Sociologija porodice-Beleska-Sociologija 1.deo, Beleške' predlog Opšta psihologija. University of Belgrade
hippe72
hippe7211 June 2012

Sociologija porodice-Beleska-Sociologija 1.deo, Beleške' predlog Opšta psihologija. University of Belgrade

PDF (756 KB)
30 strane
15broj preuzimanja
1000+broj poseta
Opis
Skripta; Zablude u definisanju; Etimolodko porekl o i znacenje izraza; Pojam moderne porodice; Antionomije moderne porodice; Porodica izmedju drustvene proizvodnje i reprodukcije; Izmedju privatnosti i javnosti; Iymedju ...
20 poeni
poeni preuzimanja potrebni da se preuzme
ovaj dokument
preuzmi dokument
pregled3 strane / 30

ovo je samo pregled

3 shown on 30 pages

preuzmi dokument

ovo je samo pregled

3 shown on 30 pages

preuzmi dokument

ovo je samo pregled

3 shown on 30 pages

preuzmi dokument

ovo je samo pregled

3 shown on 30 pages

preuzmi dokument

POJAM PORODICE UISTORIJSKOM PRESEKU Porodica se najčešće prihvata kao fenomen svakodnevnog života, tako da se često i ne

postavlja pitanje njenog definisananja, a ako se postavi svako smatra da je dovoljno kompetentan

da daje sudove i tumači porodicu. mnogi izdvajaju njenu suštinu govoreći o: braku, porodičnim

funkcijama, radanju dece, socijalizaciji potomstva itd.

Najveći problem dolazi kada se o porodici misli kao univerzalnom i prirodnom fenomenu što

dovodi do ideologizovane predstave demokratske porodice koja se u mnogo čemu razlikuje od

stvarnosti. Dva važna problema: 1) porodica je "klizajući pojam" (slipping concept) - to znaći da

često pričom o porodici skrenemo ka priči o pojedincu; 2) dolazi do očekivanja i težnje da se

definiše "zdrava" ili "prava" porodica. Taj moralistički stav ide na štetu objektivnosti.

ZABLUDE U DEFINISANJU PORODICE

1. PORODICA KAO ĆELIJA DRUŠTVA

Ova zabluda potiče iz organicističkog shvatanja društva. P. se tretira kao početnim aktom

iz koga kasnije nastaje društvena organizacija, To shvatanje pripada prevaziđenim

naturalističkim gledanjima kojima pripadaju Kont i Le Plej. Le Plej - društvo se ne sastoji

od pojedinaca, već od porodice.

2. PORODICA KAO DRUŠTVENIMIKROKOZMOS

ili "društvo u malom". Međutim, ne znači da je porodica sama sebi dovoljna. Ta zabluda

potiče iz konzervativnih ideoloških krugova koji je vide kao aktera za obnavljanje društva.

3. PORODICA KAO LJUDSKA ZAJEDNICA

Tenis sve društvene pojave deli na zajednicu i društvo. Porodica bi iz te vizure pripadala

zajednici (odnosi licem u lice). Takva videnja porodicu tumače kao jedini preostali oblik

zajednice (kod nas Zagorka Golubović).

4. PORODICA KAO SPECIJALIZOVANA DRUŠTVENA FUNKCIJA

Ovo stanovište je suprotno prethodnom. Na osnovu njega porodica je specijalizovana,

institucionalno uređena funkcija i zadovoljava samo jedan dijapazon ljudskih potreba. Ona

je tu društveni podsistem, institucija poput zatvora, bolnice, škole (racionalno i hladno

poimanje porodice).

5. PORODICA KAO "UTOČIŠTE"

Ovo je romantičan i nostalgičan pogled. Porodica je mesto u tehe za porobljenog čoveka

današnjice. Ovde se uočava vesternizacija porodičnih promena na svetskom planu -

zapadna građanska porodica.

6. PORODICA U "JEDNINI"

0 porodici se uvek misli i definiše u jednini (The family). Pravda se legenda jevrejsko-

hrišćanskog porekla o Adamu i Evi i njihovim potomcima iti o Nojevoj porodici. Taj

obrazac dobija tako ideološko religiozni legitimitet. Martindejl se tome suprotstavlja i

upozorava na mogućnost mnoštvenosti proto-oblika, jer porodica koja zadovoljava

varijabilne ljudske potrebe nije nikada data u jednom jedinom obliku.

7. PORODICA KAO 'TRIČA O USPEHUn U MODERNOM ŽIVOTU

1 ovo je ideologiziran kontekst: ideal porodice se konstituiše, ali sada okrenut prema

savremenosti, budućnosti. Ovde se konstituiše optimističan pogled na savremenost i

budućnost. U porodici se ogleda priča o uspehu moderne spohe predstavljajući porodicu

kao vrhunac individualne sreće.

8. PORODICA KAO ANTROPOLOŠKA UNIVERZALIJA

P. je predstavljena kao neka vrsta neorganskog tela jedinstvene ljudske prirode i suštine.

Takav stav ima Parsons, M. Mid - porodica kao kolevka ljudskosti.

9. UNIVERZALNE FUNKCIJE PORODICE

Ova poslednja zabluda karakteristična je za antropološko razvijanje koncepta porodice.

Dokazuje se univerzalnost porodice ukazivanjem na njene univerzalne funkcije. Mudrok -

četiri univerzalne funkcije porodice: seksualna, ekonomska, reproduktivna, obrazovna.

Andjelka će ostaviti po strani ove zablude i o porodici razmišljati kao o modernom

fenomenu koji svoj procvat doživljava u razvijenom gradanskom društvu. Slaže se sa

Dirkemom da moderna forma porodice sadrži i sve ranije verzije ovog fenomena u

elementarnom ili zakržljalom vidu.

ETIMOLOŠKO POREKLO IZNAČENJE IZRAZA PORODICA

U srpskom i evropskim jezicima reč "porodica" ulazi u masovnu upotrebu tek u modernoj

eri. To je indikator moderaosti i pojma i pojave.

Kod nas je Vuk upotrebljavao dva izraza: 1) VAMILIJA ili FAMILIJA - latinizirana

varijanta; 2) OBITELJ - u novijoj upotrebi, ovo je hrvatska reč. Poreklo je od glagola obitovati -

stanovati. Kasnije nastala reč "porodica" upućuje na grupu koja nastaje radanjem (po-rod).

Oba izraza kod nas nemaju veze sa latinskom reči "famulus". Ovaj termin se u Rimu

upotrebtjavao za domaćeg roba. Marks i Engets ovde izvtače zaključak: moderna p. sadrži i

kttietstvo i ropstvo.

Andjelka govori o odnosu ropstva i savremenog značenja porodica. Ključ je u ličnom

odnosu gospodara i roba. Takav lični odnos pripada i porodici.

Momenat kada kod nas i u Evropi termin "porodica" nastupa jeste nastupanje modemog

koncepta porodice i moderne porodice u istorijskom kontekstu moderne Evrope. Taj događaj se

dugo pripremao - od Renesanse u XIV veku, preko aristokratskih krugova u XVI vek, a od XVII

i XVIII veka postaje rutina u životu članova koji pripadaju trećem staležu - građanstvu.

POJAM MODERNE PORODICE

Dakle, ono što mi danas smatramo porodicom, ili nije postojalo ranije, ili je postojalo na

drugačiji način. U svakom slučaju radi se o vekovnimpromenama. ^ -

Kada govorimo o p. u 'premodOTomTdob^ upotrebljavamo termin DOMACA ili KUCNA'

ZAJEDNICA, a današnja porodica je MODERNA PORODICA (u daljem tekstu m.p.).

Dakle, nije reč o univerzalnosti jer je porodica istorijski, strukturalno, jedinstven proizvod

specifičnih socijalno-istorijskih konstituisanja.

U srednjem veku porodični život pripada marginalnoj grupi ljudi (zanatlije, umetnici,

trgovci), a kasnije socijalno snažnom trećem staležu koji nakon Francuske revolucije postaje

vladajuća klasa. Porodična praksa se potom nameće svim pripadnicima društva. Tako nakon te

revolucije porodica postaje obaveza koja se utemeljuje kroz institucije porodičnog prava i

porodično pravnog poretka. Prema nekim autorima p. predstavlja predeču ili predigru

Globalizacije.

