izvora, prolazi u različitim oblicima i putem različitih

objekata do novih istraživača, koji se njome koriste u daljnjim istraživanjima. Tako se

stvara sistem informacija i traže najpovoljniji načini i uvjeti za njihovo prenošenje i

Naučna dokumentacija i informacije

korištenje. Historijski posmatrano, u prvom milenijumu prenošenje informacija se

obavljalo usmenim putem, u drugom preko pisanog, a kasnije štampanog teksta, dok se

u trećem milenijumu većina informacija prenosi elektronski. Prva velika revolucija

došla je sa uvođenjem štampe u XV stoljeću. U XVII stoljeću je prenos znanja ubrzan

razvojem enciklopedija, učenih društava, naučnih časopisa, naučnih i književnih salona

koji su doveli u XIX stoljeću do pojave bibliografija, osnivanja biblioteka i javne

dostupnosti publikacija. Ovaj lanac (naučnici, izdavači, distributeri i biblioteke) bio je

osnova informacionog toka za naučna istraživanja i obrazovanje. Naučna znanja su se

prenosila duž tog lanca. Sa pojavom računara, interneta, svjetske mreže i

komunikacione tehnologije veoma značajni su postali elektronski časopisi, baze

podataka, elektronski sastanci, mejling liste, društvene mreže itd. i tradicionalni sistem

zasnovan na papiru se ubrzano mijnjao (Steele C., 2006). Pojava nove naučne discipline

nazvana „dokumentacija“, „dokumentalistika“, „naučne informacije“, „teorija naučnih

informacija“, „nauka o informacijama“ itd. – danas je općepriznata činjenica, koju ne

osporava ni jedan ozbiljan naučnik.

Dokumentaciju treba ovdje shvatiti u najširem smislu: kao zbir svih onih naučnih

informacija, djelića građe, elemenata, od kojih će biti izgrađen, sastavljen naučni rad,

svih onih sastavnih dijelova koji će na bilo koji način poslužiti kao cigle za naučni

građevinu. To su, najčešće, činjenice i misli, zapažanja, argumenti i sl. crpljeni iz raznih

izvor: rukopisa i štampanih napisa (knjiga i članaka u časopisima i listovima), ili na

osnovu sopstvenih istraživanja (arhivskih dokumenata, terenskih ispitivanja,

laboratorijskih eksperimenata, kliničkih posmatranja i ispitivanja, raznih anketa i sl.),

kao i na osnovu sopstvenih razmišljanja i pretpostavki (Šamić, 1984).

1.2 Historijski razvoj dokumentacije

Ta nova naučna disciplina nazvana „dokumentacija“, izvedena je od riječi „dokument“.

Govorilo se o tehničkoj dokumentaciji, komercijalnoj dokumentaciji kao posebnoj

djelatnosti koja se bavila prikupljanjem, obradom, uskladištenjem, nalaženjem i

rasprostiranjem dokumenata. Termin „dokumentacija“ prvi je upotrijebio belgijski

učenjak Paul Otlet, u svom referatu na Međunarodnoj konferenciji iz ekonomike godine

1905. Od tada se termin „dokumentacija“ susreće vrlo često u stručnoj literaturi, a uz

njega se javlja sve više pokušaja da se što bolje i preciznije odrede djelokrug i funkcija

Naučna dokumentacija i informacije

te nove naučne discipline. Uzet ćemo za primjer definiciju FID-a: „Prikupljanje i

uskladištenje, klasifikacija i selekcija, rasprostiranje i korištenje svih vidova

informacija“. Dok je 1951. godine Izvršni biro Asocijacija specijalnih biblioteka SAD

dao definiciju: „Dokumentacija je vještina koja se sastoji od a) stvaranja dokumenata b)

rasprostiranja dokumenata i c) korištenja dokumentima“.

Ali, pored termina „dokumentacija“ počinje se pojavljivati u stranoj literaturi i drugi

termin „naučna dokumentacija“. Njega susrećemo i u Taylorovu rječniku: „Glossary of

Terms Frequently Used in Scientific Documentation“. Tom novom terminu vrlo se brzo

pridružuje još jedan novi termin „naučna informacija“, za istu naučnu djelatnost.

1.3 Sistem naučnih informacija

Sistem naučnih informacija jedne zemlje organizarana je aktivnost za prenošenje

naučnih spoznaja i stručnih iskustava o primjeni naučnih rezultata do svih korisnika.

Budući da količina naučnih saznanja stalno raste, rapidno se povećava i broj naučnih

informacija. Nastala je takva situacija da je možda lakše izgraditi neku teoriju nego

saznati iz literature je li takva činjenica ranije otkrivena ili zaključak izveden. Svake

godine izlazi sve veći broj časopisa, knjiga, brošura, izvještaja, ali osim toga postoji i

velik broj štampanih izvještaja i naučnih radova. „Utvrđeno je da bi jedan hemičar, sa

znanjem trideset jezika, uz pretpostavku da počne čitati radove iz svoje struke, po 40

sati sedmično pročitao samo jednu desetinu materijala objavljenog u toku te godine“.

