Sociologija porodice-Skripta-Sociologija-Filozofski, Skripte' predlog Opšta psihologija. University of Belgrade
cupboard_love
cupboard_love1 October 2012

Sociologija porodice-Skripta-Sociologija-Filozofski, Skripte' predlog Opšta psihologija. University of Belgrade

PDF (478 KB)
49 strane
50broj preuzimanja
1000+broj poseta
100%on 5 votesbroj ocena
1broj komentara
Opis
Filozofski fakultet,ff,socilogija, Sociologija porodice,Skripta, POJAM PORODICE U ISTORIJSKOM PRESEKU, ZABLUDE U DEFINISANJU PORODICE, PORODICA KAO ĆELIJA DRUŠTVA, PORODICA KAO DRUŠTVENI MIKROKOZMOS, UNIVERZALNE ...
20 poeni
poeni preuzimanja potrebni da se preuzme
ovaj dokument
preuzmi dokument
pregled3 strane / 49

ovo je samo pregled

3 shown on 49 pages

preuzmi dokument

ovo je samo pregled

3 shown on 49 pages

preuzmi dokument

ovo je samo pregled

3 shown on 49 pages

preuzmi dokument

ovo je samo pregled

3 shown on 49 pages

preuzmi dokument
II-POJAM PORODICE U ISTORIJSKOM PRESEKU

1

II-POJAM PORODICE U ISTORIJSKOM PRESEKU Porodica se najčešće prihvata kao fenomen svakodnevnog života, tako da se

često i ne postavlja pitanje njenog definisananja, a ako se postavi svako smatra da je dovoljno kompetentan da daje sudove i tumači porodicu. mnogi izdvajaju njenu suštinu govoreći o: braku, porodičnim funkcijama, rađanju dece, socijalizaciji potomstva itd. Najveći problem dolazi kada se o porodici misli kao univerzalnom i prirodnom fenomenu što dovodi do ideologizovane predstave demokratske porodice koja se u mnogo čemu razlikuje od stvarnosti. Dva važna problema: 1) porodica je ''klizajući pojam'' (slipping concept) – to znaći da često pričom o porodici skrenemo ka priči o pojedincu; 2) dolazi do očekivanja i težnje da se definiše ''zdrava'' ili ''prava'' porodica. Taj moralistički stav ide na štetu objektivnosti.

ZABLUDE U DEFINISANJU PORODICE 1. PORODICA KAO ĆELIJA DRUŠTVA

Ova zabluda potiče iz organicističkog shvatanja društva. P. se tretira kao početnim aktom iz koga kasnije nastaje društvena organizacija. To shvatanje pripada prevaziđenim naturalističkim gledanjima kojima pripadaju Kont i Le Plej. Le Plej – društvo se ne sastoji od pojedinaca, već od porodice. 2. PORODICA KAO DRUŠTVENI MIKROKOZMOS

ili ''društvo u malom''. Međutim, ne znači da je porodica sama sebi dovoljna. Ta zabluda potiče iz konzervativnih ideoloških krugova koji je vide kao aktera za obnavljanje društva.

3.PORODICA KAO LJUDSKA ZAJEDNICA Tenis sve društvene pojave deli na zajednicu i društvo. Porodica bi iz te vizure

pripadala zajednici (odnosi licem u lice). Takva viđenja porodicu tumače kao jedini preostali oblik zajednice (kod nas Zagorka Golubović). 4.PORODICA KAO SPECIJALIZOVANA DRUŠTVENA FUNKCIJA Ovo stanovište je suprotno prethodnom. Na osnovu njega porodica je specijalizovana, institucionalno uređena funkcija i zadovoljava samo jedan dijapazon ljudskih potreba. Ona je tu društveni podsistem, institucija poput zatvora, bolnice, škole (racionalno i hladno poimanje porodice). 5.PORODICA KAO ''UTOČIŠTE''

Ovo je romantičan i nostalgičan pogled. Porodica je mesto u tehe za porobljenog čoveka današnjice. Ovde se uočava vesternizacija porodičnih promena na svetskom planu – zapadna građanska porodica.

2

6.PORODICA U ''JEDNINI'' O porodici se uvek misli i definiše u jednini (The family). Pravda se legenda jevrejsko-hrišćanskog porekla o Adamu i Evi i njihovim potomcima ili o Nojevoj porodici. Taj obrazac dobija tako ideološko religiozni legitimitet. Martindejl se tome suprotstavlja i upozorava na mogućnost mnoštvenosti proto-oblika, jer porodica koja zadovoljava varijabilne ljudske potrebe nije nikada data u jednom jedinom obliku. 7.PORODICA KAO ''PRIČA O USPEHU'' U MODERNOM ŽIVOTU

I ovo je ideologiziran kontekst: ideal porodice se konstituiše, ali sada okrenut prema savremenosti, budućnosti. Ovde se konstituiše optimističan pogled na savremenost i budućnost. U porodici se ogleda priča o uspehu moderne spohe predstavljajući porodicu kao vrhunac individualne sreće. 8.PORODICA KAO ANTROPOLOŠKA UNIVERZALIJA P. je predstavljena kao neka vrsta neorganskog tela jedinstvene ljudske prirode i suštine. Takav stav ima Parsons, M. Mid – porodica kao kolevka ljudskosti. 9.UNIVERZALNE FUNKCIJE PORODICE

Ova poslednja zabluda karakteristična je za antropološko razvijanje koncepta porodice. Dokazuje se univerzalnost porodice ukazivanjem na njene univerzalne funkcije. Mudrok – četiri univerzalne funkcije porodice: seksualna, ekonomska, reproduktivna, obrazovna. Andjelka će ostaviti po strani ove zablude i o porodici razmišljati kao o modernom fenomenu koji svoj procvat doživljava u razvijenom građanskom društvu. Slaže se sa Dirkemom da moderna forma porodice sadrži i sve ranije verzije ovog fenomena u elementarnom ili zakržljalom vidu.

ETIMOLOŠKO POREKLO I ZNAČENJE IZRAZA PORODICA U srpskom i evropskim jezicima reč ''porodica'' ulazi u masovnu upotrebu tek u modernoj eri. To je indikator modernosti i pojma i pojave. Kod nas je Vuk upotrebljavao dva izraza: 1) VAMILIJA ili FAMILIJA – latinizirana varijanta; 2) OBITELJ – u novijoj upotrebi, ovo je hrvatska reč. Poreklo je od glagola obitovati – stanovati. Kasnije nastala reč ''porodica'' upućuje na grupu koja nastaje rađanjem (po-rod). Oba izraza kod nas nemaju veze sa latinskom reči ''famulus''. Ovaj termin se u Rimu upotrebljavao za domaćeg roba. Marks i Engels ovde izvlače zaključak: moderna p. sadrži i kmetstvo i ropstvo. Andjelka govori o odnosu ropstva i savremenog značenja porodica. Ključ je u ličnom odnosu gospodara i roba. Takav lični odnos pripada i porodici. Momenat kada kod nas i u Evropi termin ''porodica'' nastupa jeste nastupanje modernog koncepta porodice i moderne porodice u istorijskom kontekstu moderne Evrope. Taj događaj se dugo pripremao – od Renesanse u XIV veku, preko

3

aristokratskih krugova u XVI vek, a od XVII i XVIII veka postaje rutina u životu članova koji pripadaju trećem staležu – građanstvu.

POJAM MODERNE PORODICE Dakle, ono što mi danas smatramo porodicom, ili nije postojalo ranije, ili je

postojalo na drugačiji način. U svakom slučaju radi se o vekovnim promenama. Kada govorimo o p. u premodernom dobu upotrebljavamo termin DOMAĆA ili

KUĆNA ZAJEDNICA, a današnja porodica je MODERNA PORODICA (u daljem tekstu m.p.). Dakle, nije reč o univerzalnosti jer je porodica istorijski, strukturalno, jedinstven proizvod specifičnih socijalno-istorijskih konstituisanja

U srednjem veku porodični život pripada marginalnoj grupi ljudi (zanatlije, umetnici, trgovci), a kasnije socijalno snažnom trećem staležu koji nakon Francuske revolucije postaje vladajuća klasa. Porodična praksa se potom nameće svim pripadnicima društva. Tako nakon te revolucije porodica postaje obaveza koja se utemeljuje kroz institucije porodičnog prava i porodično pravnog poretka. Prema nekim autorima p. predstavlja preteču ili predigru globalizacije.

.Moderna p. građanstva se temelji u privatnosti načina života i predstavlja centar privatne sfere života. Njena materijalna podloga je privatna svojina i privatno preduzetništvo članova građanske klase. Moderna porodica postaje zatim nosilac civilne kulture građanske klase. Ove kulturne tekovine stoje u osnovi razvoja porodične intime kao novog kvaliteta porodičnog života.

Protivurečnost ove kulture se ogleda u razlici između njenih težnji (ideala i vrednosti) i prakse. Te težnje su: prava zaštita intimnog života, vaspitanje slobodnih, odgovornih i jednakih ljudi itd.

KAKO SE ONDA PORODICA DEFINIŠE? Parsons: mala društvena grupa koja nastaje na temelju društveno priznate veze supružnika (brak) i njihove rođene ili adoptirane dece, a čija je osnovna funkcija socijalizacija potomstva i održavanje psihičke stabilnosti odraslih članova. Ovo nije netačno, ali je nedovoljno. Ovim se ukazuje na sastav, ali je potrebno ukazati i na relaciju koju m.p. uspostavlja sa drugim srodničkim grupama i ostalim delovima društva, kao i na promenjen položaj domaće sfere.

M.P. predstavlja zasebnu i samostalnu srodničku jedinicu (distanca prema srodnicima obe društvene grupe). Ona je i nezavisan i individualizovan akter u društvenom sistemu, deluje sama i u saradnji sa drugima.

