Skripta iz Anatomije i fiziologije 1, Skripte' predlog Zemljana nauka
stef.to
stef.to

Skripta iz Anatomije i fiziologije 1, Skripte' predlog Zemljana nauka

46 str.
79broj poseta
Opis
skripta iz anatomije i fiziologije za srednju medicinsku skolu
20 poeni
poeni preuzimanja potrebni da se preuzme
ovaj dokument
preuzmi dokument
pregled3 str. / 46
ovo je samo pregled
3 prikazano na 46 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 46 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 46 str.
ovo je samo pregled
3 prikazano na 46 str.
1

ANATOMIJA I FIZIOLOGIJA ČOVEKA I skripta za vanredne kandidate;

(interna upotreba)

Uvod u Anatomiju

Anatomija je grana bioloških nauka koja proučava normalnu građu živih

organizama, tj. normalnu građu čovjekovog organizma. Najstarija je medicinska

nauka i osnova za izučavanje svih ostalih grana medicine.

Potiče od grčke riječi anatomeja što znači rezati ili sjeći.

Fiziologija je nauka koja proučava normalne funkcije tkiva i organa. Svaka funkcija tkiva

ili ograna je uslovljena određenom građom, tako da svaka promjena normalne građe tkiva

ili organa mijenja i njihovu normalnu funkciju.

Osnovne grane anatomije su:

1. Sistemska anatomija koja proučava građu organizma po sistemima.

2. Topografska anatomija koja proučava odnose pojedinih organa u organizmu i njome se

najviše koriste hirurzi.

3. Plastična anatomija proučava vanjski oblik tijela, kosti i mišiće i njome se koriste

kipari i slikari.

4. Komparativna (uporedna) anatomija proučava građu različitih životinja i upoređuje je

sa čovjekovom anatomijom.

5. Mikroskopska anatomija se bavi finom građom čovječijeg organizma, pomoću

mikroskopa. I razvila se u posebnu nauku o tkivima, to je histologija.

6. Razvojna anatomija izučava pojedine organe tokom njihovog filogenetskog razvoja i

izdvojila se kao posebna nauka-embriologija. 7. Rentgen anatomija izučava građu

čovjeka pomoću rentgenskih ili X zraka.

Da bi se anatomi cijelog svijeta bolje razumjeli, koriste se anatomskom nomenklaturom.

To je jedinstven sistem naziva. Najčešće se koriste latinski i grčki nazivi a propisuje i

položaj u kome se posmatra čovjek. Čovjek se posmatra u prostoru uvijek u uspravnom

stavu sa dlanovima okrenutim naprijed. Nomenklatura propisuje 3 ravni koje su osnovne

u orijentaciji: frontalna ili čeona ravan, transverzalna ili horizontalna ravan i sagitalna

ravan.

Glavni termini u anatomiji su:

medialis - bliže sredini tijela

lateralis - dalje od sredine tijela

anterior - naprijed

posterior - straga

superior - gore

inferior - dole

superficialis -površno

profundus - duboko

internus - unutrašnje

externus - vanjsko

dexter - desno

sinister - lijevo

longitudinalis - postavljeno uzdužno

transversus - postavljeno poprečno

Za ekstremitete se upotrebljavaju drugi termini:

proximalis - bliže tijelu

distalis - dalje od tijela

palmaris - na šaci, dlanska (prednja) strana

plantaris - na stopalu, tabanska strana

dorsalis - nadlanica i gornja strana stopala

Podjela sistemske anatomije:

1. Osteologija- proučava koštani sistem

2. Sindesmologija-proučava spojeve između kostiju-zglobove

3. Miologija-proučava mišićni sistem

4. Splanchnologija -proučava organe

5. Angiologija- proučava cirkulatorni sistem

6. Sistema respiratorium- proučava sistem za disanje

7. Sistema digestorum- proučava probavni sistem

8. Sistema urogenitale- proučava sistem za izlučivanje i polne organe ljudi

9. Glandule sine ductibus- žlijezde sa unutrašnjim lučenjem, a nauka koja ih proučava

zove se endokrinologija.

10. Neurologija-proučava nervni sistem

11. Estesiologija- proučava čulni sistem (vida, sluha, mirisa, ukusa, dodira)

ĆELIJA

Ćelija je morfološka i funkcionalna jedinica sa sličnim životnim osobinama kao i viši

organizam. Predstavlja najmanju formiranu živu jedinicu u složenom životinjskom i

biljnom organizmu.

Sve ćelije nastaju diobom oplođene jajne ćelije. Kod jednoćelijskih organizama

(protozoa) ćelija koja ih izgrađuje, obavlja sve životne funkcije. Kod višećelijskih

organizama (metazoa), različite životne funkcije obavljaju različite grupe ćelija. Ćelije

se sastoje iz ćelijske membrane, citoplazme i njenih organela i jedra, jezgra ili

necleusa.

1. Među različite membrane ubrajaju se: ćelijska membrana, jedarna membrana,

membrana endoplazmatskog retikuluma, membrane lizozoma, ribozoma,

Golgijevog aparata itd.

Ćelijska membrana čini tanku i elastičnu membranu, građenu od proteina, lipida i vrlo

malo polisaharida. Membrana svih ćelija je obavijena vanjskim omotačem,

mukopolisaharidne prirode, koji je nosilac antigenih svojstava ćelije i ima važnu ulogu u

selektivnoj propustljivosti ćelijske membrane. Temeljnu strukturu membrane čine lipidi,

dok na unutrašnjoj i vanjskoj površini membrane ima vrlo malo proteina.

Jedarna membrana je tanka, dvoslojna struktura. Oba sloja su građena kao i ćelijska

membrana od središnjeg sloja lipida i proteina na obje površine membrane. Jedarna

membrana ima veće pore, pa se sve otopljene tvari sa lakoćom mogu kretati između

tekućine u jedru i tekućine u citoplazmi.

2. Citoplazma i njene organele:

Endoplazmatski retikulum predstavlja sistem membrana, vezikula i tubula koji se nalaze

u citoplazmi. Prostor između vezikula i tubula ispunjen je tekućinom koja se zove

endoplazmatski matriks. Na vanjskim površinama endoplazmatskog retikuluma nalaze se

ribozomi, i to je zrnasti (granularni) endoplazmatski retikulum. Ribozomi se sastoje od

ribonukleinske kiseline (RNK) koja učestvuje u sintezi proteina u ćeliji. Endoplazmatski

retikulum učestvuje u metabolizmu ćelije, aktivno učestvuje u detoksikaciji lijekova,

steroidnih hormona i kancerogenih boja.

Golgijev aparat je posebni dio endoplazmatskog retikuluma. Sastavljen je od lamela ili

ploča, dvoslojnih glatkih membrana, malih vezikula i većih vakuola. Funkcija

Golgijevog aparata je da privremeno pohrani i pripremi tvari koje se izlučuju i učestvuje

u stvaranju lizozoma.

Mitohondrije- u njima se oslobađa energija iz hranjivih tvari i kisika te se tako dobija

najveći dio energije potreban svuda u ćeliji za obavljenje njenih funkcija. Mitohondriji se

sastoje od vanjske i unutrašnje membrane. Unutrašnjost mitohondrija je ispunjena

matriksom i sadrži enzime potrebnih za dobijanje energije iz hranjivih tvari. Oslobođena

energija služi za sintezu adenozintrifosfata (ATP) tvari bogate energijom. Kada u ćeliji

postoji potreba za većim količinama ATP, mitohondriji se mogu sami umnožavati.

Lizozomi predstavljaju intracelularni probavni sistem koji omogućava ćeliji da probavi i

tako ukloni nepoželjne tvari, naročito oštećene ili strane stvari kao što su bakterije.

Lizozomi su okruženi jednom membranom a ispunjeni su velikim brojem probavnih

enzima. Sadrži preko 30 enzima.

Centosom (ćelijsko središte) je sastavljeno od dva sićušna tjelašca-centriola, pa se naziva

i diplosom. Smješten je u blizini jedra i Golgijevog aparata. Veoma bitna uloga centriola

je u diobi ćelije (mitoza), kada se stvaraju niti diobenog vretena. Iz centriola izrastaju: rep

spermija i pokretne trepetljike.

3. Jedra, jezgra ili nucelus predstavlja ovalno tjelašce smješteno obično u centru ćelije.

Predstavlja kontrolni centar ćelije. Kontroliše hemijske reakcije koje se zbivaju u ćeliji i

razmnožavanje ćelije. Jedro sadrži velike količine dezoksiribonukleinske kiseline (DNK)

što se već mnogo godina naziva genima. Oivičeno je tankom jedarnom membranom.

