seminarski rad zasnivanje radnog odnosa iz predmeta radno pravo, Ispiti' predlog Radno pravo
cajevic-andela
cajevic-andela

seminarski rad zasnivanje radnog odnosa iz predmeta radno pravo, Ispiti' predlog Radno pravo

15 str.
6broj poseta
Opis
seminarski rad na temu zasnivanja radnog odnosa. Koriscenja strucna literatura
20 poeni
poeni preuzimanja potrebni da se preuzme
ovaj dokument
preuzmi dokument
pregled3 str. / 15
ovo je samo pregled
3 prikazano na 15 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 15 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 15 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 15 str.

FAKULTET ZA POSLOVNE STUDIJE I PRAVO

BEOGRAD

SEMINARSKI RAD

RADNO PRAVO

“RADNI ODNOS – ZASNIVANJE RADNOG ODNOSA”

MENTOR STUDENT

Sokolac,mart,2019. godine

SADRŽAJ

UVOD……………………………………………………………... ……3

I.POJAM I KARAKTERISTIKE RADNOG ODNOSA…………...

…...4

II.ZASNIVANJE RADNOG ODNOSA…………………………..... …..6

III.USLOVI ZA ZASNIVANjE RADNOG ODNOSA……….. ………..7

IV.SPECIJALNI USLOVI…………………………………………….. 18

V.POSTUPAK ZA ZASNIVANjE RADNOG ODNOSA……………………………………………………………… 12

VI.SUDSKA ZAŠTITA POVODOM ZASNIVANjA RADNOG ODNOSA…………………………………………………………....… 16

ZAKLJUČAK……………………………………………….………… 17

LITERATURA…………………………………………….………….. 18

UVOD

Radni odnos je osnovna najvažnija institucija radnog prava. Rad kao rezultat svjesnog čovjekovog djelovanja je osnov za razvoj čovječanstva,i to u svim društveno-ekonomskim formacijama. Rad je osnovni uslov cjelokupnog života. Rad je stvorio čoveka, ali čovek ne postupa odvojeno,nego priroda rada zahteva da čovek nastupa u društvu. Dakle, tokom obavljanja rada u toku proizvodnog procesa radnici stupaju u međusobne odnose,koji stvaraju

posebnu ekonomsku kategoriju proizvodnih odnosa. Pod radnim odnosom se podrazumijeva odnos po osnovu rada koji se zasniva ugovorom o radu između radnika sa jedne strane i poslodavca sa druge strane. Istovremeno, pod radnim odnosom u smislu Zakona o administrativnoj službi u upravi Republike Srpske kao i Zakona o radnim odnosima u državnim organima, smatra se i odnos po osnovu rada između zaposlenog i države, odnosno jedinice lokalne samouprave kao poslodavca koji se zasniva na osnovu upravnog akta nadležnog organa. Dakle radni odnosi zaposlenih u Republici Srpskoj uređeni su:

a) Zakonom o radu-objavljenim u Službenom Glasniku Republike Srpske 2002.god. koji reguliše radne odnose između radnika i poslodavca kojim se u smislu ovog zakona smatra preduzeće,banka ustanova, agencija,kao isvako drugo fizičko i pravno lice koje radniku na osnovu ugovora o radu daje zaposlenje.

b) Zakonom o administrativnoj službi- u upravi Republike Srpske koji reguliše radne odnose između državnih organa i državnih službenika.

v) Zakonom o radnim odnosima- u državnim organima-objavljenim u Službenom Glasniku Republike Srpske 2002.god. koji reguliše prava, obaveze i odgovornosti zaposlenih u sudovima, javnim tužilaštvima, javnim pravobranilaštvima, službama narodne skupštine, predsjednika Republike Srpske i opštinskim organima uprave.

I.POJAM I KARAKTERISTIKE RADNOG ODNOSA

Radni odnos se posmatra sa dva aspekta. Jedan podrazumijeva određivanje pojma radnog odnosa kao društvenog odnosa dok drugi aspekt podrazumijeva određivanje pojma radnog odnosa kao vrste pravnih odnosa.Prema tome, da bi se odredio pojam radnog odnosa treba prvo odrediti pojam društveno radnog odnosa.

Društveno radni odnos je vrsta društvenog odnosa koji se dobrovoljno uspostavlja između poslodavca, kao lica koje je vlasnik sredstva za rad ili koje sredstva za rad koristi po drugom osnovu, sa jedne strane, i radnika koji u korist poslodavca neposredno izvršava određenu vrstu zavisnog rada u organizovanom radu primenom svojih radnih sposobnosti i za takav rad dobija određenu naknadu u novcu ili u naturi.1Radno pravni odnos predstavlja vrstu pravnih odnosa koji se slobodno i dobrovoljno uspostavlja između radnika i poslodavca.

Pod poslodavcem se podrazumijeva svako ono lice(fizičko ili pravno) koje organizuje vršenja određene djelatnosti i u tom cilju zapošljava fizička lica(zaposleni) i upravlja procesom rada. Za izvršavanje preuzetih obaveza prema zaposlenim licima poslodavac garantuje svojom

imovinom.U radno-pravnom smislu posmatrano, poslodavci su, dakle preduzeće, ustanove, jedinica lokalne samouprave i dr.

Radnikom se smatra lice koje iznajmljuje svoje radne sposobnosti poslodavcu. Radni odnos nastaje uključivanjem radnika u organizovani rad gde on zauzima radno mjesto u okviru koga lično izvršava određene poslove koji su sastavni i trajni dio djelatnosti poslodavca uz obavezu poštovanja prava na zaradu, to jest platu i druga prava.

