Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja, Ispiti' predlog Pravo
maturski
maturski

Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja, Ispiti' predlog Pravo

13 str.
31broj poseta
Opis
Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja.
20 poeni
poeni preuzimanja potrebni da se preuzme
ovaj dokument
preuzmi dokument
pregled3 str. / 13
ovo je samo pregled
3 prikazano na 13 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 13 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 13 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 13 str.

SREDNJA EKONOMSKA ŠKOLA „MIRKO VEŠOVIĆ“ PODGORICA

STRUČNI RAD PRAVA IZ PENZIJSKOG I INVALIDSKOG

OSIGURANJA ZA SLUČAJ STAROSTI

Mentor: Kandidat:

Prof. Lidija Vujović Viktor Šalja IV-9

Sadržaj

UVOD...............................................................................................................3

1. PRAVA IZ OBAVEZNOG PENZIJSKOG I INVALIDSKOG OSIGURANJA......4 2. STAROSNA PENZIJA...................................................................................6 3. INVALIDSKA PENZIJA................................................................................ 8

ZAKLJUČAK...................................................................................................11 LITERATURA.................................................................................................12

Podgorica, Maj 2019.

UVOD

Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja ostvaruju se preko Fonda kod koga je osiguranik poslednji put bio osiguran ili kod Fonda kod koga je pretežan staž navršen, na osnovu odredba Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju. Kod nadležnog fonda se podnosi zahtjev za ostvarivanje prava na penziju. U Republici Crnoj Gori obrazovana su dva republička fonda penzijskog i invalidskog osiguranja:

1. za zaposlene,

2. za samostalne djelatnosti

Građani neposredno ostvaruju prava pred organizacionim jedinicama – filijalama koje su obrazovane u Podgorici i okruzima za zaposlene, a za samostalne djelatnosti i zemljoradnike u centru fondova u Podgorici. Građani koji su za vrijeme zaposlenosti bili u statusu obaveznog osiguranika mogu da ostvare jedno od sledećih prava:

1. Za starost - starosnu penziju,

2. Za invalidnost - invalidsku penziju,

3. Za smrt - porodičnu penziju, naknadu za pogrebne troškove,

4. Za tjelesno oštećenje - naknada za tjelesno oštećenje.

2

1. PRAVA IZ OBAVEZNOG PENZIJSKOG I INVALIDSKOG OSIGURANJA

U životu osoba, penzijsko i invalidsko osiguranje čini izvor ostvarivanja prava koja su značajana potpora i podrška u svakodnevnom životu. Smisao postojanja ove vrste osiguranja jeste obezbjeđivanje materijalne i socijalne sigurnosti građana u situacijama kada to oni sami nisu u mogućnosti da ostvare. Prije svega se misli na sigurnost kada je u pitanju starost kao i rizici od nastanka različitih bolesti i povreda. Ova vrsta sigurnosti se obezbjeđuje radom kroz sistem finansiranja penzija, što znači da svi koji rade i ostvaruju prihod, po pricipu obaveznosti, izdvajaju kroz doprinose sredstva za finansiranje penzija i drugih prava iz penzijsko invalidskog osiguranja. Penzijsko i invalidsko osiguranje obezbjeđuje i sprovodi Fond za penzijsko invalidsko osiguranje ili filijale Fonda kod kojih je osiguranik bio osiguran. U slučajevima kada je za ostvarivanje prava penzije neophodno utvrditi postojanje invalidnosti i uzroka invalidnosti i tjelesnog oštećenja, potpune nesposobnosti za rad i nesposobnosti za samostalan život i rad, Fond utvrđuje te činjenice na osnovu nalaza i mišljenja organa vještačenja. Nalaz i mišljenje, odnosno ocjena podliježe kontroli koju vrši organ fonda utvrđen opštim aktom. Sredstva za obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje obezbjeđuju se iz doprinosa koje plaćaju osiguranici i poslodavci, a sredstva za povećane obaveze koje nastaju usled sticanja i ostvarivanja prava pod uslovima za određene kategorije osiguranika obezbjeđuju se u budžetu. Sredstva za penzijsko i invalidsko osiguranje, odnosno prava iz penzijskog i invalidskog