Takve primjere vrlo često susrećemo u stručnoj literaturi; oni vrlo jasno ilustriraju

sadašnje stanje i jasno ukazuju na prijeku potrebu da se pomogne stručnjacima. „U

razdoblju od godine 1900-1950. sporadični i osamljeni primjeri izrade komulativnih

bibliografija, a osobito indeksa i sekundarnih publikacija (apstrakta), postali su obična i

rasprostranjena pojava i pored individualnog i institucionalnog dokumentacionog

materijala. Osnivanje službe apstraktiranja (tzv. aktivna dokumentacija) i potreba za

specijalnim internim zbirkama informacionog materijala (tzv. pasivna dokumentacija)

doveli su do institucionalizacije tih aktivnosti u dokumentacionim (informacionim)

centrima ili specijalnim bibliotekama.

Sistem naučnih informacija obuhvata, dakle, prikupljanje naučnih informacija i njihovo

prethodno proučavanje i sistematiziranje; izradu obavještenja o izvorima naučnih

informacija i njihovu difuziju. Sistem naučnih informacija poklapa se, dakle, s

Naučna dokumentacija i informacije

djelatnošću koja se obično naziva „naučna i tehnička dokumentacija“ (u širem smislu)

gdje ulazi i informativna djelatnost djelomično i s djelatnošću autora naučnih

informacija, a pogotovu urednika i izdavača publikacija.

2. Pristup naučnoj dokumentaciji i informacijama

2.1 Pretraživanje naučne dokumentacije i informacija

Nakon definisanja teme, problema ili nekog istraživačkog zadatka sljedeći korak je

traženje potrebnih informacija.

"Searching the literature, reading, and thinking are cheaper and faster than

experimenting." Robert E. Maizell, chemical information consultant.

Najvažniji izvor informacija o nekoj nauci i njenom predmetu, kao i metodama koje su

efikasne u istraživanju tog predmeta, je , dakle, napisana literatura i drugi pisani izvori,

koji govore o njoj i to u sva tri aspekta, tj. koji govore o gotovim saznanjima koja su u

nekoj nauci dostignuta i verificirana, zatim o tekućim istraživanjima i njihovim

preliminarnim ili očekivanim rezultatima, kao i informacije o tome koja istraživanja i

koje metode obećavaju nova saznanja u datoj oblasti (Filipović, 2004).

Biblioteke su tu da nam pomognu u identifikaciji informacionih izvora, procjeni njihove

vrijednosti, njihovom pronalaženju i prikupljanju relevantnih informacija. Ukoliko

nismo u mogućnosti da fizički posjetimo biblioteku, izlaz pronalazimo u informacijama

sa inetrneta. Internetje informacijska superprometnica, tj. mreža koja povezuje

regionalna čvorišta, a preko njih pojedinačne lokalne računalne mreže. Računari

međusobno komuniciraju pomoću upravljačkog mrežnog protokola/internetskog

protokola (Transmission Control Protocol/Internet Protocol - TCP/IP). Ta supermreža

omogućuje korisnicima da međusobno komuniciraju s pomoću elektroničke pošte,

pronalaze informacije na webu ili prenose datoteke protokolom za prijenos datoteka

FTP-a (File Transfer Protocol - FTP) (Vučina, 2006).

Jedinstveno ime za internetsku lokaciju nazivamo mrežnim područjem ili domenom.

Unutar jedne domene nalaze se adrese koje povezuju informacije istog tipa i vrste. Ime

svake domene

Naučna dokumentacija i informacije

sadrži sufiks koji ukazuje na vršnu internetsku domenu kojoj kojem URL-u mrežnog

mjesta/stranice. Najvažnije generičke domene su i one koje su prve uvedene još 1985.

godine:

• .com - komercijalna stranica,

• .edu - akademski sajt, ali je potrebno istražiti sadržaj stranice. Može biti web

stranica biblioteke ili neki studentski hobi projekat,

• .gov - stranica vlade

• .org - korišten od strane neprofitnih grupa kao sto su organizacije od javnog

interesa, ove stranice su usmjerene ka ciljevima samih organizacija.

Rast nosilaca informacija u digitalnom obliku je toliko brz, da se mi nalazimo usred

veoma turbulentnih promjena u historiji čovječanstva. Kako baze podataka koje treba

pretražiti rastu, tako kvalitet rezultata dobijenih pretraživanjem opada, jer se kao

odgovor na bilo koji upit dobija suviše velika količina dokumenata, koje više nije

moguće pregledati (Filipi Matutinović, 2013). Najpopularniji pretraživač interneta je

svakako Google. Međutim, iako veoma popularan, Google nije najbolje iskorišćen, jer

se mnoge opcije koje pruža rijetko koriste. Kao rezultat pretraživanja korisnik često

dobije suviše veliki broj rezultata, obično pogleda samo prvih nekoliko linkova (na

prvoj stranici) i propusti da pronađe najadekvatniji izvor informacija, iako je sigurno

prisutan na svjetskoj mreži.