Jedarce ili nucleolus. Jedarce predstavlja proteinsku strukturu, bez granične membrane,

smješteno u jedru ćelije. Ono sadrži određenu količinu RNK, kakva se nalazi i u

ribozomima. Zato su jedarca najizraženija u ćelijama koje intenzivno rastu i

razmnožavaju se (embrionalne ćelije) i u ćelijama koje intenzivno sintetišu bjelančevine.

Funkcija ćelije

Da bi ćelija mogla živjeti i rasti, iz okolne tekućine prima hranjive i druge materije. Kroz

ćelijsku membranu, materije mogu proći na 3 načina:

1. difuzijom-to je prolazak kroz pore na membrani ćelije ili kroz sam membranski

matriks

2. aktivnim prenosom kroz membranu- enzimski sistemi i posebne prenosne tvari nose

tvar kroz membranu

3. pinocitozom-ćelija proguta dio vanćelijske tekućine i njen sadržaj.

Fagocitoza je istovjetna pinocitozi. Fagocitozom u ćeliju ulaze velike ćelije poput

bakterija, nekih drugih ćelija ili čestica propalog tkiva. Funkcije koje se obavljaju

u ćeliji:

1. sinteza proteina u ribozomima

2. sinteza lipida u glatkom endoplazmatskom retikulumu

3. sinteza ugljenih hidrata u Golgijevom aparatu i stvaranje glikoproteina, glavne

sekrecijske tvari mnogih ćelija

4. oslobađanje energije iz hranjivih tvari u mitohondrijama za stvaranje

adenozintrifosfata

5. hidroliza proteina, glikogena, mukopolisaharida i drugih u lizozomima, kao glavnim

probavnim organima ćelije

Veoma važna funkcija je i gibanje ćelija koje vrše mehanički rad (vlakna skeletnog,

glatkog i srčanog mišića). Razlikuju se ameboidno i gibanje cilija. Ameboidno gibanje

znači gibanje cijele ćelije u odnosu na njenu okolinu. Druga vrsta ćelijskog gibanja je

cilijarno gibanje, gdje se ćelija kreće pomoću cilija-malih zašiljenih dlačica.

Razmnožavanje ćelija

Kod čovjeka, sa izuzetkom ćelija CNS, sve ćelije neprekidno rastu i razmnožavaju se.

Prvi stepen je replikacija (udvajanje) cjelokupne DNK u hromozomima. Hromozomi se

sastoje od dva glavna dijela: DNK i proteina. U hromozomima su smješteni geni koji

nose genetske informacije. Humane somatske ćelije sadrže 46 hromozoma poredanih u

23 para, od kojih se 22 para zovu autozomi, a jedan par sastavljen je od X i Y i zove se

sexualni hromozom. DNK se replicira samo jednom, a replikacija započinje nekoliko sati

prije početka mitoze. Prvo se razdvoje dva spiralna lanca DNK koji tvore gen. Drugo,

nastaju komplementarni lanci DNK. Drugi stepen je podjela dvaju kompleta DNK na

dvije odvojene jedre. Zadnji stepen je dioba same ćelije, pa nastaju dvije ćelije mladice.

To je proces mitoze.

Mitoza ili indirektna dioba je najčešći način diobe ćelije. Karakteristična je za somatske

ćelije. Osnovna suština mitoze je udvostručenje nasljedne osnove koja se podjednako

raspoređuje u obje nove ćelije. Pri tome dolazi do uzdužnog cjepanja svakog hromozoma

na 2 jednake polovine (hromatide) i do spiralizacije hromozoma. Mitoza se odvija u 4

glavne faze: profaza, metafaza, anafaza i telofaza. Replikacija DNK i cjepanje

hromozoma se odvijaju prije početka profaze, u fazi prividnog mirovanja ćelije između

dvije diobe-interfazi. Tokom mitoze se odvijaju 2 procesa: podjela jedra-kariokineza i

podjela citoplazme-citokineza.

1. profaza 2. metafaza 3. anafaza 4. telefaza

Sve 4 faze mitoze zajedno čine mitotički ili ćelijski ciklus, koji obično iznosi od pola do

3 sata. Novonastale ćelije se mogu ponovno dijeliti nakon najmanje 10 sati. Mejoza ili

redukcijska dioba je poseban način razmnožavanja zrelih polnih ćelija, pri čemu se

stvaraju ćelije sa haploidnim (polovičnim) brojem hromozoma. Embrion nastaje

spajanjem muške i ženske polne ćelije. Muške i ženske polne ćelije imaju samo

haploidan broj hromozoma, a oplođeno jajašce sadrži ukupan (diploidan) broj

hromozoma.

Vrste ćelija su polne ćelije koje nastaju procesom mejoze, pri čemu se stvaraju ćelije sa

haploidnim brojem hromozoma i somatske ćelije koje nastaju procesom mitoze i sadrže

diploidni broj hromozoma.

TKIVO

Epitelno tkivo

Tkiva su jednake ili približno jednake ćelije i njihovi produkti koji izgrađuju organe. U

toku embrionalnog razvoja u jednom periodu, embrion je sastavljen od tri zametna lista:

endoderma, ektoderma i mezoderma. Ova tri lista se kasnije razvijaju u posebna

tkivaprimarna tkiva. Razlikuju se 4 vrste primarnih tkiva: epitelno, mišićno, vezivno i

nervno tkivo.

Epitelno tkivo je prvo i osnovno tkivo koje se javlja u najranijim stadijima embrionalnog

razvoja (zametni listići) iz koga se razvijaju sva ostala tkiva u čovjekovom tijelu. To su

bipolarne ćelije, koje imaju dobru izraženu sposobnost regeneracije. Njihov vijek je

kratak, te se propale ćelije nadoknađuju mitotičkom diobom preostalih ćelija. U većim

organima (jetra, bubrezi, žlijezde) epitelno tkivo čini parenhim, za razliku od strome koju

čini vezivno tkivo sa krvnim sudovima i živcima. Obzirom na ulogu, epitelno tkivo se

dijeli u 3 grupe:

1. Pokrovni epitel, koji pokriva površinu tijela i sve slobodne ploštine u unutrašnjosti

tijela. Sastoji se od različitih ćelija: pločaste, kubične i cilindrične. U pokrovnom

epitelu ćelije su poredane u jednom ili više slojeva, te se dijeli na: jednoslojni pločasti

epitel, jednoslojni kubični epitel, jednoslojni cilindrični epitel, mnogoslojni pločasti

epitel, mnogoslojni cilindrični epitel, višeredni cilindrični epitel i prelazni epitel.

2. Žljezdani epitel je specijalizovan za funkciju sekrecije. Njegove ćelije imaju

sposobnost da sintetišu i izlučuju tvari kao što su enzimi ili hormoni i nazivaju se

sekreti, ili da u ćeliji nastaju produkti sinteze, koje organizam odbacuje kao štetne i

nepotrebne, nazvani ekskreti. Žlijezde su specijalizovane epitelne ćelije

karakterističnog rasporeda, čiji izgled zavisi o aktivnosti same žlijezde.Aktivnost

žlijezda čini žljezdani ili sekrecijski ciklus: faza ingestije (primanje sirovina koje ćelija

koristi za sintezu), faza biosinteze (prerada primljenih sirovina u sekrete) i faza

ekstruzije (izlučivanje, izlaženje sekreta iz ćelije). Žlijezde se dijele na egzokrine ili

žlijezde sa vanjskom sekrecijom i endokrine ili žlijezde sa unutarnjim lučenjem, koje

su izgubile vezu sa pokrovnim epitelom pa svoje sekrete izlučuju direktno u krv ili

limfu.

3. Osjetni epitel-važan je sastavni dio osjetnih organa.

Vezivno i hrskavično tkivo

Potporno tkivo: ova tkiva imaju u organizmu mehaničku ulogu i važnu ulogu u izmjeni

materija (metabolizmu). Razlikuju se: vezivno, hrskavično i koštano tkivo, a sve tri vrste

nastaju diferencijacijom mezenhima. Mezenhim je prvo potporno tkivo koje nastaje u

zametku od 3-4 nedelje.

Vezivno tkivo predstavlja najmekšu vrstu razvijenog potpornog tkiva. Povezuje

pojedine kosti u obliku veza i zglobnih čahura, obavija pojedine mišiće i mišićne

grupe i spaja ih sa kostima. Obavija razne organe tvoreći njihovu čahuru, ulazi u

njih zajedno sa krvnim i limfnim sudovima pa ima i nutritivnu ulogu. Cjelokupno

vezivno tkivo unutar epitelnih organa čini njihovu stromu. Izgrađeno je od

različitih ćelija kao što su: fibrociti, nediferencirane mezenhimske ćelije, histiociti,

leukociti, mastociti, plazmociti, masne i pigmentne ćelije. Vezivno tkivo se dijeli

na neformirano vezivno tkivo (rahlo ili rastresito i gusto vezivno tkivo), formirano

vezivno tkivo (tetive, fibrozne membrane i lamelarno vezivo) i vezivno tkivo sa

posebnim svojstvima (sluzavo, elastično, masno, pigmentno, mrežasto tkivo i

vezivo seroznih membrana).

