Seminarski rad iz Farmakologije / Z supstance, Završni rad' predlog Farmakologija
Emira1611
Emira1611

Seminarski rad iz Farmakologije / Z supstance, Završni rad' predlog Farmakologija

12 str.
22broj poseta
Opis
Seminarski rad iz Farmakologije
20 poeni
poeni preuzimanja potrebni da se preuzme
ovaj dokument
preuzmi dokument
pregled3 str. / 12
ovo je samo pregled
3 prikazano na 12 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 12 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 12 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 12 str.

Z-SUPSTANCE -SEMINARSKI RAD-

SADRŽAJ

1. UVOD ..................................................................................................................................1

2. BENZODIAZEPINI.......................................................................................................... 3

3. NEBENZODIAZEPINI – Z-LIJEKOVI......................................................................... 6

Sarajevo, mart 2019.

3.1. IMIDAZOPIRIDINI.....................................................................................................6

3.1.1. Zolpidem............................................................................................................... 7

3.2. PIRAZOLOPIRIMIDINI............................................................................................. 8

3.2.1. Zaleplon................................................................................................................ 8

3.3. CIKLOPIROLONI....................................................................................................... 9

3.3.1. Zopiklon..............................................................................................................10

4. ZAKLJUČAK..................................................................................................................11

LITERATURA.......................................................................................................................... 12

1. UVOD

Nesanica je najuobičajeniji poremećaj spavanja. Nesanica uključuje teškoće kod usnivanja, spavanja ili ponovnog usnivanja nakon ranog buđenja. Može biti privremena ili hronična. Gotovo svako ima povremene besane noći, možda zbog stresa, žgaravice ili pijenja previše kofeina ili alkohola. Nesanica je nedostatak sna koji se može pojavljivati redovno ili ponavljati se, često bez očitog razloga. Koliko sna je dovoljno diskutabilno je i nije jednoznačno određeno. Iako je 7 sati sna nekakav prosjek, nekim ljudima je dovoljno 4 ili 5 sati sna, dok drugi trebaju 9 ili 10 sati noćnog sna.

Nesanica je doživljaj pojedinca da ima san slabe kvalitete koji uključuje jedan ili više sljedećih problema:

• Teškoće pri usnivanju

• Često buđenje tokom noći sa teškoćama ponovnog usnivanja

• Buđenje prerano ujutro

• Spavanje nakon kojeg se osoba ne osjeća odmorno

Nesanica može biti klasificirana kao prolazna (kratkoročna), povremena (javlja se ponekad) i hronična (konstantna). Nesanica koja traje od jedne noći do nekoliko sedmica, je prolazna. Ako se epizode prolazne nesanice pojavljuju sa vremena na vrijeme, nesanica se naziva povremenom. Nesanica se smatra hroničnom ako se pojavljuje u većini noći i traje mjesec dana ili više.1

U srednjim godinama, a posebno u starijoj dobi, nerijetko se javljaju problemi sa spavanjem. Kao pomoć pacijentima se često propisuju lijekovi iz skupine benzodiazepina, no godinama se vode polemike o takvoj terapiji. Naime, u razvijenim zemljama bilježi se prekomjerno propisivanje tih lijekova.

Benzodiazepini su skupina lijekova čiji je razvoj započeo 1950-ih godina. Jedan od prvih u upotrebi bio je diazepam, koji se i danas najviše koristi, a potom su uslijedile hemijske inačice poput lorazepama, bromazepama i nitrazepama, zatim moderniji alprazolam i triazolam. Krajem osamdesetih godina u terapiju su uvedeni i Z-lijekovi ili supstance, odnosno agonisti benzodiazepinskih receptora poput zolpidema, lijekovi koji nemaju hemijsku strukturu benzodiazepina, no djeluju na vrlo sličan način. Benzodiazepini, kao i Z-lijekovi, djeluju u mozgu na neurotransmiter GABA-u, odnosno gama- aminomaslačnu kiselinu koja smanjuje podražaje i djeluje umirujuće na nervni sistem, čime nas štiti od presnažnih doživljaja poput straha i tjeskobe, uznemirenosti, uzrujanosti i sličnog. Alkohol također djeluje na GABA-u, kao i mnoga opojna sredstva. Benzodiazepini potiču vezivanje GABA-e za receptore na nervnim ćelijama i zapravo povećavaju njezino djelovanje.2