Ona nastaje na spoju dveju linija: redukcije srodničkog grupisanja i redukcije radno – rezidencijalnog sastava nekadašnje kućne zajednice koji se sada svodi samo na funkcije lične reprodukcije članova grupe.

4

Ali i pored redukcija ona ostaje složena struktura. Ono što je različito u odnosu na ranije doba je specifična atmosfera intimnosti i afektivne povezanosti članova porodice.

Sociolozi Gud i Rosenbaum izdvajaju unutrašnje i spoljašnje elemente porodice. Gud- UNUTRAŠNJE: retkost proširene porodice, relativno slobodan izbor supružnika zasnovan na ljubavi, nestajanje miraza i cene za mladu, veća jednakost među polovima i dr. Rosenbaum- SPOLJAŠNJI: porodica je privatna i zatvorena jedinica, dnevno odsustvo bar jednog člana, podela rada prema polu-muž hranitelj, žena majka, delimično preuzimanje poslova socijalizacije od strane institucija.

ANTINOMIJE MODERNE PORODICE M. P. je proizvod jedne duge evolucije. Ona je nov i specifičan kvalitet, ali i stecište brojnih ostataka prošlosti. PORODICA IZMEĐU DRUŠTVENE PROIZVODNJE I REPRODUKCIJE U tradicionalnim okvirima p. je osnovna proizvodna jedinica. Pojam i praksa m. p. vezuje se za dve reprodukcije: biološku i socio-kulturnu. Sa ek. stanovišta m. p. je pretežno redistributivna i potrošačka zajednica. U okviru nje preživljava neplaćen, nevrednovan i nepriznat rad koji se odnosi na služenje drugima. Nosioci tog rada su nekad robovi, kmetovi i sluge, a danas žene. To je domaći ili porodični rad. Nekada se on nije samo odnosio na usluživanje drugih članova, već i na osnovni vid društvene proizvodnje. Danas je to slučaj u zemljama koje nisu doživele celovitu industrijsku transformaciju, dakle, u njihovim seoskim porodicama. Reprodukcijska funkcija se teško mogla odvojiti od proizvodne. Sa nastankom građanskog društva klasna dimenzija diferencijacije izlazi iz porodice, ali porodica ostaje određena i posredovana klasnom strukturom društva. Međutim, danas se može izmeniti nasleđena klasna pozicija mobilnošću naviše ili naniže. Dok je klasna podela u društvu dominantna, ostale podele (pol-rod, starosno generacijske, rasne, etničke i nacionalne) bivaju potisnute. Podela prema rodnoj stratifikaciji dolazi u porodici do najvećeg intenziteta, a zatim podela prema integeneracijskom planu. Zaključuje se da je dominantna klasna podela uticala da se porodica formira kao stabilan odnos i grupa, jer je održavanje klasne pozicije porodice potisnula javljanje drugih suprotnosti unutar nje. Procesi slabljenja klasne dihotomije proizvode suprotan efekat. OD PORODICE KAO NUKLEUSA VLASTI DO NADZIRANE PORODICE Hobs je svojevremeno govorio da je ''porodica malo političko telo''. U njoj se smešta i iz nje potiče patrijarhalna vlast oca poput suverena u državi. On donosi odluke, kažnjava ili nagrađuje, brine o bezbednosti članova i zauzvrat dobija lojalnost.

5

Dakle, još u nedovoljno centralizovanoj državi vlast se održava posredstvom porodice. P. predstavlja nukleus vlasti. U m. p. se gubi ovaj momenat vladanja i podaništva, podanici postaju suvereni=pravni građani. Žene u građanskom društvu ostaju ''prirodni'' elemen koji dolazi pod vlast muškaraca – muževa i očeva porodice. Znači, došlo je do opstajanja neslobode svedenog na unutrašnji aspekt porodice. Tek će u drugoj polovini XX veka ovo biti dovedeno u pitabje. To se dešava kada je omogućen totalni nadzor nad porodicom i nad njenim pojedinim članovima. Pisac prvog feminističkog proglasa 1781. godine bila je bez imalo milosti giljotinirana. PORODICA IZMEĐU PRIVATNOSTI I JAVNOSTI Privatna porodica je rezultat modernog razvoja koji se temelji na sledećim procesima: 1. smanjivanje broja članova porodice u smislu izmene njenog sastava (manje dece, odsustvo stranih osoba); 2. proces prostornog sužavanja porodice u smislu odsustva porodičnih aktivnosti u javnom prostoru; 3. promena normi kojima se rukovodi ponašanje (od javne ideološke i religijske kontrole do unutrašnje).

Privatizacija se ogleda kao kulturni proces. To je moderni proces u odnosu na antički shvaćenu privatnost koja upućuje na nešto nedolično, necivilizovano.

U feudalnoj epohi ne postoji razlika između privatnog i javnog. Međuti, u isto vreme u okviru rano renesansnih italijanskih gradova javlja se prirodna porodična intima. O tome govore i promene u kućnom enterijeru. Privatni ljudi izlaze iz intimnosti svoje sobe u javnost salona, ali i jedna i druga prostorija su u tesnoj povezanosti.

U ranoj građanskoj eri još uvek postoji prožimanje sfera javnosti i privatnosti. Iznutra se porodična privatnost individualizuje, a sa druge strane p. je izvor časti pojedinca (Habermas). U novoj eri se privatnost porodice drži još samo kao porodična ideologija. Ona je zagušena normativnim standardima državnog aparata i ''pomažućih profesija''. I jedni i drugi kroz ''familističku politiku'' drže javnost pod napetošću diskursa o ''porodičnim problemima'' i ''problematičnosti savremene porodice''. IZMEĐU GRUPNOG PORETKA I SLOBODE POJEDINCA Tajna protivurečnost u porodici nastaje zbog protivurečnosti dva principa regrutovanja njenih članova: 1) dobrovoljni pristanak; 2) pripadnost na temelju porekla ''po krvi''. Dakle, imamo članove koji su dobrovoljno izabrali tu zajednicu i one koji joj pripadaju po ''prirodnoj'' nužnosti. Ova suprotnost se ogleda u njenim intergeneracijskim odnosima. To je borba slobode i prinude, a najteže je naći sredinu koja garantuje stabilnost.

6

Od svoje pojave pa do perioda kasne industrijalizacije p. je bila odskočna daska za napredovanje. U postmodernoj epohi odnos se preokreće. Veza između porodice i individualne biografije slabi. Pojedinac sada oblikuje porodicu prema sebi. M. P. je ambivalencija između težnje članova ka punoj slobodi i individualizaciji, i sa druge strane, njene težnje da se održi kao jedinstvo. PORODICA IZMEĐU HIJERARHIJE I SIMETRIJE ODNOSA POL-ROD P. je u građanskoj civilizaciji prvi put shvaćena kao kulturni produkt ili obrazac. Oplemenjujuća misija porodice u modernom društvu iskazala se najpre kroz negovanje vaspitne, a potom socijalizacijske uloge. Međuti, uprkos tim plemenitim težnjama, sačuvana je nejednakost i hijerarhija. Otac više ne oslanja svoju vlast na nasleđe i poreklo, već na preduzetničku radinost i veštinu zarađivanja. Dakle, autoritet oca potiče iz njegove društvene uloge. Autoritarna figura oca nasleđena iz predgrađanskog doba nestaje. Dirkem i Parsons kažu da porodicu sve više osvaja dijadna simetrija supružnika (Parsonskova teorija segregiranih, ali komplementarnih uloga). Međutim, žene ulazeći u sferu rada ulaze u ''tuđi domen''. OD DETECENTRIČNE PORODICE KA PORODICI BEZ DECE M. P. prelazi put od Dirkemove konjugalne porodice (brak kao centralna zona) do Parsonsove porodice čija je centralna zona proces socijalizacije dece. ''Otkriće detinjstva'' i deteta označilo je radikalan zaokret u odnosu prema deci. Moderna porodica XX veka posvećena je neograničenim razvojnim potencijalima deteta. Ono dospeva u porodici u superiornu poziciju. Sa druge strane, sve je više odraslih osoba, naročito ženskog pola, koje svoje društveno i lično potvrđivanje nalaze izvan funkcija i odgovornosti rađanja, brige i odgoja potomstva. Raste broj brakova bez dece. U novi milenijum čovečanstvo ulazi sa izgledima da funkcija rađanja bude pretvorena u puku tehnologiju. Tehnološki optimizam četo korača zajedno sa društvenim pesimizmom.

ZAKLJUČAK Definicija porodice moguća je posredstvom pojma SOCIJALNE GRUPE, što je ispravnije od njenih definisanja kao zajednice ili institucije; Porodica je ISTORIJSKI PROMENLJIVA soc. grupa sa velikim brojem varijacija prema obliku, strukturi, funkcijama i sadržajima odnosa u porodici; U definiciji porodice dva pojma se stavljaju u međusobni odnos i posmatraju kroz istorijsku perspektivu: SRODSTVO i DOMAĆA (kućna) ZAJEDNICA ili DOMAĆE FUNKCIJE PORODICE; U slučaju moderne porodice dodaje se ASPEKT INTIMNOSTI porodičnih odnosa. To proizilazi iz afektivno – emocionalnih veza članova, ali i iz individualizacije i personalizacije članova. Kada nestane porodične intime, nestaje i porodica... kaže Anđelka.

7

III-OSNOVNI PROBLEMI I SADAŠNJE STANJE SOCIOLOGIJE PORODICE

REKONSTRUKCIJA DISCIPLINE Naučna disciplina je konvencija do koje se postepeno dolazi kroz međusobnu

komunikaciju naučnika koji rade na jednom polju društvene stvarnosti. Određenje socijalne porodice podrazumeva u dobroj meri šta će se smatrati porodicom, odnosno šta neće biti uvršćeno pod taj pojam. U tome je moć nauke da se meša u svakodnevni život miliona ljudi legitimirajući njihovu braćnu i porodičnu praksu.