3

osiguranja obezbjeđuju se kod republičkih fondova za penzijsko i invalidsko osiguranje. Penzijsko i invalidsko osiguranje obuhvata obavezno i dobrovoljno penzijsko i invalidsko osiguranje. Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja svrstana su u lična prava, odnosno u lične rizike, a ne mogu se prenositi na druga lica. Ista ta prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja stiču se i ostvaruju zavisno od dužine ulaganja i visine osnovice na koju je plaćen doprinos za penzijsko i invalidsko osiguranje i uz primjenu načela solidarnosti. Ona se stiču, odnosno ostvaruju i koriste pod uslovima i na način utvrđenim zakonom. Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja ne zastarijevaju, osim prava na potraživanja dospjelih a neisplaćenih iznosa u slučajevima utvrđenim ovim zakonom.

Svojstvo osiguranika stiče se danom početka a prestaje danom prestanka zaposlenja, obavljanja samostalne ili poljoprivredne djelatnosti, odnosno obavljanja ugovorenih poslova. Isto to svojstvo osiguranika utvrđuje se na osnovu prijave na osiguranje, odnosno odjave osiguranja, u skladu s’ ovim zakonom. Svojstvo osiguranika ne može se steći prije navršenih 15 godina života. Izuzetno svojstvo osiguranika poljoprivrednika može mirovati najduže pet godina u toku osiguranja iz objektivnih razloga (elementarne nepogode, bolest i porodiljsko odsustvo), s tim što to ne može biti uzastopnih 5 godina. Lica koja nisu obavezno osigurana u smislu ovog zakona, mogu se uključiti u obavezno osiguranje i obezbijediti prava iz ovog osiguranja pod uslovima, u obimu i na način predviđen ovim zakonom. Svojstvo osiguranika stiče se i prestaje danom podnošenja zahtjeva. Najnovijim izmjenama Zakona o osnovama penzijskog i invalidskog osiguranja pooštreni su uslovi za ostvarivanje prava na starosnu, porodičnu i invalidsku penziju. Pored pomenutog, otklonjena je donekle nesaglasnost između ovog zakona i Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju (Republički zakon) nastala izmjenama Republičkog zakona kojim je u sistem penzijskog i invalidskog osiguranja, suprotno Saveznom zakonu, uveden bruto sistem za obračun penzijskog osnova, odnosno iznosa penzije. Isto tako, vodeći se restriktivnijom politikom u ovoj oblasti, zakonodavac je najnovijim izmjenama saveznog zakona ukinuo prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja za slučaj opasnosti od nastanka invalidnosti. Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja su:

1. Pravo na starosnu penziju

2. Pravo na invalidsku penziju

3. Pravo na porodičnu penziju

4. Pravo na novčanu naknadu za tjelesno oštećenje

4

5. Pravo na naknadu pogrebnih troškova

Navedena prava ostvaruju se po osnovu posebnih razlika koji se stiču u zakonom određenim uslovima.

2. STAROSNA PENZIJA

Najznačajnija izmena Saveznog zakona odnosi se svakako na pooštrenje uslova za sticanje prava na starosnu penziju. U pogledu staža, Savezni zakon ne predviđa drugačije uslove, ali su uslovi u pogledu godina života promijenjeni, tako što je starosna granica za sticanje prava na starosnu penziju produžena za tri godine. Tako osiguranik stiče pravo na starosnu penziju:

1. kad navrši 63 (muškarac), odnosno 58 (žena) godina života i najmanje 20godina penzijskog staža;

2. kad navrši 65 (muškarac), odnosno 60 (žena) godina života i najmanje 15godina staža osiguranja

3. kad navrši 40 (muškarac), odnosno 35 (žena) godina staža osiguranja i najmanje 53 godine života.

