Sastav i procesi u litosferi iz Atronomije, Beleške' predlog Astronomija
ljubisa-djokic
ljubisa-djokic

Sastav i procesi u litosferi iz Atronomije, Beleške' predlog Astronomija

56 str.
196broj poseta
Opis
Sastav i procesi u litosferi iz Atronomije
20 poeni
poeni preuzimanja potrebni da se preuzme
ovaj dokument
preuzmi dokument
pregled3 str. / 56
ovo je samo pregled
3 prikazano na 56 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 56 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 56 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 56 str.
Sastav litosfere

Sastav i procesi u litosferi

Univerzitet u Nišu Prirodno-matematički fakultet

Treće predavanje

1 Hemija životne sredine (T. Anđelković)

Sadržaj 3. predavanja  Struktura litosfere.  Sastav Zemljine kore.  Minerali i stene u sastavu Zemljine kore (fizičke i hemijske

osobine; struktura).  Degradacija stena i minerala

2 Hemija životne sredine (T. Anđelković)

LITOSFERA Litos – kamen, sfera – lopta

Litosfera je spoljašnji kameni omotač Zemlje. Prosečna deblijna litosfere je 40-60 km.

KORA + OMOTAČ + JEZGRO

3 Hemija životne sredine (T. Anđelković)

Kora 0 do 40 km

0°CGornji omotač do 670 km

1,000°C

Donji omotač 670 do 2,890 km

2,000°C

Radijus = 6 370 km Dijametar = 12 740 km

KORA + OMOTAČ + JEZGRO

Konradov disk. Moho disk. Mintrop disk.

Spoljašnje jezgro 2,890 do 5,150 km

3,700°C

Unutrašnje jezgro 5,150 do 6,370 km

4,300°CHemija životne sredine I (T. Anđelković)4

Hemija životne sredine I (T. Anđelković)5

Kakav je sastav Zemljine kore?

6 Hemija životne sredine (T. Anđelković)

M g

N a

OSiAl

Elementarni sastav Zemljine kore U njen sastav ulaze svi u prirodi poznati hemijski elementi. Elementi nisu ravnomerno raspoređeni.

Samo osam elemenata čini oko 98% Zemljine kore!

Hemija životne sredine I (T. Anđelković)7

K FeCa

75% celokupnog sastava Zemljine kore čine kiseonik i silicijum.

Kiseonik 49.1 Silicijum 26.0 Aluminijum 7.4 Gvožđe 4.2 Kalcijum 3.3 Natrijum 2.4 Magnezijum 2.3 Kalijum 2.3

98.00

8 Hemija životne sredine (T. Anđelković)

Minerali su prirodna tela, sastavljena od jednog ili više elemenata, imaju stalan hemijski sastav i određena fizička svojstva.

Minerali su homogena tela, za razliku od stena.

Minerali mogu nastati:  kristalizacijom magme,  sublimacijom gasova i para,  taloženjem iz vrelih ili hladnih rastvora,  metamorfnim putem,  hemijskim raspadanjem primarnih minerala.

9 Hemija životne sredine (T. Anđelković)

 Minerali nastali kristalizacijom magme nazivaju se primarni minerali

 Hemijskim raspadanjem primarnih minerala stvaraju se sekundarni minerali

 Kristalni minerali/amorfni minerali

10 Hemija životne sredine (T. Anđelković)

Fizička svojstva minerala  Boja  Tvrdoća  Cepljivost  Specifična masa - gustina  Sjaj, ogreb, providnost

Kakve će se promene desiti na nekom mineralu tokom površinske degradacije

zavisi od njegovih fizičkih i hemijskih svojstava.

11 Hemija životne sredine (T. Anđelković)

Zavisi od hemijskog sastava Utiče na raspadanje stena i minerala

Boja minerala

Kvarc (SiO2) se pojavljuje u više boja.

Hemija životne sredine (T. Anđelković)12

Tvrdoća minerala

 Tvrdoća minerala je otpornost prema grebanju.  Kod amorfnih minerala kohezija je ista u svim pravcima, pa im je tvrdoća

svuda jednaka. Kod kristala kohezija nije ista u svim pravcima.  Određuje se upoređivanjem tvrdoće standardom iz Mosove skale.

Hemija životne sredine (T. Anđelković) 13

Cepljivost minerala je sposobnost nekih minerala da se pod pritiskom ili udarom razdvajaju po ravnim površinama u manje delove istog oblika

Cepljivost minerala

14 Hemija životne sredine (T. Anđelković)

Specifična masa - gustina

15 Hemija životne sredine (T. Anđelković)

Hemijski sastav minerala  Pored glavnih elemenata, postoje i sporedni elementi, kao

primese, ali oni ne menjaju glavna svojstva minerala, već utiču na boju.  Ako su izgrađeni samo od jednog elementa, onda su to prosti

minerali (dijamant, grafit, zlato, platina ...)  Ako su izgrađeni od 2, 3 ili više elemenata onda su to složeni

minerali

16 Hemija životne sredine (T. Anđelković)

Petrografski sastav Zemljine kore Stene su agregati minerala koji izgrađuju litosferu. Proste stene/složene stene. Prosta stena mermer sadrži mineral kalcit. Složene stena granit sadrži minerale ortoklas, liskun, kvarc i dr.