Bitni elementi radnog odnosa su elementi bez kojih nema radnog odnosa, ako jedan od njih nedostaje onda se ne može govoriti o radnom odnosu već o nekoj drugoj vrsti odnosa. U bitne elemente spadaju: 1)Slobodno i dobrovoljno stupanje na rad 2)Obaveza ličnog vršenja rada 3)Uključivanje u organizaciju rada i ukazivanje na radno mesto 4)Podređenost radnika poslodavcu 5)Rad za zaradu

Prava i obaveze iz radnog odnosa nastaju s danom kad radnik na osnovu ugovora o radu stupi na rad kod poslodavca. Radnik svoju radnu obavezu ne može prenijeti na drugo lice jer je ona strogo vezana za njega.

_________________________ 1Dr. R. Pešić,Radno pravo,Beograd, 1966. Godine,strana 74.

II.ZASNIVANJE RADNOG ODNOSA

Zasnivanje radnog odnosa je poseban postupak koji sprovodi poslodavac radi zapošljavanja određenog broja lica,koja učestvuju u njemu radi ostvarivanja prava na rad. Učesnici ovog postupka su, dakle, s jedne strane poslodavci,a s druge strane lica koja su izrazila svoju volju da zasnuju radni odnos. Radni odnos se može uspostaviti samo onda ako subjekti ispunjavaju unapred propisane uslove.Uslovi su određena svojstva i okolnosti koje treba da imaju, odnosno da obezbijede subjekti da bi zasnovali radni odnos.

Radni odnos se zasniva na neodređeno ili određeno vrijeme. U pogledu prava, obaveza i odgovornosti radnika, radni odnos zasnovan na određeno vrijeme izjednačen je sa radnim odnosom koji ja zasnovan na neodređeno vrijeme. Radni odnos na određeno vrijeme može se zasnovati radi zamijene privremeno odsutnog radnika,radi izvršenja posla koji traje do šest mesjeci, kao i kad se privremeno poveća obim posla i kod zasnivanja radnog odnosa sa pripravnikom radi obavljanja pripravničkog staža. Radni odnos zasnovan na određeno vrijeme radi izvršenja posla koji traje određeno vrijeme ili radi obavljanja privremeno povećanog obima posla prestaje s danom izvršenja posla. Poslodavac može odlučiti da se sa radnikom koji je zasnovao odnos na određeno vrijeme radi zamjene privremeno odsutnog radnika,ili radi obavljanja pripravničkog staža,zasnuje radni odnos na neodređeno vrijeme ako radniku koga je zamijenjivao prestane radni odnos, odnosno ako pripravnik u propisanom roku položi stručni ispit.Radni odnos zasnovan na određeno vrijeme,po pravilu, prestaje bez saglasnosti radnika kad se steknu uslovi za to:

- Povratkom na rad radnika koji je zamijenjivan za vrijeme privremenog odsustvovanja s posla; - Završavanjem posla koji je trajao određeno vrijeme; - Okončanjem pripravničkog staža; - Ako je radnik zbog toga zasnovao odnos na određeno vrijeme;

Faktičko produženje rada radnika koji je zasnovao radni odnosna određeno vrijeme nakon isteka roka odnosno nakon završetka posla, koji je trajao na određeno vrijeme, ne daje pravo na produženje, odnosno na zasnivanje radnog odnosa na neodređeno vrieme, ali poslodavac može odlučiti da se s radnikom koji je zamijenjivao odsutnog radnika, kao i sa pripravnikom, zasnuje radni odnos na neodređeno vrijeme ako radniku, koga je novo-primljeni radnik zamijenjivao, prestane radni odnos, odnosno ako pripravnik u propisanom roku položi stručni ispit. Prećutna saglasnost poslodavca i u takvim slučajevima bez pismenog rješenja o zasnivanju radnog odnosa na neodređeno vrijeme nema nikakvog značaja u pogledu promjene statusa radnika koji je zasnovao radni odnos na određeno vrijeme. ______________________________________________ 2B Baroš:,,Radni odnosi i socijalno osiguranje u Republici Srpskoj“,Srpsko Sarajevo, 1999 godina,strana 15.

Ukoliko odluči da se u navedenim slučajevima sa radnikom zasnuje radni odnos na neodređeno vrijeme, poslodavac nije dužan da podnosi prijavu Republičkom zavodu za zapošljavanje o potrebi za radnikom, ali je obavezan da obavijesti Zavod o zasnivanju radnog odnosa sa radnikom u roku od osam dana od dana donošenja rješenja, odnosno od dana početka rada radnika na osnovu tog rešenja. U skladu sa Zakonom o radnim odnosima umjesto rješenja o zasnivanju radnih odnosa koje donosi ovlašćeni pojedinac u državnom sektoru, privatni poslodavac sa radnikom zasniva radni odnos zaključivanjem sa radnikom ugovora o zapošljavanju, koji, prema uputstvu o ugovoru o zapošljavanju, mora dostaviti nadležnom organu u opštini koji o tim ugovorima vodi posebnu evidenciju.

III.USLOVI ZA ZASNIVANjE RADNOG ODNOSA

Uslovi za zasnivanje radnog odnosa dijele se na opšte i posebne. Radnik koji zeli da zaključi ugovor o radu mora da ispunjava opšte i posebne uslove. Teret dokazivanja da uslovi za zasnivanje radnog odnosa postoje, pada na radnika. Ovo je izričito određeno u članu 16.Zakona o radu.