Sadržaj studija porodice jeste refleksija o promenjenoj porodici. Na početku novog milenijuma dolazi do novih izazova za porodicu, a samim tim i do problema predmetnog određenja soc. porodice. Gidens: soc. porodice je od najdosadnije sociološke discipline postala najprovokativnija i najzanimljivija. Feministička teorija je doprinela fundamentalnoj izmeni. Novo ustrojstvo discipline kreće se prema sledećim principima mišljenja i delanja: -OTVORENOST PREMA INTERDISCIPLINARNIM I MULTIDICIPLINARNIM KRETANJIMA -RAZUMEVANJE PREDMETNE ''MULTIDIMENZIONALNOSTI'' I ODUSTAJANJE OD UNIVERZALNOG I MONOLITNOG TUMAČENJA -TEORIJSKI PLURALIZAM -EMPIRIJSKI PLURALIZAM -ODUSTAJANJE OD POGLEDA NA PORODICU KAO NA POSEBNOG AGENSA

OD DISCIPLINARNOG KA INTERDISCIPLINARNOM I TRANSDISCIPLINARNOM DEFINISANJU PODRUČJA SOC. PORODICE Nove discipline kao što su : soc. detinjstva, psihologija porodice, istorija porodice, ženske studije kombinuju sociološki pristup sa pristupom drugih disciplina (pravo, pedagogija, psihijatrija...). Neki američki autori predlažu naziv discipline ''FAMILY STUDIES'', ali smatra se da bi se upotreba tog naziva discipline održavala u ''među-statusu''. U cilju definisanja jedinstvene sfere porodičnih iskustava u odnosu na neporodična dolazi i do predloga da se naučna disciplina nazove ''PORODIČNI DOMEN''. Razlike između porodice i neporodice bile bi: generacijska pripadnost i trajnost porodičnih odnosa, procesi koji proizilaze iz osnovne funkcije porodice da pruža zaštitu... Međutim, zamerka ovom predlogu govori da autori istog nostalgično prizivaju prošlost u kojoj je zapadna buržoaska porodica univerzalni standard. Sledeći predlog za naziv je ''PORODIČNO POLJE''. Ono se definiše kao socilajna kategorija i odnosi se na sve profesionalne aktivnosti pojedinaca uključenih u istraživanje, teoretisanje i praksu povezanu sa socijalnim svetom braka i porodice. Prednost ovoga je što obezbeđuje demarkaciju onih koji deluju na istom području i dele zajednički

8

identitet, a nedostatak je to što se izbegava reifikacija zastarelog porodičnog obrasca koji u sebi sadrži ideologiju zatvorene porodice. Svi ovi potencijalni nazivi upućuju na težnju ka interdisciplinarnoj prirodi porodičnih studija, što još uvek nije primenjeno. Dakle, soc. porodice nastoji biti obazrivija i strpljivija pred izazovima savremenosti.

PREISPITIVANJE PREDMETA SOC. PORODICE Soc. porodice trpi najveće udarce od početka osamdesetih godina. Otpala je ideja da postoji univerzalno jezgro koje se može svesti pod pojam ''porodica'' (Dejvid Šel). Procesi prokreacije, socijalizacije, emotivne privrženosti, ili pak, sklopivi odnosi kao što su brak, domaćinstvo, roditeljstvo i dr. su aspekti ''multidimenzionalne'' porodične stvarnosti, koja više ne pokriva i ne uokviruje jedan jedinstven i celovit porodični okvir. Medjutim, postoji tendencijada se preteruje sa tvrdnjom o slabljenju porodice kao drustv. Organizacije i o nestanku klasičnog nuklearnog obrasca porodice. Broj koji pokazuje koliko ima ovakvih porodica zavisi odtumace porodični ciklusi kroz koje prolaze pojedinci u toku svog života. Specivičnost porodičnog totaliteta jeste da predstavlja most između pojedinca i drustva. Porodica se na taj načiniskazuje kao kontrapunkt u kome se spajaju ili razdvajaju procesi koji idu iz globalnog društva i oni kojipotiču od pojedinca. Reč je ovde o centralnom polozaju koji porodica zauzima unutar društvenog polja dejstva. Ovo uprošćivanje se ne sme podvesti podsocijalnu agenturu porodice. Posmatranje porodice kao totaliteta mora se odvijati na više nivoa zbog slojevitosti i višedimenzionalnosti.

Neophodno je raspoznati sledaća 3 nivoa porodičnog postojanja i delovanja: 1) INSTITUCIONALNI NIVO – porodica sagledavana u institucionalnoj

povezanosti sa globalnim društvenim sistemom i njegovim podsistemima. Na ovom nivo se ukazuje na specifične istorijske vrste ili tipove porodičnih poredaka i na istorijske dominantne forme porodice. (makro nivo);

2) GRUPNI NIVO – porodica sagledavana kao interakcijsko jedinstvo ili ''mala'' grupa koja se konstituiše kao relativna zasebnost u vremenu i prostoru. (mezo nivo);

3) INDIVIDUALNI NIVO – to je individualna psihološka ravan posmatranja u kojoj pojedinac može biti tretiran kao nesvodiva monada za sebe, ali i kao osoba konstruisana od drugih i za druge. (mikro nivo).

Veoma je teško zamisliti da jedno sociološko istraživanje može obuhvatiti sva 3 nivoa porodice. Sledeći problem je i VREMENSKA DIMENZIJA. Porodica je moderni društveni fenomen, ali takvo gledište nije bilo prisutno oduvek. Postojala su gledišta o univerzalnosti porodice kao prirodnog fenomena. Naglašavanjem

9

modernosti porodice, soc. porodice se sužava na proučavanje modernih društava, ali je mogućei razumevanje i objašnjenje kvazi porodičnih fenomena iz prošlosti.

TEORIJSKO KONSTITUISANJE SOC. PORODICE Danas je dualizamizmeđu teorije i empirije uglavnom prevaziđen. Kritika teorije porodice iz ugla alternativnih perspektiva tokom 80-tih predstavljala je dobru pripremu da se pristupi preispitivanju pozitivističkog nasleđa.

Držeći se principa da se teorije u posebnim disciplinama razvijaju prema generalnom kursu kretanja u opštoj sociološkoj teoriji, izdvajamo 2 osnovna principa soc. porodice:

1) STARIJA GRUPA TEORIJA: antropološka evoluciona teorija, marksistička teorija i psiho-analitička teorija;

2) MLAĐI TEORIJSKI PRAVCI: kritička teorija, sistemska teorija, teorija razmene, razvojna teorija, fenomenološka teorija i najmlađa feministička teorija.

Anđelka nema nameru da se u tekstu bavi tim teorijama i ukazuje samo na bitne novine na teorijsko-konceptualnom planu. Trend individualizacije je osnovna tema moderne teorije porodice. Javlja se skup novih pristupa u kojima se naglasak stavlja na pojedinca U porodici, umesto NA porodicu (teor. razmene, teor. porodičnih strategija, teor. interakcija u kontekstu izgradnje individualnih identiteta i pristupi koji govore o životnoj putanji pojedinca). Osamdesete godine donose snažan otklon od pozitivizma i vrhunac u naučnoj i profesionalnoj konsolidaciji, ali i pad u pogledu inovativnosti znanja. Istraživači porodice postali su samo bolji hroničari porodičnih promena, ali su još uvek daleko od toga da ih valjano tumače i objašnjavaju.

EPISTEMOLOŠKO – METODOLOŠKI PLURALIZAM Postpozitivističko viđenje donosi više razumevanja, ali i nove kontroverze. Za jedne, na delu je nestajanje porodice, a za druge početak traganja za novim formama ljudskog, individualnog i kolektivnog identiteta. Od svojih početaka soc. porodice je empirijska disciplina. Metodska raznovrsnost je i posledica osobenosti samog porodičnog fenomena. Bezobzira na stanje u disciplini istraživači porodice moraju da se nose sa nekim osobenostima porodičnog fenomena koje otežavaju naučno posmatranje, a to su:

1) zatvorenost i privatnost porodice; 2) nevidljivost koja dolazi iz njene uronjenosti u svakodnevnicu; 3) sklonost da se na zdravorazumski način operiše pojmovima.

Teškoće u empirijskim istraživanjima otklanjaju se na sledeće načine: 1) kroz kombinovanje kvantitativnih i kvalitativnih metoda;

10

2) odustajanjem od traganja za ''čvrstim stanjima'', događajima i definicijama, a sve više zanimanja za dinamiku i procesualnost kako u međuljudskim odnosima, tako i u samoj ličnosti;

3) premošćavanje disciplinske zatvorenosti istraživanja, prelaženje ''granica'' putem kros-kulturnih istraživanja, interinstitucionalnih istraživanja, interdisciplinarnih istraživanja.

Poseban problem je i postupak i procedura dolaženja do podataka (odnos ispitivač-ispitanik), kao i obrada velikog broja podataka.