3

1 Pliva Zdravlje (20??). Nesanica [Internet] Dostupno na: https://www.plivazdravlje.hr/bolest-clanak/ bolest/217/Nesanica.html [pristupljeno 26.03.2019.] 2 Adiva (2018). Nesanica: Lijekovi za spavanje će se manje propisivati [Internet] Dostupno na: https:// www.adiva.hr/adiva-ljekarne/rijec-farmaceuta/nesanica-lijekovi-za-spavanje-ce-se-manje-propisivati/ [pristupljeno 27.03.2019.]

2. BENZODIAZEPINI

Prvi benzodiazepin patentiran još davne 1959. godine, bio je klordiazepoksid, kasnije općepoznat pod tvorničkim imenom Librium. Kontinuirano istraživanje srodnih supstanci dovelo je 1963. godine do pronalaska diazepama, anksiolitika koji je 3-10 puta potentniji od svog prethodnika, a ima širi spektar djelovanja, antikonvulzivno i jače miorelaksirajuće djelovanje. Istraživanje derivata benzodiazepina se nastavilo i nakon nekoliko desetljeća dovelo do toga da danas na svjetskom tržištu postoji 40-ak lijekova iz ove skupine. Razvoj benzodiazepina znači veliki napredak u farmakološkom tretmanu anksioznosti. Ovi lijekovi potpuno su zamijenili do tada upotrebljavane barbiturate, koji su imali znatno nepovoljniji profil nuspojava, naročito visoku toksičnost.3

Benzodiazepini su lijekovi koji pripadaju skupini anksiolitika, sedativa i hipnotika. To su zapravo lijekovi koji se upotrebljavaju za ublažavanje anksioznih poremećaja, depresija, hipnoza, itd. Kako bi pacijenti mogli normalno živjeti i obavljati svoje svakodnevne aktivnosti, uzimaju

4 3 Mimica, N. i dr. (2002). Benzodiazepini: za i protiv. Zagreb: Medicus

benzodiazepine. Benzodiazepini su među prvim lijekovima koji su pokazali anksiolitički učinak te sedativno-hipnotička svojstva.

Slika 1. Opća struktura benzodiazepina

Benzodiazepinski sedativi i hipnotici u svojoj strukturnoj formuli imaju benzodiazepinski prsten (benzenski prsten spojen sa sedmočlanim diazepinskim prstenom) i vezuju se svi za isto mjesto na receptoru za GABA-u, koje se naziva benzodiazepinski receptor. Kada se oni vežu za svoj receptor, ista količina GABA-e izaziva učestaliju aktivaciju receptora. Kako je receptor za GABA-u ustvari kanal za ione hlora, učestalija aktivacija će značiti učestalije otvaranje kanala u membrani neurona, tj. veći ulazak iona hlora u neurone i hiperpolarizaciju njihove membrane. Hiperpolarizovani neuroni se nalaze u stanju inhibicije, čime se ostvaruje inhibitorno, tj. sedativno djelovanje benzodiazepina.