III.I.OPŠTI USLOVI ZA ZASNIVANjE RADNOG ODNOSA

Opšte uslove mora da ispunjava svako ko želi da zasnuje radni odnos bez obzira koje će poslove obavljati. Ugovor o radu može da zaključi lice koje je navršilo petnaest godina života i koje ima opštu zdravstvenu sposobnost. Petnaest godina života.Lice koje nije navršilo petnaest godina života ne može da zaključi ugovor o radu. Ugovor o radu sa licem koje ne ispunjava ovaj uslov je ništav. Ove godine starosti,prema antropološkim standardima, donja granica životnog doba,koja omogućuje da se neko uključi u proces rada bez opasnosti po život i zdravlje. Ali,uz posebnu zaštitu na radu koje će uživati sve do punoletstva. Iako je lice sa navršenih petnaest godina života maloletno ono stupanjem u radni odnos stiče sva prava i obaveze i odgovornosti iz tog odnosa. Time stiče poslovnu sposobnost da raspolaže zaradom i drugim ličnim primanjima iz radnog odnosa,kao i procesnu sposobnost da samostalno učestvuje u postupcima ostvarivanja i zaštite prava iz radnog odnosa. Ove sposobnosti su ograničene jer se odnose samo na pravo, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa. Ukoliko maloletnom licu radni odnos prestane pre punoletstva, ono gubi stečenu poslovnu i procesnu sposobnost osim u pogledu ostatka zarade i drugih ličnih primanja. Uzrast od petnaest godina dokazuje se izvodom iz matične knjige rođenih ili drugom verodostojnom javnom ispravom. Međutim u Zakonu o radu nedostaje odredba kojom bi bila uređena poslovna sposobnost maloletnika da zaključi ugovor o radu. U pitanju je ograničena i delimična poslovna sposobnost maloletnog radnika, koji je poslovno sposoban za zaključivanje i raskidanje

ugovora o radu i za preuzimanje pravnih radnji u vezi sa ispunjenjem prava i obaveza iz tog ugovora. Lice mlađe od osamnaest godina može da zasnuje radni odnos uz uverenje da ima opštu zdravstvenu sposobnost za rad.

Ne može da zaključi ugovor o radu za obavljanje poslova na kojima postoji povećana opasnost od povreda na radu ili povećan štetni uticaj na zdravlje. Zabrana obavljanja poslova sa posebnim uslovima rada je u funkciji zaštite psihofizičkog razvoja ovih lica. Opšti uslov za zasnivanje radnog odnosa ima zaštitnu funkciju jer zabranjuje rad licima koja nisu u stanju da ga biološki podnesu. Uprkos ovoj zabrani događa se da se radni odnos zasnuje i sa licem koje ne ispunjava opšte uslove.Kakav je pravni položaj ovih lica o tome postoje različita shvatanja.

Jedni smatraju da se ova lica nalaze u tzv.faktičkom radnom odnosu i da, dok taj odnos traje mogu vršiti prava i izvršavati obaveze iz radnog odnosa, ukoliko zakonom nije drugačije određeno. Drugi zastupaju gledište da rad ovih lica ne može proizvesti nikakva dejstva, pošto je ispunjenje opšteg uslova od “bitnog značaja za postojanje,kako ravnopravnog, tako i faktičkog radnog odnosa“.

Pojam “faktički radni odnos“ označava državinu prava iz radnog odnosa, a ne pravni odnos. Otuda lice koje nema petnaest godina nije u radnom odnosu iako ga je zasnovalo. Ono je, dok radi samo u posedu prava iz radnog odnosa, pa se zato i govori da je u “ faktičkom radnom odnosu“. Dok on traje lice koje je stupilo na rad vrši sadržinu prava iz radnog odnosa, ako nije njihov titular. Obim vršenja tih prava,takođe je faktičko, a ne pravno pitanje. Vrše se samo ona prava i obaveze koja lice na radu ima u državini. Baš zato što je vršenje prava iz radnog odnosa zasnovano mimo opšteg uslova, faktičko, a ne pravno pitanje,ne može se prihvatiti stanovište da rad iz tako zasnovanog radnog odnosa ne proizvodi nikakva dejstva. Radni odnos zasnovan protivno opštim pravilima jeste ništav i ne proizvodi dejstva pravnog odnosa. Zato može biti prekinut u svako doba: dovoljno je da se licu u faktičkom radu saopšti da više ne dolazi na posao.

Međutim, prekid ovog “odnosa“ ne može da anulira faktičko vršenje prava i obaveza iz radnog odnosa(obavljen rad i sl.) jer su to činjenice prošlosti koje budućnost ne može izmeniti. Radni odnos je pravni odnos jer nastaje iz određenog pravnog odnosa i čine ga prava, obaveze i odgovornosti zaposlenog i poslodavca. Pošto se “faktički radni odnos“ ne zasniva ni na kakvom pravnom osnovu ovaj naziv protivreči sadržini pojma koga označava zato državina prava iz radnog odnosa više odgovara naziv- faktički rad.

_______________________________________ 3Dr Z. Ivošević:,,Radno pravo“drugo izmenjeno i dopunjeno izdanje,Beograd,2006.godina,strana 80.

III.II.POSEBNI USLOVI ZA ZASNIVANjE RADNOG ODNOSA

Posebni uslovi za zasnivanje radnog odnosa utvrđuju se zakonom ili opštim aktom poslodavca zavisno od vrste i svojstva poslova. Zakon posebne uslove utvrđuje retko. Pravilnik o radu sistematizuje poslove u njihove skupove. Skup poslova se ne određuje prostorno,već u organizacionom i funkcionalnom smislu. Zato se skupovi poslova grupišu po vrsti, srodnosti, odgovornosti, uslovima rada i drugim kriterijumima.Za svaki skup poslova utvrđuju se i uslovi rada koje radnik mora da ispunjava da bi ih obavljao.Ti uslovi čine

posebne uslove za zasnivanje radnog odnosa. Kao posebni uslovi mogu se predvideti: 1)Vrsta i stepen stručne spreme; 2)Posebna specijalistička stručna zvanja-ukoliko je potrebno radi obavljanja složenih i rukovodećih poslova i poslova zaštite na radu; 3)Radno iskustvo; 4)Posebna zdravstvena sposobnost-na radnim mestima sa posebnim uslovima rada; 5)Određena lična svojstva; 6)Pol; 7)Posebne godine života; 8)Položen stručni ispit; 9)Objavljene naučne i stručne radove; 10)Znanje stranih jezika,visoka prosečna ocena i dr. uslovi.