Moderna p. građanstva se temelji u privatnosti načina života i predstavlja centar privatne

sfere života. Njena materijalna podloga je privatna svojina i privatno preduzetništvo članova

građanske klase. Moderna porodica postaje zatim nosilac civilne kulture građanske klase.Ove

kulturne tekovine stoje u osnovi razvoja porodične intime kao novog kvaliteta porodičnog života.

Protivurečnost ove kulture se ogleda u razlici između njenih težnji (ideala i vrednosti) i

prakse. Te težnje su: prava zaštita intimnog života, vaspitanje slobodnih, odgovornih i jednakih

ljudi itd.

KAKO SE ONDA PORODICA DEFINIŠE? Parsons: mala društvena grupa koja nastaje

na temelju društveno priznate veze supružnika (brak) i njihove rođene ili adoptirane dece, a čija

je osnovna funkcija socijalizacija potomstva i održavanje psihičke stabilnosti odraslih članova.

Ovo nije netačno, ali je nedovoljno. Ovim se ukazuje na sastav, ali je potrebno ukazati i na

relaciju koju m.p. uspostavlja sa drugim srodničkim grupama i ostalim delovima društva, kao i

na promenjen položaj domaće sfere.

M.P. predstavlja zasebnu i samostalnu srodničku jedinicu (distanca prema srodnicima obe

društvene grape). Ona je i nezavisan i individualizovan akter u društvenom sistemu, deluje sama

i u saradnji sa drugima.

Ona nastaje na spoju dveju linija: redukcije srodničkog grupisanja i redukcije radno -

rezidencijalnog sastava nekadašnje kućne zajednice koji se sada svodi samo na funkcije lične

reprodukcije članova grupe.

Ali i pored redukcija ona ostaje stožena struktura. Ono što je različito u odnosu na ranije

doba je specifična atmosfera intimnosti i afektivne povezanosti članova porodice.

Sociolozi Gud i Rosenbaum izdvajaju unutrašnje i spoljašnje elemente porodice. Gud-

UNUTRAŠNJE: retkost proširene porodice, relativno slobodan izbor supružnika zasnovan na

tjubavi, nestajanje miraza i cene za mladu, veća jednakost medu potovima i dr. Rosenbaum-

SPOLJAŠNJI: porodica je privatna i zatvorena jedinica, dnevno odsustvo bar jednog člana,

podela rada prema polu-muž hranitelj, žena majka, delimično preuzimanje poslova socijalizacije

od strane institucija.

ANTINOMIJE MODERNE PORODICE

M. P. je proizvod jedne duge evolucije. Ona je nov i specifičan kvalitet, ali i stecište

brojnih ostataka prošlosti.

PORODICAIZMEĐU DRUŠTVENE PROIZVODNJEIREPRODUKCIJE

U tradicionalnim okvirima p. je osnovna proizvodna jedinica. Pojam i praksa m. p. vezuje se za

dve reprodukcije: biološku i socio-kulturnu. Sa ek. stanovišta m. p. je pretežno redistributivna i

potrošačka zajednica. U okviru nje preživljava neplaćen, nevrednovan i nepriznat rad koji se

odnosi na služenje drugima. Nosioci tog rada su nekad robovi, kmetovi i sluge, a danas žene. To

je domaći ili porodični rad. Nekada se on nije samo odnosio na usluživanje drugih članova, već i

na osnovni vid društvene proizvodnje. Danas je to slučaj u zemljama koje nisu doživele celovitu

industrijsku transformaciju, dakle, u njihovim seoskim porodicama. Reprodukcijska funkcija se

teško mogla odvojiti od proizvodne.

Sa nastankom građanskog društva klasna dimenzija diferencijacije izlazi iz porodice, ali

porodica ostaje određena i posredovana klasnom strukturom društva. Međutim, danas se može

izmeniti nasleđena klasna pozicija mobilnošću naviše ili naniže. Dok je klasna podela u društvu

dominantna, ostale podele (pol-rod, starosno generacijske, rasne, etničke i nacionalne) bivaju

potisnute.

Podela prema rodnoj stratifikaciji dolazi u porodici do najvećeg intenziteta, a zatim

Podela prema integeneracijskom planu.

Zaključuje se da je dominantna klasna podela uticala da se porodica formira kao stabilan

odnos i grupa, jer je održavanje klasne pozicije porodice potisnula javljanje drugih suprotnosti

unutar nje. Procesi slabljenja klasne dihotomije proizvode suprotan efekat.

OD PORODICE KAO NUKLEUSA VLASTIDO NADZIRANE PORODICE

Hobs je svojevremeno govorio da je "porodica malo političko telo". U njoj se smešta i iz nje

potiče patrijarhalna vlast oca poput suverena u državi. On donosi odluke, kažnjava ili nagrađuje,

brine o bezbednosti članova i zauzvrat dobija lojalnost. Dakle, još u nedovoljno centralizovanoj

državi vlast se održava posredstvom porodice. P. predstavlja nukleus vlasti.

U m. p. se gubi ovaj momenat vladanja i podaništva, podanici postaju suvereni=pravni

gradani. Žene u građanskom društvu ostaju "prirodni" elemen koji dolazi pod vlast muškaraca -

muževa i očeva porodice. Znači, došlo je do opstajanja neslobode svedenog na unutrašnji aspekt

porodice. Tek će u drugoj polovini XX veka ovo biti dovedeno u pitabje. To se dešava kada je

omogućen totalni nadzor nad porodicom i nad njenim pojedinim članovima.

Pisac prvog feminističkog proglasa 1781. godine bila je bez imalo milosti giljotinirana.

PORODICAIZMEĐU PRIVATNOSTIIJAVNOSTI

Privatna porodica je rezultat modernog razvoja koji se temelji na sledećim procesima:

( 1. jsmanjivanje broja članova porodice u smislu izmene njenog sastava (manje dece,

odsustvo stranih osoba);

C_2y proces prostornog snžavanja porodice u smislu odsustva porodičnih aktivnosti u

javnom prostoru;

promena normi kojima se rukovodi ponašanje (od javne ideološke i religijske

kontrole do unutrašnje).

Privatizacija se ogleda kao kulturni proces. To je moderni proces u odnosu na antički

shvaćenu privatnost koja upućuje na nešto nedolično, necivilizovano.

U feudalnoj epohi ne postoji razlika izmedu privatnog i javnog. Meduti, u isto vreme u

okviru rano renesansnih italijanskih gradova javlja se prirodna porodična intima. O tome govore

i promene u kućnom enterijeru. Privatni ljudi izlaze iz intimnosti svoje sobe u javnost salona, ali

i jedna i druga prostorija su u tesnoj povezanosti.

U ranoj gradanskoj eri još uvek postoji prožimanje sfera javnosti i privatnosti. Iznutra se

porodična privatnost individualizuje, a sa druge strane p. je izvor časti pojedinca (Habermas). U

novoj eri se privatnost porodice drži još samo kao porodična ideologija. Ona je zagušena

normativnim standardima državnog aparata i "pomažućih profesija". I jedni i drugi kroz

"familističku politiku" drže javnost pod napetošću diskursa o "porodičnim problemima" i

"problematičnosti savremene porodice".

IZMEĐU GRUPNOG PORETKAI SLOBODE POJEDINCA

Tajna protivurečnost u porodici nastaje zbog protivurečnosti dva principa regrutovanja njenih

članova: 1) dobrovoljni pristanak; 2) pripadnost na temetju porekla "po krvi". Dakle, imamo

članove koji su dobrovoljno izabrali tu zajednicu i one koji joj pripadaju po "prirodnoj" nužnosti.

Ova suprotnost se ogleda u njenim intergeneracijskim odnosima. To je borba slobode i prinude, a

najteže je naći sredinu koja garantuje stabilnost.