Početak i trajanje djelovanja benzodiazepina određuju fizikalno-hemijska svojstva i metabolizam svakog od njih. Benzodiazepini su skupina lijekova koji se relativno brzo apsorbiraju i pojavljuju u krvi nakon peroralne primjene. Kroz gastrointestinalnu sluznicu najbrže prolaze diazepam i klorazepam, dok se alprazolam, lorazepam, klordiazepoksidi oksazepam apsorbiraju sporije. Benzodiazepini, koji se uzimaju intravenozno,vrlo brzo počinju djelovati zbog osobine lipofilnosti za prolaz kroz krvnomoždanu barijeru. Lipofilniji lijekovi iz skupine benzodiazepina, zbog brže redistribucije iz krvi i mozga u periferno masno tkivo, imaju kraće psihofarmakološko djelovanje (diazepam) u odnosu na one manje lipofilne lijekove (lorazepam). Posljedica navedenog je kraći poluživot lipofilnijih nego manje lipofilnih lijekova, iako lipofilniji lijekovi imaju duži metabolički poluživot. Kod ponavljanih doza brzina djelovanja lijeka i aktivnih metabolita ovisi o dužini poluživota lijeka. Kod lijekova s dužim djelovanjem češće su prisutni pospanost, konfuzije i psihomotorni poremećaji. Većina benzodiazepina se u visokom postotku veže za plazma-proteine, čija je posljedica smanjen učinak dijalize u slučaju trovanja benzodiazepinima. U procesu metabolizacije benzodiazepini stvaraju aktivne metabolite, a neki ne. Diazepam, klordiazepoksid, klonazepam metaboliziraju se oksidacijom u jetrite zbog tog sporog procesa imaju relativno dugi poluživot. Ovi lijekovi također formiraju aktivne metabolite koji još više produžavaju poluvrijeme eliminacije. S druge strane, oksazepam i lorazepam se metaboliziraju konjugacijom s glukuronidnim radikalom te zbog tog bržeg procesa ne stvaraju aktivne metabolite pa samim tim imaju i kratak poluživot. S obzirom na to da se benzodiazepini većinom izlučuju preko bubrega, oboljenja jetre i bubrega, starost, istovremeno davanje nekih lijekova (estrogena, disulfirama, izoniazida) mogu produžiti poluživot lijeka te povećati neželjene učinke i toksičnost. Svi benzodiazepini su lipofilne tvari koje se dobro apsorbiraju iz probavnog trakta, prodiru u sva tkiva i podliježu metabolizmu u jetri. S praktičnog aspekta, značajno je svrstati ove lijekove u grupe prema brzini metabolizma. U skupinu onih koji se brzo metaboliziraju spadaju lorazepam, oksazepam, klonazepam i triazolam, dok u skupinu onih koji se sporo metaboliziraju (T1 / 2> 24 sata) spadaju diazepam, kvazepam, flurazepam i drugi. Benzodiazepini s kratkim djelovanjem (tj. onih koji se brzo metaboliziraju) djeluju 4-8 sati, a zatim njihov učinak prestaje i pacijent može nesmetano psihički funkcionisati. Kod lijekova s dugim djelovanjem (tj. onih koji se sporo metaboliziraju) efekt traje čitavog dana pa je pacijent onemogućen da normalno obavlja svoje poslove. Ovaj nedostatak lijekova s dugim djelovanjem, kada je u pitanju efekt, pretvara se u prednost kada su u pitanju nuspojave. Jedan od najvećih problema s kojima se suočavaju korisnici benzodiazepina je ovisnost o ovim lijekovima, koja nastaje već nakon nekoliko

5

sedmica primjene. Tada nagli prestanak primjene benzodiazepina rezultira apstinencijskim sindromom, koji zapravo predstavlja pogoršanje anksioznosti. Benzodiazepini s dugim djelovanjem kod naglog prestanka uzimanja izazivaju znatno blaži apstinencijski sindrom jer se dugotrajno i postupno izlučuju, dok je kod benzodiazepina s kratkim djelovanjem apstinencijski sindrom posebno jako izražen.