Hemija životne sredine I (T. Anđelković)17

Sedimentne stene

Metamorfne stene

Magmatske stene

Prema načinu nastanka sve stene se dele u tri velike grupe:

Podela minerala  Silikati Primarni anhidridni silikati

feldspati pirokseni amfiboli olivini

Primarni sa konstituc. vodom liskuni

Sekundarni hidratisani serpentin minerali gline

Ostali minerali Oksidi

kvarc, magnetit, hematit

Hidratisani oksidi opal, limonit, boksit

Karbonati kalcit, magnezit, dolomit

Sulfati gips, anhidrit

Fosfati apatit, fosforit

Hloridi halit18 Hemija životne sredine (T. Anđelković)

Raspadanje stena i minerala

Degradacija, alteracija, preobražavanje ili površinsko raspadanje stena i minerala

Magmatske stene

Sedimentne stene

Metamorfne stene

Magma

Ciklus transformacije stena 19 Hemija životne sredine (T. Anđelković)

P: Zašto se stene i minerali raspadaju? O: Stene i minerali su nastali u drugačijim uslovima u

poređenju sa uslovima koji vladaju na površini Zemljine kore - egzogeni uslovi.

detritacija ili regolitizacija

Stvara se detritus ili regolit, raspadnut stenovit materijal u vidu komadića. Od ovog regolita nastaje zemljište. Ovaj proces je važan sa ekološkog aspekta zbog mobilizacije i prenosa štetnih materija, koje se tokom degradiranja oslobađaju.

20 Hemija životne sredine (T. Anđelković)

Fizičko raspadanje preovlađuje u hladnim, polarnim i visokoplaninskim rejonima, kao i u suvim pustinjskim rejonima. Predstavlja prosto mehaničko drobljenje kompaktne stene na sitnije delove, a stena mineraloški, tj. hemijski ostaje nepromenjena.

Hemijsko raspadanje preovlađuje u tropskim, toplim i vlažnim rejonima. Menja se hemijski sastav minerala i stvaraju se sekundarni minerali.

Ove razlike uslovljavaju i različite proizvode ovih procesa: - fizičkim raspadanjem nastaje kamenje, šljunak i pesak - hemijskim raspadanjem nastaje glina (od alumosilikata) i oslobađaju se baze.

21 Hemija životne sredine (T. Anđelković)

Fizičko raspadanje  Česta temperaturna kolebanja  Taloženje soli u pukotinama stena  Česta zamrzavanja i topljenja  Biljke

22 Hemija životne sredine (T. Anđelković)

Fizičko raspadanje

Nema hemijske promene minerala i stena. Dominira u aridnim i polarnim klimama. Usitnjavanje stena – povećanje specifične površine čestica. Fizičko raspadanje se odvija na

nekoliko načina:  Česta temperaturna kolebanja  Taloženje soli u pukotinama stena  Česta zamrzavanja i topljenja  Termalna ekspanzija i kontrakcija  Biljke

Hemija životne sredine I (T. Anđelković)23

Česta temperaturna kolebanja Zagrevanjem u toku dana stene se šire, a pošto su

sastavljene od različitih minerala, to će i zagrevanje i širenje biti nejednako. Minerali tamnije boje i hrapave površine bolje upijaju toplotu, jače se zagrevaju i šire od svetlo obojenih minerala.

Hlađenjem u toku noći mineralni sastojci se skupljaju i vraćaju na svoju prvobitnu zapreminu. Tako u steni nastaju prsline.

Ovakav način raspadanja stena je karakterističan za pustinjske oblasti gde su jako izražena temperaturna kolebanja. Dnevne temperature i do 80 ºC, a noćne oko 10ºC, znači temperaturna razlika iznosi oko 70ºC u toku 24 časa.

Hemija životne sredine I (T. Anđelković)24

Česta zamrzavanja i topljenja

• U oblastima umerene klime (mnogo manje je izraženo u oblastima dugotrajnog leda) česta smrzavanja i topljenja vode koja je prodrla u pukotine i pore stena, dovodi do ubrzanog raspadanja stena. •Voda se smrzne, povećava zapreminu (oko 9%) i vrši ogroman pritisak na zidove pora i pukotina usled čega se stena raspada.

Hemija životne sredine I (T. Anđelković)25

nema postavljenih komentara
ovo je samo pregled
3 prikazano na 56 str.