Hrskavično tkivo se odlikuje posebnim mehaničkim i hemijskim svojstvima.

Njegove ćelije leže unutar čvrste međućelijske materije koja se da savijati i rezati.

Nalazi se na prelazu između vezivnog i koštanog tkiva. Vrste hrskavica su hijalina

(najrašireniija hrskavica u tijelu, oblaže zglobove, a tu spada i hrskavica rebara,

nosa, grkljana, dušnika i dušnica), elastična (mnogo savitljiva i rastegljiva) i

vezivna (prelazni oblik između gustog vezivnog tkiva i hijaline hrskavice,

izgrađuje intervertebralne diskuse, simfizu, meniskuse itd.).

Koštano tkivopredstavlja najtvrđi oblik potpornog tkiva. Izgrađuje skelet cijelog

tijela i u obliku zaštitne čahure obuhvata najosjetljivije organe, CNS i osjetne

organe. Važna uloga mu je i metabolička jer se kost neprestano razgrađuje i

nanova izgrađuje. Sastoji se od ćelija (osteociti) i međućelijske substance. Koštano

tkivo se u organizmu nalazi kao dva osnovna oblika: fino vlaknasto ili lamelarno

(međustanična tvar je raspoređena u lamele ili tanke pločice i pripada mu najveći

dio koštanog tkiva u tijelu) i grubo vlaknasto koštano tkivo (nema nikakve

pravilnosti u građi, karakterističan je za embrionalni skelet). Koštano tkivo je

obavijeno vezivnom ovojnicom koja se zove pokosnica ili periost.

Mišićno tkivo

Mišići spadaju u specijalizovana vezivna tkiva. Njihova glavna osobina je

kontraktibilnost, čime se omogućava sam pokret tijela, te oni služe kao glavni aktivni

aparat u organizmu. Ovo tkivo se nalazi u skeletnim mišićima, u zidu šupljih organa,

duktusa i kardiovaskularnom sistemu. Mišićna ćelija je sposobna da se kontrahuje i često

se jedna mišićna ćelija naziva mišićno vlakno. Zbog svoje funkcije mišići su dobro

snabdjeveni krvnim sudovima. Mišiće dijelimo na tri grupe: glatki-nevoljni,

poprečnoprugasti ili voljni i poprečno-prugasti nevoljni mišići (srčani mišić).

Nervno tkivo

Nervni sistem podrazumijeva cjelokupno nervno tkivo organizma. Rasprostranjeno je po

svim organima i tkivima jer se u svima njima nalaze nervni elementi. Nervni sistem se

sastoji od tkiva koje skuplja stimuluse iz okoline, transformiše ih u nervne impulse i

vraća ih u efektore, koji pružaju određeni odgovor. Sve ove funkcije lokalizovane su u

ćelijama-neuronima, koje izgrađuju sivu masu i ganglije CNS, a nervna vlakna izgrađuju

periferne nerve i nervne puteve (bijela masa). Tako se nervno tkivo sastoji od nervnih

ćelija, nervnih vlakana i neuroglije. Neuroglija se sastoji od više vrsta ćelija, koje vrše

potpornu ulogu i učestvuju kao važan posrednik u metabolizmu materija.

Nervni sistem se dijeli na CNS koga čine mozak, produžena i kičmena moždina, smješten

je u kranijumu i kičmenom kanalu, PNS koga čine periferni nervi i ganglije i kao posebna

vrsta je autonomni ili vegetativni nervni sistem koji samostalano upravlja svim vitalnim

funkcijama organizma. Osnovne osobine neurona su iritabilnost (sposobnost da odgovore

na nadražaje i da ih preobraze u impulse) i konduktivnost (sposobnost da prenose

impulse sa jednog na drugo mjesto).

OSTEOLOGIA

Osnovna uloga i podjela kostiju

Osteologija je dio sistemske anatomije koja se bavi proučavanjem normalne građe

koštanog sistema u organizmu.

Osnovne uloge kostiju su:

1. predstavljaju glavni oslonac čovjekovog tijela

2. podloga su za vezivanje mišića

3. stvaraju koštane obruče koji štite unutrašnje organe (grudni koš, lobanja, karlica)

4. daju osnovni oblik tijelu tako što se spajaju i čine osnovni skelet

5. od razvijenosti koštanog sistema zavisi rast i stas čovjeka

6. čine potporna tkiva organizma

7. predstavljaju u mladosti hematopoetični organ-organ za stvaranje eritrocita

Kosti se dijele na:

1. duge ili cjevaste kosti, to su uglavnom kosti ekstremiteta. Imaju izgled cijevi, na

oba kraja zadebljane (epifize), koje nose zglobna tijela. Središnji dio (dijafiza) obložen je

sa mišićima.

2. kratke kosti, koje se nalaze na mjestima stalnog gibanja (kičmeni stub, šaka,

stopalo) 3. pločaste kosti, koje se nalaze u koštanim obručima (lobanja, grudni koš i

karlica). Na njima se razlikuje unutrašnja i vanjska strana i rubovi.

Građa kostiju

Makroskopski u građi kostiju razlikujemo dvije supstance:

1. Kompaktna supstanca koja je homogena, glatka i čvrsta i nalazi se na površini.

2. Spongiozna (spužvasta) supstanca koja se nalazi u unutrašnjosti, spužvastog izgleda,

sastavljena od tzv. Haversovih kanalića, koji su postavljeni uzdužno i kroz koje

prolaze krvni sudovi i živci.

Mikroskopska građa:

1. Osteociti su glavne koštane ćelije 2.

Međućelijska supstanca koja sadrži:

a) osein- organski dio, luči osteocite i daje elastičnost kostima

b) anorganski dio-čine ga soli kalcija i fosfora a u kost dolaze putem krvi i daju čvrstoću

kostima.

3. Periost (pokosnica) nalazi se na površini kosti i predstavlja tanku i čvrstu

membranu bogatu elastičnim i nervnim nitima a uloga joj je u regeneraciji kostiju.

4. Medulla ossium (koštana srž) izrazito je crvene boje upravo zbog njene uloge kao

hematopoetični organ u mladosti. Starenjem gubi funkciju, u njoj se stvara više masnog

tkiva. U dubokoj starosti njena funkcija potpuno prestaje.

Osifikacija ili okoštavanje je proces rasta kostiju, podjednako u dužinu i širinu. Sve kosti

osificiraju između 20 i 22 god. života osim clavicule (ključne kosti) koja osificira u 25

god. i tek tada kažemo da je završen proces osifikacije.

Vertebrae - pršljenovi

Pršljenovi su kratke, međusobno spojene kosti koje grade kičmeni stub (columna

vetrebralis). Dijele se na:

1. Vratni (vertebrae cervicales) ima ih 7

2. Grudni (vertebrae thoracicae) ima ih 12

3. Slabinski (vertebrae lumbales) ima ih 5

4. Krsni (vertebrae sacrales) ima ih 5

5. Trtični (vertebrae coccygeae) ima ih 4-5

Vratni, grudni i slabinski pršljenovi čine prave kralješke (vertebrae verae) zato što se

svaki kralježak može posebno proučavati. Dok krstačni i trtični pršljenovi srastu u jednu

jedinstvenu kost i zovu se lažni pršljenovi (vertebrae spuriae).

1.Vratni pršljenovi

Na svakom kralješku razlikujemo njegov glavni dio koji nosi težinu tijela i to je trup

(corpus vertebrae). Od trupa straga odlazi luk (arcus vertebrae). Corpus i arcus zatvaraju

otvor (foramen vertebrae) kroz koji prolazi kanal u koga je uložena kičmena moždina

(medulla spinalis). Na kralješku razlikujemo i nastavke koji se dijele na parne i neparne.

Parni nastavci su zglobni nastavak, gornji i donji koji nose zglobne plohe za

uzglobljavanje i poprečni nastavci sa obje strane trupa kralješka. Neparni nastavak je šiljat

i nalazi se pozadi.

Grupne odlike vratnih kralježaka: Imaju najmanji trup, ovalnog oblika, čija je gornja

ploha konkavna sa desna na lijevo, a donja od naprijed ka nazad. Luk je velik. Zglobni

nastavak je postavljen koso i ima značaj u gibanju glave. Poprečni nastavak je mali i

rascjepljen na dvije kvržice i omeđuju otvor za prolaz kičmene arterije i vene. Neparni

nastavak (processus spinosus) je kratak i rascjepljen a kod sedmog kralješka je dug i

nerascjepljen.