Lice koje želi da zaključi ugovor o radu dužno je da poslodavacu dostavi dokumenta kojima pokazuje da ispunjava tražene uslove.

III.II.I.STRUČNA SPREMA KAO USLOV Stručna sprema je školska sprema određene struke koja se stiče u verifikovanim određenim ustanovama. Pod stručnom spremom smatra se ono obrazovanje koje je radnik stekao uspešno završenim verifikovanim programom za obavljanje poslova, odnosno radnih zadataka određene složenosti. Struka je širi pojam od zanimanja. U okviru pravne struke postoje npr. zanimanja sudije, advokata, tužioca i dr. S toga stručna sprema omogućava bavljenje grupom srodnih zanimanja, ali ne i zanimanja druge struke. Stručna sprema se stepenuje, zavisno od stupnja obrazovanja. Najnoviji propisi stručnu spremu svrstavaju određiju od prvog od osmog stepena.

III.II.II.RADNA SPOSOBNOST. Radne sposobnosti su garancija uspješnog rada. Onaj ko ne poznaje poslove ili ko nije sposoban da ih obavlja,ne može dazasnuje radni odnos da bi ih vršio. One se iskazuju kao stručna veština,uvežbanost,umeće,i druga radna svojstva. Postojanje ovog uslova,po logici stvari ne utvrđuje se ispravama i drugim sličnim dokazima, već na poseban način: probnim radom. Kada zaposleni na delu pokaže šta zna i ume,poslodavac će moći da oceni da li ispunjava uslov o kome je reč. Ovaj uslov ima izuzetan značaj za zaposlene koji obavljaju najsloženije poslove. Oni moraju raspolagati posebnim znanjima i sposobnostima,koje se procenjuju po ostvarenim rezultatima,objavljenim radovima i slično.

III.II.III.RADNO ISKUSTVO Radnim iskustvom, smatra se rad proveden proveden na istim ili sličnim poslovima odnosno radnim zadacima. Iskustvo se svodi na znanje, stručnost, sposobnost, umešanost i druge osobine koje radnik treba da ima da bi mogao samostalno da radi.Dokaz za takvo iskustvo nisu godine provedene na radu, nego stvarna sposobnost radnika,što se utvrđuje uvidom u njegove dotadašnje rezultate u radu i proverom njegovih stručnih i radnih sposobnosti,pre zasnivanja radnog odnosa. Radno iskustvo,kao uslov za vršenje određenih poslova odnosno radnih zadataka utvrđuje se u zavisnosti od stvarnih potreba (proces rada, uslovi rada,stepen složenosti poslova i odgovornost za njihovo izvršavanje). Radno iskustvo se, po pravilu, stiče posle odgovarajuće stručne spreme.Takvi su recimo poslovi i zadaci lekara, inženjera i mnogih drugih. Radno iskustvo se može steći nezavisno od stručne spreme i kad je neko bio u prilici da poslove za koje nije imao stručnu spremu obavlja s obzirom na njegovu radnu sposobnost. Radno iskustvo se stiče radom

naodgovarajućim poslovima,ali taj rad ne mora biti praćen radnim odnosom. Radnik može steći potrebno radno iskustvo i privremenim ili povremenim radom,volonterskim radom ili radom u domaćinstvu. Radno iskustvo može, ali i ne mora,biti uslovljeno karakterom delatnosti. Iskustvo građevinskog inženjera može se steći samo u građevinskoj delatnosti, iskustvo rukovodioca pravnih i opštih poslova može se steći u bilo kojoj delatnosti. Radno iskustvo treba procenjivati više po vrsti,karakteru i složenosti poslova, a manje po zvučnosti njihovih zvanja i drugim formalnim elementima.

III.II.IV.POLOŽEN STRUČNI ISPIT Ovaj uslov može biti predviđen zakonom,podzakonskim aktom i opštim aktom. Uslovi,način i program polaganja stručnog ispita se uređuju zakonom, podzakonskim aktom i opštim aktom. Najčešće se uređuju opštim aktom. Zakonom je,npr.uređeno polaganje pravosudnog ispita. Podzakonskim aktom uređeno je polaganje vozačkog ispita,ispita za vaspitače, projektante, nastavnike. Opštim aktom se uređuje polaganje pripravničkog ispita,ako zakonom ili podzakonskim aktom nije drugačije određeno.

III.II.V.ZNANjE STRANOG JEZIKA Ovo je uslov za zasnivanje radnog odnosa na poslovima koji se bez tog znanja ne mogu obavljati, npr. u : nauci,spoljnoj trgovini, turizmu, novinarstvu i diplomatiji. Postojanje ovog uslova dokazuje se pismenim ispravama,ali i na drugi način. To može biti i neposredna provera znanja.Primena ovog uslova mora biti restriktivna, pa se ne može propisivati za sve, već samo za poslove pri čijem je vršenju neophodno znanje oba jezika.