Osiguraniku kome se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem, starosna granica za sticanje prava na starosnu penziju, snižava se zavisno od stepena uvećanja staža za po jednu godinu, i to:

5

✓ za svakih šest godina provedenih na radnom mjestu, odnosno poslu na kome se efektivno provedenih 12 mjeseci računa u staž osiguranja kao 14 mjeseci;

✓ za svakih pet godina provedenih na radnom mjestu, odnosno poslu na kome se efektivno provedenih 12 mjeseci računa u staž osiguranja kao 15 mjeseci;

✓ za svake četiri godine provedene na radnom mjestu, odnosno poslu na kome se efektivno provedenih 12 mjeseci računa u staž osiguranja kao 16 mjeseci;

✓ za svake tri godine provedene na radnom mjestu, odnosno poslu na kome se efektivno provedenih 12 mjeseci računa u staž osiguranja kao 18 mjeseci.

Primećuje se da umesto dosadašnje starosne granice od 60 godina (muškarac), odnosno 55 (žena), navedena lica mogu ostvariti ovo pravo tek sa navršenih 63, odnosno 58 godina života. Uslov se nije promijenio i on je bio predviđen i u dosadašnjem tekstu zakona, ali u pogledu godina života gde je starosna granica je podignuta sa dosadašnjih 50 godina, na 53 godine života. To znači da lice (muškarac) koje je ostvarilo 40 godina staža osiguranja, a nije navršilo 53 godine života, neće moći da ostvari pravo na starosnu penziju. Do ovih izmjena, pomenuta lica ostvarivala su pravo na starosnu penziju sa navršenih 50 godina. Međutim, zadržana je fomulacija koja se odnosi na lica koja su ostvarili staž osiguranja sa uvećanim trajanjem kod kojih se vrši snižavanje starosne granice zavisno od stepena uvećanja staža. Ovim licima se na pomenuti način starosna granica i dalje može snižavati najviše do 50 godine života, a najnovijom izmjenom Saveznog zakona utvrđuje se da se baletskim umjetnicima ova starosna granica može snižavati i ispod navršene 50. godine života. Zadržavanjem rešenja, najniža starosna granica od 53 godine faktički je učinjena bespredmetnom, kada su u pitanju lica koja su staž osiguranja ostvarila radeći na poslovima na kojima se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem.

6

Starosna granica može se snižavati najviše do 53 godine života, a izuzetno, za osiguranika koji radi na poslu na kome se efektivno provedenih 12 mjeseci računa kao 18 mjeseci, može se snižavati najviše do 50 godina života. Za posebne kategorije, zaključno sa 31.12.2009. najviše do 50 godine života. Snižavanje starosne granice za sticanje prava na starosnu penziju vrši se:

1. u 2007. godini, od 63 (muškarac), odnosno 58 (žena) godina života;

2. u 2008. godini, od 63 i 6 mjeseci zivota (muškarac), odnosno 58 i 6 mjeseci života(zena);

3. u 2010. godini, od 64 i 6 mjeseci (muškarac), odnosno 59 i 6 mjeseci (žena) godina života

4. u 2009. godini, od 64 (muškarac), odnosno 59 (žena) godina života;

Starosna granica od 53 godine utvrđena je Saveznim zakonom kojim se uređuje sticanje i ostvarivanje prava određenih kategorija osiguranika. Radi se o licima koja su ostvarila 20 godina penzijskog staža od čega najmanje 10 godina efektivno provedenih na radnim mjestima na kojima se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem kojima se posebnim zakonom priznaje pravo na starosnu penziju pod uslovima utvrđenim Saveznim zakonom pri čemu to pravo može ostvariti ukoliko su navršili najmanje 53 godine života (do ovih izmjena bilo je predviđeno 50). Međutim, Savezni zakon dozvoljava snižavanje starosne granice do 50 godina života, pa se u ovom slučaju ovakva situacija može definisati kao jasna kolizija dvije odredbe. Određivanje visine starosne penzije zasniva se na bodovnom sistemu prema kome se sve penzije iskazuju u ličnim bodovima i vrijednosti opšteg boda koji je isti za sve osiguranike.

