Oftalmologija prirucnik, Završni rad' predlog Oftamologija. University of Belgrade
andrijana
andrijana4 July 2015

Oftalmologija prirucnik, Završni rad' predlog Oftamologija. University of Belgrade

PDF (10 MB)
218 strane
12broj preuzimanja
1000+broj poseta
Opis
ocne bolesti - udzbenik
20 poeni
poeni preuzimanja potrebni da se preuzme
ovaj dokument
preuzmi dokument
pregled3 strane / 218

ovo je samo pregled

3 shown on 218 pages

preuzmi dokument

ovo je samo pregled

3 shown on 218 pages

preuzmi dokument

ovo je samo pregled

3 shown on 218 pages

preuzmi dokument

ovo je samo pregled

3 shown on 218 pages

preuzmi dokument
VJEĐE i LAKRIMALNI SUSTAV

Nacrt priručnika oftalmologije

za medicinare

Karmen Lončarek 1

SADRŽAJ UVOD....................................................................................................................................10

GRANE OFTALMOLOGIJE......................................................................................................................10

ISPITIVANJE OFTALMOLOŠKOG BOLESNIKA...........................................................................12

Oftalmološka anamneza................................................................................................................12 Oftalmološki pregled djeteta.........................................................................................................12 Najčešći simptomi, znakovi i uzroci očnih smetnji.........................................................................12

.............................................................................................................................................14

OFTALMOLOŠKA FARMAKOLOGIJA I TERAPIJA.......................................................................15

Očne kapi i masti...................................................................................................................15 Ukapavanje očnih kapi...................................................................................................................15 Očne masti.....................................................................................................................................15 Okluzija oka....................................................................................................................................16 Oblozi.............................................................................................................................................16 Mikrobiološke kulture....................................................................................................................16 Antibiotičke kapi i masti.................................................................................................................16 Sistemski antibiotici.......................................................................................................................16 Steroidne kapi i masti....................................................................................................................16 Antireumatici.................................................................................................................................16 Topički anestetici...........................................................................................................................17 Umjetne suze.................................................................................................................................17 Dekongestivi..................................................................................................................................17 Cikloplegici i midrijatici .................................................................................................................17 Antiglaukomski lijekovi..................................................................................................................18 Antivirusni lijekovi..........................................................................................................................18

Posebni načini oftalmološke terapije....................................................................................18 Subkonjunktivalna terapija............................................................................................................19 Retrobulbarna i parabulbarna terapija...........................................................................................19 Subtenonijalna terapija..................................................................................................................19 Intravitrealna terapija....................................................................................................................19

Fotodinamska terapija..........................................................................................................19 Laser u oftalmologiji .............................................................................................................19

VJEĐE....................................................................................................................................21

Građa i funkcija vjeđa...........................................................................................................21 Koža ..............................................................................................................................................21 Potkožno vezivno tkivo..................................................................................................................21 Kružni očni mišić ...........................................................................................................................21 Orbitalni septum............................................................................................................................21 Mišić podizač gornje vjeđe.............................................................................................................22 Tarzusi............................................................................................................................................22 Müllerovi mišići (gornji i donji tarzalni mišić).................................................................................23 Akcesorne strukture vjeđe.............................................................................................................23 Funkcija vjeđa................................................................................................................................23 Pregled vanjskih dijelova oka.........................................................................................................23

OSNOVNE PATOLOŠKE PROMJENE VJEĐA...............................................................................24 Disgeneze..............................................................................................................................25

Kolobom vjeđe...............................................................................................................................25 Epikantus (treći kapak; vanjski pterigij)..........................................................................................25

POREMEĆAJI POLOŽAJA........................................................................................................25 Entropij .........................................................................................................................................25 Ektropij..........................................................................................................................................25 Trihijaza .........................................................................................................................................26

POREMEĆAJI POKRETLJIVOSTI..............................................................................................26 Blefaroptoza..................................................................................................................................26

Karmen Lončarek 26.02.2008. 2

Lagoftalmus...................................................................................................................................26 Simblepharon.................................................................................................................................27

UPALE....................................................................................................................................27 Hordeolum, halacij, blepharitis......................................................................................................27

Tumori vjeđa.........................................................................................................................27 Benigni tumori vjeđa......................................................................................................................27 Maligni tumori vjeđa .....................................................................................................................27 Bazaliom (bazeocelularni karcinom) .............................................................................................28 Planocelularni karcinom................................................................................................................28 Karcinom lojnih žlijezda.................................................................................................................28 Melanom.......................................................................................................................................28

POREMEĆAJI MIJENE TVARI..................................................................................................28 Ksantelazma...................................................................................................................................28

SPOJNICA (KONJUNKTIVA).....................................................................................................30

Građa spojnice ..............................................................................................................................30 Funkcija spojnice............................................................................................................................30

OSNOVNE PATOLOŠKE PROMJENE SPOJNICE..........................................................................31 KONJUNKTIVITIS.......................................................................................................................31 DEGENERACIJE SPOJNICE.....................................................................................................................34

Pingvekula......................................................................................................................................34 Unutarnji pterigij; treći kapak........................................................................................................35

CISTE SPOJNICE ...............................................................................................................................39 ................................................................................................................................................39

Serozne ciste spojnice....................................................................................................................39 Epidermoidne ciste spojnice..........................................................................................................39 Cystis granulomatosa/Granuloma conjunctivae............................................................................40

ROŽNICA...............................................................................................................................41

GRAĐA ROŽNICE..........................................................................................................................41 Funkcija rožnice.............................................................................................................................42 Biomikroskopija.............................................................................................................................43 Keratoskopija i keratografija..........................................................................................................44

OSNOVNE PATOLOŠKE PROMJENE ROŽNICE...........................................................................44 Disgeneze rožnice..................................................................................................................45

UPALE ROŽNICE - KERATITISI....................................................................................................45 Ulcerozni keratitis (ULKUS ROŽNICE) ...................................................................................45 Punktiformni keratitis...........................................................................................................46 Herpetički keratitis (Keratitis herpetica)...............................................................................46 Herpes zoster ophthalmicus .................................................................................................46 Gljivični keratitisi...................................................................................................................47 Degeneracije rožnice.............................................................................................................47 Distrofije rožnice...................................................................................................................47 Rekurentna erozija rožnice ...................................................................................................48 Neurogene keratopatije........................................................................................................48 Ozljede rožnice......................................................................................................................48

Erozija rožnice................................................................................................................................48 ...............................................................................................................................................49 Rožnica u sistemnim bolestima.............................................................................................50

KIRURGIJA ROŽNICE...........................................................................................................................50 Transplantacija rožnice (perforativna keratoplastika).........................................................51 Lamelarna keratoplastika.....................................................................................................51 Transplantacija limbusa rožnice...........................................................................................51 Refrakcijska kirurgija.............................................................................................................53

Radijalna i astigmatska keratotomija.............................................................................................53 Fotorefraktivna keratektomija.......................................................................................................54 Automatizirana lamelarna keratoplastika (ALK) ............................................................................54 Laser in situ keratomileusis (LASIK) - Laser-assisted keratoplasty..................................................55

3

BJELOOČNICA (SKLERA).........................................................................................................56

Građa bjeloočnice..........................................................................................................................56 Funkcija bjeloočnice.......................................................................................................................57

UPALE.........................................................................................................................................57 Episkleritis......................................................................................................................................57 Skleritis..........................................................................................................................................58

