Docsity
Docsity
Prepare for your exams
Prepare for your exams

Study with the several resources on Docsity

Earn points to download
Earn points to download

Earn points by helping other students or get them with a premium plan

Guidelines and tips
Guidelines and tips
Sell on Docsity
Sell on Docsity
Docsity AI
Docsity AI
Log inSign up

Prepare for your exams

Study with the several resources on Docsity

Find documents

Prepare for your exams with the study notes shared by other students like you on Docsity

Search for your university

Find the specific documents for your university's exams

Docsity AINEW

Summarize your documents, ask them questions, convert them into quizzes and concept maps

Explore questions

Clear up your doubts by reading the answers to questions asked by your fellow students

Earn points to download

Earn points by helping other students or get them with a premium plan

Share documents
download point icon20 Points

For each uploaded document

Answer questions
download point icon5 Points

For each given answer (max 1 per day)

All the ways to get free points
Get points immediately

Choose a premium plan with all the points you need

Study Opportunities

Choose your next study program

Get in touch with the best universities in the world. Search through thousands of universities and official partners

Community

Ask the community

Ask the community for help and clear up your study doubts

Free resources

Our save-the-student-ebooks!

Download our free guides on studying techniques, anxiety management strategies, and thesis advice from Docsity tutors

Biology Curriculum for Bulgarian Schools: Grades 7-12, Schemes and Mind Maps of Biology

Biology

The curriculum for biology in bulgarian schools, covering grades 7-12. It details the learning objectives, expected outcomes, and teaching methods for each grade level. The curriculum emphasizes the importance of understanding the classification of organisms, their diversity, and their role in the ecosystem. It also includes practical activities, such as observations in nature and experiments, to enhance student learning.

Typology: Schemes and Mind Maps

2024/2025

Uploaded on 03/02/2025

yoni-todorova
yoni-todorova 🇧🇬

1 document

1 / 12

Toggle sidebar

This page cannot be seen from the preview

Don't miss anything!