PORODIČNA PRAKSA, POLITIKA I ISTRAŽIVANJE PORODICE Sve do 70-tih i 80-tih godina moglo bi se reći da je ova disciplina uglavnom stavljena u funkciju interesa vladajućih društvenih grupa. Teorije su se ranije borile za prevlast, a krajem XX veka i aktuelan rat ZA i POVODOM porodice. Pro-porodična orijentacija nastoji da uvek iznova potvrdi univerzalnu vrednost porodice i njenu neospornu ''prirodnu'' utemeljenost. Nasuprot tome feminizam se zalaže za ukidanje brojnih predrasuda, a to su:

1) ESENCIJALISTIČKA PREDRASUDA – insistiranje na uniformnom por. iskustvu;

2) IDEOLOŠKA PREDRASUDA – negovanje konzervativno-romantičnog pogleda na ’’porodicu Zapadne nostalgije’’ (Gud);

3) SEKSISTIČKA PREDRASUDA – gledanje na porodicu kao isključivo ’’žensku sferu’’;

4) STAROSNA PREDRASUDA – negovanje pristupa samo jednoj generaciji unutar porodice, najčešće roditeljski pristup;

5) MIKRO-STRUKTURALNA PREDRASUDA – naglašavanje samo porodične posebnosti, zatvorenosti, umesto ukazivanja na veze i odnose porodica-društvo;

6) RASISTIČKA PREDRASUDA; 7) HETEROSEKSISTIČKA PREDRASUDA – odbijanje da se u razmatranje

uzmu homoseksualni parovi i porodice. Nema oblasti i aspekata porodičnog života koji nije zahvaćen dalekosežnim

promenama: smanjenje rađanja, proširena kontrola rađanja, sex.slobode, proces izjednačavanja polova, alternativne forme braka i porodice, povećanje delikvencije mladih, zaposlenost velikog br.zena, povećanje br.razvoda i jednoroditeljskih porodica, sida i širenje upotrebe droge, promene u prodič.normama i vrednostima, produžena starost, povećanje nasilja u por.

11

Sociologija porodice soc. politika danas stoje pred izazovom prevazilaženja jednostranosti ideološko-političkih stanovišta i gledišta prema porodici. Na osnovu stavova za delovanje društva prema porodici postoje 3 modela porodice:

1) PATRIJARHALNI MODEL PORODICE 2) MODEL PORODICE INDIVIDUALNE ODGOVORNOSTI 3) MODEL PORODICE SOCIJALNE ODGOVORNOSTI – Eichler-

ŽENSKO! Prvi je prevaziđen, drugi u povlačenju, a treci tek treba da se uspostavi kroz novi oblik zajedničkog delovanja države, soc. politike i porodičnih mreža. Ona smatra da bi se drugi model mogao nazvati modelom ''bračne odgovornosti''. Ovaj model, za koji se i ona zalaže, traži značajan stepen društvene intervencije u porodični život. Time se ruši predrasuda o porodičnoj privatnosti. Porodica je odavno postala deo javne sfere i društvene brige.

PROFESIONALNA KONSOLIDACIJA DISCIPLINE U Americi su , za razl. od Evrope, praktični problemi uticali na prihvatanje soc.por. kao naučne discipline. Ono što se do sada zaboravljalo je prikazivanje porodice u manje razvijenim i nerazvijenim delovima sveta, pa ja još uvrk snažna centralizacija i vezanost za zapadnoevr. porodični kontext.

REZULTATI I BUDUĆI PRAVCI DELOVANJA • OTVORENOST PREMA DR. DISCIPLINAMA • PREVLADAVANJE STAGNACIJE I NEINVETIVNOSTI NA TEOR. I METOD.

PLANU • ZAJEDNIČKI RAD SRUČNJAKA, VLADE I ČLANOVA PORODICE • VEĆE POZNAVANJE, RAZMENA INFORMACIJA I SARADNJA IZMEĐU

RAZLIČITIH STUKA. Ovo su još uvek nedovršena posla...

IV-DOMAĆINSTVO -Pojam domaćinstva- Domaćinstvo dolazi od latinske reči domus koja je označavala centralno mesto u hramu, a kasnije se to širi na svaki prostor u kome se boravi, prebivalište. Antropolog Bender uključuje u pojam domaćinstva još jedan aspekt-domaće funkcuje, tj. aktivnosti pomoću kojih određena grupa ljudi obezbeđuje dnevno preživljavanje...Zato on razlikuje tri skupine ljudi koje su sadržane u pojmu domaćinstva: 1) Korezidentna grupa-ljudi koji zajedno borave 2)Domaćinstvo- grupa zasnovana na zajedničkom obavljanju domaćih funkcija 3)Porodica-pojedinci povezani srodstvom. Često sva tri aspekta imamo u ''kućnoj zajednici'', a njen bitan kvalitet je zajedničko življenje, što podrazumeva i sexualne tj. reproduktivne funkcije.

12

Veber nalazi dva bitna svojstva kućne zajednice: SOLIDARNOST svih članova u odnosu prema spoljnom svetu, a iznutra KOMUNISTIČKU ZAJEDNICU POTROŠNJE. Najstariji oblik solidarnosti članova prema spolja jeste ''krvna osveta''. Za razliku od porodice, u domaćoj kućnoj zajednici naglasak je stavljen na privrednu aktivnost zajednice kao radno intezivne grupe koja sama sebe reprodukuje. ''Kućni komunizam'' nedozvoljava postojanje individualne privatne svojine, a time nema ni individualnog nasleđivanja ili otuđivanja iz zajednice. Dakle, domaćinstvo(domaća grupa ili kućna zajednica) može, ali i ne mora biti integrisana sa porodicom, odnosno srodničkom grupom. Ako postoji takva integracija, nju nazivamo porodično domaćinstvo. Danas je upravo slučaj da je porodica isto što i domaćinstvo, kako po članovima, tako i po funkcijama. Sastav nuklearne porodice se poklapa sa granicama porodičnog domaćinstva. Jedan od težih problema za istraživače jeste razgraničenje domaćinstva i porodice. -Istraživanja demografa i istoričara pokazuju da u najvećem vremenskom periodu postoji situacija delimičnog poklapanja ta dva pojma. - U savremenim društvima usled povećane stope razvoda i novih oblika porodičnog života prisutno je širenje domaćinstva na nekoliko porodica koje tek sa tako sakupljenim finansijskim i radnim resursima uspevaju da egzistiraju i reprodukuju se. -Imamo i slučaj kada između d. i p. ne postoji poklapanje, tada govorimo o nesrodničkom domaćinstvu. Veber kaže da je tipičan primer toga manastirska zajednica. Današnji oblik ovog imamo u porodičnim komunama. One su bile popularne u Americi pod uticajem socijal-utopističkih shvatanja (Furijea i Ovena), ili hrišćanskih sekti...Tokom 20.v. imamo hipi-komune. Ipak, najbolje istraženi oblik nesrodničkog domaćinstva su ona koja praktikuju jevrejski doseljenici u Izraelu- KIBUCI-uređeni po principima starojevrejske religijske prakse ili marksističkih postavki. -Postoje i tzv. kolektivna ili institucionalna domaćinstva u koje se smestaju lica bez porodica ili lica sa određenim socijalnim potrebama. Dakle, pri razgraničenju moramo voditi računa o konkretnoj istorijskoj datosti onoga što nazivamo porodicom ili domaćinstvom. Usled današnjeg spajanja možemo smatrati da je svaka porodica istovremeno i domaćinstvo, ali svako domaćinstvo ne mora biti porodica. Porodica se odnosi na srodnički aspekt ili grupisanje, a domaćinstvo na oblike stambenog okupljanja članova pod istim krovom koje uvek uključuje i obavljanje i određenih domaćih funkcija. S obzirom na karakter tih funkcija razlikujemo: Domaćinstva sa pretežno proizvodnom funkcijom; potrošnim funkcijama; spoj obe funkcije (današnja seoska dom.). S obzirom na udeo primarne poljoprivredne proizvodnje u ukupnoj zaradi razlikujemo: čisto poljop.domać.; mešovita; i nepoljprivredna. -Domaćinstvo moderne porodice-

13

Prosečno porodično domaćinstvo u modernom društvu izgubilo je veliki deo domaćih funkcija koje je nekada obavljala domaća zajednica, a najznačajnija je proizvodna funkcija. Ogbarn i Nimkof tvrde da se to oseti i na ovim fun. domaćinstva: -Ekonomska funkcija=porodica je danas čisto potrošačka zajednica -Rekreaciona funk=rekreacija je danas izvan porodice, a odmor je u okviru porodice -Zaštitna funk=danas se ona prenosi na vanporodične institucije i organizacije -Religiozna f.=Od centra religijske posvećenosti, domćinstvo danas to više nije -Odbrambena f. =nakada delovali kao ratnička družina,a danas to radi vojska,policija -Edukativna f.=dolazi do opšteg i specijalističkog obrazovanja koje potiskuju por. -Administrativno .upravna f.=javni organi preuzimaju od glave porodice te poslove Ova lista sigurno može biti i duža. Ipak, gubitak nekih funkcija nema iste posledice na opstanak porodice i njeno funkcionisanje u modernom društvu. Većina sociologa akcenat stavlja na gubitak radno-proizvodne funkcije i njen prelazak u industrijsko-fabrički sistem rada. Time je porodica dvostruko zavisna od globalnog društva, a njena samodovoljnost i zatvorenost su definitivno ukinute. Zavisnost od zapošljavanja njenih članova, a sa druge strane i zavisnost (kao potrošačka jedinica) od globalnih ekonomskih faktora, tržišta, cena... Anđelka je mišljenja da je ova paradigma o odvajanju sfere rada i porodice, proizvela pogrešna razumevanja stvarne prirode porodičnog domaćinstva i negovih funkcija. Evo nekih grešaka i zabluda: -Domaćinstvo je potpuno marginalizovano i izbačeno iz empirijskih soc. analiza -Tretiranje domaćinstva kao potpuno potrošačke tj. neproduktivne jedinice, a usled toga se na one koji ne zarađuju gleda kao na dokoličare i parazite. -Veliki deo rada u domaćinstvu ostaje nepriznat u modernoj kapitalističkoj ekonomiji -Samim tim, najviše su na udaru žene, jer one najviše imaju ''domaćeg rada'' -Usled ovog, javlja se jedan romantičarski pogled na ulogu porodice u društvu -U bivšim socijalističkim društvima ovakav stav je odbacivan, ali je zato porodica svođena na jedan društveni odnos koji počiva na čistom čovekoljublju -U studijama budžeta vremena prihvaćena je podela na slobodno i nužno vreme.... -Domaćinstvo kao prikupljač prihoda u svetskoj ekonomiji- Imanuel Volerstin kaže da domaćinstvo u savremenim društvima, kako u centru a naročito na periferiji, ne odumire, već jača svoje funkcije, pri čemu oblik i funkcije ne moraju biti porodični. On smatra da je uloga domaćinstva ključna i gotovo paradigmatska za objašnjenje opstanka i razvoja kapitalizma kao svetskog sisitema. Domaćinstvo je srce kapitalističkog privrednog sistema, i zato ga definiše kao glavnu institucionalnu sferu svetskog sistema. Domaćinstvo obezbeđuje radnu snagu kapitalu tako što omogućava kombinovanje prihoda iz najamnog i nenajamnog rada...Ono nije nikakav zaostatak iz prošlosti, ono je nužan i neizbežan delić tog sistema. Domaćinstvo zauzima međuposredujuću poziciju između kapitala i njegovih