DEGENERACIJE................................................................................................................................58 Stafilom bjeloočnice.......................................................................................................................58

STAKLASTO TIJELO.................................................................................................................58

Građa staklastog tijela...................................................................................................................58 OSNOVNE PATOLOŠKE PROMJENE STAKLOVINE......................................................................59

Krvarenje u staklovinu (hematovitreus) ........................................................................................60 Disgeneza staklovine.............................................................................................................60

Primarna hiperplastična staklovina................................................................................................60 Degenerativne promjene staklovine.....................................................................................60 distrofične promjene staklovine............................................................................................61

Asteroidna hijaloza........................................................................................................................61 Scintilirajuća sinhiza (holesteroloza očne jabučice).......................................................................61 Upalne promjene u staklovini........................................................................................................61 Ozljede staklastog tijela.................................................................................................................62

LEĆA .....................................................................................................................................63

GRAĐA LEĆE.................................................................................................................................63 OSNOVNE PATOLOŠKE PROMJENE LEĆE..................................................................................64

Kongenitalni poremećaji oblika leće..............................................................................................64 Poremećaji položaja leće...............................................................................................................64

.................................................................................................................................................66 KATARAKTA..............................................................................................................................66

Afakija ...........................................................................................................................................68 Pseudofakija...................................................................................................................................68 Sekundarna katarakta ...................................................................................................................68 Ekstrakapsularna ekstrakcija katarakte i fakoemulzifikacija...........................................................68 Implantacija intraokularne kontaktne leće....................................................................................69 Ekstrakcija prozirne leće................................................................................................................69

UVEA.....................................................................................................................................71

SREDNJA OČNA OVOJNICA ......................................................................................................71 Šarenica (iris) ........................................................................................................................71

Anatomija šarenice........................................................................................................................71 Histološka građa šarenice..............................................................................................................72 Pigmentacija šarenice....................................................................................................................73

Cilijarno tijelo........................................................................................................................74 Histološka građa cilijarnog tijela....................................................................................................75 Inervacija cilijarnog tijela...............................................................................................................75 Mehanizam akomodacije i sinkineza..............................................................................................76

Žilnica ...................................................................................................................................77 Funkcija žilnice...............................................................................................................................78

NAJČEŠĆE PATOLOŠKE PROMJENE UVEE................................................................................78

DISGENEZE ŠARENICE I ŽILNICE...............................................................................................................78 IridocIklitis (PREDNJI Uveitis) ...............................................................................................79

STRAŽNJI UVEITIS ( KORIOIDITIS, KORIORETINITIS)........................................................................................80 SIMPATIČKA OFTALMIJA......................................................................................................................82

MELANOM ....................................................................................................................................82 Hemangiom...........................................................................................................................83

Enukleacija očne jabučice..............................................................................................................83

MREŽNICA (RETINA; UNUTRAŠNJA OČNA OVOJNICA)............................................................84

Karmen Lončarek 26.02.2008. 4

Građa mrežnice..............................................................................................................................84 Područja mrežnice.........................................................................................................................85

OFTALMOSKOPIJA....................................................................................................................86 Prosvjetljavanje zjenice.........................................................................................................86 Promatranje očne pozadine..................................................................................................87 Indirektna oftalmoskopija.....................................................................................................88 Fluoresceinska angiografija i fotografiranje očne pozadine ................................................88 Elektroretinografija...............................................................................................................89 Elektrookulografija................................................................................................................89 Ultrazvuk...............................................................................................................................89

OSNOVNE PATOLOŠKE PROMJENE MREŽNICE.........................................................................89 DISGENEZE MREŽNICE........................................................................................................................90

Fibrae medullares..................................................................................................................90 Tortuositas vasorum retinae congenita................................................................................90

PREMATURNA RETINOPATIJA (RETINOPATIJA NEDONOŠČADI).....................................................................90 Čimbenici rizika za pojavu prematurne retinopatije ......................................................................91

VASKULARNE BOLESTI MREŽNICE.............................................................................................................91 Opskrba mrežnice........................................................................................................................91

Hipertenzivna retinopatija....................................................................................................92 I stupanj.........................................................................................................................................92 II stupanj .......................................................................................................................................92 III stupanj.......................................................................................................................................92 IV stupanj.......................................................................................................................................93

Venska retinopatija...............................................................................................................95 Okluzija mrežnične arterije ...................................................................................................96

DIJABETIČKA RETINOPATIJA...................................................................................................................96 Neproliferativna dijabetička retinopatija ......................................................................................97 Prepoliferativna dijabetička retinopatija .......................................................................................97 Proliferativna dijabetička retinopatija ...........................................................................................99 Dijabetička makulopatija.............................................................................................................100 Liječenje dijabetičke retinopatije.................................................................................................100 Ostale očne promjene kod dijabetesa..........................................................................................101

UPALE MREŽNICE...................................................................................................................102 Toksoplazmoza ...................................................................................................................102 CITOMEGALOVIRUSNI RETINITIS.........................................................................................102

DEGENERATIVNE BOLESTI MREŽNICE.......................................................................................................103 SENILNA MAKULARNA DEGENERACIJA......................................................................................................103

Sudbina drugog oka....................................................................................................................104 Drusae retinae.............................................................................................................................104 Amslerove karte ..........................................................................................................................104

DISTROFIJE MREŽNICE...........................................................................................................105 Retinitis pigmentosa ...........................................................................................................105 Ispitivanje adaptacije na mrak i na svjetlo .........................................................................107

Adaptacija na mrak i na svjetlo....................................................................................................107 Adaptometrija..............................................................................................................................107

Fundus albipunctatus .........................................................................................................107 juvenilna degeneracija žute pjege (Stargardtova bolest) ..................................................107 Degeneratio punctata albescens........................................................................................107 Odignuće mrežnice (Ablacija mrežnice)..............................................................................108 Retinoshiza..........................................................................................................................110 toksička degeneracija mrežnice..........................................................................................110

TUMORI MREŽNICE..........................................................................................................................110 Retinoblastom.....................................................................................................................111 Haemangiom mrežnice.......................................................................................................111 Astrocitom...........................................................................................................................111

GLAUKOM...........................................................................................................................111

OČNE KOMORICE I KOMORNI KUT (IRIDOKORNEALNI KUT)..............................................................111

5

Prednja očna komorica................................................................................................................112 Stražnja očna komorica................................................................................................................112 Komorni kut (Iridokornealni kut)..................................................................................................112 Nastajanje i sastav sobne vodice .................................................................................................113 Odvođenje sobne vodice .............................................................................................................114

Tonometrija i tonografija....................................................................................................115 Definicija glaukoma......................................................................................................................116 Patogeneza glaukomske bolesti...................................................................................................117 Vidno polje ..................................................................................................................................117 Subjektivni simptomi...................................................................................................................120 Podjela glaukomske bolesti..........................................................................................................120 Primarni glaukom otvorenog kuta...............................................................................................121 Glaukom uskog kuta i glaukom zatvorenog kuta..........................................................................121 Kongenitalni glaukom..................................................................................................................122 Sekundarni glaukom....................................................................................................................122 Normotenzivni glaukom...............................................................................................................123

Liječenje glaukoma..............................................................................................................123 Medikamentno liječenje..............................................................................................................123 Kirurško liječenje glaukoma.........................................................................................................124 Laserska kirurgija glaukoma.........................................................................................................124 Ishod neliječenog glaukoma.........................................................................................................126