Apstinencijalni sindrom se može izbjeći prelaskom na benzodiazepine s dugim djelovanjem,a zatim njihovim postupnim ukidanjem. Prvo treba prijeći na večernje doze, a zatim smanjivati dozu za 1/8 svake dvije sedmice, do potpunog prestanka primjene. Benzodiazepini se većinom metaboliziraju u jetri, na citokrom P450, i to izoformama CIP3A4 i CIP2C19. Neki, kao temazepam, oksazepam i lorazepam se ne metaboliziraju na citokrom, već se samo izravno konjugiraju. Eritromicin, klaritromicin, ritonavir, itrakonazol, ketokonazol, nefazodon i sok od grejpfruta inhibiraju CIP3A4 pa mogu usporiti eliminaciju benzodiazepina koji se metaboliziraju na citokromu i pojačati njihovo djelovanje.4

3. NEBENZODIAZEPINI – Z-LIJEKOVI

Nebenzodiazepini (ponekad se kolokvijalno nazivaju „Z-lijekovi“ jer obuhvataju lijekove koji sadrže slovo Z u sebi) su klasa psihoaktivnih lijekova koji su po prirodi veoma slični benzodiazepinima. Farmakodinamika nebenzodiazepina je skoro potpuno ista sa benzodiazepinskim lijekovima i stoga oni imaju slične prednosti, nuspojave, i rizike. Nebenzodiazepini, međutim, imaju različite hemijske strukture i nisu srodni sa benzodiazepinima na molekulskom nivou.

Glavne hemijske klase nebenzodiazepina su:

• Imidazopiridini

• Pirazolopirimidini

• Ciklopiroloni

Po svojim svojstvima i reakcijama skoro su identični benzodiazepinima, što znači da i oni mogu izazvati ovisnost, čak i tolerancija na lijekove tokom duže upotrebe i visokih doza, ali se ipak razlikuju po svojoj hemijskoj strukturi.

6

4 Kelek, M. (2016). Liječenje benzodiazepinima i potencijalno ovisničko ponašanje - uloga medicinske sestre/tehničara. Bjelovar: Visoka tehnička škola u Bjelovaru, Stručni studij sestrinstva

Slika 2. Strukture nebenzodiazepina (prve tri lijevo) u odnosu na strukturu benzodiazepina (desno)

3.1. IMIDAZOPIRIDINI

Imidazopiridini su klasa lijekova koje definiše po njihovoj hemijskoj strukturi. Oni su generalno agonisti GABAA receptora, mada su nedavno razvijeni inihibitori protonske pumpe iz ove klase. Oni obično imaju slično dejstvo sa benzodiazepinima, iako nisu hemijski srodni.

Glavni derivat imidazopiridina je zolpidem.

3.1. Zolpidem

Zolpidem je sedativ, koji se naziva još i hipnotikom. Utiče na hemikalije u mozgu koje mogu biti neuravnotežene kod osoba sa problemima sa spavanjem (nesanica).

Zolpidem se koristi za liječenje nesanice. Forme za neposredno oslobađanje su Ambien, Intermezzo, Edluar i Zolpimist, koje se koriste da vam pomognu da zaspite. Oblik zolpidema sa produženim oslobađanjem je Ambien CR koji ima prvi sloj koji se brzo rastvara kako bi pomogao osobi da zaspi, i drugi sloj koji se polako rastvara da bi pomogao da ostane u snu.

Kao i benzodiazepini, djeluje tako da pojačava djelovanje gama-aminomaslačne kiseline (GABA), što izaziva pospanost. Za razliku od benzodiazepina koji se neselektivno vežu i na omega-1 i na omega-2 receptore, zolpidem djeluje selektivno samo na omega-1 receptore (podvrsta GABAA receptora koji sadrže alfa-1 podtip), zbog čega nema miorelaksirajuće ni antikonvulzivno djelovanje.

Zolpidem djeluje brzo i kratko (do 6 sati) te manje mijenja arhitekturu sna u odnosu na benzodiazepine. Zbog svog kratkog vremena polueliminacije (2,4 (± 0,2) sati) ne uzrokuje dnevnu sedaciju. Hrana usporava njegovu apsorpciju.

Veće doze ovog lijeka mogu rezultirati raznim neželjenim posljedicama: halucinacijama, sumanutošću, slabom motoričkom koordinacijom, pojačanim apetitom, pojačanim libidom i nemogućnošću sjećanja na događaje za vrijeme djelovanja lijeka.