3. INVALIDSKA PENZIJA

7

Invalidnost postoji kada kod osiguranika nastane potpuni gubitak radne sposobnosti zbog promjena u zdravstvenom stanju, prouzrokovanih povredom na radu, profesionalnom bolešću, povredom van rada ili bolešću koje se ne mogu otkloniti liječenjem ili medicinskom rehabilitacijom. Uslovi za sticanje prava na invalidsku penziju zavise od toga da li je invalidnost, tj. gubitak radne sposobnosti prouzrokovan povredom na radu, odnosno profesionalnom bolešću ili bolešću, odnosno povredom van rada:

1. Osiguranik kod koga nastane gubitak radne sposobnosti kao posledica povrede na radu ili profesionalne bolesti, stiče pravo na invalidsku penziju, bez obzira na godine života i dužinu penzijskog staža.

2. Kada je invalidnost prouzrokovana povredom van rada ili bolešću, pravo na invalidsku penziju stiče se:

• Ako osiguranik ima navršenih 5 godina staža osiguranja.

• Starosna granica do koje se može ostvariti pravo na invalidsku penziju u periodu od 1.01.2006. do 31.12.2010. godine pomjera se u zavisnosti od pomjeranja uslova za sticanje prava na starosnu penziju i to:

• 2007. godini do navršenih 63 (muškarac), odnosno 58 (žena) godina života, kao i posle tih godina života ukoliko nije ispunjen uslov penizijskog staža od 20 godina, a najduže do navršenih 65 (muškarac), odnosno 60 (žena) godina života.- u 2008. godini do navršenih 63 godine i 6 mjeseci (muškarac), odnosno 58 godina i 6 mjeseci (žena) godina života kao i posle tih godina života ukoliko nije ispunjen uslov penzijskog staža od najmanje 19 godina, a najduže do navršenih 65(muškarac), odnosno 60 (žena) godina života. - u 2009. godini do navršenih 64 (muškarac), odnosno 59 (žena) godina života, kao i posle navršenja istih ukoliko nije ispunjen uslov penzijskog staža od najmanje 18 godina, a najduže do navršenih 65 (muškarac), odnosno 60 (žena) godina života.- u 2010. godini sa navršenih 64 godine i 6 mjeseci (muškarac), odnosno 59 godina i 6 mjeseci (žena) godina života, ukoliko nije ispunjen uslov penzijskog staža od najmanje 17 godina, a najduže do navršenih 65 (muškarac) odnosno 60 (žena) godina života.

8

Povredom na radu, u smislu ovog zakona, smatra se povreda osiguranika koja se dogodi u prostornoj, vremenskoj i uzročnoj povezanosti sa obavljanjem posla po osnovu koga je osiguran, prouzrokovana neposrednim i kratkotrajnim mehaničkim, fizičkim ili hemijskim dejstvom, naglim promjenama položaja tijela, iznenadnim opterećenjem tijela ili drugim promjenama fiziološkog stanja organizma. Povredom na radu smatra se i gubitak radne sposobnosti kao posledica povrede na radu ili profesionalne bolesti koju osiguranik - zaposleni pretrpi pri obavljanju posla na koji nije raspoređen, ali koji obavlja u interesu poslodavca kod koga je zaposlen. Povredom na radu smatra se i povreda koju osiguranik pretrpi na redovnom putu od stana do mjesta rada ili obrnuto, na putu preduzetom radi izvršavanja službenih poslova i na putu preduzetom radi stupanja na rad, kao i u drugim slučajevima utvrđenim zakonom. Povredom na radu smatra se i oboljenje osiguranika koje je nastalo neposredno ili kao isključiva posledica nekog nesrećnog slučaja ili više sile za vrijeme obavljanja posla po osnovu koga je osiguran ili u vezi s njim. Povredom na radu smatra se i povreda koju osiguranici pretrpe učestvujući:

1. u akcijama spasavanja ili odbrane od elementarnih nepogoda ili nesreća;

2. u vojnoj vježbi ili u vršenju drugih obaveza iz oblasti odbrane zemlje utvrđenih zakonom;

3. na radnom kampu ili takmičenju (proizvodnom, sportskom);

4. na drugim poslovima i zadacima za koje je zakonom utvrđeno da su od opšteg interesa.