bg1
1
Ó×ÅÁÍÀ ÏÐÎÃÐÀÌÀ
ÏÎ ÁÈÎËÎÃÈß È ÇÄÐÀÂÍÎ ÎÁÐÀÇÎÂÀÍÈÅ
ÇÀ VII ÊËÀÑ
I. ÎÁÙÎ ÏÐÅÄÑÒÀÂßÍÅ ÍÀ Ó×ÅÁÍÀÒÀ ÏÐÎÃÐÀÌÀ.
Ó÷åáíèÿò ïðåäìåò Áèîëîãèÿ è çäðàâíî îáðàçîâàíèå å ÷àñò îò ó÷åáíèòå ïðåäìåòè
â êóëòóðíîîáðàçîâàòåëíàòà îáëàñò „Ïðèðîäíè íàóêè è åêîëîãèÿ“. Èçó÷àâà ñå â ïðî-
ãèìíàçèàëíèÿ åòàï íà îñíîâíàòà ñòåïåí íà îáðàçîâàíèå â VII è VIII êëàñ è â ãèìíà-
çèàëíèÿ åòàï íà ñðåäíàòà ñòåïåí íà îáðàçîâàíèå â IÕ–ÕII êëàñ.
Ó÷åáíèÿò ïðåäìåò âêëþ÷âà öÿëîñòíà ñèñòåìà îò çíàíèÿ çà åäíîêëåòú÷íè è ìíî-
ãîêëåòú÷íè îðãàíèçìè â òàêñîíîìè÷åí, ìîðôîëîãè÷åí è ôóíêöèîíàëåí àñïåêò. ×ðåç
íåãî ñå îñèãóðÿâà âúçìîæíîñò çà èçãðàæäàíå íà öÿëîñòåí îáðàç â ñúçíàíèåòî íà
ó÷åíèöèòå çà ãðóïèðàíåòî íà îðãàíèçìèòå, òÿõíîòî åäèíñòâî è ìíîãîîáðàçèå.
Îáó÷åíèåòî ïî ó÷åáíèÿ ïðåäìåò Áèîëîãèÿ è çäðàâíî îáðàçîâàíèå â VII êëàñ
îñèãóðÿâà áàçèñíè çíàíèÿ çà ãðóïèðàíåòî íà îðãàíèçìèòå, çà îñíîâíè òàêñîíîìè÷-
íè êàòåãîðèè îò ïåòöàðñòâåíàòà òàêñîíîìè÷íà ñèñòåìà, çà ðîëÿòà íà åäíîêëåòú÷íèòå
è ìíîãîêëåòú÷íèòå îðãàíèçìè â ïðèðîäàòà è çíà÷åíèåòî èì çà ÷îâåêà.
Ó÷åáíàòà ïðîãðàìà âêëþ÷âà çíàíèÿ çà öàðñòâàòà Ìîíåðà, Ïðîòèñòà, Ðàñòåíèÿ,
Ãúáè, Æèâîòíè (äî òèï Õîðäîâè). Òÿ å åñòåñòâåíî ïðîäúëæåíèå íà ó÷åáíîòî ñúäúð-
æàíèå, âêëþ÷åíî â ó÷åáíèÿ ïðåäìåò ×îâåêúò è ïðèðîäàòà (III–VI êëàñ). Îñíîâåí
àêöåíò â ó÷åáíàòà ïðîãðàìà ñà çíàíèÿòà è óìåíèÿòà íà ó÷åíèöèòå, ñâúðçàíè ñ ðàç-
ïîçíàâàíåòî íà ãðóïè îðãàíèçìè ïî åäèíåí àëãîðèòúì. Äðóãè àêöåíòè ñà çàáîëÿâà-
íèÿ ïðè ÷îâåêà, ïðè÷èíÿâàíè îò ïàðàçèòè, ïðîôèëàêòèêà, ðîëÿ íà ÷îâåêà çà îïàçâà-
íå íà áèîðàçíîîáðàçèåòî.
Ó÷åáíîòî çíàíèå å èíòåãðèðàíî êàêòî ïî îòíîøåíèå íà ÿäðà íà ó÷åáíîòî ñúäúð-
æàíèå, òàêà è íà íèâî òåìè. Òîâà îñèãóðÿâà åäèíñòâî íà öåëèòå çà ó÷åáíèÿ ïðåäìåò
êàòî öÿëî. Ó÷åáíîòî ñúäúðæàíèå å íàñî÷åíî êúì ôîðìèðàíå è íà ïðàêòè÷åñêè çíà-
íèÿ è óìåíèÿ, ñâúðçàíè ñ íàáëþäåíèÿ â æèâàòà ïðèðîäà, ïðîó÷âàíèÿ íà èç÷åçíàëè è
çàñòðàøåíè âèäîâå â Áúëãàðèÿ, ïðàâèëà çà çäðàâîñëîâåí íà÷èí íà æèâîò è ïðèðî-
äîñúîáðàçíî ïîâåäåíèå.
Åäèíñòâîòî íà ñïåöèôè÷íèòå çíàíèÿ è ïðàêòè÷åñêèòå óìåíèÿ îñèãóðÿâà âúçìîæ-
íîñò çà ïðèëîæåíèå íà óñâîåíîòî â ðàçëè÷íè æèòåéñêè ñèòóàöèè, îáîãàòÿâàíå íà
ëè÷íîñòòà è çà ôîðìèðàíå íà îòíîøåíèå êúì ìÿñòîòî, ðîëÿòà è îòãîâîðíîñòèòå íà
âñåêè êúì ñåáå ñè, êúì îáùåñòâîòî è êúì ïðèðîäíàòà ñðåäà.
II. ÖÅËÈ ÍÀ ÎÁÓ×ÅÍÈÅÒÎ ÏÎ ÏÐÅÄÌÅÒÀ.
1. Äà ñå ôîðìèðàò íà òàêñîíîìè÷íà, ñòðóêòóðíà è ôóíêöèîíàëíà îñíîâà ïîíÿòèÿ
(ñâúðçàíè ñ ïåòòå öàðñòâà îðãàíèçìè), âêëþ÷åíè â ñúñòàâà íà óìñòâåíè óìåíèÿ (íàçîâà-
âà, îïèñâà, äåôèíèðà, ðàçïîçíàâà, îöåíÿâà, àíàëèçèðà).
2. Äà ñå ôîðìèðàò ïðàêòè÷åñêè óìåíèÿ çà íàáëþäåíèÿ íà îáåêòè è ïðîöåñè ïðè
ðàçëè÷íè îðãàíèçìè.
3. Äà ñå ôîðìèðà îòíîøåíèå êúì ìÿñòîòî, ðîëÿòà è îòãîâîðíîñòòà íà âñåêè êúì
pf3
pf4
pf5
pf8
pf9
pfa

Partial preview of the text

Download Biology Curriculum for Bulgarian Schools: Grades 7-12 and more Schemes and Mind Maps Biology in PDF only on Docsity!