14

društvenih uslova (teritorija, stratifikacija, najamni rad). Zato što domaćinstvo ima rastegljive granice, ono je u stanju da zaustavi i uspori neizbežan proces totalne komodifikacije radne snage koji nije u interesu vlasnika viška vrednosti. Danas domaćinstvo predstavlja kombinaciju 5 vrsta prihoda: najamnina; prodaja na tržištu, tj. profit; transferi stanovništva preko države; renta; naturalna proizvodnja. -Domaćinstvo kao rezervoar neinstitucionalizovanog rada- Volerstinova teorija zanemaruje razne oblike ovakvog rada u savremenom kapitalizmu. Različite vrste neformalnog rada na ''crnom tržištu'' za koju je karakteristično: Nepostojanje formalno institucionalnog priznanja što nosioce tih aktivnosti dovodi u poziciju poluilegalnih vršilaca...Ovim se bave pojedinci i grupe koje nemaju drugog izbora-žene zavisne od muževljevih prihoda, mladi zavisni od porodičnog izdržavanja i velike mase seljačkog poluproletarijata...Takav rad je uvek podplaćen i eksploatisan. Ovim se nije bavila nijedna naučna disciplina, a razlozi su prevashodno jer postoji ideološka teza o odvojenosti porodice od radne sfere. Neka istraživanja su pokazala da je reč o vrsti priozvodnje koja je direktno uključena u kapitalistički način priozvodnje iz koje se izvlači dodatna vrednost...da su žene domaćice najmnogobrojniji deo tako zaposlenih...da ove zarade nisu dovoljne za ukupno izdržavanje domaćinstva. -Kućni rad žena kao specifičan vid neformalnog rada- Rad žena u domaćinstvu predstavlja najčešću kategoriju neformalnog rada u savremenim društvima. Džoan Smit tvrdi da je to rad koji se bitno razlikuje od svih drugih oblika neformalnog rada. To je rad koji direktno dolazi u kontakt sa robama i zato rad domaćice nema nikakvu vrednost unutar sistema proizvodnje roba. Svakodnevni rad žena u domaćinstvu smanjuje potrebu za zapošljavanjem(žene kao rezervna radna snaga). To je rad koji je pod najmanjim uticajem vrednosti najamnog rada...Celu ovu raspravu su započele feminističke teoretičarke koje su time pokrenule ove teme i u sociologiji...Ovaj rad je dugo imao negativni i podcenjivački smisao jer je neproizvodan, neprofitabilan, nerazmenski, naturalni rad, podcenjen rad, rutinski i nekreativan, društveno nepriznat (nerad), neformalan rad (nezakonski)... Prema feminističkim teoretičarkama to je rad koji je izvan svake vrednosti ili razmene na tržištu; to čak nije ni rad koji bi mogao da se uporedi sa razmenom darova u primitivnoim društvima; on spada u kategoriju obaveznog i bespogovornog rada; to je neslobodan rad.... Ignorisanje ženskog domaćeg rada je bilo omogućeno na temelju ideološke separacije domaćinstva i porodice od sfere rada i proizvodnje. Muškarac, suprug je jedini priznati nosilac rada i prihoda u modernoj porodici i on ima ulogu hranitelja. Ovo što su pokrenule feministkinje, dobija vrlo snažan politički i ideološki odjek, usled čega se ženama vraća samopouzdanje i vera da njihovo rintanje po kući nije bez ikakve vrednosti i smisla. Ipak, ta vrsta rada je u stalnom porastu, kako u nerazvijenim, tako i u najrazvijenijim društvima današnjice.

15

-Porodično domaćinstvo kao redistributivna i potrošačka zajednica- Volerstinovoj analizi se može prigovoriti da on računa na neizmenjivi sastav porodice i domaćinstva i da usled toga prenaglašava unutrašnju homogenost i jedinstvo interesa članova domaćinstva, a ne bavi se unutrašnjim procesima fluktuacije, fragmentacije... Sve brojnije kategrorije domaćinstva u današnjici su izložene nestabilnosti zbog neostvarene strukturalne povezanosti između najamnog i nenajamnog rada. Zato se može reći da domaćinstva koja imaju samo jednog odraslog člana pokazuju nestabilnu formu. Usled rastuće individualizacije na frontu kupaca i diferencijacije na tržištu roba, dolazi do specijalizovanih tržišta roba i usluga koje se namenjuju samo određenim članovima u određenom porodičnom statusu (porodiljama, bebama, adolescentima..). Tako imamo dva odvojena proizvodna i tržišna sektora, ''braon elektroniku'' (TV, komp, pojačala, instrumenti...) koja je namenjena i dizajnirana po ukusima muškog pola, i ''belu tehniku'' koja treba da zadovolji potrebe žena. (meso- muškarci, iznutrice-žene i deca) Karakter potrošnje individualnih domaćinstava je u sociološkim istraživanjima tretiran kao indikator životnog stila domaćinstva. Pri tom se porodična potrošnja uzima sasvim odvojeno od porodičnih prihoda, tako da životni stil zahvata samo površna obeležja života, skrivajući stvarni položaj članova tih porodica. Dakle, domaćinstvo nije kolektiv uzajamno recipročnih interesa članova, već često suprotnih interesa polova i generacija. -Porodično domaćinstvo i reproduktivni rad- Reproduktivni rad omogućuje kako dnevnu reprodukciju pojedinaca, tako i društvenu kroz proces obnavljanja i smene generacija. Taj rad podrazumeva trošenje različitih vrsta energija, trošenja vremena kao najdragocenijeg savremenog resursa. Iz ekonomske perspektive čini se da ovaj rad ne stvara novu vrednost, ali je to netačno jer on dodaje novu vrednost već postojećem proizvodu i potpuno novu prilikom biološke i socijalne reprodukcije. Nove tehnologije olakšavaju mnoge poslove, ali i multiplikuju obaveze. Uporedo sa tehnološkim promenama imamo i porast onih poslova koji se direktno odnose na lične usluge pojedinim članovima. Te obaveze u modernoj porodici postaju primarne, a sve ostale postaju manje važne. Ima ih 3: 1. Briga, tj.vođenje brige=najopštiji fiziološko-antropološki plan ljudskog odnošenja 2. Staranje=konkretniji nivo odgovornosti za osobe koje su nam poverene 3. Negovanje=najkonkretnije, fizičke radnje, emocionalna podrška, soc.rehabilitacija Problem sa ovim je u tome što se sve ovo posmatra kao prirodno ugrađeno u suštinu porodice. Zapravo se radi o ideološkoj konstrukciji porodice i porodičnih obaveza koje se uzimaju zdravo za gotovo. Porodica sve više postaje zajednica koja je usmerena ka psihološkoj i emocionalnoj stabilnosti njenih članova. Takav emocionalni rad traži stalnu i trajnu prisutnost člana koji usluge daje. Iako se on

16

odvaja od ostalih radova, emocionalni rad traži angažovanje ukupne ličnosti. On nikada ne postiže adekvatnu tržišnu nadoknadu...Problem je i u tome ko obavlja ovaj rad. Naravno, žene. Tokom cele istorije njihov domaći rad je bio definisan kao rad za druge. Kao primaoci brige javljaju se: a)Inferiorne osobe-deca b)Superiorne osobe- stari roditelji c)Osobe u jednakom položaju sa ženom-suprug Od 60-ih imamo rast javnog sektora koji je namenjen pružanju usluga i pomoći porodici. Ali taj rast nosi i nova opterećenja za one koji se bave reproduktivnim radom jer sada oni moraju preuzeti na sebe komplikovane poslove posredovanja između javnog sektora i porodice... -Domaćinstvo kao stambeni prostor- Ovde imamo najdramatičnije promene. Za savremenu porodicu zaseban stan ili kuća predstavlja nezaobilazni simbol porodične intimnosti. Vezanost za dom ne slabi uprkos današnjoj pokretljivosti pojedinaca i sve većoj privremenosti bračnih i porodičnih veza. Dom je i simbol porodičnog ugleda, zato se u njega i ulaže više od neophodnog. Treba ukazati i da je dolaženje do porodičnog doma danas stver ne rutine, već teške borbe i neizvesnosti...ima i tendencija povratka na selo... -Porodična svojina i nasleđivanje- Luis Morgan je ukazao na prvi oblik porodične svojine, tj kolektivnom raspolaganju resursima. ''Porodična zadruga'' je ostatak tih davnih vremena. Sa razvojem podele rada i klasne diferencijacije, kolektivna nedeljena imovina se povlači pred privatnim oblikom svojine koji postaje dominantan. To je osnov buržoaske porodice na kojoj se zasniva moderni oblik porodice. Sa pravom privatne svojine, uspostavlja se institucija nasleđivanja imovine. Danas sve više imamo tendenciju da pojedinci sami svojim radom treba da obezbede sredstva za život, a ne preko nasleđa. I Dirkem je bio mišljenja da nasledno pravo slabi. Ipak, treba reći da ono i dalje nije izgubilo moć da diferencira i diskriminiše pojedince, iako ih ne kontroliše kao nekad.