III.II.VI.POSEBNE GODINE ŽIVOTA One su potrebne za posebne uslove. Uzrast od petnaest godina je opšti uslov za zasnivanje radnog odnosa. Međutim nije dovoljan za zasnivanje radnog odnosa na radnim mestima koja su izložena posebnim uslovima rada u pogledu opasnosti po život i zdravlje radnika. Tek sa navršenom osamnaestom godinom života radnik može zasnovati radni odnos na poslovima koji se obavljaju uz velike fizičke napore ili,uopšte,sa povećanim rizikom po život i zdravlje.

III.II.VII.NAROČITA ZDRAVSTVENA SPOSOBNOST Bez posebnih zdravstvenih i psihofizičkih sposobnosti radnik ne može zasnovati radni odnos na poslovima koji se obavljaju u teškim uslovima. S obzirom na značaj ovog uslova pri zasnivanju radnog odnosa i s obzirom na posledice koje mogu da nastupe u slučaju kada radnik ne posjeduje propisanu zdravstvenu sposobnost,potrebno je pribaviti dokaz o tome da radnik,koji zasniva radni odnos,ispunjava ovaj uslov. Naročita zdravstvena sposobnost može imati više značenja.Najčešće se shvata kao potpuno fizičko i mentalno zdravlje radnika. Radnici koji zasnuju radni odnos na poslovima koji zahtevaju naročitu radnu sposobnost, dužni su da se, sve dok ih obavljaju, podvrgavaju periodičnim zdravstvenim pregledima radi kontrole zdravlja, odnosno zaštite na radu. Ovaj uslov za zasnivanje radnog odnosa se dokazuje lekarskim uverenjem da radnik ima posebnu radnu sposobnost za obavljanje određenih poslova i zadataka.

III.II.VIII.POL Ovaj uslov,u principu,ne može biti utvrđen kao poseban uslov za zasnivanje radnog odnosa, jer su svi građani pred zakonom jednaki. Međutim, ovde je reč o pozitivnoj diskriminaciji građana ženskog pola, koji po Ustavu,uživaju posebnu zaštitu na radu. Posebnu zaštitu žena iziskuju: poslovi u kesonima, čišćenje kanalizacije, podzemni rad na kopanju rude, nošenje i dizanje velikih tereta itd. Postoje i poslovi koje,po prirodi može da obavlja samo lice određenog pola. Npr:poslovi pevača,odnosno pevačice;glumca,odnosno glumice;itd.

III.II.IX.OBJAVLjENI STRUČNI I NAUČNI RADOVI Zakonom o visokom obrazovanju Republike Srpske predviđen je ovaj uslov za zasnivanje radnog odnosa na određenim poslovima u višokoškolskim i naučnoistraživačkim ustanovama. Reč je o poslovima redovnih profesora, profesora i docenata na fakultetima,profesora i predavača na višim školama i naučnog savetnika, višeg naučnog saradnika i naučnog saradnika u naučnoistraživačkim organizacijama.

II.II.X.VISOKA PROSEČNA OCENA Statutom Visokoškolske ustanove predviđen je ovaj uslov na poslovima asistenata u visokoškolskim ustanovama, a može se opštim aktom predvideti i za pripravnike u naučnoistraživačkim i drugim naučnim, kulturnim ili umetničkim institucijama.

III.II.XI.ODREĐENA LIČNA SVOJSTVA. Ova svojstva mogu biti uslov rada za obavljanje poslova i zadataka pri čijem vršenju ta svojstva dolaze do izražaja. Tako npr. sluh i boja glasa mogu biti uslov za člana hora, moć opažanja i pravilnost izražavanja za novinara itd.

III.II.XII.DRUGI USLOVI. Zakonom o radu ne ograničava se broj uslova, ali treba voditi računa da ne budu diskriminatorski.

IV.SPECIJALNI USLOVI

Specijalni uslovi za zasnivanje radnog odnosa utvrđeni su za maloletna lica,invalidna lica i strance. Kad je reč o maloletnim i invalidnim licima, specijalni uslovi su u funkciji njihove posebne zaštite,a kad je reč o strancima,specijalni uslovi su u funkciji jednakog i recipročnog tretmana stranih državljana i lice bez državljanstva.

IV.I. SPECIJALNI USLOVI ZA MALOLJETNA LICA Lice mlađe od osamnaest godina može da zasnuje radni odnos uz pismenu saglasnost zakonskog zastupnika, ako takav rad ne ugrožava njegovo zdravlja, moral i obrazovanje,odnosno ako takav rad nije zabranjen zakonom.

Potrebna su još tri uslova: 1)Da rad ne ugrožava zdravlje,moral i obrazovanje maloletnika, 2)Da rad maloletnika nije zabranjen, 3)Da nadležni zdravstveni organ potvrdi da je maloletnik sposoban da obavlja poslove koje će vršiti a da oni nisu štetni za njegovo zdravlje.

IV.II. SPECIJALNI USLOVI ZA INVALIDNA LICA Invalidna lica se zapošljavaju pod istim uslovima kao i sva druga lica ako posebnim propisima nije drugačije određeno.Ukoliko jeste primenjuju se posebni propisi. Radni odnos ne mogu zasnivati jedino invalidna lica kod kojih je nastupio potpun gubitak radne sposobnosti.To su lica koja su potpuno nesposobna za obavljanje bilo kojeg posla. I za invalide uzrast od petnaest godina je opšti uslov za zasnivanje radnog odnosa. Posebni uslovi tiču se posebne zaštite invalida.Poslodavac je dužan da invalidima obezbedi poslove koji odgovaraju njihovoj preostaloj radnoj sposobnosti.

IV.III. SPECIJALNI USLOVI ZA STRANCE I LICA BEZ DRŽAVLjANSTVA.