7

Slika 3. Struktura Zolpidema

3.2. PIRAZOLOPIRIMIDINI

Jedan izomer pirazolopirimidina, poznat kao pirazolo [1,5-a] pirimidin, osnova je za klasu sedativa i anksiolitičkih lijekova koji se odnose (u smislu njihovog učinka) na benzodiazepine.

Većina lijekova iz ove klase koji su do sada plasirani namijenjeni su da izazovu san, i propisani su za osobe koje pate od nesanice, međutim neka nova jedinjenja proizvode anksiolitičke efekte sa relativno malom sedacijom i razvijaju se za upotrebu kao nesedativni lijekovi protiv anksioznosti .

U njih spadaju:

Zaleplon - hipnotik (trgovačko ime Sonata)

Indiplon - hipnotik

Ocinaplon - anksiolitik

Lorediplon – hipnotik

3.2. Zaleplon

Zaleplon je malo efikasniji u tretmanu nesanice, koji se prvenstveno odlikuje teškoćama zaspanja. Zbog ultrakratke eliminacije poluživota, zaleplon možda neće biti efikasan u smanjenju preuranjenog buđenja.

To može dovesti do smanjene sposobnosti vožnje narednog dana, iako se pokazalo da je obećavajuća kada se uporedi sa drugim sedativima / hipnoticima i rezidualnim sedacijom

8

sljedećeg dana. Može imati prednosti u odnosu na benzodiazepine sa manje neželjenih efekata.

Ni zaleplon ni bilo koji drugi lijekovi iz nebenzodiazepinske hipnotičke klase ne smiju se kombinovati sa alkoholom, jer i moduliraju GABAA receptore, a na sinergijski način povećavaju šanse fatalne respiratorne depresije i gušenja usljed povraćanja.

Slika 4. Struktura Zaleplona

3.3. CIKLOPIROLONI

Ciklopiroloni su familija hipnotičkih i anksiolitičkih nebenzodiazepinskih lekova sa sličnim farmakološkim profilima sa benzodiazepinskim derivatima.

Mada ciklopiroloni nisu hemijski srodni sa benzodiazepinima, oni funkcionišu putem benzodiazepinskog receptora/GABA neurotransmitera. Najpoznatiji ciklopirolonski derivati su zopiklon (Imovan) i njegov enantiomer eszopiklon (Lunesta), koji se koriste za tretiranje insomnije, i potencijalno mogu da budu zloupotrebljeni. Drugi ciklopirolonski derivati su suriklon, pagoklon, pazinaklon i suproklon.

3.3. Zopiklon

9

Zopiklon (marke Imovane, Zimovane i Dopareel) je nebenzodiazepinski hipnotički agens koji se koristi u liječenju nesanice. Zopiklon se molekularno razlikuje od benzodiazepinskih lijekova i klasificira se kao ciklopirolon. Međutim, zopiklon povećava normalnu transmisiju neurotransmitera gama-aminobutirne kiseline u centralnom nervnom sistemu, putem moduliranja benzodiazepinskih receptora na isti način na koji to čine benzodiazepinski lijekovi.

Pošto je zopiklon sedativan, prodaje se kao tableta za spavanje. Djeluje tako što uzrokuje depresiju ili smirenje centralnog nervnog sistema. Nakon duže upotrebe, tijelo se može naviknuti na efekte zopiklona. Kada se doza tada smanji ili se lijek naglo zaustavi, mogu se pojaviti simptomi odvikavanja. Oni mogu uključivati niz simptoma sličnih onima kod povlačenja benzodiazepina. Iako simptomi odvikavanja od terapijskih doza zopiklona i njegovih izomera (tj. Eszopiklona) obično nisu prisutni sa konvulzijama i stoga se ne smatraju opasnim po život, pacijenti mogu iskusiti tako značajno uznemirenost ili anksioznost da traže hitnu medicinsku pomoć.