Od svih 7 vratnih kralježaka izdvajaju se prvi-atlas i drugi -axis. Atlas (nosač) nema trup

već je sastavljen od dva veća luka koji daju jedno konkavno zadebljanje (masse laterales)

koje nosi glavu. Axis (obrtač) ima trup srastao sa trupom atlasa a njegov značaj je u

rotaciji glave.

2. Grudni pršljenovi

Oni imaju veći trup, trouglastog oblika, čija je i gornja i donja ploha ravna. Lukovi su

nešto manji a glavna im je karakteristika da na trupu imaju po pola zglobne plohe za

vezivanje rebara. Kada se spoje dva grudna kralješka spoje se i polovine ploha te nastaje

jedna zglobna ploha za koju se veže jedno rebro (osim I, X i XII rebra). To znači da se za

dva kralješka veže jedno rebro.

3. Slabinski pršljenovi

To su najmasivniji i najveći jer nose najveću težinu tijela. Trup im je masivan,

bubrežastog oblika čije su obje plohe ravne. Izuzetak je peti kralježak koji ima klinast

izgled. Sa sacrumom pravi ugao koji se zove promontorium, izbočen je naprijed u

šupljinu karlice i veoma je značajan u ginekologiji. Zglobni nastavci su postavljeni u

sagitalnom smjeru. Poprečni nastavci su zakržljali u dvije kvržice koje se nalaze sa

bočnih strana trupa i to su ostaci slabinskih rebara (processus costarius). Neparni

nastavak je kratk, nerascjepljen i četvrtastog izgleda.

4. Krsni pršljenovi

Oni su srasli i čine os sacrum ili krsnu kost

5. Trtični pršljenovi

Ovi pršljenovi spojeni u kost koja se zove os coccygis. Manja je pločasta kost, čija je

baza spojena sa vrhom sacruma, a vrh joj je slobodan.

Os sacrum

Krsni pršljenovi su spojeni međusobno u jedinstvenu kost nazvanu os sacrum.

Sacrum je pločasta kost, trouglastog oblika, čija je baza okrenuta gore a vrh prema

dole kojim se spaja sa trtičnim pršljenovima. Sa gornje strane, nalazi se zglobna

ploha za spajanje sa petim lumbalnim pršljenom i tu čine ugao promontorium.

Bočno se nalaze koštane mase koje predstavljaju zakržljala i srasla krsna rebra.

Lateralne strane baze kosti služe za spajanje sa karličnim kostima.

Na sacrumu razlikujemo prednju i stražnju stranu. Prednja strana je glatka, konkavna i

čini stražnji zid male karlice. Na njoj se nalaze po 4 manja otvora kroz koje izlaze

spinalni živci i krvni sudovi. Stražnja strana je hrapava i konveksna. Hrapavost joj daju

nastavci koji su srasli tako da čine grebenove. Središnji greben je crista sacralis mediana i

predstavlja srastanje neparnog nastavka. Lijevo i desno je crista sacralis intermedia,

Lateralno je crista sacralis lateralis. Ova hrapavost sacruma je i polazište brojnih mišića i

ligamenata. Kroz sredinu kosti prolazi kanal u kome se završava kičmena moždina sa

spletom živaca.

Veoma je značajna uloga sacruma u ginekologiji, jer je ona koštani dio porođajnog

kanala. Kod žene sacrum je ravna, široka i četvrtasta kost sa manjim promontoriumom,

upravo prilagođena prolasku ploda kroz koštani kanal. Kod muškaraca je sacrum uža i

trouglasta kost sa znatno izraženim promontoriumom.

Costae - rebra

Rebra su duge, pločaste kosti, savijene u lukku i ima ih 12 pari. Smještene su u grudnom

dijelu. Sprijeda se vežu za sternum i to od 1 do 7 rebra, od 8 do 10 rebra vežu se svako za

prethodno (10 za 9, 9 za 8, 8 za 7). 11 i 12 rebro slobodno strše u grudnu duplju i zovu se

lebdeća rebra. Pozadi se rebra vežu za grudne kralješke. Građa rebara-Najveći dio rebara

je koštani dio (os costale) a manji dio čini hrskavica sa kojim se rebra vežu za sternum.

Na svakom rebru razlikuje se glavica rebra koja se nalazi pozadi i sadrži zglodnu plohu

za vezivanje sa pršljenovima. Dalje se nastavlja rebarni vrat. Pošto su rebra zavijena u

luku, taj ugao savijanja zove se angulus costae. Tijelo rebara se završava rebarnom

hrskavicom. Na svakom rebru razlikuje se po jedan žlijeb kroz koji prolaze krvni sudovi i

živci.

Od svih rebara se izdvaja prvo rebro. Na njegovoj gornjoj strani se nalaze dva žlijeba za

prolaz arterije i vene za ključnjaču. Iza ove arterije je živčani splet za inervaciju gornjih

ekstremiteta. Rebra se po položaju dijele na gornja (1-4), srednja (od 5 do 8) gdje je

grudni koš i najširi i donja rebra (od 9 do 12).

Sternum

Sternum ili grudna kost je naparna, pločasta kost i mjesto povezivanja kostiju rebara

(thoraxa) i gornjih ekstremiteta (clavicula). Smještena je na prednjoj strani thoraxa u

medijalnoj liniji.

Građa sternuma- Drška sternuma je manubrium sterni a tijelo je corpus sterni. Sternum se

sastoji od drške i tijela. Od drške prema dole pruža se tijelo koji čini središnji dio kosti.

Sam vrh, kopljasti nastavak je usmjeren prema dole. Na spoju drške i tijela se nalazi ugao

angulus sterni. Na gornjoj strani drške se nalazi jedan usjek, a lateralno su incisurae

claviculares za vezivanje obje clavicule. Duž čitavog tijela, sa lateralnih strana se protežu

manje incisurae costales za vezivanje rebara od 3 do 6 rebra. Prvo rebro se veže za dršku,

drugo na prelazu drške u tijelo, a sedmo na prelazu tijela u processus xyphoideus.

Clavicula

Kosti ramenog obruča su clavicula i scapula. Clavicula je parna, cjevasta kost,

zavijena u obliku slova S. Smještena je na gornjoj strani thoraxa, sprijeda, poviše prvog

rebra, između sternuma i scapule.

Građa claviculae-na claviculi se razlikuju dva okrajka i trup. Medijalno postavljeni

okrajak sadrži zglobnu plohu za vezivanje sa sternumom. Lateralno postavljeni okrajak je

spljošten i nosi zglobnu plohu za vezivanje sa acromionom na scapuli. Trup je sa donje

strane hrapav i služi za vezivanje ligamenata i mišića. Po sredini trupa se nalazi žlijeb za

vezivanje musculus subclaviusa.

Scapula

Scapula je trouglasta, pločasta kost sa bazom okrenutom prema gore i vrhom prema dole.

Smještena je pozadi, u visini od 2 do 8 rebra, vezana mišićima za thorax. Na scapuli se

razlikuju prednja (unutrašnja) i zadnja (spoljašnja) strana, rubovi i uglovi. Prednja strana

je konkavna i glatka, povezana sa thoraxom. Zadnja strana je konveksna i hrapava. Po

sredini stražnje strane je koštani greben (spina scapulae) koji dijeli kost na dvije

polovine.

Koštani greben se proteže medijalno, prema gore i lateralno i završi sa acromionom.

Acromion je najviša tačka na ramenu i sadrži zglobnu plohu za vezivanje sa claviculom.

Rubovi scapulae su:

1. margo medialis- najduži 2. margo lateralis-deblji 3. margo superior-najkraći 4. margo

inferior-zaobljen

Uglovi nastaju spajanjem rubova i to:

1. angulus superior 2. angulus inferiror 3. angulus lateralis

Pošto je scapula sva obložena sa mišićima, njen oblik i veličina zavise od razvijenosti

mišića.

Humerus-ramena kost

Humerus ili ramena kost je duga, cjevasta kost na kojoj se razlikuju dva okrajka i trup.

Extremitas proximalis- okrajak koji se nalazi bliže tijelu. Sadrži okruglo zglobno tijelo

(caput humeri) sa kojim se veže za scapulu. Ispod je prstenasto suženje (anatomski vrat).