SUZNI APARAT.....................................................................................................................127

GRAĐA SUZNOG APARATA..........................................................................................................127 Sekretorni dio......................................................................................................................127

Suzna žlijezda...............................................................................................................................128 Akcesorne suzne žlijezde.............................................................................................................128

Ekskretorni dio.....................................................................................................................128 Suzno jezerce...............................................................................................................................128 Gornja i donja suzna bradavica....................................................................................................128 Gornja i donja suzna točkica .......................................................................................................128 Gornji i donji suzni kanalić...........................................................................................................128 Suzna vrećica...............................................................................................................................129 Suzni kanal (ductus nasolacrimalis)..............................................................................................129

Suze i prekornealni suzni film..............................................................................................129 Schirmerov test - mjerenje lučenja suza..............................................................................130

OSNOVNE PATOLOŠKE PROMJENE SUZNOG APARATA..........................................................130 Sindrom suhog oka..............................................................................................................131 Sindrom suznog oka - EpiFora.............................................................................................132 Opstrukcija suznih puteva...................................................................................................133

Sondiranje suznih puteva.............................................................................................................133 Dakriocistorinostomija.................................................................................................................133 Conjunctivodacryocystorrhinostomia..........................................................................................133

Dakriocistitis........................................................................................................................134 Dacryoadenitis **................................................................................................................134 tumori suzne žlijezde**.......................................................................................................134 tumori suzne vrećice**........................................................................................................134

ORBITA................................................................................................................................135

GRAĐA ORBITE.......................................................................................................................135 Egzoftalmometrija...............................................................................................................136

OSNOVNE PATOLOŠKE PROMJENE ORBITE............................................................................137 egzoftalmus i proptoza.......................................................................................................138 Distireoidna oftalmopatija..................................................................................................138 Pseudotumor orbitae..........................................................................................................139

...........................................................................................................................................140

OPTIKA I REFRAKCIJA...........................................................................................................141

Karmen Lončarek 26.02.2008. 6

Optika..................................................................................................................................141 Refrakcija............................................................................................................................141

ISPITIVANJE VIDA...................................................................................................................142 Subjektivno ispitivanje vidne oštrine...................................................................................142 Miopija, kratkovidnost........................................................................................................145 Progresivna miopija............................................................................................................145 miopska degeneracija mrežnice i žilnice.............................................................................145 Liječenje progresivne miopije..............................................................................................146 dalekovidnost, Hipermetropija ili hiperopija.......................................................................146 Astigmatizam......................................................................................................................147 Presbiopija ili staračka dalekovidnost.................................................................................149 Anizeikonija.........................................................................................................................149 Korekcija refrakcijskih grešaka............................................................................................149 Naočale...............................................................................................................................150 Kontaktne leće.....................................................................................................................150 POMAGALA ZA OSOBE OŠTEĆENOG VIDA..........................................................................152

STRABIZAM I AMBLIOPIJA...................................................................................................154

VANJSKI OČNI MIŠIĆI..............................................................................................................154 TENONOVA KAPSULA.............................................................................................................155

Kretnje očiju.................................................................................................................................156 Sinistrocikloverzija = rotacija oba oka u lijevo (eksciklodukcija lijevog i inciklodukcija desnog oka)

.............................................................................................................................................................157 Binokularni vid.............................................................................................................................157

BULBOMOTORIKA...............................................................................................................159 Uzroci strabizma.................................................................................................................159 Vrste strabizma...................................................................................................................159 Slabovidnost (Ambliopija)...................................................................................................160 Ezotropija............................................................................................................................160 Paralitički strabizam............................................................................................................161 Dijagnostika strabizma.......................................................................................................162 Liječenje strabizma..............................................................................................................163

OKO U SISTEMNIM BOLESTIMA...........................................................................................164

Oko u sistemnim bolestima veziva......................................................................................166

NEUROOFTALMOLOGIJA......................................................................................................167

Ispitivanje vidnog polja.......................................................................................................167 Ispadi vidnog polja.......................................................................................................................167 Ispitivanje vidnog polja konfrontacijom.......................................................................................170 Perimetrija...................................................................................................................................170

Vidni evocirani potencijali...................................................................................................171 Ostale dijagnostičke metode........................................................................................................171 Inervacija mišića šarenice............................................................................................................171 Refleksni lukovi zjenične reakcije na svjetlo.................................................................................172

Ispitivanje zjeničnih reakcija...............................................................................................173 OSNOVNI NEUROOFTALMOLOŠKI POREMEĆAJI....................................................................................174 SY. ADIE....................................................................................................................................174 GLAVOBOLJA..........................................................................................................................174 MIOZA....................................................................................................................................174 MIDRIJAZA.............................................................................................................................174 NISTAGMUS...........................................................................................................................175

Trzajni nistagmus.........................................................................................................................175 Pendularni nistagmus..................................................................................................................175 Miješani nistagmus......................................................................................................................175 Fiziološke vrste nistagmusa..........................................................................................................175

HORNEROV SINDROM.......................................................................................................................176

7

GLAVOBOLJA ...............................................................................................................................177 Očni simptomi kod tumora mozga...............................................................................................177

NAJČEŠĆE BOLESTI VIDNOG ŽIVCA.........................................................................................178 Edem optičkog diska (Papilla stagnans).......................................................................................178 Optički neuritis ............................................................................................................................179 Prednja ishemička optička neuropatija........................................................................................180 Atrofija vidnog živca.....................................................................................................................180 Multipla skleroza..........................................................................................................................181 Miasthenija gravis........................................................................................................................181

.............................................................................................................................................182 POREMEĆAJI KOLORNOG VIDA...........................................................................................182 Ispitivanje raspoznavanja boja...........................................................................................183

Fotokemija vida...........................................................................................................................183 Kolorni vid....................................................................................................................................184 Testovi raspoznavanja boja .........................................................................................................185

OFTALMOLOŠKE HITNOSTI...................................................................................................186

DIFERENCIJALNA DIJAGNOSTIKA CRVENOG OKA................................................................186 Vrste hiperemije spojnice............................................................................................................187

Konjunktivitis.......................................................................................................................188 Subkonjunktivalno krvarenje (hiposfagma)........................................................................188 Kontuzija oka.......................................................................................................................188 Frakture orbite....................................................................................................................188 Penetracijska i perforacijska ozljeda očne jabučice............................................................189 Laceracije vjeđa .................................................................................................................189 Bolesti i ozljede rožnice.......................................................................................................190 Strana tijela.........................................................................................................................190 Endoftalmitis, panoftalmitis................................................................................................191 Fotoelektrička oftalmija ....................................................................................................191 Keratitis uzrokovan kontaktnim lećama.............................................................................192 Korozije rožnice...................................................................................................................192 Iridociklitis...........................................................................................................................192 Skleritis, episkleritis.............................................................................................................192 Akutni glaukom zatvorenog kuta........................................................................................192 Orbitalni celulitis ................................................................................................................193 Akutni dakriocistitis.............................................................................................................193 Tromboza kavernoznog sinusa............................................................................................193 Blefaritis (Blepharitis)..........................................................................................................194 Ječmenac (Hordeolum ) .....................................................................................................194 Halacion..............................................................................................................................195 Oftalmija novorođenčadi....................................................................................................195 Bezbolan gubitak vida .......................................................................................................196 Gigantocelularni ili temporalni arteritis..............................................................................196

...........................................................................................................................................196