Ukoliko nas ne interesuju informacije opšteg karaktera, nego želimo prije svega naučne

informacije, bolje je pretraživanje raditi preko baza podataka.

Baza podataka je organizirana zbirka podataka. Svaka baza podataka sastoji se od

zapisa koje možemo usporediti s kataloškim karticama u biblioteci. Svaka knjiga

opisana je na kataloškoj kartici prema određenim pravilima, a slična pravila slijedi

struktura računalnih zapisa u bazama podataka. Svaka baza podataka obrađuje radove iz

časopisa, zbornika skupova i drugih publikacija – popularno se kaže da „baza podataka

indeksira“ određenu publikaciju (Stojanovski, 2007).

U Centru za online baze podataka sve baze podataka pripadaju u jednu od sljedeće tri

skupine:

• bibliografske baze podataka - sadrže podatke o radovima objavljenim u

različitim publikacijama, opisi radova u pravilu su vrlo detaljni, a struktura

zapisa ujednačena je unutar pojedine baze podataka;

Naučna dokumentacija i informacije

• citatne baze podataka - daju odgovor na pitanje: koji su radovi najpopularniji,

najčitaniji ili najviše citirani unutar nekog znanstvenog područja;

• baze podataka s cjelovitim tekstom – odnosi se na na zbirke elektroničkih

časopisa većeg ili manjeg opsega, jednog ili više izdavača.

U sklopu baza podataka možemo vršiti potražnju za elektronskim knjigama,

elektronskim časopisima, znanstveno – istraživačkim radovima. Jedna od takvih baza je

Google Scholar. Dobijena lista pretrage rangirana je na osnovu standardnog Google

algoritma za rangiranje po relevantnosti, koji uzima u obzir pun tekst dokumenta,

publikaciju u kojoj je objavljen, autora i citiranost dokumenta i autora u naučnoj

literaturi (Filipi Matutinović, 2013).

2.2 Elektronske knjige

Knjiga je neodređen termin o kojem se može govoriti kao znanstvenom, praktičnom ili

literalnom (književnom ili umjetničkom) djelu. Prema preporuci UNESCO-a ''Knjiga je

tiskana publikacija, koja izlazi povremeno i koja sadrži najmanje 49 tiskanih stranica ne

brojeći korice''. U sebi nosi bogat intelektualni sadržaj, proizvod je ljudskog duha,

znanja i napora te tehničko-tehnološkog instrumentarija. Osnovni zadatak joj je da

među ljudima uspostavi neograničene, trajne, nove ''komunikacijske mostove'

(Zelenika, 2000).

Danas se sve veći broj naučnih monografija objavljuje u elektronskom obliku. One se

mogu čitati preko posebnih čitača kao što je na primjer Kindle, ili preko ekrana računara

i mobilnih telefona nove generacije. Slično kao i za elektronske časopise, i za knjige

korisnici plaćaju pristup serveru izdavača. Preko interneta dostupno je dosta knjiga u

punom tekstu, koje su pretražive preko metapodataka ili preko punog teksta, u

zavisnosti od toga u kakvom formatu su postavljene na mrežu. To su knjige za koje su

autorska prava istekla ili su nosioci autorskih prava dali saglasnost da njihova djela

budu na internetu. Moguće ih je naći preko više adresa, od kojih su najpoznatiji Projekt

Gutenberg www.gutenberg.org sa 33.000 e-knjiga koje se mogu preuzeti na Kindle,

iPad, iPhone ili Android, Google Bookshttp://books.google.com, GoogleScholar

http://scholar.google.com, projekat Europeana Libraries, mnogi tematski i

institucionalni digitalni repozitorijumi itd.

Knjige iz onih kolekcija na koje je COBISS pretplaćen mogu se cijele čitati onlajn i

preuzimati ili štampati pojedina poglavlja, ali ne i knjige u cijelini. Besplatan servis

Naučna dokumentacija i informacije

Google booksdostupan je svim korisnicima interneta, a namijenjen je prvenstveno za

pretraživanje i pronalaženje knjiga. Trenutno je moguće pretraživanje punog teksta oko

sedam miliona knjiga (Filipi Matutinović, 2013). Osim ove osnovne funkcije, ovaj

servis omogućava i čitanje dijelova teksta knjiga ukoliko je njihov izdavač to dozvolio

ili je knjiga u javnom domenu pošto su autorska prava istekla.