Profesionalne bolesti, u smislu ovog zakona, jesu određene bolesti nastale u toku osiguranja, prouzrokovane dužim neposrednim uticajem procesa i uslova rada na radnim mjestima, odnosno poslovima koje je osiguranik obavljao. Profesionalne bolesti, radna mjesta, odnosno poslovi na kojima se te bolesti pojavljuju i uslovi pod kojima se smatraju profesionalnim bolestima, u smislu stava 1. ovog člana, utvrđuju ministar nadležan za poslove penzijskog i invalidskog osiguranja i ministar nadležan za poslove zdravlja, na predlog fonda. Osiguranik kod koga nastane potpuni gubitak radne sposobnosti, stiče pravo na invalidsku penziju:

1. ako je invalidnost prouzrokovana povredom na radu ili profesionalnom bolešću;

9

2. ako je invalidnost prouzrokovana povredom van rada ili bolešću - pod uslovom da je gubitak radne sposobnosti nastao prije navršenja godina života propisanih za sticanje prava na starosnu penziju i da ima navršenih pet godina staža osiguranja;

3. ako je invalidnost prouzrokovana povredom van rada ili bolešću - pod uslovom da je gubitak radne sposobnosti nastao prije navršenja godina života propisanih za sticanje prava na starosnu penziju i da ima navršenih pet godina staža osiguranja, pod uslovom da ne ispunjava uslove za sticanje prava na starosnu penziju.

Osiguranici, odnosno lica mlađa od 30 godina života kod kojih je invalidnost prouzrokovana bolešću ili povredom van rada stiču pravo na invalidsku penziju:

• ako je invalidnost nastala do navršene 20. godine života, s najmanje 1 godinom staža osiguranja;

• ako je invalidnost nastala do navršene 25. godine života i ako do nastanka invalidnosti ima najmanje 2 godine staža osiguranja;

• ako je invalidnost nastala do navršene 30. godine života i ako do nastanka invalidnosti ima najmanje 3 godine staža osiguranja.

Postupak za ostvarivanje prava po osnovu invalidnosti pokreće Fond na zahtjev osiguranika na osnovu predloga za utvđivanje invalidnosti. Predlog daje ljekar specijalista, u skladu sa zakonom, a saglasnost na predlog daje ljekarska komisija u zdravstvenoj ustanovi. Visina invalidske penzije određuje se na isti način kao i visina starosne penzije, s tim što se pri utvrđivanju ličnih bodova dodaju godine penzijskog staža u odnosu na dan utvrđene invalidnosti, tako što se:

1. Osiguraniku mlađem od 53 godine života dodaje 2/3 penzijskog staža koji mu nedostaje do navršenih 53 godine života i 1/2 penzijskog staža koji nedostaje osiguraniku ženi od 53 godine života do navršenih 58 godina života, a osiguraniku muškarcu od 53 godine života do navršenih 63 godine života;

Osiguraniku starijem od 53 godine života dodaje 1/2 penzijskog staža koja nedostaje osiguraniku ženi do navršenih 58 godina života, a osiguraniku muškarcu do navršenih 63 godine života. Staž po ovom osnovu može se dodati najviše do 40 godina.

10

ZAKLJUČAK

Svrha i cilj penzijskog i invalidskog osigurenja jeste obezbjeđenje materijalne i socijalne sigurnosti osiguranka u slučaju ostvarenja pojedinih razlika-starosti, trajne nesposobnosti za rad i smrt osiguranika koji je hranilac porodice. Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja stiču se i ostvarivanja zavisno od dužine ulaganja i visine osnovice za koju je plaćan doprinos za penzijsko i invalidsko osiguranje. Ova prava ostvaruju se i na principima uzajamne solidarnosti, nezavisno od doprinosa osiguranika sistema osiguranja.

11

LITERATURA

• Siniša Ostojić, (2007), ‘’Osiguranje i upravljanje rizicima’’, DataStatus, Beograd

• Draško Bosanac, “Radno Pravo”, Fakultet za obrazovanje diplomiranih pravnika i diplomiranih ekonomista za rukovodeće kadrove

Internet izvori:

• www.informator.co.yu

• www.multiplaskleroza.org.yu

12

13

nema postavljenih komentara
ovo je samo pregled
3 prikazano na 13 str.