Od svoje pojave pa do perioda kasne industrijalizacije p. je bila odskočna daska za

napredovanje. U postmodernoj epohi odnos se preokreće. Veza izmedu porodice i individualne

biografije slabi. Pojedinac sada oblikuje porodicu prema sebi. M. P. je ambivalencija između

težnje članova ka punoj slobodi i individualizaciji, i sa druge strane, njene težnje da se održi kao

jedinstvo.

PORODICAIZMEĐU HIJERARHIJEI SIMETRIJE ODNOSA POL-ROD

P. je u gradanskoj civilizaciji prvi put shvaćena kao kulturni produkt ili obrazac. Oplemenjujuća

misija porodice u modernom društvu iskazala se najpre kroz negovanje vaspitne, a potom

socijalizacijske uloge. Meduti, uprkos tim plemenitim težnjama, sačuvana je nejednakost i

hijerarhija. Otac više ne oslanja svoju vlast na naslede i poreklo, već na preduzetničku radinost i

veštinu zarađivanja. Dakle, autoritet oca potiče iz njegove društvene uloge. Autoritarna figura

oca nasleđena iz predgradanskog doba nestaje. Dirkem i Parsons kažu da porodicu sve više

osvaja dijadna simetrija supružnika (Parsonskova teorija segregiranih, ali komptementarnih

uloga). Medutim, žene ulazeći u sferu rada ulaze u "tudi domen".

OD DETECENTRIČNE PORODICE KA PORODICIBEZ DECE

M. P. prelazi put od Dirkemove konjugalne porodice (brak kao centralna zona) do Parsonsove

porodice čija je centralna zona proces socijalizacije dece. "Otkriće detinjstva" i deteta označilo je

radikalan zaokret u odnosu prema deci. Moderna porodica XX veka posvećena je neograničenim

razvojnim potencijalima deteta. Ono dospeva u porodici u superiornu poziciju. Sa druge strane,

sve je više odraslih osoba, naročito ženskog pola, koje svoje društveno i lično potvrđivanje

nalaze izvan funkcija i odgovornosti radanja, brige i odgoja potomstva. Raste broj brakova bez

dece. U novi mitenijum čovečanstvo ulazi sa izgledima da funkcija radanja bude pretvorena u

puku tehnologiju. Tehnološki optimizam četo korača zajedno sa društvenim pesimizmom.

ZAKLJUČAK 1) Definicija porodice moguća je posredstvom pojma SOCIJALNE GRUPE, što je

ispravnije od njenih definisanja kao zajednice ili institucije;

2) Porodica je ISTORIJSKI PROMENLJIVA soc. grupa sa veiikim brojem varijacija

prema obiiku, strukturi, funkcijama i sadržajima odnosa u porodici;

3) U definiciji porodice dva pojma se stavljaju u međusobni odnos i posmatraju kroz

istorijsku perspektivu: SRODSTVO i DOMAĆA (kućna) ZAJEDNICA ili DOMAĆE

FUNKCIJE PORODICE;

4) U slučaju moderne porodice dodaje se ASPEKT INTIMNOSTI porodičnih odnosa.

To proizilazi iz afektivno - emocionalnih veza članova, ali i iz individualizacije i

personalizacije članova.

Kada nestane porodične intime, nestaje i porodica... kaže Anđelka.

ofoujuciv Uue' ^ c p J /

j ^ T ^ J - u ^ J . ^fxXJuQ>c\ - /UjClUS oLxx-tf 0_9

^JŽ-U^ rfv^ oJbOjUJ-eu/g PP ^ C r z / M ^

^ /TO/U_/ r u j u u M c J p ^a^c fO-L^P

OSNOVNI PROBLEMLiSADASNJE STANJE

SOCIOLOGUE PORODICh

REKONSTRUKCIJA DISCIPLINE Naućna disciplina je konvencija do koje se postepeno dolazi kroz medusobnu

komunikaciju naučnika koji rade na jednom polju društvene stvarnosti. Određenje socij alne

porodice podrazumeva u dobroj meri šta će se smatrati porodicom, odnosno šta neće biti

uvršćeno pod taj pojam. U tome je moć nauke da se meša u svakodnevni život miliona ljudi

legitimirajući njihovu braćnu i porodičnu praksu.

Sadržaj studija porodice jeste refleksija o promenjenoj porodici. Na početku novog

milenijuma dolazi do novih izazova za porodicu, a samim tim i do problema predmetnog

odredenja soc. porodice. Gidens: soc. porodice je od najdosadnije sociološke discipline postala

najprovokativnija i najzanimljivija. Feministička teorija je doprinela fundamentalnoj izmeni.

Novo ustrojstvo discipline kreće se prema sledećim principima mišljenja i delanja:

• OTVORENOST PREMA INTERDISCIPLINARNIM I MULTIDICIPLINARNIM

KRETANJIMA

• RAZUMEVANJE PREDMETNE "MULTIDIMENZIONALNOSTI" I

ODUSTAJANJE OD UNIVERZALNOGI MONOLITNOG TUMAČENJA

• TEORIJSKIPLURALIZAM

• EMPIRIJSKIPLURALIZAM

• ODUSTAJANJE OD POGLEDA NA PORODICU KAO NA POSEBNOG

AGENSA

OD DISCIPLINARNOG KA INTERDISCIPLINARNOM I

TRANSDISCIPLINARNOM DEFINISANJU PODRUČJA SOC. PORODICE Nove discipline kao što su : soc. detinjstva, psihologija porodice, istorija porodice,

ženske studije kombinuju sociološki pristup sa pristupom drugih disciplina (pravo, pedagogija,

psihijatrija...). Neki američki autori predlažu naziv discipline "FAMILY STUDIES", ali smatra

se da bi se upotreba tog naziva discipline održavala u "među-statusu". U cilju definisanja

jedinstvene sfere porodičnih iskustava u odnosu na neporodična dolazi i do predloga da se

naučna disciplina nazove "PORODIČNI DOMEN". Razlike između porodice i neporodice bile

bi: generacijska pripadnost i trajnost porodičnih odnosa, procesi koji proizilaze iz osnovne

funkcije porodice da pruža zaštitu... Međutim, zamerka ovom predlogu govori da autori istog

nostalgično prizivaju prošlost u kojoj je zapadna buržoaska porodica univerzalni standard.

Sledeći predlog za naziv je "PORODIČNO POLJE". Ono se definiše kao socilajna kategorija i

odnosi se na sve profesionalne aktivnosti pojedinaca uključenih u istraživanje, teoretisanje i

praksu povezanu sa socijalnim svetom braka i porodice. Prednost ovoga je što obezbeđuje

demarkaciju onih koji deluju na istom području i dele zajednički identitet, a nedostatak je to što

se izbegava reifikacija zastarelog porodičnog obrasca koji u sebi sadrži ideologiju zatvorene

porodice.

Svi ovi potencijalni nazivi upućuju na težnju ka interdisciplinarnoj prirodi porodičnih

studija, što još uvek nije primenjeno. Dakle, soc. porodice nastoji biti obazrivija i strpljivija pred

izazovima savremenosti.

PREISPITIVANJE PREDMETA SOC. PORODICE Soc. porodice trpi najveće udarce od početka osamdesetih godina. Otpala je ideja da

postoji univerzalno jezgro koje se može svesti pod pojam "porodica" (Dejvid Šel). Procesi

prokreacije, socijalizacije, emotivne privrženosti, ili pak, sklopivi odnosi kao što su brak,

domaćinstvo, roditeljstvo i dr. su aspekti "multidimenzionalne" porodične stvarnosti, koja više

ne pokriva i ne uokviruje jedan jedinstven i celovit porodični okvir. Medjutim, postoji

tendencijada se preteruje sa tvrdnjom o slabljenju porodice kao drustv. Organizacije i o nestanku

klasičnog nuklearnog obrasca porodice. Broj koji pokazuje koliko ima ovakvih porodica zavisi

odtumace porodični ciklusi kroz koje prolaze pojedinci u toku svog života. Specivičnost

porodičnog totaliteta jeste da predstavlja most izmedu pojedinca i drustva. Porodica se na taj

načiniskazuje kao kontrapunkt u kome se spajaju ili razdvajaju procesi koji idu iz globalnog

društva i oni kojipotiču od pojedinca. Reč je ovde o centralnom polozaju koji porodica zauzima

unutar društvenog polja dejstva. Ovo uprošćivanje se ne sme podvesti podsocijalnu agenturu

porodice. Posmatranje porodice kao totaliteta mora se odvijati na više nivoa zbog slojevitosti i

višedimenzionalnosti.