RAZVOJ I RAZVOJNE ANOMALIJE OKA..................................................................................197

EMBRIOGENEZA OKA........................................................................................................................197 DIFERENCIJACIJA OČNIH STRUKTURA.......................................................................................................198

Diferencijacija neuroektoderma..........................................................................................198 Ektoderm.............................................................................................................................198 Stanice kranijalnog neuralnog grebena..............................................................................199 Razvoj žilnog sustava oka...................................................................................................199

RAZVOJ LEĆE................................................................................................................................200 razvoj StaklovinE.................................................................................................................200 razvoj Uvee..........................................................................................................................201 razvoj Rožnice i bjeloočnice.................................................................................................201 razvoj Komornog kuta, šarenice i cilijarnog tijela...............................................................202

Karmen Lončarek 26.02.2008. 8

Promjena osi očne jabučice.................................................................................................202 razvoj Periokularnih tkiva i vjeđa........................................................................................202

KONGENITALNE MALFORMACIJE ORGANA VIDA...................................................................203

OZLJEDE ORGANA VIDA.......................................................................................................205

XXX.....................................................................................................................................205

OFTALMOLOŠKA KIRURGIJA................................................................................................205

...........................................................................................................................................205

DIFERENCIJALNA DIJAGNOSTIKA OKULARNIH SMETNJI........................................................206

TUPA BOL U PODRUČJU OKA.......................................................................................................206 CRVENO OKO...............................................................................................................................206 ZAMUĆEN VID..............................................................................................................................206 IZNENADNA SLJEPOĆA.................................................................................................................207 TREPERENJE PRED OČIMA............................................................................................................207 MIOZA..........................................................................................................................................207 MIDRIJAZA...................................................................................................................................208 EDEM VJEĐA................................................................................................................................208 PTOZA..........................................................................................................................................209 JEDNOSTRANI EGZOFTALMUS......................................................................................................209 NISTAGMUS.................................................................................................................................209 BITEMPORALNA HEMIANOPSIJA..................................................................................................210 ZASTOJNA PAPILA........................................................................................................................210 TIPIČNA BRZINA SMANJENJA VIDNE OŠTRINE KOD RAZLIČITIH OČNIH BOLESTI..........................211

9

UVOD GRANE OFTALMOLOGIJE

Poimanje oftalmologije kao okulistike - struke koja se bavi određivanjem na- očala i pregledom očne pozadine - pripada povijesti. U posljednjih dvadesetak god- ina oftalmologija je doživjela veliki napredak i preobražaj. Razvile su se nove operat- ivne tehnike i uređaji, koriste se mnogi novi sintetički materijali i implantati. Za- hvaljujući tome, veliki broj oftalmoloških bolesti i stanja je danas izlječiv.

Usluge oftalmologije trebaju gotovo svi ljudi, bez obzira na dob i zdravstveno stanje: od nedonoščadi kod koje oftalmolog traži znakove

Kao i u većini drugih medicinskih grana, u modernoj oftalmologiji postoji niz sub- specijalizacija.

Refrakcija ili određivanje korekcijskih leća sve više se odvaja u posebnu granu - optometriju. Optometrija kao zasebna struka postoji stotinjak godina, a prva opto- metrijska škola osnovana je 1928. godine u Kölnu. Optometristi su osposobljeni za određivanje naočala i kontaktnih leća, te za prepoznavanje patoloških stanja oka. Bolesnika kod kojeg je otkrio takvo stanje doktor optometrist će uputiti oftalmologu radi dodatnih pretraga i liječenja.

Kontaktologija se bavi svim aspektima kontaktnih leća - od propisivanja do razvijanja novih vrsta kontaktnih leća.

Strabologija se bavi strabizmom i ambliopijom. Strabologiju čini konzervativni dio, a to su ortoptika koja liječi poremećaje bulbomotorike, i pleoptika koja liječi ambliopiju, te kirurški dio - strabološka kirurgija koja strabizam liječi zahvatima na bulbomotornim mišićima.

Glaukomatologija se bavi ranim otkrivanjem i liječenjem glaukomske bolesti konzervatvnim i kirurškim metodama (kirurgija glaukoma).

Kirurgija prednjeg očnog segmenta ujedinjuje klasične mikrokirurške metode i lasersku kirurgiju. U sklopu kirurgije prednjeg segmenta izdiferencirale su se kirur- gija katarakte i kirurgija rožnice ili refrakcijska kirurgija. Refrakcijska kirurgija je uvođenjem kompjuteriziranih laserskih uređaja polučila izvanredne uspjehe u rehab- ilitaciji vida - spomenimo samo transplantaciju rožnice i lasersku korekciju rekfrak- cijskih grešaka.

Kirurgija stražnjeg segmenta liječi bolesti i ozljede stražnjeg očnog segmenta (dio oka iza ore serate). Osim zahvata na zatvorenom oku kod ablacija mrežnice, sve češće se izvode mikrokiruški zahvati unutar oka - vitrealna kirurgija ili kirurgija mrežnice. U sklopu kirurgije mrežnice izdvaja se kirurgija makule koja je tek u po- vojima.

Plastična oftalmokirurgija ili okuloplastika bavi se kozmetološkim i rekon- struktivnim zahvatima na oku i očnim adneksima (uklanjanje staračkih promjena s vjeđa, rekonstrukcije vjeđa, korekcija enoftalmusa).

Kirurgija orbite je veoma složeno oftalmološko područje gdje oftalmokirurg vrlo često operira u suradnji s neurokirurgom, otorinolaringologom ili maksilofacijalnim kirurgom.

Neurooftalmologija se bavi neurološkim poremećajima organa vida, to jest - poremećajima prvih sedam moždanih živaca i vidnog puta. To je područje koje se u mnogome preklapa s neurologijom i veliki broj neurooftalmoloških slučajeva rješavaju neurooftalmolog i neurolog zajedno, a ponekad i uz suradnju neurokirurga.

Socijalna oftalmologija je dio socijalne medicine koji se bavi socijalnim aspek- tima oštećenja vida, a posebice sljepoće i slabovidnosti.

Karmen Lončarek 26.02.2008. 10

Ergooftalmologija ili radna oftalmologija se bavi oftalmološkim aspektima medicine rada: profesionalnim bolestima organa vida, uklapanjem preostalih vidnih funkcija u radni proces i prilagođavanjem tog procesa oštećenom vidu, izborom zvanja, zaštitom vida pri radu, te vidnim komforom.

Defektološka oftalmologija se bavi rehabilitacijom osoba s oštećenim vidnim funkcijama, pri čemu je povezana sa tiflopedagogijom (grana pedagogije koja se bavi osobama oštećenog vida).

Sportska oftalmologija je dio sportske medicine koji proučava fiziološka i pato- loška zbivanja u oku kod sportaša.

11

ISPITIVANJE OFTALMOLOŠKOG BOLESNIKA

Oftalmološka anamneza

Anamnezu treba početi sadašnjim očnim tegobama: njihovim početkom, tra- janjem, poremećajem vida, boli, crvenilom, iscjetkom, itd. Potom treba ispitati ranije poremećaje vida na oba oka kao i ranije povrede, bolesti, infekcije i operacije očiju. Slijedi ispitivanje o očnim bolestima u obitelji. Bolesniku uvijek treba postaviti i slijedeća pitanja:

- je li u djetinjstvu postojao strabizam? - koje je oko bolje? - je li sadašnji gubitak nastupio naglo (ukazuje na vaskularnu bolest) ili postupno

(katarakta, makularna degeneracija)? - ima li bolesnik neku sistemsku bolest koja bi mogla djelovati i na oko (dijabetes

melitus; tuberkuloza; reumatske, autoimune, alergijske bolesti) i uzima li lijekove koji djeluju na oko (kortikosteroidi, rezohin, etambutol)?