Na njega se nastavlja hirurški vrat koji dijeli corpus i extremitas proximalis. Okružen je

arterijskim prstenom. Na okrajku se razlikuju dvije kvržice, velika i mala, za polazišta i

hvatišta mišića. Ove su kvržice omeđene sa grebenima koji prave žlijeb za tetivu. Corpus

humeri-tijelo humerusa- razlikuju se strane i rubovi. Strane su: facies posterior

(stražnja), facies anteriror lateralis i facies anterior medialis. Rubovi su margo lateralis,

medialis et anterior.

Extremitas distalis-okrajak koji je dalje od tijela. Na njemu se nalazi jedno veće valjkasto

zglobno tijelo gdje se sa medijalne strane veže ulna. Lateralno je glavičasto zglobno tijelo

za vezivanje radiusa. Sa lateralnih strana nalazi se po jedan hrapavi izdanak.

Ulna

To je duga cjevasta kost, smještena u podlaktici medijalno. Na

njoj se razlikuju:

-extremitas proximalis koji je podijeljen na dva izraštaja. Gornji izraštaj koji čini vrh

lakta i donji izraštaj u koji se uglavljuje radius, a čini sa ulnom proximalni radioulnarni

zglob. Oba izdanka prave udubinu.

-corpus ulnae-to je tijelo na kojem su strane facies anterior, facies posterior i facies

interosseus (strana između ulne i radiusa).

-extremitas distalis-sadrži valjkastu zglobnu plohu za radius te zajedno čine distalni

radioulnarni zglob. Medijalno i prema dole je koštani izraštaj a između ulnae i kostiju

šake nalazi se vezivno-hrskavična ploča discus articularis.

Radius

To je duga, cjevasta kost u podlaktici smještena lateralno.

-extremitas proximalis sadrži valjkasto zglobno tijelo. Oko njega je prstenasta veza, ispod

njega je suženi dio, a medijalno je hrapavost za vezivanje tetive bicepsa.

-corpus radii ima strane: facies anterior, posterior et lateralis i rubove margo anterior,

posterior et interosseus. -extremitas distalis-masivan, oblika trostrane piramide i sadrži

facies articularis carpea. Prema dole i lateralno odlazi koštani izraštaj a medijalno je

incisura ulnaris za spoj sa distalnim dijelom ulane (to je distalni radioulnarni zglob).

Straga se nalaze 4 brazde za prolaz tetiva extenzora šake i prstiju.

Kosti šake

Kosti šake su: Ossa carpi, ossa metacarpalia i phalanges digitorum manus. Ossa

carpi (carpus, kosti ručja)

Carpalne kosti čini 8 kratkih kostiju, poredanih u dva reda (proximalni i distalni)

po 4 kosti. Posmatraju se u položaju supinacije (dlan okrenut prema gore a palace

lateralno) i na njima se razlikuje 6 strana: prednja, stražnja, proximalna, distalna,

medijalna i lateralna.

Proximalni red kostiju čine os scaphoideum, os lunatum, os triquetrum i os pisiforme.

Distalni red čine os trapezium, os trapezoideum, os capitatum i os hamatum. Ossa

matacarpalia (metacarpus, kosti doručja)

Metacarpalne kosti čini 5 dugih, cjevastih kostiju. Extremitas proximalis (baza) je

okrenut distalnom redu carpalnih kostiju sa kojima se spaja.

Extremitas distalis (glava) se spaja sa proximalnim falangama prstiju. Metacarpalne kosti

se posmatraju u položaju supinacije. Svakom prstu odgovara jedna kost. To su os

metacarpale primum, os metacarrpale secundum, os metacarpale tertium, os metacarpale

quartum i os metacarpale quantum.

Phalanges digitorum manus (članci prstiju šake) Članaka prstiju šake ukupno

ima 14. Svaki prst ima 3 članka osim palca koji ima 2. Dijele se na phalanges

proximalis, media et distalis. To su cjevaste kosti na kojima su baza, glava i corpus.

Os coxae

Karlična kost je parna, pločasta kost, zavijena oko uzdužne osovine što daje

osnovni oblik karlici. Kod odraslih ona je jedinstvena kost, a u toku razvoja sastoji

se od 3 kosti čiji trupovi srastu u acetabulum. Straga i gore je bedrena kost-os ilium.

Dole i natrag je sjedalna kost-os ischii i dole i naprijed je stidna kost-os pubis.

Acetabulum je veće udubljenje, postavljeno sa lateralnih strana karlične kosti, u

kojem srastaju trupovi sve tri kosti. Ispod acetabuluma se nalazi foramen

obturatorium, dijelom zatvoren, a dijelom čini sulcus obturatorius za prolaz krvnih

sudova.

Karlica

Kosti karličnog pojasa su: Os coxae, os ilium, os ischii, os pubis, pelvis i pelvis minor.

Os ilium i os ischii-os ilium je prepoznatljiva po velikim krilima i okrenuta je prema

gore. Gornji rub kosti je zadebljan, dobro izražen, sa dva ispupčenja, gornje prednje i

donje prednje. Stražnji dio je hrapav i nosi zglobnu plohu za sacrum. I završava sa

sjedalnom kvrgom. Unutrašnja strana kosti je konkavna, glatka i nosi crijeva, a vanjska

strana je konveksna i hrapava i za nju se vežu sjedalni mišići.

Os pubis-polazi iz acetabuluma sa koštanom granom koja se povija naprijed i dole, te se

spaja sa istoimenom kosti druge strane i čini preponski spoj ili symphisis. Između dvije

zglobne plohe se umeće discus interpubicus, jedna hrskavično-vezivna ploča koja ima

ulogu u porodiljstvu. Linea terminalis pelvis djeli veliku i malu karlicu.

Pelvis-Karlica je koštani obruč oko sakralnog i kokcigealnog dijela kičme, koji štiti

karlične organe.

Uloga karličnog pojasa je u tome što prenosi težinu glave, trupa i gornjih ekstremiteta na

donje ekstremitete. Ograničena je: straga-unutrašnje strane sacruma i os coccygis,

sprijeda-symphisa i lateralno-desna i lijeva os coxae. Linea terminalis pelvis, koja polazi

od promontoriuma djeli pelvis na dva dijela, pelvis minor et maior. Pelvis maior (velika

karlica) obuhvata unutrašnju stranu ala ossis ilii.

Pelvis minor-Mala karlica je ograničena straga-prednjim stranama sacruma i os coccygis,

sprijeda-unutrašnja ploha symphisae i lateralno-unutrašnjim stranama os pubis et ischii.

Značaj male karlice: Kroz otvor male karlice prolazi plod, te ona predstavlja koštani dio

porođajnog puta. Veoma su važni dijametri male karlice u ginekologiji i porodiljstvu.

Dijametri ili promjeri male karlice se dijele na:

1. diametar transversa-spaja najudaljenije tačke u poprečnom smislu, najduži je i

iznosi

13,5-14 cm

2. diametar oblique dexter et sinister-kosi lijevi i desni promjer, iznosi 12,8 cm 3.

diametar sagitalis-spaja promontorium i simfizu i dijeli se na: -diametar

anatomica-12,5 cm

-diametar vera s.gynecologica-11,5-12 cm. Ukoliko je promjer manji neće se moći

obaviti normalan porođaj.

-diametar diagonalis-12,5-13 cm. Morfološke

razlike male karlice:

Mala karlica se morfološki razlikuje kod žene i muškaraca. Karakteristike ženske karlice

su: ala ossis ilii postavljena su koso, tako da je karlica šira. Linea terminalis pelvis je

ovalna, donji rub simfize je zaobljen.

Karakteristike muške karlice su: ala ossis ilii postavljena je vertikalno te je karlica uža.

Donji rub simfize pravi oštri ugao. Promontorium strši više prema naprijed u sam otvor

male karlice.

Femur

Kosti natkoljenice - Femur ili butna kost je najveća, cjevasta kost, duga do 50 cm, veoma

snažne građe. Ima svoja dva okrajka i trup.

Extremitas proximalis-sadrži okruglo zglobno tijelo koji ulazi u acetabulum i pravi zglob

kuka. Acetabulum na dnu i glava femura obloženi su sa ligamentum capitis femoris koji

još više učvršćuje zglob kuka. Odmah ispod glave femura je vrat. Lateralno se nalaze

dvije kvrge za vezivanje mišića, između kojih je linea intertrochanterica koja služi za

prolazak najvažnije veze u ljudskom tijelu-lig. iliofemorale Bertini.

Corpus femoris-veoma snažan, kod žena povijen naprijed, a kod muškaraca gotovo raven

i služi za vezivanje mišića natkoljenice.

Extremitas distalis-sadrži dvije veće zglobne plohe za spoj sa kostima potkoljenice.

Između ovih kondila nalazi se udubina kroz koju prolaze ligg.cruciata-najjače koljene

veze.