Neophodno je raspoznati sledaća 3 nivoa porodičnog postojanja i delovanja:

1) INSTITUCIONALNINIVO - porodica sagledavana u institucionalnoj povezanosti sa

globalnim društvenim sistemom i njegovim podsistemima. Na ovom nivo se ukazuje

na specifične istorijske vrste ili tipove porodičnih poredaka i na istorijske dominantne

forme porodice. (makro nivo);

2) GRUPNINIVO - porodica sagledavana kao interakcijsko jedinstvo i l i ' 'mala" grupa

koja se konstituiše kao relativna zasebnost u vremenu i prostoru. (mezo nivo);

3) INDIVIDUALNI NIVO - to je individualna psihološka ravan posmatranja u kojoj

pojedinac može biti tretiran kao nesvodiva monada za sebe, ali i kao osoba

konstruisana od drugih i za druge. (mikro nivo).

Veoma je teško zamisliti da jedno sociološko istraživanje može obuhvatiti sva 3 nivoa

porodice. Sledeći problem je i VREMENSKA DIMENZIJA. Porodica je moderni društveni

fenomen, ali takvo gledište nije bilo prisutno oduvek. Postojala su gledišta o univerzalnosti

porodice kao prirodnog fenomena. Naglašavanjem modernosti porodice, soc. porodice se sužava

na proučavanje modernih društava, ali je mogućei razumevanje i objašnjenje kvazi porodičnih

fenomena iz prošlosti.

TEORIJSKO KONSTITUISANJE SOC. PORODICE Danas je duaiizamizmeđu teorije i empirije uglavnom prevaziden. Kritika teorije

porodice iz ugla alternativnih perspektiva tokom 80-tih predstavljala je dobru pripremu da se

pristupi preispitivanju pozitivističkog nasleda.

Držeći se principa da se teorije u posebnim disciplinama razvijaju prema generalnom

kursu kretanja u opštoj sociološkoj teoriji, izdvajamo 2 osnovna principa soc. porodice:

1) STARIJA GRUPA TEORIJA: antropološka evoluciona teorija, marksistička teorija i

psiho-analitička teorija;

2) MLAĐI TEORUSKI PRAVCI: kritička teorija, sistemska teorija, teorija razmene,

razvojna teorija, fenomenološka teorija i najmlada feministička teorija.

Andelka nema nameru da se u tekstu bavi tim teorijama i ukazuje samo na bitne novine

na teorijsko-konceptualnom planu. Trend individualizacije je osnovna tema moderne

teorije porodice. Javlja se skup novih pristupa u kojima se naglasak stavlja na pojedinca

U porodici, umesto NA porodicu (teor. razmene, teor. porodičnih strategija, teor.

interakcija u kontekstu izgradnje individualnih identiteta i pristupi koji govore o životnoj

putanji pojedinca). Osamdesete godine donose snažan otklon od pozitivizma i vrhunac u

naučnoj i profesionalnoj konsolidaciji, ali i pad u pogledu inovativnosti znanja.

Istraživači porodice postali su samo bolji hroničari porodičnih promena, ali su još uvek

daleko od toga da ih valjano tumače i objašnjavaju.

EPISTEMOLOŠKO - METODOLOŠKIPLURALIZAM Postpozitivističko videnje donosi više razumevanja, ali i nove kontroverze. Za jedne, na

delu je nestajanje porodice, a za druge početak traganja za novim formama ljudskog,

individualnog i kolektivnog identiteta. Od svojih početaka soc. porodice je empirijska disciplina.

Metodska raznovrsnost je i posledica osobenosti samog porodičnog fenomena. Bezobzira na

stanje u disciplini istraživači porodice moraju da se nose sa nekim osobenostima porodičnog

fenomena koje otežavaju naučno posmatranje, a to su:

1) zatvorenost i privatnost porodice;

2) nevidljivost koja dolazi iz njene uronjenosti u svakodnevnicu;

3) sklonost da se na zdravorazumski način operiše pojmovima.

Teškoće u empirijskim istraživanjima otklanjaju se na sledeće načine:

1) kroz kombinovanje kvantitativnih i kvalitativnih metoda;

2) odustajanjem od traganja za "čvrstim stanjima", dogadajima i definicijama, a sve

više zanimanja za dinamiku i procesualnost kako u međuljudskim odnosima, tako i u

samoj ličnosti;

3) premošćavanje disciplinske zatvorenosti istraživanja, prelaženje "granica" putem

kros-kulturnih istraživanja, interinstitucionalnih istraživanja, interdisciplinarnih

istraživanja.

Poseban problem je i postupak i procedura dolaženja do podataka (odnos ispitivač-

ispitanik), kao i obrada velikog broja podataka.

PORODIČNA PRAKSA, POLITIKAIISTRAŽIVANJE PORODICE Sve do 70-tih i 80-tih godina moglo bi se reći da je ova disciplina uglavnom stavljena u

funkciju interesa vladajućih društvenih grupa. Teorije su se ranije borile za prevlast, a krajem

XX veka i aktuelan rat ZA i POVODOM porodice. Pro-porodična orijentacija nastoji da uvek

iznova potvrdi univerzalnu vrednost porodice i njenu neospornu "prirodnu" utemeljenost.

Nasuprot tome feminizam se zalaže za ukidanje brojnih predrasuda, a to su:

1) ESENCIJALISTIČKA PREDRASUDA - insistiranje na uniformnom por. iskustvu;

2) IDEOLOŠKA PREDRASUDA - negovanje konzervativno-romantičnog pogleda na

"porodicu Zapadne nostalgije" (Gud);

3) SEKSISTIČKA PREDRASUDA - gledanje na porodicu kao isključivo "žensku

sferu";

4) STAROSNA PREDRASUDA - negovanje pristupa samo jednoj generaciji unutar

porodice, najčešće roditeljski pristup;

5) MIKRO-STRUKTURALNA PREDRASUDA - naglašavanje samo porodične

posebnosti, zatvorenosti, umesto ukazivanja na veze i odnose porodica-društvo;

6) RASISTIČKA PREDRASUDA;

7) HETEROSEKSISTIČKA PREDRASUDA - odbijanje da se u razmatranje uzmu

homoseksualni parovi i porodice.

Nema oblasti i aspekata porodičnog života koji nije zahvaćen dalekosežnim promenama:

smanjenje rađanja, proširena kontrola rađanja, sex.slobode, proces izjednačavanja polova,

alternativne forme braka i porodice, povećanje delikvencije mladih, zaposlenost velikog br.zena,

uj.jiiZviHia- i jeandroaitejjsKin poroaica, siaa 1 sirenje upotreoe aroge, promene u

pioulč.iiuiiiiauia i vreunosuma, produžena starost, povećanjc nocilj^ u pcr.

Socioiogija porodice soc. poiitika danas stoje pred izazovom prevazilažeiija

jcdiiostranosti ideološko-političkih stanovišta i gledišta prema porodici. Na osnovu stavova za

delovanje društva prema porodici postoje 3 modela porodice:

1) PATRDARHALNIMODEL PORODICE

2) MODEL PORODICEINDIVIDUALNE ODGOVORNOSTI

3) MODEL PORODICE SOCIJALNE ODGOVORNOSTI - Eichler-ŽENSKO!

Prvi je prevaziđen, drugi u povlačenju, a treci tek treba da se uspostavi kroz novi oblik

zajedničkog delovanja države, soc. politike i porodičnih mreža. Ona smatra da bi se drugi model

mogao nazvati modelom "bračne odgovornosti". Ovaj model, za koji se i ona zalaže, traži

značajan stepen društvene intervencije u porodični život. Time se ruši predrasuda o porodičnoj

privatnosti. Porodica je odavno postala deo javne sfere i društvene brige.