- smeta li očna bolest normalnoj dnevnoj aktivnosti? - je li bolesnik zakonski slijep?

Anamneza kod ozljeda organa vida dodatno je prikazana u odgovarajućem pogljavlju.

Oftalmološki pregled djeteta Djeci i nepismenim osobama se vidna oštrina ispituje na optotipu sa slovom E

orijentiranim u raznim smjerovima. Ispitivač pokaže slovo, a dijete rukom pokaže kako je ono usmjereno. Ako je dijete premaleno za ovaj način ispitivanja, može se pokušati sa optotipom sa sličicama životinja i predmeta koje dijete treba imenovati. Ovaj način ispitivanja je uspješan već kod djece mlađe od tri godine.

Djecu je obično lakše promatrati dok toga nisu svjesna. Zato je najbolje dobro im promotriti oči dok su zabavljena čitanjem optotipa.

Ako dijete ne može surađivati za vrijeme pregleda, a nužno je da bude mirno (npr. kod oftalmosopiranja ili uzimanja brisa spojnice), najbolje je čvrsto ga umotati u pokrivač čime su mu ruke i noge fiksirane, dok mu medicinska sestra pridržava glavu.

Najčešći simptomi, znakovi i uzroci očnih smetnji

Crveno oko - Najčešći uzroci su konjunktivitis, subkonjunktivalno krvarenje, ker- atitis,uveitis, akutni glaukom, ozljede i strana tijela.

Smanjenje vidne oštrine praćena bolom - najčešće zbog ozljeda, keratitisa, uveitisa, akutnog glaukoma.

Bezbolno smanjenje vidne oštrine - Okluzija središnje mrežnične arterije ili vene, krvarenje u staklovinu, ablacija mrežnice.

Karmen Lončarek 26.02.2008. 12

Diplopija - Ukoliko se ne radi o strabizmu, uzrok mogu biti bolesti bulbomotornih živaca (treći, četvrti ili šesti intrakranijalni živac), Gravesova bolest, te blowout-frak- tura orbite. Dvoslika na jednom oku (monokularna diplopija) je uzrokovana subluk- sacijom leće ili pak optičkim poremećajima rožnice, leće (katarakta), šarenice (iridodijaliza – jedna slika nastaje kroz normalnu zjenicu, druga kroz otvor nastao traumom). Bolesnik, dakle, može imati i trosliku - jednu sliku na zdravom oku, a dvosliku na bolesnome.

Proptoza - Izbočenost jednog ili oba oka; može biti praćena i otečenošću vjeđa. Uzroci su Gravesova bolest, orbitalni tumori i pseudotumori, orbitalni celulitis, trom- boza kavernoznog sinusa, karotidokavernozna fistula, mukokele paranazalnih si- nusa.

Bol u "mirnom" oku - Ako je vid uredan a prednji segment nije podražen, na- jčešće se radi o migreni, tenzionoj ili vaskularnoj glavobolji, Hortonovom sindromu, astenopiji ili sinuitisu.

Osjećaj stranog tijela u oku - Najčešće se radi u stranom tijelu spojnice. Ostali uzroci su strano tijelo rožnice, erozija rožnice, keratitis, konjunktivitis, suho oko usljed smanjenog lučenja suza.

Fotofobija - Može pratiti upalu bilo kojeg dijela oka. Ostali uzroci su albinizam, zamućenja u prozirnim medijima oka, trigeminalna neuropatija, te različiti neurološki poremećaji.

Suzenje - Uzrokuju ga upale oka, nadražaji ili bol u području inervacije trigemin- alnog živca. Kronično unilateralno suzenje ukazuje na mehaničku zapreku u drenaži suza.

Rubovi vjeđa crveni, s krasticama - Kronični blefaritis uzrokovan stafilokokom ili seborejom; rjeđi uzročnici su alergija, Demodex folliculorum, rosacea ili loša higijena.

Haloi - Pri gledanju u izvor svjetlosti bolesnik vidi šarena svjetla. Uzrok je edem rožnice (tipično - u akutnom glaukomu) ili katarakta.

Noćna sljepoća - Bolesnici se često žale na noću slabo vide, no to rijetko ukazuje na očnu bolest. Retinitis pigmentosa uzrokuje jaku noćnu sljepoću i pro- gresivni gubitak vida. Hemeralopija (kokošje sljepilo) je nasljedna noćna sljepoća koja nije praćena nikakvim drugim smetnjama vida.

Metamorfopsija - Izobličena slika predmeta ukazuje na bolest makule.

Fotopsija - Viđenje bljeskova svjetla može biti uzrokovano oftalmičkom mi- grenom, početnom ablacijom mrežnice, ili okcipitalnom lezijom.

Entopsija ("mušice") - Viđenje mrljica sitnih poput mušica. Uzrokuju ih flotirajuće nježne mutnine u staklovini koje su normalna pojava. Češće se na njih žale nervozni bolesnici. Nagla pojava mrlja pred očima ukazuje na ablaciju ili rupturu mrežnice, odljepljenje staklovine ili krvarenje u staklovinu.

Miokimija (titranje orbikularnog očnog mišića) - Česta je kod umora, stresa ili velikog unosa kofeina.

13

Karmen Lončarek 26.02.2008. 14

OFTALMOLOŠKA FARMAKOLOGIJA I TERAP- IJA

OČNE KAPI I MASTI

Oprez! Bolesnika treba točno i pismeno uputiti koliko često i kako dugo treba koristiti lijek -

gotovo trećina pacijenata zaboravi usmena uputstva čim izađe iz ordinacije!

Ukapavanje očnih kapi Povući donju vjeđu prema dolje i u donju prijelaznu brazdu kapnuti jednu ili dvije

kapljice. Bolesnik treba žmiriti minutu-dvije kako treptanje i suzenje ne bi ispralo ukapani lijek. Treba izbjegavati kapanje na rožnicu, jer je neugodno.

Očne masti Masti imaju dulje djelovanje nego kapi, ali zamućuju vid i bolesnicima je teže

primjenjivati ih. Najpodesnije su za korištenje prije spavanja i kad je oko pokriveno, jer se tako duže zadržavaju u spojničnoj vrećici.

Stavljanje masti: donja vjeđa se uhvati s dva prsta i odvoji od očne jabučice, potom se u donju prijelaznu brazdu istisne oko 5 mm masti.

15

Okluzija oka Ako je pokrivanje ozlijeđenog ili upaljenog oka potrebno, onda valja preporučiti

bolesniku da pokrije oba oka i miruje u zamračenoj prostoriji. Pokrivanje samo bolesnog oka je manje djelotvorno, jer pokretanje zjenice i mišića zdravog oka indu- ciraju iste pokrete i na pokrivenom oku.

Oblozi Topli oblozi se koriste kod infekcija. Hladni oblozi se koriste nakon traume ili op-

eracije oka, te kod oteklina adneksa oka. Za obloge su najpogodniji tuferi za okluziju oka, namočeni u toplu odnosno hladnu vodu.