Slika 5. Struktura Zopiklona

4. ZAKLJUČAK

Stručnjaci, pogotovo psihijatri, godinama upozoravaju na prekomjerno i neopravdano propisivanje, pa time i uzimanje benzodiazepina i Z-lijekova, posebno starijim ljudima za pomoć kod nesanice. Iako se, prema

10

smjernicama, benzodiazepini i Z-lijekovi propisuju za kratkotrajno liječenje u maloj dozi, ne duže od četiri sedmice, u praksi se oni nerijetko uzimaju mjesecima, pa i godinama uz stalno povećanje doze ili zamjene jednog lijeka drugim. Zasigurno je jedan od razloga prekomjernog propisivanja insistiranje pacijenata na terapiji, a zbog osjećaja stvarnog, ali djelomice i zamišljenoga gubitka kvalitete života.

Naime, nesanica je stvaran i iscrpljujući problem – utječe na smanjenje učinkovitosti u svakodnevnom životu, narušavanje kvalitete života, smanjenje radnog učinka, a kod starijih osoba je povezana s većom pojavnošću nezgoda i padova, kao i s trajnom iscrpljenošću. No kako bi se spriječila prekomjerna primjena ovih lijekova, prema novim smjernicama za liječenje nesanice, pa i anksioznosti, tjeskobe i sl., najprije treba uspostaviti dobar režim spavanja, odnosno higijenu spavanja koja podrazumijeva promjene i prilagodbu životnih navika. Ako ove mjere ne pomažu, uključuje se psihološka pomoć, odnosno kognitivno bihevioralne metode koje mogu mnogo pomoći, posebno kod osoba kod kojih ne postoji ili nije ustanovljen uzrok bolesti. Naposlijetku, propisuju se benzodiazepini, no pod znatno strožom kontrolom koja bi trebala onemogućiti štetne učinke ovih lijekova.

LITERATURA

Adiva (2018). Nesanica: Lijekovi za spavanje će se manje propisivati [Internet] Dostupno na: https:// www.adiva.hr/adiva-ljekarne/rijec-farmaceuta/nesanica-lijekovi-za-spavanje-ce-se-manje-propisivati/ [pristupljeno 27.03.2019.]

11

Brandt, Jaden & Leong, Christine. (2017). Benzodiazepines and Z-Drugs: An Updated Review of Major Adverse Outcomes Reported on in Epidemiologic Research. Drugs in R&D. 17. 1-15. Bartholini, G. (1985). GABA receptor agonists: pharmacological spectrum and therapeutic actions. [Internet] Dostupno na: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2984490 [pristupljeno 28.03.2019.] Ciraulo, D., Oldham, M. (2014). Sedative hypnotics. [Internet] Dostupno na: https:// www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/z-drug [pristupljeno 26.03.2019.] Kelek, M. (2016). Liječenje benzodiazepinima i potencijalno ovisničko ponašanje - uloga medicinske sestre/tehničara. Bjelovar: Visoka tehnička škola u Bjelovaru, Stručni studij sestrinstva Mendelson, W. (2011). Hypnotic medications [Internet] Dostupno na: https://www.sciencedirect.com/ topics/neuroscience/pyrazolopyrimidine [pristupljeno 28.03.2019.] Mimica, N. i dr. (2002). Benzodiazepini: za i protiv. Zagreb: Medicus Pliva Zdravlje (20??). Nesanica [Internet] Dostupno na: https://www.plivazdravlje.hr/bolest-clanak/ bolest/217/Nesanica.html [pristupljeno 26.03.2019.] Trevor, J.A., Way, L.W. (2011). Anksiolitici i sedativi-hipnotici. U: Katzung GB i sur., ur.Temeljna i klinička farmakologija. 11. Izdanje. Zagreb: Medicinska naklada. Tuck (2017). Z-Drugs – Non-Benzodiazepines [Internet] Dostupno na: https://www.tuck.com/z-drugs- nonbenzodiazepines/ [pristupljeno 26.03.2019.]

12

nema postavljenih komentara
ovo je samo pregled
3 prikazano na 12 str.