PROFESIONALNA KONSOLIDACIJA DISCIPLINE U Americi su , za razl. od Evrope, praktični problemi uticali na prihvatanje soc.por. kao

naučne discipline. Ono što se do sada zaboravljalo je prikazivanje porodice u manje razvijenim i

nerazvijenim delovima sveta, pa ja još uvrk snažna centralizacija i vezanost za zapadnoevr.

porodični kontext.

REZULTATIIBUDUĆIPRAVCIDELOVANJA • OTVORENOST PREMA DR. DISCIPLINAMA

• PREVLADAVANJE STAGNACIJE I NEINVETIVNOSTI NA TEOR. I METOD.

PLANU

• ZAJEDNIČKIRAD SRUČNJAKA, VLADEIČLANOVA PORODICE

• VEĆE POZNAVANJE, RAZMENA INFORMACIJA I SARADNJA IYMEĐU

RAZLIČITIH STUKA.

Ovo su još uvek nedovršena posla.

£LJ>S /^PC^ /u ^r^proobjuu^ f '

BraK i porodica su pojave Koje su medjusobno prozete. Miedlitim niiaKO zf&sA <M & 0Q€ i

podra^ujnevajv. Brak pored srodstva spada u najstarije univcrzalne ustanovc u Ijudskoj

zajcdnici i kulturi. Razlika izmedu porodice i braka- porodica se definiše kao grupa, a brak kao

par (iako je između više osoba). Brak se definiše kao interpersonalni odnos u kome u početku

učestvuju osobe podjednako, a u toku trajanja se može pokazati da je jedna strana aktivnija i

više zainteresovana.

Bral^Je_jmštyCTaJegitimaTBjja seksualne_aktivnosti partnera sa ciljem rađanja potomstva.

Malinovski-_osnovna_jrja braka i porodice je legitimacija potomstva (njegovo socijalno

smeštanje u zajednici).

3 elementa braka

1. kopulacija- veza ima za cilj rađanje novih potomaka

2. legitimacija- društveno priznanje

s 3. kohabitacija- zajednički život , ^ Što setiče odnosa polova, postoje različiti oblici veze. Pored monogamije, tu su i poiigSmrja

mUOujc/i^fC,

(više žena, 1 muškarac) i ppl£ginija( vise muških, 1 žena). Danas imamo i homosex bračne

zajednice (Skandinavija). Kohabitacija ne mora biti uvek prisutna u bračnoj zajednici. Partneri

mogu živeti razdvojeno zbog zanimanja, prinudnih ili dobrovoljnih migracija, a može biti i

dobrovoljni oblik- brakovi na razdaljini. Brakovi prema vrsti legitimacije: a) Najstariji oblik

legitimacije vršio se c^ič^hnpriznavanjem. Čin se obeležavao javnim ritualom koji se

zadržao i danas, zove la) To je čin okuplanja gde zajednica svojim prisustvom daje

legitimnost vezi. b)Crkvena ili religijska legitimacija braka javlja se kao prvi oblik

institucionalne potvrde braka od vremena nastanka organizovane institucionalne religije. Tada

koristimo pojam ^enća^e^i sa religijskim ustanovljavanjem braka kao svete institucije,

uspostavlja se doživotna trajnost braka. Katolička crkva još uvek odbija da prizna razvod.

c) Civilnibrak- društvenopriznanjedaigdržavajcroz službu matičarakoji je državno ovlašćeno

lice za sklapanje braka. d) Ugovorni brak- pored društvenog priznanja potrebna je potvrda i

individualnog dogovora partnera. Reč je predugovoru koji potvrđuju advokati. U sva četiri

oblika legitimacije, radi se o javnom potvrdivanju i priznavanju razmene koja je brakom

učinjena-

1

povećanje br.razvoda i jednoroditeljskih porodica, sida i širenje upotrebe droge, promene u

prodič.normama i vrednostima, produžena starost, povećanje nasilja u por.

Sociologija porodice soc. politika danas stoje pred izazovom prevazilaženja

jednostranosti ideološko-političkih stanovišta i gledišta prema porodici. Na osnovu stavova za

delovanje društva prema porodici postoje 3 modela porodice:

1) PATRUARHALNIMODEL PORODICE

2) MODEL PORODICEINDIVIDUALNE ODGOVORNOSTI

3) MODEL PORODICE SOCIJALNE ODGOVORNOSTI - Eichler-ŽENSKO!

Prvi je prevaziđen, drugi u povlačenju, a treci tek treba da se uspostavi kroz novi oblik

zajedničkog delovanja države, soc. politike i porodičnih mreža. Ona smatra da bi se drugi model

mogao nazvati modelom "bračne odgovornosti". Ovaj model, za koji se i ona zalaže, traži

značajan stepen društvene intervencije u porodični život. Time se ruši predrasuda o porodičnoj

privatnosti. Porodica je odavno postala deo javne sfere i društvene brige.

PROFESIONALNA KONSOLIDACIJA DISCIPLINE U Americi su , za razl. od Evrope, praktični problemi uticali na prihvatanje soc.por. kao

naučne discipline. Ono što se do sada zaboravljalo je prikazivanje porodice u manje razvijenim i

nerazvijenim delovima sveta, pa ja još uvrk snažna centralizacija i vezanost za zapadnoevr.

porodični kontext.

REZULTATIIBUDUĆIPRAVCIDELOVANJA • OTVORENOST PREMA DR. DISCIPLINAMA

• PREVLADAVANJE STAGNACIJE I NEINVETIVNOSTI NA TEOR. I METOD.

PLANU

• ZAJEDNIČKIRAD SRUČNJAKA, VLADEI ČLANOVA PORODICE

• VEĆE POZNAVANJE, RAZMENA INFORMACIJA I SARADNJA IYMEĐU

RAZLIČITIH STUKA.

Ovo su još uvek nedovršena posla.

r f e o ^ J 0 ' ' ^ ^ 0 / J

i-ja oraKa

Iiistitucija braka_ imala je regulativau funkciiu kola ce ispelisvsk kjei i

disciplinovanje seksuaine praxe odraslih i posiedićno usmeravanje nataiiteta. Kroz utvrdivanje

pravila bračnog izbora, društva su tako raspolagala mehanizmom socijalno- klasne

reprodukcije društvenog sistema. 1) U klasnim društvima, system bračne homogamije ima

ulogu očuvanja klasne zatvorenosti. Primer su kastinska društva. 2)Pored klasno- slojne

homogamije poznati su i drugi oblici: zabrana sklapanje braka sa pripadnikom druge vere,

različite etničke grupe... U savremenom društvu, mnoge granice su pomerene pa zato imamo

pojavu mešovotih brakova. 3) Starost partnera je oduvek bio važan factor, zato postoji

standardni kriterijum koji se smatra kao najbolje godine za stupanje u brak. U premod

društvima muškarac je bio stariji od žene što je bilo karakteristično za feudalna društva, dok je

za seljačka specifično da je žena starija od muškarca. U modernim društvima su karakteristični

vršnjački brakovi što je u skladu sa idejom o ravnopravnosti supružnika. Pored godina,

poželjna je i reproduktivna zrelost iplodnost, radna sposobnost ravnopravnost koja se zasniva

na većoj starosti jednog, uglavnom muškog partnera ili na vršnjaštvu. 4) Bitan preduslov za

sklapanje braka bio je imoyinskiJ<:oncenzus. Zabranj ivao se brak osobama koje nisu mogle da

dokažu da poseduju neku imovinu. n

Građansko društvo i univerzalizacija braka

U savr društvu, javljaju se elementi od kojih zavisi uspešnost braka. Sociolozi su insistirali na

podudaranju socijalnih supružnika, povlačeći za sobomzajedničke momente, kulturu,

prijateljstva. Kada se osobine podudaraju reč je ((bračnoj homogam^^a kada se razlikuiu, reč

je ( ^ f e ^ ^ ^ I ^ ^ r o g a m i j i ^ Soc istraživanja pokazuju da je obrazac bračne homogamije

rasprostranjeniji od heterogamije.