Ó×ÅÁÍÀ ÏÐÎÃÐÀÌÀ

ÏÎ ÁÈÎËÎÃÈß È ÇÄÐÀÂÍÎ ÎÁÐÀÇÎÂÀÍÈÅ

ÇÀ VII ÊËÀÑ

I. ÎÁÙÎ ÏÐÅÄÑÒÀÂßÍÅ ÍÀ Ó×ÅÁÍÀÒÀ ÏÐÎÃÐÀÌÀ.

Ó÷åáíèÿò ïðåäìåò Áèîëîãèÿ è çäðàâíî îáðàçîâàíèå å ÷àñò îò ó÷åáíèòå ïðåäìåòè

â êóëòóðíîîáðàçîâàòåëíàòà îáëàñò „Ïðèðîäíè íàóêè è åêîëîãèÿ“. Èçó÷àâà ñå â ïðî-

ãèìíàçèàëíèÿ åòàï íà îñíîâíàòà ñòåïåí íà îáðàçîâàíèå â VII è VIII êëàñ è â ãèìíà-

çèàëíèÿ åòàï íà ñðåäíàòà ñòåïåí íà îáðàçîâàíèå â IÕ–ÕII êëàñ.

Ó÷åáíèÿò ïðåäìåò âêëþ÷âà öÿëîñòíà ñèñòåìà îò çíàíèÿ çà åäíîêëåòú÷íè è ìíî-

ãîêëåòú÷íè îðãàíèçìè â òàêñîíîìè÷åí, ìîðôîëîãè÷åí è ôóíêöèîíàëåí àñïåêò. ×ðåç

íåãî ñå îñèãóðÿâà âúçìîæíîñò çà èçãðàæäàíå íà öÿëîñòåí îáðàç â ñúçíàíèåòî íà

ó÷åíèöèòå çà ãðóïèðàíåòî íà îðãàíèçìèòå, òÿõíîòî åäèíñòâî è ìíîãîîáðàçèå.

Îáó÷åíèåòî ïî ó÷åáíèÿ ïðåäìåò Áèîëîãèÿ è çäðàâíî îáðàçîâàíèå â VII êëàñ

îñèãóðÿâà áàçèñíè çíàíèÿ çà ãðóïèðàíåòî íà îðãàíèçìèòå, çà îñíîâíè òàêñîíîìè÷-

íè êàòåãîðèè îò ïåòöàðñòâåíàòà òàêñîíîìè÷íà ñèñòåìà, çà ðîëÿòà íà åäíîêëåòú÷íèòå

è ìíîãîêëåòú÷íèòå îðãàíèçìè â ïðèðîäàòà è çíà÷åíèåòî èì çà ÷îâåêà.

Ó÷åáíàòà ïðîãðàìà âêëþ÷âà çíàíèÿ çà öàðñòâàòà Ìîíåðà, Ïðîòèñòà, Ðàñòåíèÿ,

Ãúáè, Æèâîòíè (äî òèï Õîðäîâè). Òÿ å åñòåñòâåíî ïðîäúëæåíèå íà ó÷åáíîòî ñúäúð-

æàíèå, âêëþ÷åíî â ó÷åáíèÿ ïðåäìåò ×îâåêúò è ïðèðîäàòà (III–VI êëàñ). Îñíîâåí

àêöåíò â ó÷åáíàòà ïðîãðàìà ñà çíàíèÿòà è óìåíèÿòà íà ó÷åíèöèòå, ñâúðçàíè ñ ðàç-

ïîçíàâàíåòî íà ãðóïè îðãàíèçìè ïî åäèíåí àëãîðèòúì. Äðóãè àêöåíòè ñà çàáîëÿâà-

íèÿ ïðè ÷îâåêà, ïðè÷èíÿâàíè îò ïàðàçèòè, ïðîôèëàêòèêà, ðîëÿ íà ÷îâåêà çà îïàçâà-

íå íà áèîðàçíîîáðàçèåòî.

Ó÷åáíîòî çíàíèå å èíòåãðèðàíî êàêòî ïî îòíîøåíèå íà ÿäðà íà ó÷åáíîòî ñúäúð-

æàíèå, òàêà è íà íèâî òåìè. Òîâà îñèãóðÿâà åäèíñòâî íà öåëèòå çà ó÷åáíèÿ ïðåäìåò

êàòî öÿëî. Ó÷åáíîòî ñúäúðæàíèå å íàñî÷åíî êúì ôîðìèðàíå è íà ïðàêòè÷åñêè çíà-

íèÿ è óìåíèÿ, ñâúðçàíè ñ íàáëþäåíèÿ â æèâàòà ïðèðîäà, ïðîó÷âàíèÿ íà èç÷åçíàëè è

çàñòðàøåíè âèäîâå â Áúëãàðèÿ, ïðàâèëà çà çäðàâîñëîâåí íà÷èí íà æèâîò è ïðèðî-

äîñúîáðàçíî ïîâåäåíèå.