2.3 Elektronski časopisi

Periodične publikacije nazivaju se još i tekuće publikacije, a upotrebljavaju se u

različitim značenjima. One nisu vremenski ograničene, ali izlaze u više ili manje

redovitim vremenskim razmacima. One izlaze u svescima čiji broj nije ograničen, koji

imaju iste naslove i u biti isti ili sličan sadržaj. U periodične publikacije se ubrajaju

časopisi, novine, almanasi, zbornici, godišnjaci, periodične statističke, bibliografije,

publikacije znanstvenih i stručnih tijela i dr.

Časopis je periodična publikacija znanstvenog, stručnog, književnog, umjetničkog,

zabavnog, političkog ili drugog karaktera. U njima se obrađuje građa trajnog karaktera,

a izlaze u većim vremenskim razmacima. Oni su vrlo raznovrsni po tretiranoj

problematici, broju čitatelja, periodičnosti, specijalizaciji, unutarnjoj strukturi i opsegu

rada.

Novine su također periodične publikacije koje redovito izlaze dnevno ili sedmično, a

sadrže vijesti iz raznih područja društvenih djelatnosti, kao što su politika, privreda,

znanost, obrazovanje, kulturni i književni život, sport, dnevne informacije i dr

(Zelenika, 2000).

Pod pojmom elektronički časopis podrazumijevaju se svi časopisi koji su dostupni u

elektroničkom obliku. Oni su posebna vrsta elektroničkog dokumenta koji imaju svrhu

omogućavanja materijala za akademska istraživanja i proučavanja, oblikovani su

približno jednako tiskanim časopisima, meta podaci upisani su u specijaliziranoj bazu

podataka i najčešće su dostupni preko akademskih i specijaliziranih knjižnica.

Elektronički časopis organiziran je kao baza podataka, tj. svaki članak koji se nalazi u

časopisu opisan je setom podatka (autor, naziv časopisa, ISSN broj, stranica, ustanova

autora itd.), što olakšava njihovo pretraživanje i listanje. Najveći broj komercijalnih

stranica zasnivaju se na pretplati ili dozvoljavaju plaćanje za svaki članak koji se

pregledava (eng. pay per view).

Naučna dokumentacija i informacije

Načini pristupanja e-časopisima

 preko www-stranica samih časopisa ili izdavača;

 preko baza elektroničkih časopisa koje održavaju izdavači

(npr. ScienceDirect, Springer, Wiley Interscience...)

 preko baza koje održavaju knjižnice (npr. EJOL)

 preko WebPAC-a (javno dostupnih web kataloga) pojedinih knjižnica (npr.NSK)

 preko kataloga / popisa tekuće periodike pojedinačnih knjižnica

Ukoliko je pristup cjelovitim tekstovima elektroničkih časopisa ograničen, to može biti

regulirano na dva načina:

• pomoću korisničkog imena (eng. login) i šifre (eng. password) - svakoj

instituciji s pravom pristupa dodijeljuju se korisničko ime i šifra, koje korisnici

moraju upisati prije pristupanja e-časopisima;

• pomoću IP adresa - računalo-korisnik na kojem se nalaze e-časopisi prepoznaje

IP adrese računara koja se nalaze unutar institucije koja ima pravo pristupa.

Osim komercijalnih časopisa, postoji i veliki broj časopisa koji su postavljeni u slobodni

pristup preko interneta. Univerzitetska biblioteka Univerziteta u Lundu, Švedska,

održava sajt sa linkovima do slobodno dostupnih recenziranih časopisa iz svih oblasti

nauka – Directory of Open Access Journals (DOAJ) na adresi http://www.doaj.org.

Direktorijum trenutno sadrži 6.553 časopisa, od kojih je 2.887 časopisa pretraživo do

nivoa članaka – ukupno sadrži 571.798 članaka u otvorenom pristupu (Filipi

Matutinović, 2013).

ScienceDirectje najveća svjetska elektronska baza časopisa koja obuhvata preko 2.500

veoma uticajnih časopisa iz svih naučnih disciplina (prirodnih i tehničkih nauka,

društvenih nauka, medicine, farmacije, ekonomije, tehnologije). Ova baza obuhvata sve

časopise čiji je izdavač Elsevier, vodeći izdavač u oblasti naučnih časopisa i knjiga. Svi

časopisi uključeni su u bazu podataka Scopus istog proizvođača, a velika većina je

uključena i u Web of Science, najuticajniju bazu citirane naučne literature u svijetu.

Elsevier je postavio novu platformu SciVerse Hub koja omogućava objedinjeno

pretraživanje svih njihovih baza podataka: ScienceDirect, Scopus, SciTopics Beta, kao I

120 veb sadržaja preko pretraživača Scirus.