V-SRODSTVO -Pojam i vrste- Ono što porodicu izdvaja od ostalih grupa jeste da ona nastaje rađanjem. Dakle, prokreacija je osnova za uspostavljanje najjačeg srodničkog odnosa-direktno krvno srodstvo između roditelja i njihove dece. Srodstvo je vrsta društvenog odnosa koja se uspostavlja na bazi stvarnog ili zamišljenog porekla (kod usvajanja) od zajedničkog pretka. Srodnički odnos jeste trajan odnos koji prevazilazi pojedinca ili generacije, tako da srodnička grupa ima gotovo vanvremenski status. Srodstvom se najčešće bavi socijalna antropologija. Majer Fortis definiše srodničko poreklo kao a) to je uvek empirijski odvojena skupina koja se lako prepoznaje u svim ljudskim zajednicama. Tačnije, srodstvo je univerzalni princip

17

konstruisanja ljudskih odnosa b)Srodstvo se shvata kao skupina koja ima moralne, afektivne pravne i praktične odnose c)Srodstvo je ključan odnos međugeneracijskog kontinuiteta i socijalne reprodukcije Fortis misli da se srodnički sistemi sastoje iz 4 elementa: 1. Način računanja srodstva; 2. Srodnička terminologija; 3. Pravila i običajno ponašanje među srodnicima; 4. Forme grupisanja srodnika Srodstvo nije ''prirodno'' tj. biološki dato, već krvna veza predstavlja samo podlogu na kojoj započinje društveno-kulturni proces pripisivanja srodstva. Često veza nema nikakvu biološku osnovu, npr. Malinovski navodi primer ''sociološkog oca''. On smatra da u osnovi postoje dve vrste srodstva: 1)Sistem onosa prema poreklu, koji se sa većom izvesnošću može pratiti do 4. kolena 2)Onaj koji se nadograđiuje na prethodni tako što zajednica vrši intervencije u ''prirodni'' sistem u zavisnosti od toga koji je način računanja usvojen Najbolji dokaz da srodstvo ima društveno-kulturni karakter je to da se u svim društvima mogu sresti 4 vrste srodstva: 1. Srodstvo prema krvnom poreklu(krvno ili kosangivno srodstvo) 2. Tazbinsko srodstvo prema braku(afinalno srodstvo) 3.Duhovno srodstvo(kumstvo-crkva ga legalizuje, ili pobratimstvo-narodski regulisani) 4. Srodstvo prema zakonu (usvajanje dece, tj.adopcija, očuh, maćeha, pastorak...) Kako svako ima dva biološka roditelja, pojedinac rađanjem stupa u odnos sa najmanje dve srodničke grupacije, po očevoj i majčinoj liniji. Kada zajednica priznaje srodstvo po obe linije govorimo o bilateralnom srodničkom sistemu. U slučaju da priznaje samo srodstvo po majci govorimo o matrilinearnom srodničkom sistemu, ili patrilinearnom kada je otac u pitanju. Porodične zadruge kod nas su nastajale primarno na okupljanju i zajedničkom životu srodnika po muškoj liniji. Žene su do udaje pripadale očinskoj srodničkoj grupi, a posle... Ovo je dobar primer za princip srodničkog strukturisanja koji je ustanovio Klod Levi Stros-princip reciprociteta. Osnovni princip funkcionisanja jeste razmena- uzimanje i davanje jer samo tako relativno zatvorene srodničke grupe mogu da se reprodukuju. Univerzalna sredstva razmene između gripa jesu: jezik, dobra ili stvari i žene. Usvakom srodničkom sistemu postoje 4 osnovna srodnička položaja: otac-muž, majka-žena, sin-brat, ćerka-sestra. Ova 4 položaja čine strukturu nuklearne porodice, a to je navelo mnoge da misle da je nuklearna porodica ćelijski oblik svakog srodničkog sistema. Na tim osnovama su i stvorene bajke o univerzalnosti male inokosne porodice i njene nepromenjivosti. Ipak, tako nije bilo nekad u arhaičnim društvima... -Zakon kontrakcije srodničkih odnosa-

18

Evoluciona teorija pokazuje da linija srodničkih odnosa vodi od najširih okupljanja do sve užih jedinica, da bi na kraju došlo do kontrakcije ili redukovanja na inokosne porodične jedinice. Razni autori drugačije klasifikuju osnovne faze sužavanja. -Morgan i Engels: 1.Porodica krvnog srodstva 2. Punalua porodica 3.Sindijazmička porodica 4.Patrijarhalna porodica 5.Monogamna porodica -Dirkem: 1.Amorfni egzogamni klan 2.Izdiferencirani patri-matrilinearni klan 3.Agnatska porodica 4.Patrijarhalna porodica 5.Bračna porodica Razlikuju se dva prelomna momenta u razvoju srodničkih struktura. Ključna tačka preobražaja je pretvaranje gensa-klana u oblik izdvojenih velikih porodica, a to je period prelaska iz varvarstva u civilizaciju(Morgan),tj.period nastanka prvih antičkih gradova. Drugi preobražaj dešava se u procesu formiranja građanskog društva koje ukida druš. hijerarhiju po poreklu i tada nastaje monogamna porodica. Srodničko povezivanje se razlikuje od svih drugih jer ima nedobrovoljni karakter. To je jedna vrsta prinudne veze čiju obaveznost ne možemo izbeći dok smo živi, a kasnije će se to preneti na naše potomke. Dakle, ne biramo srodnike...Srodstvo sociološki gledano pripada zatvorenom tipu društvenog grupisanja i odnosa. Mnogi smatraju da je moderna porodica krajnja karika u lancu kontrakcije, tj. grupa koja je na neki način izolovana od šireg srodničkog zaleđa. Parsons je formulacijom paradigme ''izolovana nuklearna porodica'' pokušao da kaže da ona zbog potrebe prilagođavanja slobodnom tržištu i industrijskom radu mora da se odrekne pripadanju i pokornosti širem srodničkom okruženju...i to tako da sad ona postaje centar oko koje će se okupljati ostale srodničke monade, u meri u kojoj njoj to odgovara. To sve prati viši prag slobode pojedinca da sam odlučuje kako će formirati svoju porodicu. Ipak, mnogi smatraju da je neprihvatljiva Parsonsonova teza o izolovanosti nuklearne porodice. Zato Judžin Litvek umesto Parsonsonove paradigme postavlja svoju ''modifikovanu proširenu porodicu'' kao osnov porodičnog tipa u Americi. Tu porodice orijentacije(roditeljske) i prodice prokreacije(sopstvene) ostaju u veoma snažnim vezama koje su stabilne tokom čitavog životnog ciklusa. Izolovanost nije nađena ni u slučaju radničkih porodica Evrope i Amerike. Naprotiv, istraživanja su pokazala da održavanje srodničkih porodica vodi lakšem preživljavanju tih porodica....Neki su konstatovali da kod Parsonsa imamo 3 izvora nejasnosti: Pitanje značaja i steprna civilizacije; Nejasnost koja se tiče društvenog nivoa koji je uključen u posmatranje; Nejasnoća u definisanju osnovnog pojma,- srodstva. Anđelka misli da svi pomalo preteruju, pa da su kritičari sa prljavom vodom izbacili i dete. Iz svega bi trebalo zaključiti da pitanje jačine i funkcionalnosti srodničkih sistema u modernim društvima je uvek stvar konkretnih društvenih uslova. U nekim situacijama porodica će se najpre obratiti srodničkoj grupi za pomoć, ali u nekim neće, već će pre kontaktirati prijatelje, kolege...Svakako da stoji činjenica da su srodnički odnosi u savremenim društvima izgubili karakter hijerarhijske prinude u