Strani državljanin je lice koje ima državljanstvo druge zemlje. Lice bez državljanstva nemadržavljanstvo nijedne zemlje. 4Stranac može da zasnuje radni odnos ako ispunjava opšte i posebne uslove predviđene posebnim Zakonom o uslovima za zasnivanje radnog odnosa sa stranim državljanima. Međutim od stranaca se traže i dodatni uslovi koji se ne traže od domaćih državljana. Dodatni uslovi ne umanjuju ravnopravnost u radnom odnosu i ova lica imaju ista prava,obaveze i odgovornosti po osnovu rada kao i zaposleni državljani Republike Srpske kod domaćih poslodavaca. Stranac može da zasnuje radni odnos pod sledećim uslovima: 1)Da ima odobrenje za boravak na teritoriji Republike Srpske ili BIH 2)Važeća radna dozvola. Preduslov za izdavanje radne dozvole je predhodno legalizovan boravak kroz odobrenje boravka.Stranci koji obavljaju poslove utvrđene propisima o stranim ulaganjima i ovlašćeni predstavnici humanitarne organizacije nisu obavezni da pribave radnu dozvolu.

V.POSTUPAK ZA ZASNIVANjE RADNOG ODNOSA

Postupak zasnivanja radnog odnosa se svodi na: - Pregovaranje radnika i poslodavca, - Zaključenje ugovora o radu, - Stupanje zaposlenog na rad.

Poslodavac prema novom konceptu obaveštavanja o mogućnostima i uslovima zapošljavanja može da bira da li će Zavodu za zapošljavanje da prijavi potrebu za radnicima u cilju javnog objavljivanja potreba ili da traži da mu neposredno predloži kandidata za zasnivanje radnog odnosa. Zavod može da predloži nezaposleno lice ili lice koje traži promenu zaposlenja. Prednost ima nezaposleno lice ukoliko ispunjavauslove podjednako kao i lice koje traži promenu zaposlenja.Poslodavac dostavlja zavodu prijavu o potrebi za radnicima.

Pored dostavljanja prijave, poslodavac je dužan da Zavodu podnosi izveštaj o zaposlenju radnika, kao i izveštaj o prestanku rada radnika. Poslodavac od Zavoda može da zahteva da se oglašavanje izvrši na različite načine. To može biti: putem lokalnih glasila, obaveštavanjem na oglasnoj tabli Zavoda i sl. O izboru kandidata za zasnivanje radnog odnosa poslodavac odlučuje samostalno i nije vezan za predlog Zavoda ili agencije. Poslodavac ima pravo da slobodno odluči s kojim će kandidatom koji ispunjava uslove zaključiti ugovor o radu,ali mora da poštuje zakonske zabrane. _______________________________________ 4 Uredba o posebnim uslovima za zasnivanje radnog odnosa sa stranim državljanima i licima bez državljanstva donesena na osnovu člana

5,stav

U institucijama Bosne i Hercegovine,odluku o potrebi prijema zaposlenika u radni odnos donosi poslodavac. Poslodavac pokušava da popuni slobodno radno mesto spoljnim premeštanjem zaposlenika koji je višak,a koji radi na sličnoj poziciji kod drugog poslodavca.

Prijem u radni odnos bez javnog oglasa vrši se u sledećim slučajevama: - Zaposlenika koji je proglašen kao višak kod poslodavca gde je zaposlen zbog prestanka

rada poslodavca,smanjenja obima poslova, ukidanja radnog mesta i sl. - Zaposlenika koji se raspoređuje na slobodno radno mesto kod istog poslodavca; - Zaposlenika koji se raspoređuje na rad od jednog poslodavca na rad kod drugog poslodavca, na osnovu sporazuma između njih i uz saglasnost zaposlenika; - Prijema u radni odnos na određeno vreme do tri meseca kada zbog hitnosti nije moguće blagovremeno sprovesti javni oglas.

Na osnovu odluke o potrebi prijema zaposlenika raspisuje se javni oglas.Oglas se obavezno objavljuje u jednom dnevnom listu. Posle isteka roka komisija za izbor kandidata razmatra prijave,ocenjuje kandidate i utvrđuje da li ispunjavaju uslove. Posle toga poslodavac donosi odluku o prijemu kandidata u radni odnos. Prilikom donošenja odluke poslodavac vodi računa o nacionalnoj strukturi zaposlenih,uz obavezu da poštuje načelo zabrane diskriminacije. Ovakva pozicija poslodavca uslovljena je odredbom Zakona o radu u institucijama Bosne i Hercegovine da struktura zaposlenika u ovim institucijama okvirno odražava nacionalnu strukturu stanovništva prema poslednjem popisu.

V.I. PREGOVARANjE. Pregovori se odvijaju neformalno između radnika i poslodavca,tako da ih svaka strana može prekinuti kada hoće. Pregovori mogu biti okončani i ugovorom o radu. Radnik koji traži zaposlenje dužan je poslodavca obavestiti o svakoj vrsti potencijalne opasnosti koja bi mogla da utiče na bezbednost i zdravlje na radu. Kao npr. alergijske smetnje, strah od visine, fobije, nedovoljno poznavanje kompjuterske tehnike,određene zavisnosti i sl.

V.II.UGOVOR O RADU. Radni odnos se zasniva zaključenjem ugovora o radu između radnika i poslodavca i stupanjem radnika na rad. Poreklo ugovora o radu je iz obligacionog prava jer radnik iznajmljuje na neodređeno ili određeno vreme,svoje radne sposobnosti poslodavcu koji mu zauzvrat plaća određenu zaradu, pri čemu se između njih uspostavlja radni odnos ispunjen pravima,obavezama i odgovornostima. Ugovor o radu je pravni osnov zasnivanja radnog osnosa. I može da se okarakteriše kao: a)Formalan-jer se zaključuje u pismenom obliku, b)Dvostrano obavezan-jer stvara uzajamne obaveze stranaka, c)Komutativan- jer su prava i obaveze unapred određeni, d)Sa trajnom prestacijom- jer se prava i obaveze ostvaruju u vremenu, e)Kazualan-jer je vidno označen smisao obaveza, f)Individualan-jer se zaključuje između radnika i poslodavca.