2.4 Naučno – istraživački radovi

Naučna dokumentacija i informacije

Naučno – istraživački radovi i doktroske disertacije predstavljaju veoma značajan izvor

informacija. U principu, u BiH se doktorske disertacije poslije promocije, kojom

sticanje doktorske titule biva verifikovano, predaju na trajno čuvanje univerzitetskim

bibliotekama matičnih univerziteta. Podaci o svim disertacijama koje su branjene i koje

postoje u bibliotekama u BiH unijeti su u elektronske kataloge univerzitetskih

biblioteka, i stoga se nalaze i u Virtuelnoj biblioteci BiH – centralnom uzajamnom

katalogu biblioteka BiH. Same disertacije je moguće koristiti u čitaonicama

univerzitetskih i fakultetskih biblioteka (http://www.nub.ba/index.php/info-za-izdavace-

2).

Disertacije se mogu naručiti međubibliotečkom pozajmicom iz inostranstva, da li će

disertacija biti pozajmljena zavisi od toga da li je autor u svojoj izjavi o autorskom

pravu na disertaciju to dozvolio ili ne. Preko adrese asocijacije umreženih

repozitorijuma digitalizovanih teza i disertacija – Networked Digital Library of Theses

and Dissertations–moguće je doći do podataka o doktorskim disertacijama odbranjenim

u svijetu i do nekoliko stotina hiljada odbranjenih doktorskih disertacija u punom tekstu,

koje se nalaze u slobodnom pristupu na serverima univerziteta učlanjenih u ovu

asocijaciju.

Evropski projekat DARTobuhvata elektronske disertacije odbranjene na univerzitetima

iz 18 evropskih zemalja, koje su dostupne u punom tekstu.

EThOS – Electronic Theses online service je portal pri Britanskoj nacionalnoj biblioteci

koji daje linkove do preko 250.000 digitalizovanih teza odbranjenih na preko 70

visokoškolskih institucija u Velikoj Britaniji i ažurira se svakodnevno. Ovaj portal

omogućava preuzimanje velikog broja teza direktno na desktop korisnika.

3. Procjena vrijednosti naučnih informacija

Nauka je danas postala veoma složen sistem i izuzetno skupa djelatnost (Price de Sola

D., 1965). Vrijeme kada su usamljeni pojedinci mogli samostalno da rješavaju naučne

probleme je prošlost, danas svako naučno istraživanje zahtjeva saradnju velikog broja

istraživača i značajna materijalna sredstva potrebna za opremanje i održavanje

laboratorija, biblioteka, plaćanje pristupa do elektronskih izvora informacija itd.

Naučna dokumentacija i informacije

Razdvajanje kvalitetnih rezultata od manje kvalitetnih ili nekvalitetnih, originalnih od

plagijata i sl. postalo je ozbiljan problem za svako društvo, a tehnike procjene

vrijednosti informacija su zbog svog uticaja na raspodjelu sredstava za istraživanja od

velike važnosti za dalji razvoj nauke. Većina metoda vrednovanja naučnog rada, koja je

bila primenjivana decenijama, u osnovi se zasnivala na mišljenju stručnjaka. Da bi se

smanjila eventualna subjektivnost ocjena, koristile su se bibliometrijske metode i

metode preuzete iz društvenih nauka (upitnici, intervjui i sl.). Prema Fraskati priručniku,

koji je godinama korišćen za standardizovani pristup procjeni naučnih istraživanja u

Evropi, metode vrednovanja se mogu grupisati na sljedeći način:

 direktne ocjene kolega stručnjaka;

 modifikovane direktne ocjene;

 indirektne ocjene stručnjaka.

Direktne ocjene kolega stručnjaka, odnosno recenzije su najrasprostranjenija metoda za

dobijanje suda o naučnom kvalitetu publikacija. Obuhvataju sistem pisanja i podnošenja

referata o kandidatima za dodjelu zvanja, izbor za radna mjesta na fakultetima i u

istraživačkim institucijama, za članstvo u naučnim akademijama, recenzije knjiga,

članaka i projekata. Modifikovane ocjene stručnjaka se koriste za procjenu strateških i

primenjenih istraživanja, a u ocjenjivačke timove se, pored naučnika, uključuju i

potencijalni korisnici rezultata tih istraživanja. Indirektne ocjene stručnjaka pružaju

uvid u ocjene naučnih istraživanja od strane cjelokupne naučne javnosti. Indirektne

ocjene zasnivaju se na prikupljanju kvantitativnih informacija koje stoje u vezi sa

rezultatima naučnih istraživanja, na osnovu kojih se definišu indikatori. Indikatori se

mogu grupisati u dvije osnovne kategorije:

1. indikatori zasnovani na sistemu nagrada i priznanja;

2. bibliometrijski indikatori, zasnovani na publikacijama.

Bibliometrijski indikatori su indikatori zasnovani na publikacijama kao osnovnom

proizvodu naučnog rada. Korišćenje bibliometrijskih indikatora zasniva se na tri

pretpostavke, koje se u praksi nikada ne ostvare u potpunosti. To su:

 produkt naučnog istraživanja je dosljedno prikazan u publikacijama;

 broj citata koji se odnosi na ove publikacije je legitimni indikator njihovog

kvaliteta;

 postoje tačni i potpuni podaci o ovim aktivnostima.