19

smislu dominacije jednih srodnika nad drugim(predaka nad potomcima), a dobili karakter jedne difuzne, rastegljive mreže odnosa u kojoj pojedinci zadržavaju odnos ekvi-distance prema svim ostalim srodničkim jedinicama. Zato danas o srodničkim odnosima raspravljamo u smislu neformalnih mreža odnosa pojedinaca i porodica, a nikako kao o institucionalnim odnosima. Kod nas uočavamo sledeće promene: -Od monolinearnog patrilinearnog grupisanja ka bilateralnom nehijerarhijskom -Od dominacije muškaraca u održanju srod.odnosa reciprociteta ka dominaciji žena -Od prinudnog karaktera srodničkog reciprociteta ka rasterećenim formama druženja -Jačanje nesrodničkih oblika koji zamenjuju srodn. (prijateljstvo)i obratno(kumstvo) -Incest tabu i moderna porodica- U slučaju srodstva uključivanje ili isključivanje pojedinaca ili grupa označava se kao endogamija i egzogamija. Endogamija podrazumeva potpunu zatvorenost grupe srodnika, tako da se proces reprodukcije odvija unutar same grupe. Egzogamija je suprotan princip i podrazumeva da se grupa obnavlja tako što sebi priključuje nove članove, najčešće žene, po Levi Strosovom principu reciprociteta. Razmena između srodničkih grupa počinje na principu grupisanja koji je univerzalan u svim društvima. To je pravilo incest tabua ili zabrane rodoskrvnuća. Ovo pravilo zabranjuje seksualno opštenje, a time i reprodukciju između muškarca i žene koji pripadaju istoj srodničkoj grupi ili vode poreklo od istog pretka (realnog ili fiktivnog). Ovo pravilo je omogućilo da se između ljudskih skupina uspostave kontakti i omogućilo postepeno uvećavanje ljudske vrste na zemlji. Danas je ovo suženo, tako da zakonodavstvo danas dozvoljava da od trećeg kolena srodstva nema prepreka za stupanje u zakoniti brak. Danas je preovladalo mišljenje da je ovo pravilo čisto socijalna-kulturna zakonitost, odnosno pravilo kojim se reguliše socijalni život zajednice. Ipak, postoje i neki izuzeci u drevnom Egiptu i kod vladara Inka u Peruu. U oba slučaja zabrana nije važila za članove kraljevske porodice jer su smatrali da oni potiču od vanzemaljskih božanstava (Sunce)... Primetno je da u nuklearnoj porodici postoji jedan trajni odnos ambivalencije. Srodnički odnos je s jedne strane neslobodan, prinudan, a sa deruge strane taj odnos omogućuje iskazivanje nežnosti, pažnje, što nije uobičajeno među nesrodnicima. Frojd je ovu situaciju napetosti u porodičnim odnosima imao u vidu kada je razvijao svoju teoriju psihoanalize. Nerazrešenost psihološkog konflikta koji postavlja zabrana incesta i njeno poštovanje i sa druge strane libidarne želje da se ona prekrši, stvara kod deteta traumu koja ga potom prati tokom celog života u vidu neuroza i psihoza (Edipov i Elektrin kompleks). Frojd i svi njegovi sledbenici su ovu pojavu vezivali isključivo za modernu malu trijadnu formu porodice. Fuko je obrnuo ovu teoriju. On je smatrao da umesto da porodica zauzdava seksualnost i kršenje incesta, ona ga zapravo provocira. Od 18.v. porodica postaje povlašćeno mesto za iskazivanje

20

nežnosti i skrivenih želja. Roditelji predstavljaju glavni mehanizam te seksualnosti i zato dolazi do nervozne, frigidne supruge i ravnodušne majke, kao i impotentnog i perverznog muža...histerična ćerka i sin homoseksualac.... -Seksualno zlostavljanje dece i savremena porodica- Sociologija je podlegla svom mitu o modernoj porodici koji je porodicu veličao kao harmoničnu i srećnu zajednicu, a odrastanje i sreću deteta kao jedini roditeljski cilj i smisao. Od 60-ih dolazi do otkrivanja pojava koje narušavaju ove predstave, fizičko nasilje prema deci, ženama, seksualno zlostavljanje...Ipak, postojeće zakonodavstvo još uvek polazi od principa nedodirljivosti privatne sfere porodice, a time se zapravo štite roditeljske zloupotrebe. Takođe imamo izuzetno visoku neefikasnost u gonjenju ovih prekršilaca, jer na 100 prijavljenih slučajeva incesta samo u 5-10% dolazi do krivične presude. Danas postoji saglasnost da se incest tiče seksualnih odnosa između najbližih srodnika, pre svega unutar nuklearne porodice. Od svih prijavljenih slučajeva 90% se tiče odnosa između odraslog muškarca i maloletne devojčice, najčešće oca i ćerke(kod Ignjatovića u knjizi je taj odnos 60-40 u korist majki!). Karakteristično za incest je da je to retko jednokratan čin, već predstavlja pojavu koja se ponavlja i traje više godina. Ostaje pitanje da li je reč o bolesti, patologiji pojedinca ili socijalnih odnosa. Istraživanja su pokazala do ovakve prakse dolazi u izuzetno autoritarnim porodicama u kojima imamo dominaciju muškaraca i podčinjavanje žena. Takođe, najviše prijava ima u nižim i siromašnijim društvenim slojevima, ali to je tako jer u višim slojevima postoji daleko veća mogućnost prikrivanja ovakve prakse. Utvrđena je i mentalna defektnost jednog ili oba roditelja. Majka ima često ulogu posrednika, bilo tako što njena seksualna nedostupnost okreće muža ka ćerci (?), ili tako što ona inicira taj odnos želeći da održi jedinstvo porodice i ekonomski opstanak. Posledice ovakvih zloupotreba su ogromne, oštećeno emocionalno sazrevanje, trajna nesigurnost, mogućnost ponavljanja ove prakse u odraslom dobu (odlaženje u seksualni promiskuitet, prostituciju).

VI-BRAK Brak i porodica su pojave koje su medjusobno prožete. Međutim to nikako ne znači da se one i podrazumevaju. Brak pored srodstva spada u najstarije univerzalne ustanove u ljudskoj zajednici i kulturi. Razlika između porodice i braka- porodica se definiše kao grupa, a brak kao par (iako je između više osoba). Brak se definiše kao interpersonalni odnos u kome u početku učestvuju osobe podjednako, a u toku trajanja se može pokazati da je jedna strana aktivnija i više zainteresovana. Brak je društvena legitimavija seksualne aktivnosti partnera sa ciljem rađanja potomstva. Malinovski- osnovna f-ja braka i porodice je legitimacija potomstva (njegovo socijalno smeštanje u zajednici).

21

3 elementa braka 1. kopulacija- veza ima za cilj rađanje novih potomaka 2. legitimacija- društveno priznanje 3. kohabitacija- zajednički život Što se tiče odnosa polova, postoje različiti oblici veze. Pored monogamije, tu su i poligamija (više žena, 1 muškarac) i poliginija( više muških, 1 žena). Danas imamo i homosex bračne zajednice (Skandinavija). Kohabitacija ne mora biti uvek prisutna u bračnoj zajednici. Partneri mogu živeti razdvojeno zbog zanimanja, prinudnih ili dobrovoljnih migracija, a može biti i dobrovoljni oblik- brakovi na razdaljini. Brakovi prema vrsti legitimacije: a) Najstariji oblik legitimacije vršio se običajnim priznavanjem. Čin se obeležavao javnim ritualom koji se zadržao i danas, zove se svadba. To je čin okuplanja gde zajednica svojim prisustvom daje legitimnost vezi. b)Crkvena ili religijska legitimacija braka javlja se kao prvi oblik institucionalne potvrde braka od vremena nastanka organizovane institucionalne religije. Tada koristimo pojam venčanje i sa religijskim ustanovljavanjem braka kao svete institucije, uspostavlja se doživotna trajnost braka. Katolička crkva još uvek odbija da prizna razvod. c) Civilni brak- društveno priznanje daje država kroz službu matičara koji je državno ovlašćeno lice za sklapanje braka. d) Ugovorni brak- pored društvenog priznanja potrebna je potvrda i individualnog dogovora partnera. Reč je predugovoru koji potvrđuju advokati. U sva četiri oblika legitimacije, radi se o javnom potvrđivanju i priznavanju razmene koja je brakom učinjena. Društvena f-ja braka Institucija braka imala je regulativnu funkciju koja se ispoljavala kroz normiranje i disciplinovanje seksualne praxe odraslih i posledično usmeravanje nataliteta. Kroz utvrđivanje pravila bračnog izbora, društva su tako raspolagala mehanizmom socijalno- klasne reprodukcije društvenog sistema. 1) U klasnim društvima, sistem bračne homogamije ima ulogu očuvanja klasne zatvorenosti. Primer su kastinska društva. 2)Pored klasno- slojne homogamije poznati su i drugi oblici: zabrana sklapanje braka sa pripadnikom druge vere, različite etničke grupe… U savremenom društvu, mnoge granice su pomerene pa zato imamo pojavu mešovotih brakova. 3) Starost partnera je oduvek bio važan factor, zato postoji standardni kriterijum koji se smatra kao najbolje godine za stupanje u brak. U premod društvima muškarac je bio stariji od žene što je bilo karakteristično za feudalna društva, dok je za seljačka specifično da je žena starija od muškarca. U modernim društvima su karakteristični vršnjački brakovi što je u skladu sa idejom o ravnopravnosti supružnika. Pored godina, poželjna je i reproduktivna zrelost i plodnost, radna sposobnost ravnopravnost koja se zasniva na većoj starosti jednog, uglavnom muškog partnera ili na vršnjaštvu.

22

4) Bitan preduslov za sklapanje braka bio je imovinski koncenzus. Zabranjivao se brak osobama koje nisu mogle da dokažu da poseduju neku imovinu. Građansko društvo i univerzalizacija braka U savr. društvu, javljaju se elementi od kojih zavisi uspešnost braka. Sociolozi su insistirali na podudaranju socijalnih supružnika, povlačeći za sobom zajedničke momente, kulturu, prijateljstva. Kada se osobine podudaraju reč je o bračnoj homogamiji, a kada se razlikuju, reč je o bračnoj heterogamiji. Soc istraživanja pokazuju da je obrazac bračne homogamije rasprostranjeniji od heterogamije. Brak kao proces, Faze predbračnog i bračnog života Brak kao individualni odnos prolazi kroz promene koje imaju uređeni procesualni karakter etapa. Broj i karakter tih etapa se menja. Etape braka u mod društvu:

1. Zabavljanje i upoznavanje- u mod društvima, zabavljanje mladih ima dve funkcije. Prva je autonomna aktivnost i oslobadjanje zavisnosti od starijih i priprema za budući život. Dok druga vidi zabavljanje kao kontrolisanu aktivnost od strane starijih vezano za izbor budućeg partnera.