Brak kao proces, Faze predbračnog i bračnog života

Brak kao individualni odnos prolazi krn? promenpjmjp imaju uređeni procesualni karakter

etapa. Broj i karakter tih etapa se menja. Etape braka u mod društvu;

i^T^Zahavl janje i npoznavanje- u mod društvima, zabavljanje mladih ima dve funkcije.

Prva je autonomna aktivnost i oslobadjanje zavisnosti od starijih i priprema za budući

i /jl^tncuJdi^P

/X) s / - /C/^ ĆlJ~>K

život. Dok druga vidi zabavljanje kao kontrolisanu aktivnost od strane starijih vezano

za izbor budućeg partnera.

2. Vereništvo- utvrđivanje veze i njeno javno isprobavanje

3. Jpdapanie braka- čin venčavanja i potvrdivanja veze

4. Bračni život- realizacija veze

5. Post bračni period- odnosi se na period posle razvoda, rastavljanja ili smrti partnera

Sexualna dekompozicija braka

Brak prestaje da vrši funkciju kontrole sexualnog ponašanja odraslih. Posle 60-ih godina,

sexualno ponašanje se tretira kao isključivo lični i privatni domen. Uspostavlja se stabilan

odnos u pogledu stavova prema različitim sexualnim praxama. Ali, bračna vernost ostaje i dalje

snažno prihvaćena vrednost.

Natalitetna dekompozicija

Brak prestaje da bude okvir biološke reprodukcije, tako najvažnija f-ja bračnosti, a to je

(legitimacija potomstva, Jprestaje da postoji. Sve više je vanbračne dece, ili je sve više brakova

gde se supružnici odriču radanja dece.

Bračna ljubav iz sociološke perspektive

U modernosm društvu, brak se temelji isključivo na romantičnom komplexu tj ljubavi, i traje

dok ima ljubavi. Ljubav kao uslov i brak koji je sklopljen bez ljubavi je nelegitiman čin.

Romantični komplex je zapravo institucionalna norma koja obavezuje na ljubav kao sadržaj

bračne veze. Usled mogućih ljubavnih varnica i neočekivanih momenata, postoje mehanizmi

kontrolisanja ljubavi:

j 1. aranžirani brakovi

2. unapred odrđeno sklapanje braka na temelju srodničkih odnosa

3. sklapanje braka preko provodadžije

4. ljubav je dozvoljena samo u periodu vereništva

5. romantični komplex- sredstvo kontrole, traži od pojedinca da veruje da su zaljubljeni kako bi s

održali bračnu vezu.

3

-jp^O- rejuoCu ce-79 l , fUc&lPiUjuaJb^&CrjC

3 OjUuOjuiCJ^OC^C

- gvVOii 0 braKU Kao ceniramoj zoni porodice, an ne govon o ljuoavi. oima je

soliuarnost koja ima socijalni značaj. Parsons tvrdi da ljubav kao obrazac modemog brak* slnži

da konformira bračne partnere.

-Stabilizacija ličnosti putem ljubavi u braku bila je dvostruka: afektivna i saznajna. Kako bi se

ovo izrazilo, pojedinci moraju biti opremljeni ideološkim obrazloženjem.

Destabilizacija braka krajem 20. veka

Uzroci destabilizacije su razne društvene promene: sexualna revolucija, emancipacija žena,

procgsjbidiidduaIizacye^Sex revolucija 60-ih godina promovisala je užitak u sexu koje je na

prvom mestu među našim potrebama. Sexualno oslobođenje, ali i porast prostitucije, sex

industrije, pornografije. Emancipacija žena krajem veka dostigla je max ubrzanje.

Neophodnost promena u položaju žena u porodici i društvu, izlaženje iz pozicije sexualne

služavke muškarca. Izjednačavanje muškaraca i žena, ali negativna strana je što tako žene gube

mušku zaštitu koju su nekad imale. Individualizacija- pobeda pojedinca nad grupnim

interesom. Patnja i žrtvovanja u porodici više nema, ali individualizacija sve više gubi

orijentaciju, nestaje saosećanje i solidarnost. Manipulacija sexom, formiranje narcističke

ličnosti.

Razvod braka

Ranije se do razvoda braka dolazilo teže jer se time rušio ustaljeni društveni poredak. Danas

postoji visok stepen tolerantnosti zakona prema razvodu, i jednakost bračnih partnera pred

zakonom je zagarantovana prilikom razvoda. Sada razvod počiva na partnerskom dogovoru.

Faze u procesu razvoda^l).?ndividualno saznanje o potrebi razvoda. 2) porodično metasaznanje

3) sistemska separacija. 4)sistemska reorganizacija 5>redefinicija porodice.

U post razvodnoj etapi, najbolje je težiti binuklearnoj porodici. Tada imamo dva domaćinstva

gde i dalje postoji saradnja^zbog dece. Veliki broj razvoda vodi ka ponovnom stupanju u brak

ili ka pojavi jednoroditeljskih porodica.

poteZ ) S^I-lscuu^P m ) i^cJLt^p

3 / ^ f & j u ^

KcJbfivGoJ')^ j ^ ^ c l J ^ 4

POLOVIIRODNA PODELA RADA U PORODICI

Pojmovi pola i roda

Brak i porodica predstavljaju socijalni pro^tor koji je odreden kao progtor za odnose ,

susret u razmenu polova u društvu tj za priznavanje ljudske polnosti i otvoreno

iskazivanje njenih posledica. Nije moguće pričati o porodici a da se ne misli na kategoriju

pol-rod.^,

Polnost je hjološko svojstvo čoveka, ali ljudska polnost nikada ne deluje u čistom biološkom vidu, budući da je čovek društveno- kulturno biće. Polna podela rada u

porodici tretirana je kao nešto prorodno i samo po sebi razumljivo. Biološk.i

determinizam polova- došlo je do razumevanja funkcionisanja porodice. Muškarci su

spoljni činioci porodičnog života, a sve sfere domaćinskog života bile su ženske. Izraz

rod ima z n a č e r ^ j ^ bi označile

socijalnu, kulturološku i istorijsku determinaciju polnih razlika u društvu. Dakle, u

odnosu na biološko značenje_pfilnosti koje se svodi na organsko-fiziološkikarakter. rod

ukazuje na društveno-kulturni uobličeni pojam polnosti u ljudskom društvu.

Feministkinja Džoan Skot daje 4 osn elementa društvene determinaciie pola: 1. kulturna

simbolizacija polnosti (reprezentacija polnosti kroz istoriju), 2. normativna

koncegtuglizacija (normativno definisanje uloga polova), 3. socijalno organizovanje

polova, 4. subjektivni identitet

Razvijanje pojma rod i rodnost, upućuje na dva različita nivoa i značenja:

,4 - pojam jcoda tičp se socijalnih odnosa koii proističu iz opaženog razlikovanja \

polova. Ovo je deskriptivni oblik razlike

2 - pojam roda je; pnmarniiračin-za-ozi^ među

polovima. Ovde se odnosi objašnjavaju natemelju društvene moći.

Činioci podele rada u porodici

Dolazi do podele rada unutar grupe tj porodice, a zati m dolazi i do podele uloga. Ova

podela nije institucionalizovana jer ne postoje statuti koji to određuju. Jedni polnujrodehi

rada zasnivaju na biološkoj determinaciji, drugi na socio-kulturnoj.

1. podela uloga na osnovu biološke osnove. Muškarcima su dodeljene proizvodne

uloge, dok su ženske uloge reproduktivne i tiču se uvek doma.

pcjtlC. AjIoCO /] ( ^ s l o ^

i - U P ^ p i

1 pciidla UUgl k'U đfttiSKe t zensKe sposobnosti 1 veštine. podeia rada na osnovu

3. podeia uioca na osnovu sfera deiovania poiova. Muška sfera ie iavnost, a ženska

_pfivatnost.