Naučna dokumentacija i informacije

Broj publikacija koje je objavio neki naučnik, grupa ili institucija je najjednostavniji

bibliometrijski indikator. Samo brojanje je jednostavno, ali problemi nastaju kada treba

rangirati ove publikacije po kvalitetu. Publikovanje se smatra nezaobilaznim dijelom

procesa naučnog rada, dugo je korišćeno kao jedan od osnovnih kriterijuma za procjenu

uspješnosti, pa je stoga porast broja publikacija djelimično rezultat uticaja tzv. sindroma

„Objavljuj ili nestani“. Rezultat toga je i pojava da naučnici svoje rezultate objavljuju u

više manjih radova, umjesto u jednom cjelovitom. Pošto je onima koji sprovode naučnu

politiku postalo jasno da umnožavanje broja radova ne znači i realni napredak naučnih

istraživanja, krenulo se u potragu za novim kriterijumom, koji bi imao više veze sa

kvalitetom, nego sa kvantitetom naučnog rada. Taj kriterijum je pronađen u citiranosti i

on se danas primenjuje na pojedinačne naučnike, naučne institucije, časopise,

univerzitete, države. Oni koji vode naučnu politiku svjesni su da se ta politika

primenjuje na izuzetno inteligentnu populaciju ljudi, koja će brzo reagovati i prilagoditi

svoje ponašanje tako da rezultati vrednovanja prema tim kriterijumima budu za nju

povoljni.

3.1 Impakt faktor

Jedan od kriterija je impakt faktor. Brojna vrijednost impakt faktora dobija se tako što

se broj citata za dvije posljednje godine podijeli brojem objavljenih radova u te dvije

godine.

Slika 1. Računanje Impakt faktora

Primjer: Časopis American Economic Review je u svim radovima iz referisanih

časopisa u WoS objavljenim 2006. godine bio citiran 5913 puta. Od tog broja 584 puta

su citirani radovi koji su objavljeni u 2005, a 2186 puta oni radovi koji su objavljeni

Naučna dokumentacija i informacije

2004. godine. Taj časopis je u 2005-oj objavio 148 radova, a u 2004-oj godini 193 rada.

Tada se njegov faktor uticaja računa na sljedeći način: (584 + 2186)/(148 + 193)=8.12

Znači, impakt faktor časopisa American Economic Review za 2006. godinu je 8.12.

Ovako izračunat faktor uticaja eliminiše razlike koje su mogle da nastanu kao posljedica

veće periodičnosti (više brojeva godišnje) ili dužinom izlaženja časopisa.

Krajem 2009 godine u Journal Citation Report-u ojavljen je petogodišni IF za 2007 i

2008. godinu. On se izračunava na isti način kao i dvogodišnji, s tim što se uzima opseg

od posljednjih pet (umesto dvije) godine. Ukoliko se npr. želi izračunati IF za 2008

godinu, potreban je ukupan broj radova objavljenih u 2007, 2006, 2005, 2004 i 2003

godini, kao i broj citata u radovima 2008. godine. IF se objavljuju u Journal Citation

Reportu juna mjeseca svake godine za prethodnu. Izračunavanja se obavljaju na osnovu

stanja u sve tri čitane baze (SCIe(xpanded), SSCI, AHCI) na prvi dan marta.

Časopis, u najvećem broju slučajeva, dobija IF nakon dve godine referisanja u WoS-u.

To znači da ako je referisanje časopisa počelo u 2008. godini, on će dobiti IF za 2010, a

koji će biti objavljen juna 2011

(http://kobson.nb.rs/vrednovanje/vrednovanje/prica_o_if.129.html).

3.2 Journal Citation Report

Impakt faktori se objavljuju u Journal Citation Report-u (JCR), i to u junu mjesecu za

prethodnu godinu. JCR izlazi u dvije sekcije: JCR Science Edition i JCR Social Science

Edition, a koje se djelimično preklapaju. Svi časopisi su podjeljeni u 220 naučnih

oblasti (nazivi oblasti su dostupni preko KoBSON servisa EleCas), a svaki naslov može

pripadati u nekoliko naučnih oblasti. No, iako je časopis razvrstan u više naučnih oblasti

njegov impakt faktor je isti.

Na KoBSON stranicama dostupni su i IF za obje sekcije od 1996. godine. Impakt faktor

časopisa je danas veoma raširen kriterijum za izbor časopisa u bibliotekama, kao i za

izbor u kom časopisu objaviti rad.

3.3 H–indeks

U istraživačkoj zajednici postoji stalna potreba da se uspostave kriterijumi za

vrednovanje naučne produkcije pojedinačnih istraživača, univerziteta, institucija, kao i

Naučna dokumentacija i informacije

samog naučnog izdavaštva. Do skora se najčešće koristio Impakt faktor časopisa, ali se

posljednjih godina testiraju i nove mjere. Među njima se posebno ističe H-indeks.