Åäèíñòâîòî íà ñïåöèôè÷íèòå çíàíèÿ è ïðàêòè÷åñêèòå óìåíèÿ îñèãóðÿâà âúçìîæ-

íîñò çà ïðèëîæåíèå íà óñâîåíîòî â ðàçëè÷íè æèòåéñêè ñèòóàöèè, îáîãàòÿâàíå íà

ëè÷íîñòòà è çà ôîðìèðàíå íà îòíîøåíèå êúì ìÿñòîòî, ðîëÿòà è îòãîâîðíîñòèòå íà

âñåêè êúì ñåáå ñè, êúì îáùåñòâîòî è êúì ïðèðîäíàòà ñðåäà.

II. ÖÅËÈ ÍÀ ÎÁÓ×ÅÍÈÅÒÎ ÏÎ ÏÐÅÄÌÅÒÀ.

1. Äà ñå ôîðìèðàò íà òàêñîíîìè÷íà, ñòðóêòóðíà è ôóíêöèîíàëíà îñíîâà ïîíÿòèÿ

(ñâúðçàíè ñ ïåòòå öàðñòâà îðãàíèçìè), âêëþ÷åíè â ñúñòàâà íà óìñòâåíè óìåíèÿ (íàçîâà-

âà, îïèñâà, äåôèíèðà, ðàçïîçíàâà, îöåíÿâà, àíàëèçèðà).

2. Äà ñå ôîðìèðàò ïðàêòè÷åñêè óìåíèÿ çà íàáëþäåíèÿ íà îáåêòè è ïðîöåñè ïðè

ðàçëè÷íè îðãàíèçìè.

3. Äà ñå ôîðìèðà îòíîøåíèå êúì ìÿñòîòî, ðîëÿòà è îòãîâîðíîñòòà íà âñåêè êúì

ñîáñòâåíîòî çäðàâå, êúì ïðèðîäíàòà ñðåäà è íåéíîòî îïàçâàíå.

III è IV. Î×ÀÊÂÀÍÈ ÐÅÇÓËÒÀÒÈ È Ó×ÅÁÍÎ ÑÚÄÚÐÆÀÍÈÅ.

Î÷àêâàíèòå ðåçóëòàòè è ó÷åáíîòî ñúäúðæàíèå ñà ñòðóêòóðèðàíè íà íÿêîëêî âçàè-

ìîñâúðçàíè íèâà, ïðåäñòàâåíè â òàáëè÷åí âèä (êîëîíè îò 1 äî 6).  êîëîíè 1 è 2 ñà ïðåä-

ñòàâåíè ÿäðàòà íà ó÷åáíîòî ñúäúðæàíèå è ñúîòâåòñòâàùèòå èì ñòàíäàðòè îò Äúðæàâíèòå

îáðàçîâàòåëíè èçèñêâàíèÿ çà ó÷åáíî ñúäúðæàíèå. Ñëåä âñåêè èçðàç çà ñòàíäàðò â êîëîíà

2 ñà ïðåäñòàâåíè î÷àêâàíèòå ðåçóëòàòè íà íèâî ó÷åáíà ïðîãðàìà, êîèòî âîäÿò äî ïîñòèãà-

íåòî íà ïîñî÷åíèÿ ñòàíäàðò. Êîëîíà 3 ñúäúðæà îáîáùåíèòå òåìè îò ó÷åáíîòî ñúäúðæà-

íèå, î÷åðòàâàùè îñíîâíèòå ñúäúðæàòåëíè è òåìàòè÷íè ëèíèè. Êîëîíà 4 ñúäúðæà êëþ÷î-

âè íîâè ïîíÿòèÿ. Êîëîíà 5 ñúäúðæà îïèñàíèå íà äåéíîñòè, ÷ðåç êîèòî ñå î÷àêâà ó÷åíèöè-

òå äà óñâîÿò è ïðèëîæàò íåîáõîäèìèòå çíàíèÿ è óìåíèÿ. Êîëîíà 6 îïèñâà âúçìîæíîñòèòå

çà ðåàëèçèðàíå íà âúòðåøíîïðåäìåòíè è ìåæäóïðåäìåòíè âðúçêè.