Ugovor o radu ne može da sadrži odredbe kojima se za radnika ugovaraju manja prava ili nepovoljniji uslovi rada, a mogu se odrediti povoljnija prava od prava utvrđenih zakonom. Odredbe ugovora koje nisu u skladu za zakonom,kolektivnim ugovorom, pravilnikom o radu, a kojima se utvrđuju nepovoljniji uslovi rada, nemaju pravnu snagu i umesto njih se primenjuju odgovarajuće odredbe ovih akata. Zakonom o radu određene su kazne za prekršaj za poslodavca ako radniku odredi manji obim prava, kršeći odredbu da se ugovorom o radu ne može odrediti manji obim prava od onog koji je određen zakonom. Izuzetak je moguć samo ako je izričito predviđen zakonom.

Ugovor o radu sadrži podatke o sledećem: 1.Nazivu i sedištu poslodavca, 2.Imenu,prezimenu,stručnoj spremi i prebivalištu odnosno boravištu radnika, 3.Datumu stupanja radnika na rad,

4.Radnom mestu na kome se radnik zapošljava i mestu rada, sa podacima o dužini i rasporedu radnog vremena, 5.Plati, novčanim naknadama i drugim primanjima radnika po osnovu rada, 6.Dužini godišnjeg odmora, 7.Trajanju ugovora, ako se zaključuje ugovor o radu na određeno vreme, 8.Rokovima za otkazivanje ugovora o radu zaključenog na neodređeno vreme, 9.Poslovima sa posebnim uslovima rada na radnom mestu, ako postoje, 10.Drugim podacima koje poslodavac i radnik smatraju značajnim za uređivanje odnosa koji nastaju po osnovu rada radnika.Pored obaveznih podataka ugovor o radu može da sadrži i druge podatke koje poslodavac i radnik smatraju značajnim za uređenje radnog odnosa,kao što ne mora obavezno da sadrži sve navedene podatke.5

V.III. STUPANjE NA RAD.

Zasnivanje radnog odnosa određeno je jednom pravnom radnjom – zaključivanje ugovora o radu I jednom faktičkom radnjom – stupanje na rad.5 Izabrani kandidat,odlukom nadležnog organa pored obaveštenja o izboru,obaveštava se i o danu kada treba da potpiše izjavu o prihvatanju akata poslodavca i o tome kada treba da počne da radi. Odluka o izboru kandidata ne može se povući.U određenom roku izabrani kandidat je dužan da da pismenu izjavu da prihvata. Izjava se može dati u prostorijama osnovne poslodavca, ili u određenom roku poslati poštom. Potpisivanjem takve izjave radnik zasniva radni odnos. __________________________________________ 5D.Bosanac,Radno prao,Fakultet za poslovne studije I parvo,Beograd 2014.godine,str.48

Stupanje na rad je uključivanje radnika u proces rada. Ako radnik stupi na rad odmah po zaključenju ugovora, on će istog dana zasnovati radni odnos i početi da ostvaruje prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa. Posle zaključivanja ugovora o radu, radnik stiče pravnu mogućnost da stupanjem na rad stekne prava i preuzme obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa. Do tada radnik ne radi, ne prima zaradu, ne teče mu staž osiguranja,ne može se pozvati na odgovornost. Radni odnos postoji, ali samo kao pravno stanje kome nedostaje činjenica stupanja na rad, da bi dobio punu sadržinu.Kada se to dogodi, radnik postaje nosilac prava, obaveza i odgovornosti iz radnog odnosa. Poslodavac je dužan da zaposlenog pre stupanja na rad upozna sa uslovima rada, organizacijom rada, kao i pravima i obavezama iz radnog odnosa i po osnovu zaštite na radu. Tako radnik upoznaje organizacioni, tehnološki, normativni i bezbednosni ambijent rada.Dan stupanja na rad se, određuje ugovorom o radu. Tim ugovorom je radni odnos zasnovan. Ako toga dana radnik ne počne sa radom, uzima se da radni odnos nije bio zasnovan. Ova fikcija deluje uvek, osim u dva slučaja: 1)kad do stupanja na rad nije došlo iz opravdanih razloga, 2)kad se zaposleni i poslodavac drukčije dogovore.

Prvi razlog postoji kad je zaposleni bio sprečen da stupi na rad bolešću, vojnom vežbom, odazivanjem na poziv suda, smrtnim slučajem, slučajem više sile ili drugim opravdanim razlogom. Drugi razlog postoji kad se poslodavac i zaposleni drukčije dogovore o datumu stupanja na rad. Taj dogovor treba da ima pismenu formu. Ako poslodavac primeni pravnu fikciju uprkos postojanju razloga koji je isključuje, zaposlenom ostaje da zatraži sudsku zaštitu.