H–indeks je pokazatelj naučne uspješnosti istraživača koji istovremeno uzima u obzir

kako naučnu produktivnost istraživača, mjerenu brojem objavljenih radova, tako i

uticaj, mjereno brojem citata tih radova u drugim radovima. Dakle, za svakog

pojedinačnog istraživača (ili grupu istraživača ili instituciju) moguće je izračunati H–

indeks na osnovu broja objavljenih radova i citiranosti tih radova u radovima drugih

istraživača.

Ime potiče od Jorge Hirša (Jorge E. Hirsch), fizičara koji je ovu mjeru predložio

i predstavio je u članku objavljenom 2005. godine. H–indeks je zbog jednostavnosti

izračunavanja i određenih prednosti koje ima u odnosu na druge pokazatelje naučne

uspješnosti za kratko vrijeme postao veoma popularna mjera za evaluaciju naučnog

rada, sudeći prema prisutnosti H–indeksa u obje svjetske citatne baze (Web of Science i

SCOPUS).

Šta je H–indeks i kako se računa?

Lista objavljenih radova se uredi prema opadajućoj vrijednosti dobijenih citata za te

radove. Na taj način, redni broj 1 će imati rad sa najvećim brojem citata, sljedeći rad sa

manjim ili istim brojem citata će dobiti redni broj 2 i tako dalje. Ako obilježimo redne

brojeve radova sa N, a citiranost radova sa C. Vrijednost H-indeksa predstavlja najveću

vrijednost rednog broja za koju je C ≥ N, tj. onaj broj radova koji imaju veći broj citata

od rednog broja posljednjeg rada u toj grupi. H–indeks predstavlja dvodimenzionalnu

mjeru kvaliteta naučnog rada, jer kombinuje dva aspekta kvaliteta – produktivnost i

uticaj (citiranost) (http://kobson.nb.rs/vrednovanje/vrednovanje/h_-_index.120.html).

4. Citiranost i citatni indeksi

U naučnom radu je standardna praksa pozivanje na rezultate prethodnika i navođenje

tačnih podataka o tome gdje i kada su ti rezultati objavljeni. Na taj način se čitaocima

svakog naučnog rada omogućava da prate tok dolaženja do ideje za neko istraživanje ili

teoriju i daje mogućnost provere tačnosti izloženih rezultata. Polazna ideja prvog

citatnog indeksa bila je stvaranje baze podataka u kojoj će biti moguće pratiti razvoj

ideja u nauci i prevazići krutu podjelu radova prema do tada korišćenim klasifikacionim

sistemima uz pomoć ključnih riječi ili unapred zadatih klasifikacionih šema. Primjena

Naučna dokumentacija i informacije

citatnih indeksa u naukometrijskim istraživanjima je legitimna i korisna, ali se uvijek

mora voditi računa o ograničenjima koja proističu iz različite motivacije citiranja

naučnika (Brooks T., 1986), različite prakse citiranja u različitim naučnim oblastima i

različite pokrivenosti naučne literature citatnim indeksima. Posebno se mora biti

oprezan kada je u pitanju vrednovanje naučnog doprinosa individualnih naučnika iz

malih naučnih zajednica. Prednosti korišćenja podataka o citiranosti autora, institucija i

časopisa su u tome što danas postoji dovoljno relevantnih izvora podataka o citiranosti

naučne literature, iz kojih se mogu dobiti konzistentni i proverljivi podaci. Proces

prikupljanja i analize ovih brojčanih podataka znatno je jeftiniji, brži i jednostavniji

nego izrada vrednosnih analiza radova koje rade eksperti za pojedine oblasti, a u

mnogim naučnim zajednicama i ne postoje nezavisni eksperti koje bi bilo moguće

angažovati u procesu evaluacije, jer je ukupan naučni kolektiv suviše mali (Bornmann

L., 2008).

Nedostaci koje uvijek treba imati u vidu prilikom korišćenja podataka o citiranosti za

procjenu naučne vrijednosti su:

 veza između citiranog rada i posmatranog rada ne mora objektivno postojati;

 radovi sa greškom su takođe citirani (negativni citati);

 samocitati i kocitati mogu uticati na opšti porast citiranosti;

 neformalne grupe koje manipulišu citatima postoje i u naučnim krugovima;

 greške pri unosu podataka u citatne indekse su moguće.

Sve zemlje u svijetu koriste danas neke bibliometrijske pokazatelje pri odlučivanju o

izboru u naučna zvanja, distribuciji fondova za istraživanja itd. (Weingart P., 2005).

Glavna ideja citatne analize je da su citati stvarni odraz uticajnosti objavljenih naučnih

rezultata i da će većina značajnih informacija biti nađena u jezgru koje čine

visokocitirani časopisi.