Êëþ÷ çà îðèåíòàöèÿ â òàáëèöàòà å ñëåäíèÿò ïðèìåð:

 ÿäðî 1 – „Ñòðóêòóðà, æèçíåíè ïðîöåñè è êëàñèôèêàöèÿ íà îðãàíèçìèòå“ åäèí îò

ñòàíäàðòèòå å: Íàçîâàâà (è ïîñî÷âà âúðõó èçîáðàæåíèå) òàêñîíè, â êîèòî ñà ãðóïèðàíè

îðãàíèçìèòå. Î÷àêâàíèòå ðåçóëòàòè ñà ñâúðçàíè ñ óìåíèÿòà íà ó÷åíèöèòå äà èçïîëçâàò

ïðàâèëíî òåðìèíèòå, ñ êîèòî ñà îçíà÷åíè òèïîâåòå è êëàñîâåòå îðãàíèçìè îò ïåòòå öàðñ-

òâà (êîëîíà 2). Òåçè î÷àêâàíè ðåçóëòàòè ñà îïðåäìåòåíè â îïðåäåëåíà òåìà, íàïðèìåð

„Ìíîãîêëåòú÷íè îðãàíèçìè. Öàðñòâî Ðàñòåíèÿ“. Çà òàçè òåìà ñà ïðåäñòàâåíè ïîñëåäîâà-

òåëíî ñåäåì î÷àêâàíè ðåçóëòàòè (öåëè). Òå ïðåäñòàâëÿâàò ñâîåîáðàçíè êðèòåðèè çà ðåà-

ëèçèðàíåòî íà äàäåíèÿ ñòàíäàðò, à îòòóê è çà îöåíÿâàíåòî íà ó÷åíèöèòå.  êîëîíà 5 ñà

ïîñî÷åíè óñëîâèÿòà (ñðåäàòà), â êîèòî ó÷åíèêúò ñëåäâà äà óñâîè ïðåäâèäåíèòå â ñòàíäàð-

òà çíàíèÿ è óìåíèÿ. Äàäåíîòî â êîëîíà 5 å è îðèåíòèð ïî îòíîøåíèå íà íàáîðà îò äèäàê-

òè÷åñêè ñðåäñòâà, êîèòî ñå èçïîëçâàò çà ðåàëèçèðàíåòî íà î÷àêâàíèòå ðåçóëòàòè îò êîëî-

íà 2. Âêëþ÷åíèòå â êîëîíà 6 âúçìîæíîñòè çà âúòðåøíîïðåäìåòíè è ìåæäóïðåäìåòíè

âðúçêè îðèåíòèðàò êîè çíàíèÿ è óìåíèÿ ñà îáåêò íà óñâîÿâàíå â ñúùèÿ èëè â äðóãè

ó÷åáíè ïðåäìåòè (â ñúùàòà èëè â äðóãà êóëòóðíîîáðàçîâàòåëíà îáëàñò) è ùå ñå èçïîëç-

âàò ïðè îáó÷åíèåòî ïî ïðåäìåòà. Òîâà îñèãóðÿâà óñëîâèÿ çà íàìàëÿâàíå íà èíôîðìàöè-

îííîòî íàòîâàðâàíå, èçáÿãâàíå íà ïîâòîðåíèÿ è íåòî÷íîñòè ïðè äåôèíèðàíå íà åäíî è

ñúùî ïîíÿòèå.

ßäðîòî „Íàáëþäåíèÿ, åêñïåðèìåíòè è èçñëåäâàíå“ íÿìà ñúîòâåòñòâàùè òåìè, òúé

êàòî íåîáõîäèìèòå ïðàêòè÷åñêè óìåíèÿ ñà âêëþ÷åíè â òåìèòå îò äðóãèòå ÿäðà è â êîëîíà

5 (êîíòåêñò è äåéíîñòè). Òîâà îñèãóðÿâà âúçìîæíîñò çà ó÷èòåëÿ äà èçáåðå ïîäõîäÿùè

òåìè çà íàáëþäåíèÿ íà îáåêòè è èçâúðøâàíå íà åêñïåðèìåíòè çà ïîñòèãàíå íà î÷àêâàíè-

òå ðåçóëòàòè îò êîëîíà 2.

íåçàâèñèìî îò íà÷èíà íà ïðåäñòàâÿíåòî èì (òåêñò, èçîáðàæåíèå, ìîäåë).

Ñòàíäàðò 3. Ñðàâíÿâà îðãàíèçìè, ãðóïèðàíè ïî ðàçëè÷íè ïðèçíàöè. Î÷àêâàíè ðåçóëòàòè:

  • Îïðåäåëÿ îáùî è ðàçëè÷íî ïî ãðóïè ïðèçíàöè ìåæäó ðîäñòâåíè òàêñîíè îò åäèí è ñúù ðàíã.
  • Ãðóïèðà îðãàíèçìè ïî äàäåí êðèòåðèé (ìîðôî- ëîãè÷åí, ôèçèîëîãè÷åí, åêîëîãè÷åí).