Kosti potkoljenice

U kosti potkoljenice spadaju:

-tibia-goljenjača medijalno postavljena

-fibula-lisnjača lateralno postavljena

Obje ove kosti su paralelne u potkoljenici. Postoje lagana pomjeranja fibule prema tibiji,

jer u svom distalnom dijelu ove kosti nisu spojene već se između njih nalaze ligamenti

koji omogućavaju ova pomjeranja.

Tibia

Tibia je duga, cjevasta kost koja se spaja sa femurom.

Extremitas proximalis- sadrži dvije zglobne plohe za spoj sa plohama na femuru. Pošto te

plohe nisu podudarne, između njih se ubacuju polumjesečaste hrskavično-vezivne

tvorevine-meniscus medialis et lateralis. Ispod condylus lateralis je zglobna ploha za

fibulu.

Corpus tibiae-na trupu sa strane: facies medialis, lateralis et posterior a rubovi margo

anterior, medialis i lateralis.

Extremitas distalis-medijalno, prema dole, sadrži koštani izdanak, lateralno je zglobna

ploha za skočnu kost (talus) i usijek za distalni okrajak fibulae. Sa donje strane je zglobna

ploha kojom se uzglobljava sa gornjom zglobnom plohom talusa.

Fibula

Fibula je tanka, štapićasta, cjevasta kost koja služi samo za hvatanje mišića.

Extremitas proximalis-sadrži zglobnu plohu za tibiu a odatle se izdiže zašiljeni vršak koji

služi za hvatanje ligg.colateralia.

Corpus fibulae-sadrži 3 strane i 4 ruba na koje se vežu mišići.

Extremitas distalis-zadebljan i spljošten u smjeru od lateralno ka medijalno. Lateralno je

koštani izdanak a medijalno je zglobna ploha za talus.

Kosti stopala

Kosti stopala su: ossa tarsi, ossa metatarsalia, phalanges digitorum pedis i ossa

sesamoidea.

Ossa tarsi (tarsus, kosti nožja)-Tarsus sačinjava 7 kratkih kostiju poredanih u dva

reda: Medijalni red ima 5 kostiju i to: talus, os naviculare pedis, os cuneiforme

medialis, lateralis et media. Lateralni red ima 2 kosti i to: calcaneus (petna kost) i

os cuboideum.

Na svakoj od ovih kostiju razlikuje se 6 strana: donja (plantarna), gornja (dorzalna),

medijalna, lateralna, proximalna i distalna. Kosti stopala se posmatraju u položaju

pronacije (taban okrenut dole, a palace medijalno, pa se kosti broje od medijalno ka

lateralno). Veoma je značajan svod stopala koga čine tarzalne kosti. Svod je normalno

izbočen, gdje taban ne leži sa medijalnim redom kostiju na podlozi, već je odignut od

podloge. Poremećaj svoda stopala je pes planus ili ravno stopalo, kada su sve kosti

tarzusa oslonjene na podlogu.

Ossa metatarsalia (metatarsus, kosti donožja)-Metatarsus čini 5 cjevastih kostiju

koje imaju proksimalni dio (baza-vezivanje sa ossa tarsi) i distalni dio

(glavavezivanje sa proximalnim falangama).

Phalanges digitorum pedis (članci prstiju stopala)-članci prstiju stopala su znatno

manje kosti od članaka na prstima šake, ali sup o svojoj građi identične.

Ossa sesamoidea-sezamske kosti nastaju okoštavanjem unutar tetiva mišića, najčešće

pregibača prstiju ruke i noge. Najveća sezamska kost je patella (iverak). Ona je

konstantna kost, nastala okoštavanjem tetive m.quadriceps femoris i osnovna joj je uloga

da sprijeda štiti koljeni zglob.

KOSTI GLAVE

Os fronta

Čeona kost je neparna, pločasta kost koja najvećim dijelom izgrađuje čelo, gornji

zid orbita i gornji zid cavum nasi. Tako se ova kost i dijeli na 3 dijela: squama

frontalis, orbitalni i nosni dio.

Squama frontalis (ljuska) je zavijena koštana ploča koja pripada čelu. Na njoj se razlikuje

unutrašnja strana koja je konkavna, sa otiscima vijuga i brazda velikog mozga. U

središnjoj liniji započinje sinus sagitalis superior. Vanjska strana squame je konveksna i

glatka, posjeduje dvije čeone kvrge-tuber frontale. Rubovi kosti su prednji i stražnji.

Stražnji rub je nazubljen i spaja se sa obje tjemene kosti. Prednji rub prelazi u orbitalne

dijelove na kojem se nalaze usjeci za prolaz krvnih sudova i nerava. Poviše ovog ruba su

obrvni lukovi.

Orbitalni dijelovi frontalne kosti su konkavni i glatki. Lateralno se nalaze suzne žlijezde a

prema dole odlazi po jedan koštani izdanak koji se spaja sa jagodičnom kosti.

Nosni dio frontalne kosti predstavljen je nazubljenim rubom koji se spaja sa obje nosne

kosti. Iza ruba i dole je šiljati nosni izdanak septum nasi (nosna pregrada). Kosti baze

lobanje su: os occipitale, os sphenoidale, os temporale, cavum tympani, labyrinthus

osseus, os ethmoidale a tu se nalaze i sinus paranasalis.

Os occipitale-potiljačna kost

Os occipitale-potiljačna kost je neparna pločasta kost. Izgrađuje stražnji dio lobanje

i jedina je kost, od kostiju glave, koja se spaja sa trupom tj. sa kičmom. Dijeli se na

dva dijela: squama occipitalis i pars basilaris.

Squama occipitalis čini veći dio kosti, predstavljena zavijenom koštanom pločom.

Vanjska strana squame je hrapava, konveksna i hvatište je mišića stražnje strane vrata. Po

sredini se nalazi potiljačna kvrga. Unutrašnja strana squame je konkavna i glatka i u

kontaktu je sa velikim i malim mozgom. Po sredini se nalazi ispupčenje koje predstavlja

stjecište sinus sagitalis superior i dva poprečna žlijeba. To stjecište je u obliku križa za

sinuse tvrde moždanice i vensku krv. Na prelasku squame u bazilarni dio je veliki otvor

koji predstavlja komunikaciju šupljine lobanje sa kičmenim kanalom. Tu se nalazi jedan

kanal- canalis hypoglossi za izlazak n. hypoglossusa, a sa strane je foramen jugulare,

nastao spajanjem sa istim na os temporale, gdje započinje v.jugularis interna. Kroz ovaj

otvor izlaze 9, 10 i 11 moždani živac.

Pars basilaris je postavljen prema naprijed i srasta sa trupom klinaste kosti čineći clivus.

Clivus je do 18 godine hrskavičav a poslije okošta u jedinstvenu kost-os basilare.

Os sphenoidale

Klinasta kost je neparna kost koja se poput klina umeće u lobanjsku bazu između os

frontale i os occipitale. Sastoji se od tijela, velikih i malih krila i pterigoidnog

nastavka.

Corpus ossis sphenoidalis srasta straga sa bazilarnim dijelom os occipitale čineći clivus u

kome leži produžena moždina. Ispred clivusa je tursko sedlo a u središtu je jama fossa

hypophiseos u koju je smještena hipofiza. Sprijeda i straga nalaze se koštani zidovi.

Lateralno sa obje strane jame je žlijeb za a.carotis internu koja je premošćena sa tvrdom

moždanicom u sinus cavernosus gdje izlaze 3, 4, 6 i dio 5 moždanog živca.

Alae maiores su velika krila klinaste kosti, koja odlaze sa obje strane trupa prema gore i

lateralno. U korijenu krila je foramen rotundum, otvor kroz koji izlazi n.maxillaris, a

lateralno je foramen ovale za izlazak n.mandibularisa. Stražnji rub je nazubljen i spaja se

sa piramidom temporalne kosti.

Alae minores su mala krila postavljena horizontalno ispred i iznad velikih krila. Polaze

od trupa kao dva korijena i zatvaraju canalis opticus, a između je plitki i široki žlijeb

postavljen transverzalno. Lateralno se mala krila zašilje i spoje se sa velikim krilima.

Processus pterygoidei čini nastavke koji odlaze prema dole od obje strane donjih ploha

velikih krila. Građeni su od dvije koštane ploče-medijalne i lateralne.

Os temporale-sljepoočna kost

Sljepoočna kost je najkomplikovanija kost glave, jer sadrži organ čula sluha i

organ za ravnotežu tj. srednje i unutrašnje uho. Temporalna kost je parna kost,

smještena na lateralnoj strani lobanje i sadrži više dijelova koji se razvijaju posebno,

a kasnije srastu u jedinstvenu kost. Dijelovi su squama temporalis, pars mastoidea,

pars tympanica i pars petrosa.