V.IV.PROBNI RAD

Za vreme probnog rada radniku se poveravaju zadaci koji se odnose na poslove odnosno radne zadatke za koje je primljen,pri čijem izvršenju on može da pokaže svoje sposobnosti. Ocenu rezultata probnog rada daje organ koji je pratio probni rad radnika a to može biti stručna komisija ili stručni radnik. Ukoliko radnik dobije negativnu ocenu iz probnog rada,organ koji odlučuje o prijemu može odlučiti da radniku prestane radni odnos. Radnik, za vreme trajanja probnog rada ima sva prava i obaveze iz radnog odnosa koje imaju drugi radnici. I u toku trajanja probnog rada,radnik,iz raznih razloga,može da bude opravdano sprečen da izvršava zadatke probnog rada(npr. bolest, vojne vežbe i sl). U tom slučaju trajanje probnog rada mora se produžiti za onoliko dana za koliko je radnik bio odsutan sa rada.Ugovor o probnom radu. Poslodavac i radnik mogu da zaključe ugovor o probnom radu. Pored podataka koji se navode u ugovoru o radu,uređuje se način sprovođenja i ocenjivanja rezultata probnog rada. Na početku probnog rada, radnik se upoznaje sa načinom praćenja i ocenjivanja rezultata rada. Probni rad može trajati najviše do tri meseca.Izuzetno rok se može sporazumno produžiti još do tri meseca. Trajanje zavisi od vrste i složenosti poslova na određenom radnom mestu. V.V.RAD PRIPRAVNIKA I VOLONTERA.

Pripravnik je lice koje posle završene srednje škole, više škole ili fakulteta, po prvi put zasniva radni odnos u određenom zanimanju, koje treba da položi stručni ispit i kojem je potrebno predhodno radno iskustvo u njegovom zanimanju ili profesiji. Prema ranijim propisima,pre izmena Zakona o radu pod pripravnikom se smatralo lice koje sa završenom srednjom,višom,visokom školom ili fakultetom, koje se prvi put zapošljava u svom stručnom zvanju, a kome je položen stručni ispit ili predhodno radno iskustvo u stručnom zvanju, uslov za samostalan rad. Za vreme pripravničkog staža pripravnik stiče radno iskustvo i osposobljava se za samostalno vršenje poslova u svojoj struci.

Poslodavac može sa pripravnikom da zaključi ugovor o obavljanju pripravničkog staža bez zasnivanja radnog odnosa. Volonterski rad je moguć ako su položen stručni ispit ili radno iskustvo uslov za zasnivanje radnog odnosa pripravnika.

VI.SUDSKA ZAŠTITA POVODOM ZASNIVANjA RADNOG ODNOSA

Zakon o radu ćuti o sudskoj zaštiti povodom zasnivanja radnog odnosa. 21U postupku zasnivanja radnog odnosa ostvaruje se ustavno pravo na rad. Ako ćuti Zakon o radu, ne ćute drugi zakoni. Sporove o zasnivanju radnog odnosa rešavaju u prvom stepenu opštinski sudovi. 22Pošto sudovi, na osnovu Zakona o parničnom postupku ne mogu odbiti da odlučuju o zahtevu za koji su nadležni, oni moraju pružati zaštitu i povodom povrede prava u postupku zasnivanja radnog odnosa.Kao npr. Radni odnos se na osnovu Zakona o radu, zasniva ugovorom o radu, dok se prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa stiču tek danom stupanja zaposlenog na rad. Ako poslodavac onemogući radnika da po zaključenju ugovora o radu stupi na rad, ovaj može tražiti da mu sud omogući početak rada, kako bi stekao prava i preuzeo obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa. Ako traži tada dolazi do spora o zasnivanju radnog odnosa. Lice koje je stupilo na rad, a nije zaključilo ugovor o radu, smatra se, na osnovu Zakona o radu, da je zasnovalo radni odnos na neodređeno vreme. Ko se u toj situaciji nađe, može tražiti da sud utvrdi da je taj odnos uspostavljen. Ako traži i tada će doći do spora o zasnivanju radnog odnosa.

Radni odnos se zasniva ugovorom o radu, kome ne prethodi javno oglašavanje slobodnog radnog mesta. Međutim na osnovu Zakona o zapošljavanju i osiguranju za slučaj nezaposlenosti, poslodavac može zahtevati da se potreba za novim radnikom objavi u sredstvima javnog informisanja. U tom slučaju, svakom ko se prijavio na oglas mora biti obezbeđena sudska zaštita, ako ugovor o radu zaključi i lice koje ne ispunjava objavljene uslove.

ZAKLjUČAK

Kao što smo rekli, rad je stvorio čovjeka i rad je sastavni dio čovjekovog života. Glavni cilj svakog čovjeka ukoliko se ne nalazi u radnom odnosu bez obzira na godine života, je da zasnuje radni odnos I samim tim ostavruje prihode koji su neophodni za zivot.

Danas se često dešava da ljudi sa fakultetskim obrazovanjem ne uspijevaju da zasnuju radni odnos u svojoj struci i tako nakon izvjesnog vremena pokušavanja prihvataju bilo kakav posao. Nezaposlenost čoveka lišava mogućnosti da svojim radom obezbeđuje sredstva za sopstveno izdržavanje kao i izdržavanje članova svoje porodice iako hoće i ima radnu sposobnost da se uključi proces rada.

Takođe, nezaposlenost izaziva teške ekonomske, političke, socijalne, psihološke i druge nepovoljne posljedice za pojedinca, članove njegove porodice i društvo. Zato,mladi ljudi usavršavaju razne zanate,pohađaju više škole, fakultete sve u cilju da bi jednog dana zasnovali radni odnos i da bi došli do željenog radnog mesta što povlači za sobom bolje plate i bolji životni standard.

LITERATURA

- Branko Baroš,Radni odnosi i socijalno osiguranje u Republici Srpskoj,Srpsko Sarajevo, 1999.godina.

- Draško Bosanac,Radno parvo,Fakultet za poslovne studije i parvo,Beograd,2014.godina.

- Službeni glasnik Republike Srpske,Zakon o radnim odnosima

- Zoran Ivanišević,Radno parvo,Beograd,2006.godina.

nema postavljenih komentara
ovo je samo pregled
3 prikazano na 15 str.