Mikrobiološke kulture Kod konjunktivitisa se ne rade rutinski. Obvezatno treba uzeti bris kod teških in-

fekcija oka, nekih vrsta rožničnih ulkusa, te kod sumnje na gljivičnu infekciju. Uzorak treba dostaviti mikrobiološkom laboratoriju što je prije moguće.

Antibiotičke kapi i masti Prvi izbor kod konjunktivitisa je neki antibiotik u obliku očnih kapi ili masti. Na

tržištu se mogu naći preparati sulfacetamida, kloramfenikola, tobramicina, gentamicina, te kombinacija neomicin + polimiksin + bacitracin. Oprez: neomicin može biti alergen, osobito kod produženog korištenja.

Kod konjunktivitisa ordinira se antibiotičke kapi svakog sata preko dana, a svaka 2-3 sata preko dana idućih nekoliko dana. Produljena lokalna upotreba antibi- otika može uzrokovati iritacioni ili kemijski konjunktivitis.

Sistemski antibiotici Daju se oralno ili parenteralno i to samo kod težih infekcija: gonoroične of-

talmije, endoftalmitisa, celulitisa orbite, dakriocistitisa, tromboze kavernoznog si- nusa, specifičnih infekcija (trahom, tuberkuloza), perforativnih ozljeda, te kod pred- njeg ili stražnjeg uveitisa nepoznate etiologije (djelovanje na skriveno žarište).

Steroidne kapi i masti Obično se radi o kombinaciji steroida i antibiotika, a rjeđe o samom steroidu.

Daju se kod neinfektivnih upala prednjeg segmenta (alergijski konjunktivitis, iridocik- litis, neki keratitisi. Često se zaboravlja da steroidi koče epitelizaciju rožnice i sman- juju prirodnu obranu oka. Upotreba steroida kod erozije pogoršat će je, a kod her- petičkog i fungalnog keratitisa može uzrokovati perforaciju rožnice. Dugotrajna lokalna primjena steroida može uzrokovati kataraktu i glaukom.

Antireumatici Daju se lokalno kao pomoćna

terapija kod endogenih upala (irido-

Karmen Lončarek 26.02.2008. 16

ZAPAMTITE: Nikad steroidima ne počinjati liječenje oka! Nikad steroide na traumu oka! Nikad steroide bez oftalmologa!

ciklitis), naročito ako se zbog oštećenja rožnice ne smiju davati steroidi. Oralno se daju kod endogenih upala sa reumatskom pozadinom.

Topički anestetici Kod nas se koristi gotovo isključivo

samo tetrakain, i to samo u dijagnostici i za lokalne zahvate. Nikako ga se ne smije kor- istiti terapijski za olakšavanje boli zato što sprečava zarastanje rožnice i toksičan je za njen epitel. Za smanjenje okularnih smetnji i olakšavanje boli zrokovanih oštećenjem rožn- ici daju se analgetici sistemno.

Umjetne suze Sadrže polivinil-alkohol ili metil-celulozu. Na

tržištu ima mnogo sličnih preparata. Bolji su pre- parati bez konzervansa jer je on često alergen i podražuje oko. Umjetne suze su pogodne za dugotrajnu upotrebu kod suhog oka ili kao po- moć kod nošenja kontaktnih leća.

Dekongestivi Obično sadrže fenilefrin, nafazolin, tetri- zolin

ili slične vazokonstriktorne tvari. Ponekad su u kom- binaciji sa antihistaminicima. Povremena upo- treba je neškodljiva, no pacijenti ih često koriste sam- oinicijativno i dugotrajno, što uzrokuje iritaciju oka i reaktivnu hiperemiju.

Cikloplegici i midrijatici Midrijatici uzrokuju širenje zjenice, slično cikloplegicima. Treba znati da smeđe

šarenice zahtijevaju jači midrijatik od svijetlih. Cikloplegici izazivaju paralizu cilijarnog mišića i midrijazu, potrebne u skijaskopiji

i pregledu stražnjeg segmenta. Pacijenta treba upozoriti da ove kapi tokom nekoliko sati zamućuju vid na blizinu, te da će im zbog široke zjenice smetati jače svjetlo. Djelovanje svih ciklo- plegika i midrijatika počinje za 15- 60 minuta, no razlikuju se u tra- janju djelovanja.

Tropikamid 1% se koristi na- jčešće. Ukapa se dva puta tokom pet minuta. Midrijaza nastaje za 20 minuta, a traje oko četiri sata.

Ciklopentolat 1% je jači i dje- luje oko 24 sata.

Homatropin 1-2% djeluje oko dva dana.

Atropin 1% je najjači cikloplegik i djeluje do sedam dana. Fenilefrin-hidroklorid 10% je midijatik bez cikloplegičke komponente.

17

Antiglaukomski lijekovi Timolol 0,25% i 0,5% (Timalen®, Metablen®) služi liječenju glaukoma

otvorenog kuta. Smanjuje sekreciju sobne vodice za oko 20%. Kontraindiciran je kod astmatičara.

Pilokarpin 1%, 2% i 4% izaziva miozu i pojačava drenažu sobne vodice. Daje se 1-6 puta dnevno. Preparat u obliku gela (Pilogel®)daje se jednom dnevno uvečer, a ima učinak kao i kapanje kapljica svakih 4-6 sati.

Inhibitori karboanhidraze Acetazolamid (Diamox® tbl.) je oralni inhibitor karboanhidraze i smanjuje

produkciju sobne vodice za oko 30%. Ima sistemsko djelovanje i brojne nuspojave, osobito kod starijih ljudi: parestezije, smetenost, povećani rizik bubrežnih kamenaca itd.

Dorzolamid (Trusopt®) je topički inhibitor karboanhidraze, djelotovoran gotovo kao i oralni inhibitori, no s mnogo manje nuspojava.

Analozi prostaglandina Latanoprost(Xalatan®) je analog prostaglandina koji povećava uveoskleralnu drenažu sobne vodice. To je novi preparat koji pruža mnogo nade kod glaukoma ot- pornih na druge vrste lijekova, te glaukoma s noćnim povišenjima tlaka. Može uzrokovati hiperpigmentaciju šarenice, hipertrihozu trepavica i uveitis.

Antivirusni lijekovi Aciklovir (Aclovir®, Zovirax®, Virolex®) u obliku masti (rjeđe i tableta) kor-

isti se za herpes simplex keratitis. Noviji antivirusni lijekovi - ganciklovir, famciklovir, trifluorotimidin, idoksiuridin,

vidarabin i foskarnet - u vrijeme izdavanja ove knjige nisu se mogli dobiti na hrvat- skom tržištu. Među njima najviše su u primjeni famciklovir, te ganciklovir koji dje- luje protiv oba tipa virusa herpes simpleksa, Epstein-Barrovog, varicella-zoster vir- usa i citomegalovirusa, a može se primjenjivati i intravitrealno.

POSEBNI NAČINI OFTALMOLOŠKE TERAPIJE

Karmen Lončarek 26.02.2008. 18

Subkonjunktivalna terapija Subkonjunktivalno se daju an- tibiotici,

midrijatik atropin, (midijatički kok- tel= at- ropin + adrenalin + ksilokain), te an- tibiotici i steroidi kod iridociklitisa i ulkusa rožnice. Autohema je subkonjunktivalno ubrizgavanje krvi uzete iz pa- cijentove vene. Sve češće se umjesto pune krvi koristi pacijentov serum. Primjenjuje se kod torpidnih ulkusa i velikih oštećenja rožnice jer ubrzava za- rastanje i jača lokalnu obranu.