1. Squama temporalis je tanka, vertikalna koštana ploča koja se spaja prema naprijed sa

velikim krilima klinaste kosti, prema gore sa donjim rubom tjemene kosti, prema dole

sraste sa pars tympanica, a prema nazad prelazi u pars mastoidea. Vanjska strana squame

je glatka i vezuju se temporalni mišići koji čine dno temporalne jame. Prema naprijed

odvaja se processus zygomaticus koji se spaja sa os zygomaticum čineći luk arcus

zygomaticus, veoma važno topografsko mjesto lobanje. Na donjoj strani je fossa

mandibularis koja se spaja sa mandibularnim nastavkom, čineći tako donjevilični zglob,

jedini pokretni zglob glave. Unutrašnja strana posjeduje brojne otiske i brazde velikog

mozga. 2. Pars mastoidea nalazi se straga i dole, sa jednim izraštajem - processus

mastoideus koji se može napipati iza uha, a služi za vezivanje mišića. Ovaj dio je

ispunjen sa mastoidnim ćelijama koje su u kontaktu sa srednjim uhom.

3. Pars tympanica nalazi se između squamae i pars mastoideae. To je nepotpuni

koštani kanal koji vodi u unutrašnjost kosti do srednjeg uha kao vanjski sluhovod.

4. Pars petrosa ili piramida temporalne kosti se proteže od naprijed i medijalno.

Oblika je trostrane piramide sa bazom. Sa klinastom i potiljačnom kosti obrazuje

foramen lacerum. Prednja strana čini dno srednje lobanjske jame prekrivena sa koštanim

pločicama koje čine bubnjište. Stražnja strana čini dio stražnje lobanjske jame. Na sredini

je otvor (unutrašnji sluhovod) za prolazak 7 i 8 moždanog živca. Gornji rub piramide je

između prednje i stražnje strane, za koji se vezuje duplikatura tvrde moždanice, koja

dijeli veliki i mali mozak. Najznačajniji je vanjski karotidni kanal koji ide prema gore i

služi za prolaz a. carotis internae.

Cavum tympani- Bubnjište je pneumatični prostor u piramidi temporalne kosti i

predstavlja šupljinu srednjeg uha. Sadrži slušne koščice i mišiće. Oblika je nepravilne

šupljine sa 6 zidova i otvorima za krvne sudove i živce. Laterlani zid je prekriven sa

bubnom opnom. Stražnji zid čini mastoidna pećina koja vodi u šupljinu mastoidnog

dijela. Prednji zid čini kanal čija je šupljina podjeljena na gornji dio (za mišić natezač

bubne opne) i donji dio (za tubu auditivu Eustachi, koja komunicira sa šupljinom ždrijela

i dovodi zrak u bubnjište).

Paranazalni sinusi

Sinus paranasalis-paranazalni sinusi su šupljine u kostima glave koje okružuju

cavum nasi. Stalno su u komunikaciji sa cavum nasi i obloženi sa sluznicom.

Njihova uloga je da čine kosti lakšima i zagrijavaju zrak koji udišemo do

temperature koja ne šteti donjim disajnim organima. Dijele se na:

-sinus maxillaries (gornjevilični): zauzima čitavo tijelo maxillae, veoma je prostran i

dubok, te se spušta do korjenova gornjih zuba.

-sinus frontalis (čeoni) smješten je u squama frontalis, iznad nosnog dijela i širi se nad

orbitalne dijelove. Različite je veličine i oblika. Na donjem dijelu je otvor za

komunikaciju sa etmoidalnim ćelijama preko kojih se i otvara u meatus nasi medius. -

sinus sphenoidalis je smješten u corpus ossis sphenoidalis. Podjeljen je na dva dijela, koji

se odvojeno otvaraju u stražnji dio meatus nasi superior.

-sinus ethmoidalis je smješten unutar labyrinthus ethmoidalis i dijeli se na prednje,

srednje i stražnje callulae ethmoidales. Različite su veličine i izgleda. Prednje i srednje

ćelije otvaraju se u meatus nasi medius a stražnje u meatus nasi superior.

Os zygomaticum

Kosti lica su: os zygomaticum, maxilla, mandibula i os hyoideum.

Os zygomaticum-jagodična kost je masivna kost lica. Oblika je rumba i povezuje

maxillu, čeonu kost i sljepoočnu kost. Ovo povezivanje je jako važno, jer se pri žvakanju

stvara veliki pritisak od 100 kg, tako da mandibula pritišće na maxillu i pritisak se

ravnomjerno prenosi preko čeone kosti na lobanjski krov, preko sljepoočne kosti na

lobanjsku bazu i na same kosti lica preko jagodične kosti. Da nema ove spone, pritisak

mandibule bi smrskao maxillu.

Jagodičnu kost grade dvije koštane ploče, koje između sebe zatvaraju pravi ugao. Prema

naprijed je donja ploča ili jagodica koja stražnjom stranom gradi zid podsljepoočne jame.

Prema gore je orbitalna ploča, lučno zavijena i gradi dio donjeg i lateralnog zida orbita.

Ove dvije ploče su odvojene infraorbitalnim rubom.

Maxilla

Gornjevilična kost je najveća i glavna kost lica. Parna je kost, izgrađena od jedne

tanke supstance koja u sebi nosi gornje zube. Na njoj se razlikuju središnji diocorpus

maxille i nastavci.

Corpus maxille ima 4 plohe: prednja-konkavna, a medijalno se nalazi usjek koji sa istim s

druge strane pravi otvor nosne duplje. Gornja-koja čini najveći dio dna orbite. Ispod ruba

je infraorbitalni otvor za izlazak krvnih sudova i živaca. Lateralna-čini je greben koji

dijeli prednju i stražnju infraorbitalnu plohu. Medijalna-nazalna ploha, gradi lateralni dio

cavum nasi. Tu je i veći otvor koji vodi u maxillarni sinus. Alveoli dentales su zubna

ležišta u kojima su smješteni zubni korjeni. Imai h ukupno 16, tj. u obje maxille po 8 i

objeljene su pregradama.

Mandibula

Donjevilična kost je jedina pokretna kost glave. Odvojena je od svih ostalih kostiju,

osim spoj u fossa mandibularis squamae temporalis čineći vilični zglob. Neparna je

kost, zavijena u obliku potkovice što gradi corpus mandibuale. Od corpusa prema

gore, sa stražnje strane, pod pravim uglom zavijaju dva koštana izdanka-ramus

mandibuale. Ramus madibuale na svom gornjem kraju ima dva snažna izdanka:

prednji koji je hvatište temporalnih mišića i stražnji koji čini zglob sa os temporale.

Corpus na svom gornjem rubu ima processus alveolaris za alveole donjih zuba. Kroz

corpus prolazi kanal za krvne sudove i živce koji snabdijevaju donje zube. Sa

unutrašnje strane corpusa je udubina za podjezičnu pljuvačnu žlijezdu, a prema

nazad je druga udubina za podviličnu pljuvačnu žlijezdu.

SYNDESMOLOGIA

Osnovni elementi zgloba

Zglobno tijelo sa zglobnim plohama- svaka kost koja se spaja sa drugom ima svoje

zglobno tijelo na kojem se nalazi zglobna ploha. Zglobne plohe se direktno spajaju

samo onda kada je jedna od njih konkavna a druga konveksna. One su tada podudarne

ili kongruentne. Ukoliko nisu podudarne ona se između njih ubacuju meniscusi

(koljeni zglob) ili discusi (symphisa) koje pojačavaju taj spoj.

-Zglobna hrskavica-svaka zglobna ploha presvučena je svojom zglobnom hrskavicom. -

Zglobna čahura-čahura koja sa svih strana omotava zglob. Pritisak unutar zgloba je manji

od atmosferskog što ima značaj za čvrstoću zgloba. Čahura ima svoja dva sloja: fibrozni

sloj (vanjski) koji je od čvrstog fibroznog tkiva pojačan sa ligamentima, a štiti zglob i

daje mu čvrstoću. Sinovijalni sloj (unutrašnji) koji je gladak i sjajan, luči posebnu

zglobnu tečnost-sinovija, kojom se smanjuje trenje između kostiju, stalnim

podmazivanjem zgloba.

-Atmosferski pritisak-drži zglobno tijelo u kontaktu, djelujući na svaki cm kvadratni

površine zgloba silom od 1 kg. Ukoliko bi došlo do izjednačavanja pritisaka unutar i van

zgloba, tada zglob podržavaju zglobna čahura i tetive mišića koje se vežu za kost, a u

stanju su stalne napetosti koja se zove mišićni tonus.