íà ïðåäñòàâèòåëè êúì öàðñòâî Ìîíåðà.

  • Íàçîâàâà ðàçëè÷èÿ ìåæäó áàêòåðèè è öèàíîáàêòåðèè.

Òåìà 3. Öàðñòâî Ñúùèíñêîÿäðåíè åäíîêëåòú÷íè (Ïðîòèñòà) Î÷àêâàíè ðåçóëòàòè:

  • Äåôèíèðà öàðñòâî Ïðîòèñòà.
  • Íàçîâàâà è ïîñî÷âà âúðõó èçîáðàæåíèå îñíîâíè ðàçëè÷èÿ ìåæäó ïðåäÿäðåíè (ïðîêàðèîòíè) è ñúùèíñêîÿäðåíè (åóêàðèîòíè) åäíîêëåòú÷íè îðãàíèçìè.
  • Ðàçïîçíàâà ïî ñúùåñòâåíè ïðèçíàöè ïðåäñòàâèòåëè îò îñíîâíè òèïîâå â öàðñòâîòî è èëþñòðèðà ñ ïðèìåðè.
  • Îïèñâà ïðîöåñèòå õðàíåíå è ðàçìíîæà- âàíå ïðè ïðåäñòàâèòåëè îò öàðñòâîòî.
  • Äåôèíèðà êîëîíèàëíè ñúùèíñ êîÿäðåíè åäíîêëåòú÷íè è èëþñòðèðà ñ ïðèìåðè.

Ìíîãîêëåòú÷íè îðãàíèçìè

Òåìà 4. Öàðñòâî Ðàñòåíèÿ Î÷àêâàíè ðåçóëòàòè:

  • Äåôèíèðà öàðñòâî Ðàñòåíèÿ.
  • Íàçîâàâà è ïîñî÷âà âúðõó èçîáðàæåíèå: ðàñòèòåëíà êëåòêà (öåëóëîçíà êëåòú÷íà ñòåíà, âàêóîëà, ïëàñòèäè); âèäîâå ðàñòèòåëíè òúêàíè.
  • Îïèñâà âèäîâå ðàñòèòåëíè òúêàíè íà ôóíêöèîíàëíà îñíîâà (îáðàçóâàòåëíà,
    • öàðñòâî Ñúùèíñêîÿäðå- íè åäíîêëåòú÷íè (Ïðîòèñòà),
    • òèï Êîðå- íîíîæêè,
    • òèï Êàì- øè÷åñòè,
    • òèï Ðåñíè- ÷åñòè,
    • êîëîíèàëíè åäíîêëåòú÷íè.
    • öàðñòâî Ðàñòåíèÿ,
    • ñàìîñòîéíî õðàíåíå,
    • ðàñòèòåëíè òúêàíè,
    • ðàñòèòåëíè
      • ñðàâíÿâàò ïî ñúùåñòâåíè ïðèçíàöè òàêñîíè îò åäíî öàðñòâî;
      • èçãðàæäàò îïèñàíèÿ íà ïðåäñòàâèòåëè ïî åäèíåí àëãîðèòúì;
      • èçïîëçâàò äàííè îò íàó÷íî- ïîïóëÿðíà ëèòåðàòó- ðà ïðè ñàìîñòîÿòåëíà

ðàáîòà;

  • èçâúðøâàò îïèòè ïî äàäåí ïëàí è îðèåí- òèðè;
  • ïðåäñòàâÿò ðåçóëòà- òè îò íàáëþäåíèÿ è îïèòè;
  • ðàáîòÿò â åêèï è ó÷àñòâàò â îáñúæ-

íà çíàíèÿ çà ïðèñïîñîáëå- íèÿ íà îðãàíèçìèòå êúì ñðåäàòà ïðè óñâîÿâàíå íà çíàíèÿ çà åâîëþöèîííèÿ ïðîöåñ;

  • Õèìèÿ – çà âåùåñòâà è õèìè÷íè ïðîöåñè ïðè èçÿñíÿâàíå íà âçàèìîîòíî- øåíèÿòà ñðåäà
  • îðãàíèçúì;
  • Ãåîãðàôèÿ
  • çà êëèìàòè÷- íè ôàêòîðè è åëåìåíòè, ïî÷âè, ïðèðîäíè çîíè ïðè óñâîÿâàíå íà çíàíèÿ çà ïðèñïîñîáÿâà- íå íà îðãà- íèçìèòå êúì

îñíîâíà, ïîêðèâíà, ïðîâîäÿùà, ìåõàíè÷- íà).