Retrobulbarna i parabulbarna terapija Tako se daju lokalni anestetici prije operacija prednjeg segmenta, te dek-

sametazon kod retrobulbarnog neuritisa.

Subtenonijalna terapija xxx

Intravitrealna terapija Daje se kao samostalna terapija, ili u sklopu vitrektomije. Intravitrealno se

primjenjuju inhibitori faktora rasta endotela (VEGF) kod neovaskularizacije žilnice i nekih slučajeva teške proliferativne dijabetičke retinopatije. Također se tako daju i steroidi kod teških uveitisa i edema makule, te antibiotici kod endoftalmitisa. Pose- ban oblik intravitrealne terapije su intravitrealni implantati antivirusnih lijekova za liječenje citomegalovirusnog retinitisa.

FOTODINAMSKA TERAPIJA

LASER U OFTALMOLOGIJI LASER je kratica za "Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation". Oftalmološki laser je izvor laserskog svjetla montiran na biomikroskop. Us-

mjerena u oko, laserska zraka izaziva lokalnu fotokoagulaciju. Trag fotokoagulacije nas tkivu naziva se laserski pečat. Impuls laserskog svjetla koji izaziva fotokoagula- ciju ima promjenjivu veličinu, intenzitet i trajanje.

U upotrebi je više vrsta oftalmološkog lasera: argonski, kriptonski, Nd-YAG (neodim-itrij-aluminij-granat), ugljik-dioksidni (CO2), excimer.

Argonski laser se najviše koristi za panretinalnu fotokoagulaciju u prolifer- ativnoj dijabetičkoj retinopatiji. Njome se po cijeloj mrežnici ispali preko 1000 lasers- kih pečata promjera 0,1 mm do 0,5 mm. Između pečata ostaje mreža nedirnute mrežnice. U ožiljak laserskog pečata urastaju žile iz žilnice potpomažući ishranu mrežnice iz središnje mrežnične arterije, što zaustavlja rast neovaskularizacija mrežnice i staklovine. Neovaskularizacije šarenice (rubeosis iridis) u dijabetičkoj ret- inopatiji se nekad spontano povuku nakon uspješne panretinalne fotokoagulacije.

19

Argonskim laserom se tretiraju i subretinalne neovaskularizacije u makularnoj degn- eraciji.

Njime se vrši i trabekuloplastika kod glaukoma otvorenog kuta: laserska zraka se pomoću gonioskopa usmjeri na trabekulum i fotokoagulira dio opsega trabekuluma. U početku to izaziva smanjenje očnog tlaka, no nakon 6 mjeseci na mjestu pečata formiraju se ožiljci koji sprečavaju otjecanje sobne vodice na tom mjestu i tlak se povisi iznad početnog. Time se, nažalost, antiglaukomska operacija samo odgađa, a ne zamjenjuje.

Kriptonski laser se koristi za fotokoagulaciju u blizini fovee zato što manje oštećuje sloj vlakana vidnog živca nego li argonski. Također se koristi i kad su mediji zamućeni (katarakta, krvarenje u staklovini).

Nd-YAG laser emitira kratke pulseve laserskog svjetla koje izaziva “mikroeks- plozije” tkiva. Koristi se za stvaranje otvora u šarenici (laserska iridotomija kod galukoma zatvorenog kuta), te u stražnjoj kapsuli leće koja se može zamutiti nakon ekstrakapsularne ekstrakcije katarakte.

CO2 laser izaziva evaporaciju vode iz tkiva. Nije montiran na biomikroskop kao drugi oftalmološki laseri, već ga operater drži u ruci. Koristi se u oftalmološkoj plastici.

Excimer laser koristi se u refrakcijskoj kirurgiji, te je detaljnije opisan u odgov- arajućem odjeljku. Kao izvor zračenja koristi plinove argona i fluorida, a emitira ul- traljubičastu svjetlost.

Karmen Lončarek 26.02.2008. 20

VJEĐE

Vjeđe ili kapci štite oko od dodira sa stranim tvarima i od pretjeranog sušenja rožnice i spojnice. Vjeđni rasporak mora biti dovoljno širok da svjetlo može ulaziti u zjen- icu, a i mora se dobro zatvarati radi zaštite i sprečavanja isušivanja oka. Simetričnost i pravilnost kontura vjeđa i vjeđnih rasporaka od velikog su estetskog značaja.

GRAĐA I FUNKCIJA VJEĐA Vjeđe su lamelarne strukture izvana

pokrivene kožom, a iznutra spojnicom. Između kože i spojnice nalaze se vezivni skelet i mišićni elementi vjeđe. Vjeđe i vjeđni rasporak se u stabilnom položaju održavaju vezama s periostom ostvarenima preko medijalnog i lateralnog palpebral- nog ligamenta. Vjeđni rasporak se zatvara pomoću m. orbicularisa oculi, kojeg in- ervira sedmi moždani živac.

Vjeđa se sastoji od osam anatomskih elemenata, od kožne strane prema un- utra.

Koža Koža vjeđa je veoma tanka i elast-

ična. U području oba kantusa i ruba or- bite srasla je sa fascijom.

Potkožno vezivno tkivo Vrlo je rahlo, ne sadrži masnih

stanica, te se u njemu lako može nakupiti velika količina tekućine u edemu ili krvar- enju, stvarajući brze i dramatične otekline vjeđa.

Kružni očni mišić Sastoji se od nekoliko koncentričnih snopića vlakana oko vjeđnog rasporka.

Dijeli se na palpebralni i orbitalni dio. Palpebralni dio je središnji dio mišića - prostire se u vjeđama lučno od medijalnog do lateralnog palpebralnog ligamenta, a funk- cionira voljno (voljno treptanje) i nevoljno (refleksno treptanje). Orbitalni dio je periferan, hvatište mu je na prednjem suznom grebenu i medijalnom palpebralnom ligamentu, funkcionira kao sfinkter i pod kontrolom je volje.

Orbitalni septum To je tanki vezivni sloj koji se pruža kao nastavak periosta krova i dna orbite,

seže do rubova tarzusa i veže se na prednju stranu m. levatora palpebrae sup. Praktično je važan kao prepreka širenju upalnih i tumorskih procesa iz preseptalnog prostora u orbitu i obrnuto.

21

SLOJEVI VJEĐE: 1. Koža 2. Potkožno vezivno tkivo 3. Musculus orbicularis oculi 4. Septum orbitale 5. Musculus levator palp. sup. (samo u gornjoj vjeđi) 6. Tarzus 7. Müllerov mišić 8. Spojnica

Mišić podizač gornje vjeđe

Polazi sa zajedničkog tetivnog prstena u dnu orbite, pruža se prema naprijed iznad gornjeg pravog mišića, izravno pod krovom orbite. Njegov mesnati dio se stanjuje i širi završavajući aponeurozom koja se hvata na gornjem tarzusu. Kod bijele i crne rase jedan manji dio mišićnih vlakana ne završava u aponeurozi, već među vlaknima orbikularnog mišića i u potkožju, uvlačeći kožu u poprečnoj brazdi gornje vjeđe. Kod orijentalaca pak orbitalni septum se prihvaća za prednju stranu gornjeg tarzusa i nema veza između levatora i kože. Zato orijentalna gornja vjeđa nema poprečne brazde.