2. Vereništvo- utvrđivanje veze i njeno javno isprobavanje 3. Sklapanje braka- čin venčavanja i potvrđivanja veze 4. Bračni život- realizacija veze 5. Post bračni period- odnosi se na period posle razvoda, rastavljanja ili smrti

partnera Sexualna dekompozicija braka Brak prestaje da vrši funkciju kontrole sexualnog ponašanja odraslih. Posle 60- ih godina, sexualno ponašanje se tretira kao isključivo lični i privatni domen. Uspostavlja se stabilan odnos u pogledu stavova prema različitim sexualnim praxama. Ali, bračna vernost ostaje i dalje snažno prihvaćena vrednost. Natalitetna dekompozicija Brak prestaje da bude okvir biološke reprodukcije, tako najvažnija f-ja bračnosti, a to je legitimacija potomstva, prestaje da postoji. Sve više je vanbračne dece, ili je sve više brakova gde se supružnici odriču rađanja dece. Bračna ljubav iz sociološke perspektive U modernosm društvu, brak se temelji isključivo na romantičnom komplexu tj ljubavi, i traje dok ima ljubavi. Ljubav kao uslov i brak koji je sklopljen bez ljubavi je nelegitiman čin. Romantični komplex je zapravo institucionalna norma koja obavezuje na ljubav kao sadržaj bračne veze. Usled mogućih ljubavnih varnica i neočekivanih momenata, postoje mehanizmi kontrolisanja ljubavi: 1. aranžirani brakovi 2. unapred odrđeno sklapanje braka na temelju srodničkih odnosa

23

3. sklapanje braka preko provodadžije 4. ljubav je dozvoljena samo u periodu vereništva 5. romantični komplex- sredstvo kontrole, traži od pojedinca da veruje da su zaljubljeni kako bi održali bračnu vezu. - Dirkem govori o braku kao centralnoj zoni porodice, ali ne govori o ljubavi. Bitna je solidarnost koja ima socijalni značaj. Parsons tvrdi da ljubav kao obrazac modernog braka služi da konformira bračne partnere. -Stabilizacija ličnosti putem ljubavi u braku bila je dvostruka: afektivna i saznajna. Kako bi se ovo izrazilo, pojedinci moraju biti opremljeni ideološkim obrazloženjem. Destabilizacija braka krajem 20. veka Uzroci destabilizacije su razne društvene promene: sexualna revolucija, emancipacija žena, proces individualizacije. Sex revolucija 60-ih godina promovisala je užitak u sexu koje je na prvom mestu među našim potrebama. Sexualno oslobođenje, ali i porast prostitucije, sex industrije, pornografije. Emancipacija žena krajem veka dostigla je max ubrzanje. Neophodnost promena u položaju žena u porodici i društvu, izlaženje iz pozicije sexualne služavke muškarca. Izjednačavanje muškaraca i žena, ali negativna strana je što tako žene gube mušku zaštitu koju su nekad imale. Individualizacija- pobeda pojedinca nad grupnim interesom. Patnja i žrtvovanja u porodici više nema, ali individualizacija sve više gubi orijentaciju, nestaje saosećanje i solidarnost. Manipulacija sexom, formiranje narcističke ličnosti. Razvod braka Ranije se do razvoda braka dolazilo teže jer se time rušio ustaljeni društveni poredak. Danas postoji visok stepen tolerantnosti zakona prema razvodu, i jednakost bračnih partnera pred zakonom je zagarantovana prilikom razvoda. Sada razvod počiva na partnerskom dogovoru. Faze u procesu razvoda:1).individualno saznanje o potrebi razvoda. 2) porodično metasaznanje 3) sistemska separacija. 4)sistemska reorganizacija 5)redefinicija porodice. U post razvodnoj etapi, najbolje je težiti binuklearnoj porodici. Tada imamo dva domaćinstva gde i dalje postoji saradnja zbog dece. Veliki broj razvoda vodi ka ponovnom stupanju u brak ili ka pojavi jednoroditeljskih porodica.

VII-POLOVI I RODNA PODELA RADA U PORODICI -Pojmovi pola i roda- Brak i porodica predstavljaju socijalni prostor koji je određen kao prostor za odnose, susret u razmenu polova u društvu tj. za priznavanje ljudske polnosti i otvoreno iskazivanje njenih posledica. Nije moguće pričati o porodici a da se ne misli na kategoriju pol-rod.

24

Polnost je biološko svojstvo čoveka, ali ljudska polnost nikada ne deluje u čistom biološkom vidu, budući da je čovek društveno- kulturno biće. Polna podela rada u porodici tretirana je kao nešto prorodno i samo po sebi razumljivo. Biološki determinizam polova- došlo je do razumevanja funkcionisanja porodice. Muškarci su spoljni činioci porodičnog života, a sve sfere domaćinskog života bile su ženske. Izraz rod ima značenje gramatičkog roda i taj izraz su feministkinje uzele kako bi označile socijalnu, kulturološku i istorijsku determinaciju polnih razlika u društvu. Dakle, u odnosu na biološko značenje polnosti koje se svodi na organsko-fiziološki karakter, rod ukazuje na društveno-kulturni uobličeni pojam polnosti u ljudskom društvu. Feministkinja Džoan Skot daje 4 osn elementa društvene determinacije pola: 1. kulturna simbolizacija polnosti (reprezentacija polnosti kroz istoriju), 2. normativna konceptualizacija (normativno definisanje uloga polova), 3. socijalno organizovanje polova, 4. subjektivni identitet Razvijanje pojma rod i rodnost, upućuje na dva različita nivoa i značenja:

- pojam roda tiče se socijalnih odnosa koji proističu iz opaženog razlikovanja polova. Ovo je deskriptivni oblik razlike

- pojam roda je primarni način za označavanje odnosa socijalne nejednakosti među polovima. Ovde se odnosi objašnjavaju na temelju društvene moći.

Činioci podele rada u porodici Dolazi do podele rada unutar grupe tj porodice, a zatim dolazi i do podele uloga. Ova podela nije institucionalizovana jer ne postoje statuti koji to određuju. Jedni polnu podelu rada zasnivaju na biološkoj determinaciji, drugi na socio-kulturnoj.

1. podela uloga na osnovu biološke osnove. Muškarcima su dodeljene proizvodne uloge, dok su ženske uloge reproduktivne i tiču se uvek doma.

2. podela uloga na muške i ženske sposobnosti i veštine, podela rada na osnovu osobina

3. podela uloga na osnovu sfera delovanja polova. Muška sfera je javnost, a ženska privatnost.

Ulaskom feminističke kritike u sve ovo, uverenje da je rodna podela rada biološki determinisana je odbačena. Sociologija je od feministkinja preuzela termine rod i rodnost i društveno-kulturnu interpretaciju polnih razlika i odnosa. Rodna podela ili stratifikacija zauzela je ravnopravno mesto pored drugih bitnih socijalnih podela kao što su rasna, klasna, etnička... Rodna diferencijacija polova ima dva oblika, normativni i ponašajni. Diferencijacija na normativnom planu tiče se ideoloških sistema pripisanih polnih odlika i njihovog objašnjenja i opravdanja, dok se ponašajna diferencijacija odnosi na razlike u ponašanjima, aktivnostima..Uglavnom ne postoji isprepletanost ova dva oblika.

25

Parsonsova paradigma o "segregiranoj komplementarosti polova" Struktura porodice ima dve ose diferencijacije: horizontalnu osu prema polu, i vertikalnu prema starosti. Podela uloga prema polu nema hijerarhijsku dimenziju jer je smeštena u horizontalnu ravan! Zato su po Parsonsu uloge komplementarne. Polazi od stanovišta da sve što se dešava u porodici, mora biti objašnjeno u okviru društvenog sistema. Porodica je jedan od ključnih podsistema. Postoje 2 vrste uloga u porodici:

1. instrumentalna- hranilac porodice koji svojom zaradom obezbeđuje izdržavanje porodice, on je u sferi rada. Tako se dolazi u dodir sa drugim podsistemima, ali je dodir ograničen i sužen samo na jednog člana.

2. ekspresivna- uloga se sastoji u koordinaciji svih članova porodice, zadužena za afektivne odnose

Ovako dobijamo segregaciju uloga unutar porodice. Ukoliko se ne mešaju uloge, postiže se uzajamnost. Integriše se u mod društvo jedino ako postoji sklad uloga i ako ne dolazi do mešanja. Međutim, Parsons priznaje da problemi postoje. U ulozi žene postoje nelagodnosti, napetosti, nesigurnosti. Dolazi onda do neurotičnog poremećaja kod žena. Ima još jedan problem. Oštra segregacija polova prema ulogama je protiv zdravorazumskoj logici. Nuklearna porodica je siromašna u članovima, pa bi trebalo očekivati da razdvojenost uloga bude manje vidljiva. Obrazan segregirane komplementarnosti se prevazilazi u fazi visoke industrijalizacije. Umesto toga, dolazi do veće simetrije između supružnika u porodici. Tako supružnici kreću jedan drugom u susret. Dolazi do zalaženja u tuđe sfere. Ron i Robert Rapoport-model uloge savremene žene:

1. segregacija uloga za ženu, isključivo sfera domaćinstva 2. parcijalna segregacija- žena je primarno domaćica ali povremeno obavlja

posao kao dodatak 3. alternativne uloge na poslu i u kući 4. obrazac kontinuirane karijere sa minimumom prekida za materinstvo. Bivša

socijalistička društva 5. Višestruki obrazac na bazi jednakih mogućnost

Ovi autori se zalažu za etičku kategoriju pravičnosti u smislu postojanja ravnoteže između nagrade i učinjenog napora, odnosno ravnoteže obaveza partnera u porodici. Zapošljavanje žena i rodna podela uloga u porodici- 4 modela I model- Konflikt uloga zaposlene žene - Već 70ih Rapoportovi zaključuju da su oba supružnika trajno zaposleni. Do sukoba uloga dolazi ukoliko je žena zaposlena i ima dominantni ulogu u porodici. Ovako ne može da se postigne segregacija komplementarnosti. Najviše konflikaa imaju žene

komentari (1)
jhhb,m,,,

ovo je samo pregled

3 shown on 49 pages

preuzmi dokument