  • Îïðåäåëÿ çíà÷åíèåòî íà ðàñòèòåëíè îðãàíè (êîðåí, ñòúáëî, ëèñò, öâÿò, ñåìå) çà æèçíåíèòå ïðîöåñè ïðè êîðìóñíèòå ðàñòåíèÿ.
  • Îöåíÿâà çíà÷åíèåòî íà ðàñòèòåëíèòå îðãàíè çà öÿëîñòíîòî ôóíêöèîíèðàíå íà ðàñòèòåëíèÿ îðãàíèçúì.
  • Íàçîâàâà è ïîñî÷âà âúðõó èçîáðàæåíèå òàëóñíè ðàñòåíèÿ (âîäîðàñëè – çåëåíè, ÷åðâåíè, êàôÿâè).
  • Íàçîâàâà è ïîñî÷âà âúðõó èçîáðàæåíèå îñíîâíè ãðóïè êîðìóñíè ðàñòåíèÿ (ìúõîâå, ïàïðàòè, ñåìåííè – ãîëîñåìåííè, ïîêðèòîñåìåííè) è èëþñò- ðèðà ñ ïðèìåðè.

Òåìà 5. Öàðñòâî Ãúáè Î÷àêâàíè ðåçóëòàòè:

  • Äåôèíèðà öàðñòâî Ãúáè.
  • Íàçîâàâà è ðàçïîçíàâà âúðõó èçîáðàæå- íèå ãúáíà êëåòêà, õèôè, ìèöåë.
  • Íàçîâàâà è îïèñâà õàðàêòåðíè ïðåäñòà- âèòåëè îò öàðñòâî Ãúáè (îò Ìóõúëîâè, Òîðáåñòè, Áàçèäèåâè).
  • Íàçîâàâà è ïîñî÷âà âúðõó èçîáðàæåíèå ÿäèâíè ãúáè è îòðîâíè ãúáè.

Òåìà 6. Öàðñòâî Æèâîòíè Î÷àêâàíè ðåçóëòàòè:

  • Äåôèíèðà öàðñòâî Æèâîòíè è îñíîâíè òàêñîíè â öàðñòâîòî.

îðãàíè,

  • îòäåë Ìúõîâå,
  • îòäåë Ïàïðàòè,
  • îòäåë Ñåìåííè.
  • öàðñòâî Ãúáè,
  • ñàïðîôèòíî õðàíåíå.
  • öàðñòâî Æèâîòíè,

äàíèÿ ïî äàäåíà òåìà;

  • ðåøàâàò êàçóñè, çàäà÷è è ó÷àñòâàò â äèñêóñè;
  • çàùèòàâàò òåçè â ïîäêðåïà íà ïðèðî- äîñúîáðàç íèÿ íà÷èí íà æèâîò;
  • ðàáîòÿò ñ êàðòà íà Áúëãàðèÿ, îáîáùåíà èíôîðìàöèÿ çà áèîñôåðíè ðåçåðâà- òè, íàöèî-íàëíè ïàðêîâå è äðóãè çàùèòåíè îáåêòè ó íàñ.

ñðåäàòà;

  • Ëèòåðà- òóðà – çà ñúîòâåòíèòå æàíðîâå ïðè èçðàáîòâàíå íà ðåôåðàòè, äîêëàäè, åñåòà è îïèñàíèÿ.

Ñòàíäàðò 2: Àíàëèçèðà âðúçêè ìåæäó ïðèñïî- ñîáëåíèÿ íà îðãàíèçìèòå è ñðåäà íà îáèòàíèå. Î÷àêâàíè ðåçóëòàòè:

  • Îöåíÿâà ïðèñïîñîáëåíèÿòà íà îðãàíèçìèòå êúì ñðåäàòà êàòî ðåçóëòàò îò åâîëþ- öèîííèÿ ïðîöåñ.

Ñòàíäàðò 3. Îöåíÿâà âëèÿíèåòî íà ÷îâåêà âúðõó ïðèðîäàòà è ïðè÷èíè çà íàðóøàâàíå íà åêîëîãè÷íîòî ðàâíîâåñèå. Î÷àêâàíè ðåçóëòàòè:

  • Àðãóìåíòèðà îòãîâîð- íîñòòà íà ÷îâåêà çà çàïàçâàíå íà õàðìîíèÿòà â ïðèðîäíàòà ñðåäà.
  • Îáîñíîâàâà ðîëÿòà íà ÷îâåêà çà ñúõðàíÿâàíå íà áèîðàçíîîáðàçèåòî.