Tar- zusi

To su

polumjesečaste tvrde vezivne pločice koje čine skelet vjeđa. Ravni rubovi tarzusa leže uz rubnu plohu vjeđe, a konveksni rubovi su orijentirani suprotno i vezani za or- bitalni septum. Tarzusi su preko lateralnog i medijalnog palpebralnog ligamenta vez- ani za rub orbite. Gornji tarzus je dvostruko širi od donjeg. U svakom tarzusu je po tridesetak duguljastih modificiranih lojnih žlijezda. To su tarzalne ili Meibomove žlijezde. Orijentirane su okomito na rub vjeđe i međusobno su paralelne. Otvaraju se na mukokutanoj granici. Njihov masni sekret sprečava prelijevanje suza preko ruba vjeđe. Upale tarzalnih žlijezda su veoma česte (v. hordeolum i halacij).

Karmen Lončarek 26.02.2008. 22

Müllerovi mišići (gornji i donji tarzalni mišić) To su glatki mišići inervirani simpatikusom koji svojim tonusom drže vjeđni

rasporak otvorenim. Gornji polazi s unutanje strane aponeuroze levatora, a donji s ovojnice donjeg pravog mišića. Vežu se na konveksni rub odgovarajućeg tarzusa.

Akcesorne strukture vjeđe Plica semilunaris je polumjesečasti nabor spojnice smješten u medijalnom

očnom kutu koji omogućava abdukciju oka, a ostatak je treće vjeđe koja postoji u nižih životinja.

Caruncula lacrimalis je ispupčeni otočić kože sa sitnim dlačicama i lojn- icama, smješten uz inferomedijalni dio plicae semilunaris.

Trepavice su dlačice usađene u dva ili tri nepravilna reda duž prednjeg brida vjeđa. Za razliku od ostalih dlaka, trepavice ne sijede. Pojava sijedih trepavica naziva se polioza, i obično je patološka. Nedostatak trepavica naziva se madaroza. Zadaća je trepavica da štite rožnicu i spojnicu, kako mehanički, tako i refleksno (ciliopalpebralni refleks - dodirivanje trepavica izaziva refleksno zatvaranje vjeđa).

Funkcija vjeđa Vjeđe štite oko od povreda i stranih tijela, te od prejake svjetlosti. Vjeđe se kod

treptanja sklapaju od temporalnog očnog kuta prema nazalno. Tako se suze treptanjem razmazuju po oku i uklanjaju sitne čestice s površine oka, a također i us- mjerava njihov tok od suzne žlijezde k suznim točkicama. Treptanje vjeđa može biti spontano, refleksno ili voljno. Spontano treptanje je nesvjesno, dešava se 5-10 puta u minuti, češće kod uzbuđenosti ili uzimanja alkohola. Treptanje traje 0,3 sekunde, a vjeđe budu sklopljene samo polovicu tog vremena.

Za vrijeme sna nema lučenja suza, pa sklopljene vjeđe sprečavaju isušivanje površine oka.

Loj kojeg stvaraju lojne žlijezde u rubovima vjeđa čini površni sloj suznog filma i daje mu trajnost. Osim toga, loj na rubovima vjeđa sprečava razlijevanje suza preko rubova.

Pregled vanjskih dijelova oka Orijentaciono ispitivanje vrši se baterijskom svjetiljkom i lupom. Pregledaju se

okolina oka, vjeđe, trepavice, spojnica, rožnica, prednja komorica, šarenica, zjenica, suzni sustav. Posebno treba obratiti pozornost na zjenične reakcije, te je li prednja komorica plitka. Obvezatno treba izvrnuti obje vjeđe i pregledati njihovu spojnicu. Podrobno ispitivanje vanjskih dijelova i prozirnih medija oka obavlja se pomoću bio- mikroskopa.

Nježnom palpacijom vrhovima prstiju ispitaju se rubovi orbite, područje suzne žlijezde i suzne vrećice, te rubovi vjeđa.

23

Okretanje gornje vjeđe pomoću štapića

1. Uputite bolesnika da gleda prema dolje, i to cijelo vrijeme zahvata. 2. Palcem i kažiprstom jedne ruke primite trpavice na sredini vjeđe i povu-

cite nekoliko milimetara prema dolje i naprijed, tek toliko da se tarzalni dio vjeđe odlijepi od površine očne jabučice.

3. Vrh vatenog štapića položite na sredinu tarzalne brazde, dakle oko 1 cm od ruba vjeđe.

4. Vrhom štapića potiskujte gornji rub tarzusa prema dolje, a istovremeno preklapajte tarzalni dio vjeđe prema gore.

5. Rukom koja je držala štapić odstranite eventualno strano tijelo tarzalne spojnice.

6. Vratite vjeđu u normalni položaj i kažemo bolesniku da trepne.

Okretanje gornje vjeđe prstima

1. Uputite bolesnika da gleda prema dolje, i to cijelo vrijeme zahvata. 2. Palcem jedne ruke zategnite vanjski dio vjeđe lateralno. 3. Palcem i kažiprstom druge ruke primite trepavice na sredini vjeđe i

povucite nekoliko milimetara prema dolje i naprijed, tek toliko da se tarzalni dio vjeđe odlijepi od površine očne jabučice.

3. Vrh palca prve ruke stavite na vanjsku trećinu tarzalne brazde oko 1 cm iznad ruba vjeđe.

4. Nadalje vrhom palca potiskujte gornji rub tarzusa prema dolje, a istovremeno preklapajte tarzalni dio vjeđe prema gore. Fiksirajte okrenutu vjeđu.

5. Slobodnom rukom i instrumentom odstranite eventualno strano tijelo tarzalne spojnice.

OSNOVNE PATOLOŠKE PROMJENE VJEĐA

DISGENEZE Kongenitalni kolobom vjeđe Epikantus (vanjski pterigij) Ablefaron Kongenitalni ankiloblefaron

• POREMEĆAJI POLOŽAJA Entropij Ektropij Trihijaza

• POREMEĆAJI POKRETLJIVOSTI

• UPALE Blefaritis Blefarokonjunktivitis Halacij Halacij (unutarnji, vanjski)

• TUMORI Benigni:

Papilom Hemangiom Aterom

Maligni: Bazaliom Planocelularni karcionom

Karmen Lončarek 26.02.2008. 24

Blefaroptoza Lagoftalmus Blefarospazam Ankiloblefaron Simblefaron

POREMEĆAJI MIJENE TVARI Ksantelazma

TRAUME Traumatski kolobom vjeđe Lacerokontuzna ozljeda

DISGENEZE

Kolobom vjeđe To je nedostatak dijela vjeđe koji zahvaća i rub. Može

biti kongenitalan ili posljedica povrede. Liječenje. Kirurška rekonstrukcija vjeđe.

Epikantus (treći kapak; vanjski pterigij) To je okomiti kožni nabor uz korijen nosa

pokriva unutarnji očni kut. Obično je to kongen- it- alna malformacija i prisutna je u Downovom sindromu. Može postojati i kod zdrave djece, kad iščezne do pete godine.

POREMEĆAJI POLOŽAJA

Entropij To je uvrtanje ruba vjeđe prema očnoj jabučici. Zbog toga pri treptanju trepavice

sružu po površini oka. Liječenje. Kirurško. Privremeno se vjeđa može flasterom fiksirati tako da tre-

pavice ne grebu po oku.

Ektropij

25

komentari (0)

nema postavljenih komentara

budi prvi koji ce napisati!

ovo je samo pregled

3 shown on 218 pages

preuzmi dokument