Naučna dokumentacija i informacije

Zaključak

Današnji ritam života i svakodnevna potreba za najnovijim i najsvježijim

informacijama, uveliko iziskuje stalni pristup izvoru informacija. Nemogućnost

praćenja tokova svjetskih istraživanja dovodi do otežanog rješavanja aktuelnih

problema, jer kvalitetna literatura sa aktuelnim temama i svježim rezultatima predstavlja

više od pola posla pri izradi naučno-istraživačkog rada. Zbog toga je pristup bazama

podataka neophodan, a prije svega je potrebno razlikovati pojmove informacija i

dokumentacija, koje se grupišu u sistem naučnih informacija. Sistem naučnih

informacija predstavlja prikupljanje naučnih informacija i njihovo proučavanje i

sistematiziranje, kao i izradu obavještenja o izvorima naučnih informacija i njihovu

difuziju.

Nakon definisanja problema, potrebno je znati put pronalaska kvalitetnih informacija, te

najnovijih rezultata datih istraživanja. Zbog toga u svijetu postoji veliki broj kvalitetnih

baza podataka koje se mogu podijeliti na: bibliografske, citirane baze podataka, te baze

podataka sa cjelovitim tekstom. Naučni radovi i disertacije se najčešće objavljuju u

naučnim časopisima te u obliku elektronskih knjiga. ScienceDirect je najveća svjetska

elektronska baza časopisa iz svih naučnih disciplina (prirodnih i tehničkih nauka,

društvenih nauka, medicine, farmacije, ekonomije, tehnologije).

Zbog velikog broja naučnih i drugih radova, potrebno je vrednovaje istih. Razdvajanje

kvalitetnih rezultata od manje kvalitetnih, originalnih od plagijata i sl. postalo je

ozbiljan problem, a tehnike procjene vrijednosti informacija su zbog svog uticaja na

raspodjelu sredstava za istraživanja od velike važnosti za dalji razvoj nauke. Metode

vrednovanja se, između ostalih, temelje na: direktne ocjene kolega stručnjaka,

modifikovane direktne ocjene i indirektne ocjene stručnjaka. Indikatori se definišu na

osnovu indirektnih ocjena, a mogu se grupisati u dvije kategorije: indikatori zasnovani

na sistemu nagrada i priznanja i bibliometrijski indikatori, zasnovani na publikacijama.

Za vrednovanje se koriste i različiti faktori poput impakt faktora, te H-faktora. Citiranje,

odnosno citiranost nekog rada, danas predstavlja značajnu ocjenu pri vrednovanju istog.

Što je veći broj citiranosti, to je rad kvalitetniji. Citatna analiza služi za procjenu odraza

uticajnosti objavljenih naučnih rezultata, te činjenicu da će većina značajnih

informacija biti nađena u jezgru koje čine visokocitirani časopisi.

Naučna dokumentacija i informacije

Literatura

1. Blažević L. (1971). Društvena funkcija informacija, Politička misao: časopis za

političke znanosti br. 2, str. 249-258, Fakultet političkih nauka Zagreb.

2. Brooks T. (1986). Evidence of complex citer motivations, Journal of American

Society for Information Science, 37 (1), 34-36.

3. Filipi – Matutinović S. (2013). Naučne informacije u Srbiji – protok, dostupnost,

vrednovanje, drugo izmjenjeno i dopunjeno izdanje Beograd.

4. Filipović, M. (2004). Metodologija znanosti i znanstvenog rada, Svjetlost

Sarajevo.

5. Price D.J. de Sola. (1963). Little science, big science. Columbia University Press

New York.

6. Steele, C. (2006). Digital publishing and the knowledge process. U: eLearning

and Digital Publishing, Springer, Dordrecht, (Computer Supported Cooperative

Work, vol.

33), 175-193.

7. Stojanovski, J. (2007). Online baze podataka - Priručnik za pretraživanje,

Hrvatska akademska i istraživačka mreža - CARnet, Zagreb.

8. Šamić M. (2003). Kako nastaje naučno djelo, IP Svjetlost Sarajevo, Sarajevo.

9. Vučina Ž. (2006). Pretraživanje i vrednovanje informacija na internetu, CARnet

– Hrvatska akademska i istraživačka mreža, Zagreb.

10. Weingart P. (2005). Impact of bibliometrics upon the science system:

Inadvertent consequences? Scientoimetrics. 62 (1), 117-131.

11. Zelenika R. (2000). Metodologija i tehnologija izrade znanstvenog i stručnog

djela, Ekonomski fakultet u Rijeci, Rijeka.

Linkovi:

1. http://kobson.nb.rs/vrednovanje/vrednovanje/prica_o_if.129.html (22.11.2014.)

2. http://kobson.nb.rs/vrednovanje/vrednovanje/h_-_index.120.html (22.11.2014.)

3. http://www.nub.ba/index.php/info-za-izdavace-2 (22.11.2014.)

komentari (0)

nema postavljenih komentara

budi prvi koji ce napisati!

ovo je samo pregled

3 shown on 19 pages

preuzmi dokument