Zglobovi ramenog obruča

-Articulatio sternoclavicularis-zglob kojim grudni koš dolazi u kontakt sa gornjim

ekstremitetima, tj. spoj sternuma i claviculae. Zglobne plohe su na sternumu konkavna i

claviculi konveksna. Ove plohe nisu kongruentne, te je između njih umetnut debeli

discus. Zglobna čahura je pojačana ligamentima. Po mehanici je zglob sa tri osovine te

tako vrši gibanje claviculae i rotaciju oko svoje uzdužne osovine.

-Articulatio acromioclavicularis- zglob između acromiona na scapuli i extremitas

acromialis claviculae. Zglobne plohe su ravne. Zglobna čahura je samo sa gornje strane

pojačana sa ligamentima. Zglob je tipična amphyarthrosa tj. kod disanja, kližu i zglobne

plohe ovog zgloba.

Zglob ramena

Articulatio humeri-zglob ramena je najslobodniji zglob ljudskog tijela. Kongruentna

zglobna tijela čine humerus i scapula. Zglobna ploha humerusa je konveksni caput

humeri a na scapuli je konkavna cavitas glenoidalae koja je pojačana i vezivno

hrskavičnim prstenom. Na prednjoj strani je zglobna čahura pojačana ligamentima

koji su utkani u samu čahuru, a kroz zglob prolazi tetiva m. biceps brachii. Sa

processus coracoideusa polazi snalažan ligament, koji se veže za tuberculum maior

humeri, na kome visi ruka. Rameni zglob je opkoljen mišićima i velikim brojem

bursae sinoviales, koji smanjuje trenje između mišića i zglobne čahure. Po mehanici

je tipični kuglasti zglob sa bezbroj osovina. Moguće su sve vrste kretnji, ali su one

ograničene brojnim ligamentima.

Lakatni zglob

Lakatni zglob je složeni zglob jer u njegovom formiranju učestvuju 3 kosti:

humerus, radius i ulna. Tako se i razlikuju 3 spoja: -articulatio

humeroulnaris,

-articulatio humeroradialis,

-articulatio radioulnaris proximalis

Kod prva dva spoja zglobne plohe su kongruentne. Trochlea humeri je konveksna a

konkavna je incisura trochlearis ulane i jamica na caput radii. Kod trećeg spoja zglobne

plohe su konveksna na radiusu- caput radii i konkavna na ulni. Zglobna čahura za sva tri

spoja je zajednička, pojačana sa ligamentima koji sprečavaju izvrtanje zgloba suviše.

Ovaj zglob je po mehanici kutni zglob, gdje je moguća flexija i extenzija (lakatni zglob

ili prva dva spoja), dok je kod proximalnog radioulnarnog spoja moguća supinacija i

pronacija te čini obrtni zglob.

Articulatio manus

Articulatio radiocarpea-spoj distalnog dijela radiusa sa proximalnom stranom

proximalnog reda carpusa.

Articulatio mediocarpea- spoj između distalnog i proximalnog reda carpusa.

Articulatio carpometacarpea- spoj distalnih strana distalnog reda carpusa i

proximalnog dijela metacarpusa. Ovi spojevi imaju zajedničku zglobnu čahuru,

pojačanu sa ligamentima. Posebno se izdvaja zglob palac, koji je sedlasti zglob, zglob

sa dvije osovine. Palac je i najvažniji prst ruke, dok ostali prste čine tipične kutne

zglobove.

Articulatio metacarpophalangea-spojevi distalnih dijelova metacarpusa sa

proximalnim dijelovima proximalnog reda phalangi. Sa strana su snažne i čvrste

postranične veze koje su zategnute u položaju flexije prstiju, a kod extenzije se

olabave, te su omogućeni pokreti prstiju.

Articulatio interphalangea- spojevi između članaka prstiju. Ovi zglobovi su kutni

što znači da izvode pokrete flexije i extenzije.

Articulatio coxae

Zglob kuka-je snažan, opkoljen mišićima i veoma dobro razvijen s obzirom na uspravan

stav kod čovjeka. U zglobu učestvuju zglobne plohe: konkavna-acetabulum i

konveksnacaput femoris. Zglobno tijelo je kongruentno. Sa vrha polazi ligament koji

učvršćuje zglob kuka i donosi krvne sudove za ishranu femura. Sam zglob još učvršćuje i

hrskavično-vezivna tvorba koja popunjava, jednim dijelom, samu udubinu acetabuluma.

Zglobna čahura je čvrsta, obuhvata i polovinu collum femori, koji je unutar zgloba. Kod

preloma zgloba kuka, zbog vrata femura, koji je unutar zgloba, teže zarasta zglob jer

sinovijalna tečnost stalno podmazuje taj zglob. Zglobna čahura je pojačana ligamentima a

najjača veza je ligament iliofemorale Bertini koja se nalazi sa prednje strane zgloba.

Kada stojimo, veza je nategnuta i ukoči zglob kuka. Kada ne bi bilo ove veze, onda bi

ulogu u stajanju preuzele grupe mišića koji se veoma brzo zamaraju. Ova veza je veoma

jaka, tako da će prije pući kost nego veza. Po mehanici je kuglasti zglob, sa bezbroj

osovina. Vrše se sve vrste pokreta.

Zglobovi donjih ekstremiteta

Koljeni zglob-articulatio genus

To je spoj femura i tibiae. Na femuru su condyli više konveksni, a na tibii su condyli

manje konkavni, te tako ove zglobne plohe nisu kongruentne, pa se između njih ubacuju

meniscusi. Meniscus medialis je manje pokretan, a hvatišta su mu udaljenija jedna od

drugog. Meniscus lateralis je više pokretan, a hvatišta su bliža, a češće se povređuje.

Između condyla nalaze se ukrštene veze ligamenti cruciata, najvažnije i najsnažnije veze

koljenog zgloba, debele do 1 cm, ukrštene u obliku slova x. Zglobna čahura je sa prednje

i stražnje strane, pojačana tetivama mišićima i veoma je snažna. Po mehanici je kutni

zglob sa jednom osovinom, te se vrši pokret fleksije i extenzije i ograničena rotacija. -

syndesmosis tibiofibularis-pravi zglob između tibiae i fibulae. Spajaju se condylus

lateralis tibiae i caput fibulae u proximalnom dijelu, čineći kongruentno zglobno tijelo.

MYOLOGIA

Osobine mišića i podjela

Musculi (mišići) su specijalizovana vezivna tkiva. Osnovna uloga mišića je vršenje svih

pokreta organa, dijelova organa, dijelova tijela ili organizma u cjelini. Osobine mišića su:

-podražljivost-sposobnost reagovanja na podražaj (inervacija)

-provodljivost-sposobnost provođenja nervnog podražaja kroz mišićno tkivo

-elastičnost-sposobnost spontanog vraćanja u normalno stanje po prestanku djelovanja

nervnog podražaja

-kontraktibilnost-sposobnost promjene dužine mišićnog vlakna tj. izvođenja

kontrakcijegrčenja i relaksacije-opružanja mišićnih vlakana. Osnovna je osobina svakog

mišića.

Prema funkciji koju obavljaju mišići se dijele na:

1. Poprečno-prugasti (voljni) mišići-izgrađuju sve skeletne mišiće i čine najveću

masu tijela (oko 40 posto). Imaju crvenu boju zbog velike količine pigmenta mioglobina.

Mišićna vlakna su duga do 4 mm, cilindrična, sa više jedara. Kontrakcija je snažna, ali ne

traje dugo zbog brzog zamaranja.

2. Glatki (nevoljni) mišići-izgrađuju zidove unutrašnjih organa i zidove krvnih

sudova. Mišićna vlakna su izduženog, vretenastog oblika dužine do 0, 5 mm. Kontrakcija

je duga, lagana i mišići se sporo zamaraju. Njihov rad je pod uticajem autonomnog

nervnog sistema.

3. Poprečno-prugasti (nevoljni) mišić-Myocard-srčani mišić je po građi

poprečnoprugasti, a po funkciji glatki mišić. Radi ritmično i automatski (pod uticajem

autonomnog nervnog sistema). Sadrži specijalizovana mišićna vlakna tzv. Purkinijeva

vlakna, koja čine dio sprovodnog sistema srca. Myocard je otporan na povrede, ne

pokazuje znake regeneracije, već se oštećenje nadoknađuje vezivnim tkivom (stvaranje

ožiljaka). Kontrakcija je duga, lagana, započinje u drugoj polovini trudnoće i traje sve do

smrti.

Mehanizam nastanka kontrakcije

nema postavljenih komentara
ovo je samo pregled
3 prikazano na 46 str.