Ulaskom feminističKe kntiKe u sve ovo, uverenje da je rodna podeia radia biološKi

determioisanaje odbačena. Sociologijaje od feministkinja preuzela termine rou i rouiiost

i društveno-kulturnu interpretaciju polnih razlika i odnosa. Rodna podela ili stratifikacija

zauzela je ravnopravno mesto pored drugih bitnih socijalnih podela kao što su rasna,

klasna, etnička...

Rodna diferencijacija polova ima dva oblika, normativni i ponašajni. Diferencijacija na

normativnom planu tiče se ideoloških sistema pripisanih polnih odlika i njihovog

objašnjenja i opravdanja, dok se ponašajna diferencijacija odnosi na razlike u

ponašanjima, aktivnostima..Uglavnom ne postoji isprepletanost ova dva oblika.

Parsonsova paradigma o "segregiranoj komplementarosti polova"

Struktura porodice ima dve ose diferencijaciie- horizontalnu osu prema polu. i vertikalnu

prema starosti. Podela uloga prema polu nema hijerarhijsku dimenziju jer je smeštena u

horizontalnu ravan! Zato su po Parsonsu uloge komplementarne. Polazi od stanovišta da

sve što se dešava u porodici, mora biti objašnjeno u okviru društvenog sistema. Porodica

je jedanod ključnihpodsistema. Postoje2 vrste ulogauporodici:

hranilac porodice koji svojom zaradom obezbeđuje izdržavanje

_ i sferi rada. Tako se dolazi u dodir sa drugim podsistemima, ali je

dodir ograničen i sužen samo na jednog člana.

uloga se sastoji u koordinaciji svih članova porodice, zadužena za

afektivne odnose

Ovako dobijamo segregaciju ulofia unutar porodice. Ukoliko se ne mešaju uloge5 postiže

se uzajamnost. Integriše se u mod društvo jedino ako postoji sklad uloga i ako ne dolazi ..

do mešanja. Medutim, Parsons priznaje da problemi postoje. U ulozi žene postoje

nelagodnosti, napetosti, nesigurnosti. Dolazi onda do neurotičnog poremečaja kod žena.

Ima još jedan problem. Oštra segregacija polova prema ulogama je protiv

cgobim.

2

I^fa^zf^h) K<,£oj kgsCl. NuRieama porodica je siromaŠna u clanovima, pa bi irebaio

očekivati da razdvojenost uloga buds mžnje vid^iv^.

Obrazan segregirane komplementarnosti se prevazilazi u fazi visoke industrijaiizacijc.

Uinesto toga, dolazi do veće simetrije između supružnika u porodici. Tako supružnici

1. segregacija uloga za ženu, iskl jučivo sfera domaćinstva

2. par^jjfllna sfigreggrjjjj- ffivft je primarno domaćica ali povremeno obavlja posao

kao dodatak

3. altemativneulogenaposluJujaići

4. obrazac kontinuirane karijere sa minimumom prekida za materinstvo. Bivša

socijalistička društva

5. Višestruki obrazac na bazi jednakih mogućnost

Ovi autori se zalažu za etičku kategoriju pravičnosti u smislu postojanja ravnoteže

izmedu nagrade i učinjenog napora, odnosno ravnoteže obaveza partnera u porodici.

Zapošljavanje žena i rodna podela nloga u porodici- 4 modela

I model- Konflikt uloga zaposlene žene

- Već 70ih Rapoportovi zaključuju da su oba supružnika trajno zaposleni. Do sukoba

uloga dolazi ukoliko je žena zaposlena i ima dominantni ulogu u porodici. Ovako ne

može da se postigne segregacija komplementarnosti. Najviše konflikaa imaju žene koje

imaju visok osećaj lojalnosti prema svojoj profesiji, dok najbolje prolaze one koje

pronalaze srednje rešenje, a to je da ne napuštaju posao ali da ne traže i razrešenje od

porodičnih obaveza.

II model- Ženina zaposlenost i žrtvovanie za porodicu- Pacifikaciia žene

- Ovaj model pretpostavlja da žena koja izlazi iz porodice u sferu rada, ne radi to milom,

već je primorana. Žene su pre svega posvećene porodici, dok je rad na poslu nepotpun,

marginalan i privremen. Žena se žrtvuje za porodicu, doprinose zaradom. Ovo je

specifično u jednoroditeljskim porodicama (mikromatrijarhat).

III model- Dvostruka opterećenost zaposlene žene

kreću jedan drugom u susret. Dolazi do zalaženja u tuđe sfere.

Ron i Robert Rapoport-modeLiijgge savremene /ene:

- Model je nastao u socijalizmu. Ženska radna snaga zasnivala se na nisko kvalifikovanim

poslovima sa niskim zaradama, bez ikakvih mogućnosti na političkom, socijalnom ili

individualnom planu. Ideologija jednakih polova, međutim ne dolazi do jednakosti jer

sada žene rade duplo više, ako se računa i rad u porodini i na poslu.

IV model- Dvostruka prisutnost zaposlene žene

- Ideja da se u dvostrukosti rada žena vidi njihova velika prednost u savremenom društvu.

Ovo je feministička misao. Žene su jedini akteri u društvenom sistemu koje su i u radnoj i

u privatnost sferi. One doprinose ukidanju razlika između javne i privatne sfere. Postaju

budući glavni akteri.

Rodna podela rada- feministička perspektiva

Rodna podela rada stavlja se u srce sistema ugnjetavanja i podčinjavanja žena u društvu

tj. Rodnu podelu rada u porodici objašnjava kao izvorište ^vib nstalih Hrnvt>/pnih pnHela-i

nejednakosti. Rešenje: nije dovoljna razgradnja podele izmedu rodova u oblasti najamnog

rada, kako je to očekivao Engels i marxisti posle njega, već ako se hoće promena treba

izvšitit preraspodelu brige o deci. Neke feministkinje polaze od ekonomske

argumentacije. One smatraju da se porodica i odnosi u njoj moraju posmatrati na isti

način kao i radni odnosi na tržištu. Porodica je institucija ekonomske exploatacije žena,

otac koji vlada je direktan korisnik rada žene u porodici. Postoji grupa neofeministkinja

koja se ne interesuje za rodne razlike već naglasakstavlja na rodne neiednakosti koje se

temelje na_^ j j i j a rha tu^ (Kapitalizam u marxizmu. Patrijarhat u feminizmu)

Feministkinje smatraju da sve pojave, nepravde i problemi žena proizilaze iz patrijarhata. To je sistem muškog podčirijavanja ženaTSilvija VelbPdve forme patrijarhata: privatni

javni i 6 socijalnih struktura i praxi patrijarhata. To su patrijarhalni način proizvodnje,

patrijarhalni odnosi u plaćenom radu, patrijarhalni odnosi u državi, u sex praxama, u

kulturi, muško nasilje. Javni patrijarhat ženu exploatiše kroz njen najamni rad, a tek onda

u domaćinstvu, dok je privatni patrijarhat ženu zatvarao u kuću i podređivao je jednom

muškarcu.

Morgan smatra da teorija o patrijarhatu nije dobra jer je jako statična i polove vezuje za

sistem nepromenliivih normi i ponašanja. On smatra da radikalni feminizam ne čini

, pccLu<\ ftecJšJCk ^-CorOf

& a ftr^raj, (j QJ fc ^Hj^n/^ 2-9

uslugu ženama kada napada porodicu kao izvorište njihove eksploataciie. umesto da vrši

stvarnu kritiku polne podele rada, ona vrši f-ju objektivizacije polne podele.

Rodni identitet kao osnova polne podele rada

Rodna podela uloga je najdublje usađena i reprodukovana u individualnim rodnim

identitetima. Snrinln^i ^a^f'p^f" iH, 'j" " zn polne uloge kao pmcesn kojim

se postiže ovo^prilagođavanje na ulogu pola. Socijalizacija je jedna vrsta učenja pomoću

koga pojedinci stiču ponašanja koja su u ovom slučaju primerena polu koje pripadaju i

svest o svojoj polnosti tj. iHpntifiirarijiijifl p^inim etamom .JNpki to objašnjavaju putem

psihološkog procesa stvaranja nesvesnog polnog identiteta tj majčinskop nhnrnnn krnrl

žena koji se^ikjjčno reprodukuje od majke na ćerku.

/ (' ftO sficJ p^roJbc^G : A^^'^'-^eJjULC, °> &CUjuoO^

J ' fjuonu^tOu ^rf^ Lt'c^e A : S^oćc, ; J o^IlaC, ^^oL^Jo q ; ^UjS r ^ ^ e l ^ o f

uu&u+iroLucj-jp . f ^ i o ^ u ie c,

^T^rv^C-U Cp

/ V ^ - ^c^oju^ pr^b^c^M ue^ n(j ^goLjk? /i-^ecA^ ^L&m^ C,^

r^cJ : ^ G o f p s V o /o^fr^pnio SUo ^ač&^? f frcKf ( t M ^ ^ ^ f

Jk /VUjSA/O ;

5

***Autoritet u porodici i njegova legitimacija***

P.P. - patrijarhalna porodica

A. - autoritet

P. - porodica

MP. - moderna p

Ž - žena

M. - muškarac

I Pojam

Kao empirijska jedinica, porodica se pojavljuje skup manje ili više diferenciranih

vrsta odnošenja kao što su bračna dijada, domaćinstvo, roditeljstvo, srodstvo... to zahteva

upravljanje porodicom, što ne mora uvek da ima ekspicitni status odredjene

institucionalne instance. Može da se vrši i kao stalan proces pregovaranja i dogovaranja,

ali i sukobljavanja. Dakle, porodica nije samo emocionalna zajednica, već postoje i

odnosi moći. Do 60 — tih u soc.porodice bilo je malo radova koji govore o tom aspektu,

jer je američka soc.pre svega stavljala težište na probleme bračnog i porodičnog

prilagodjavanja.

Parsons - ideja moći unutar porodice plasirala se kroz neutralniju kategoriju

roditeljskog vodjstva u odnosu na dete - opravdanje mita o neautoritarnoj porodici.

Veber - moć je izgled da se u okviru jednog društvenog odnosa sporvede sopstvena

volja uprkos otporu, bez obzira na čemu se ti izgledi zasnivaju. Vlast je izgled da će se

odredjene osobe pokoriti naredbi odredjenog sadržaja. Pojam autoriteta bi mogao da se

tretira koakategorija izmedju moći i vlasti. To je delujuća, aktualizovana moć. A.nije

bezličan već ima duhovno, psihološko ili moralno svojstvo za koje pojedinci mogu da se

osećajno vežu i sa kojim mogu personalno da se identifikuju. A.u porodici je legitimna

moć, ima društveno odobrenje i odobrenje članova. Dominantna je harizma nosioca

autoriteta.

a) Pojam i istorija P.P.

Pitanje A.se razmatra u kontekstu P.P. To je oblik P. U kome se ističe autoritarna vlast

oca P. nad članovima P. taj autoritet je sam po sebi razumljiv i neupitan. P.P.je jedan od

1

najstarijih i najtrajnijih porodičnih oblika. Klasični oblik p.p. vezuje se za antičko rimsku

institueiju PATER FAMILLAS(otac porodice) - apsolutno ovlašćenje roditelja(očeva)

da... Veber - autoritet se u njoj oslanja na posed i posedovanje, a ta autoritarna kućna

zajednica postaje labilnija kada se zasniva na rafu članova kućne zajednice. Po Veberu

danas autoritarne p. više ne bi bilo jer su svi zaposleni.

U savremenom feminizmu postoji tendencija da se klasično shvatanje patrijarhata iz

porodice proširi na globalni nivo u smislu opšteg poretka društvenih odnosa polova.

Širenjem hrišćanstva dolazi do pogoršavanja pravnog položaja žena, iako im je

donelo ideološku jednakost pred Bogom. Otac treba da se brine o hrišćanskim

vrednostima u porodici. Krajem 20 veka Žan Donzelo postavlja "paradigmu vladanja

posredstvom p.M - očevi su u p. reprezneti monarhove moći(pre Fr. Revolucije).

Tendencija autroritarizma jača od 16 veka, avrhunac dostiže sttudentskom pobunom u

prošlom veku.

b) Protivrečnosti p.p. u gradjanskoj eri

Fr. Revolucija predstavlja prekretnicu u pogledu odnosa prema autoritetu u p. i van nje.

Napoleonovo gradjansko pravo - ž. se tretira poput maloumnog deteta.

*Mil - moć je omražena stvar, a sloboda mora da vlada (esej "Potčinjenosti žena"). Drugi

autori ili ne vide nikakve smetnje ili pokušavaju da ih zaobidju(Tokvil,Lok, - autoritet je

prirodna pojava, a ne politički odnos. Isto to se odnosi i na očev autoritet.) Izmedju

političke i porodične sfere mora postojati ravnoteža. Treba izbeći feminizaciju politike i

demoralizaciju porodice.

*Kritička škola - gradjanska p. j ereproduktivna matrica autoritarne prakse i mišljenja.

Horkhajmer kaže da gradjansko mišljenje počinje kao borba protiv autoriteta, a završava

se veličanjem istog.

•Sindrom konzervativne nostalgije za autoritetom oseća se kod savremenog kritičara

gradjanske kulture Leša: narcistička ličnost je plod slabljenja autoriteta u p. i "abdikcije

od roditeljstva". Dolazi do zagnjurivanja pojedinca u prazno sopstvo.

*Empirijska posmatranja odnosa moći ukazuju na razgraničenje nekoliko nivoa:

1)Bračna moć na nivou supružničke dijade

2)Roditeljska moć

3)Moć porodične grupe da deluje u društvenom okruženju

2

II Bračna moć

Istraživanja aktuelna 60 - tih i 70 - tih insistirala su na bračnoj instanci, tj. ko ima

poslednju reč u donošenju odluka. Kritičari ukazuju da se krenulo od samog kraja,

umesto od početka. Oni kažu da svaki oblik moći ima 3 bitna aspekta

1)Osnove ili temelje moći

2)procesi putem kojih se moć realizuje

3)rezultati odnosa moći

a) kritka metodologije istraživanja odnosa moći

prva dva se tiču konceptualne neadekvatnosti

- da li su sve odluke podjednako važne?

- Da li je važnije ko inicira donošenje odluke ili koje sprovodi?

Sledeće tri kritike su užeg tipa

- Zanemaruju se brojne faze u donošenju odluka

- Ne uključuju se sporne odluke

- Ne razmatraju se kritične tačke u donošenju odluka

b) neka objašnjenja nejednake raspodele moći u savremenoj p.

*Blad i Volf 60 tih - studija "Muževi i žene" - podela moći, u porodici postavili hipoteze

teorije resursa. Moć zavisi od resursa kojima osoba raspolaže tj.sa kojima je u stanju da

snabdeva porodičnu grupu. U slučaju američke radničke i srednje klase muž ima više

resursa: svojom zaradom opskrbljuje porodicu, a zanimanje odredjuje njen položaj.

*Rodmen '72 - resursi nisu uvek u proporcionalnom odnosu sa moći. Ima slučaj da što

više ima resursa ima manje moći(Grčka i Srbija) moć je negativno srazmerna resursima.

Bivša YU - muž ne koristi svoju prednost u resursima, već poklanja deo svoje moći ženi

da balansira p. odnose. Rodmen predlaže četvorostepenu lestvicu moći u zavisnosti od p.:

1) Patrijarhalni obrazac moći - nema varijacije bez obzira na količinu resursa (Indija)

2) Modifikovani patrijarhat - muški autoritet inverzan u odnosu na resurse(Grčka i

YU)

3) Egalitarizam u tranziciji - autoritet pozitivno varira sa resursima(Nemačka, USA)

3

komentari (0)

nema postavljenih komentara

budi prvi koji ce napisati!

ovo je samo pregled

3 shown on 30 pages

preuzmi dokument