Ïðåäÿäðåíè åäíîêëåòú÷íè (Ìîíåðà) è ñúùèíñêîÿäðåíè åäíîêëåòú÷íè (Ïðîòèñ- òà) çà ÷îâåøêàòà äåéíîñò è çà çäðàâåòî íà ÷îâåêà.

  • Îáîñíîâàâà íåîáõîäèìîñòòà îò õèãèåííè íîðìè çà ïðåäïàçâàíå îò áîëåñòîòâîðíè åäíîêëåòú÷íè è ïðèâåæäà ïðèìåðè çà çàáîëÿâàíèÿ, ïðè÷èíåíè îò ïðåäñòàâèòåëè íà äâåòå öàðñòâà.

Òåìà 2. Ìíîãîêëåòú÷íè îðãàíèçìè – ðîëÿ â ïðèðîäàòà è çíà÷åíèå çà ÷îâåêà

  • Îïèñâà çíà÷åíèåòî íà ðàñòåíèÿòà çà ðàçâèòèåòî íà îðãàíèçìîâèÿ ñâÿò íà Çåìÿòà.
  • Îïðåäåëÿ ìÿñòîòî è ðîëÿòà íà ãúáèòå çà âçàèìîîòíîøåíèÿòà ìåæäó îðãàíèçìèòå â ïðèðîäàòà.
  • Îïðåäåëÿ ìÿñòîòî è ðîëÿòà íà æèâîòíè- òå è òåõíèòå âçàèìîîòíîøåíèÿ ñ ðàñòåíèÿ, ãúáè è åäíîêëåòú÷íè îðãàíèçìè â ïðèðîäàòà.
  • Àðãóìåíòèðà åâîëþöèîííàòà âðúçêà ìåæäó îðãàíèçìèòå îò ïåòòå öàðñòâà è èëþñòðèðà ñ ïðèìåðè.
  • Èçáðîÿâà è îïèñâà ÷åñòî ñðåùàíè çàáîëÿâàíèÿ, ïðè÷èíåíè îò ïðåäñòàâèòåëè íà òðèòå öàðñòâà ìíîãîêëåòú÷íè îðãàíèç- ìè ïî àëãîðèòúì: ïðè÷èíèòåë – ïðèçíàöè
  • ïðîôèëàêòèêà.
  • Íàçîâàâà è ïîñî÷âà âúðõó èçîáðàæåíèÿ çàùèòåíè âèäîâå îò ôëîðàòà è ôàóíàòà íà
    • ïðîäóöåíòè,
    • êîíñóìåíòè,
    • ðåäóöåíòè.

Áúëãàðèÿ.

  • Íàçîâàâà ñèñòåìà îò ïðàâèëà è îöåíÿâà ðîëÿòà íà ÷îâåêà çà îïàçâàíå íà áèîðàçíî- îáðàçèåòî.
  • Îöåíÿâà ðîëÿòà íà îòäåëíèòå âèäîâå îðãàíèçìè è íà ÷îâåêà çà ñúõðàíÿâàíå íà åäèíñòâîòî è õàðìîíèÿòà â ïðèðîäàòà.

ßäðî 3. Íàáëþäå- íèÿ, åêñïåðè- ìåíòè è èçñëåäâàíå

Ñòàíäàðò 1. Èçâúðøâà íàáëþäåíèÿ (íà îáåêòè â ïðèðîäàòà è â ó÷åáíàòà ëàáîðàòîðèÿ). Î÷àêâàíè ðåçóëòàòè:

  • Ðåãèñòðèðà ðåçóëòàòè îò íàáëþäåíèÿ íà ðàçëè÷íè ïðåäñòàâèòåëè îò åäíîêëåòú÷íèòå è ìíîãîêëåòú÷íèòå îðãàíèçìè.
  • Ñúñòàâÿ (ìîäåëèðà) õðàíèòåëíè âåðèãè è ìðåæè.
  • Íàìèðà è ïîñî÷âà âúðõó êàðòà íà Áúëãàðèÿ ðåçåðâàòè è òåðèòîðèè íà çàùèòåíè âèäîâå.

Ñòàíäàðò 2. Ïðèëàãà õèãèåííè ïðàâèëà è íîðìè çà çäðàâîñëîâåí íà÷èí íà æèâîò. Î÷àêâàíè ðåçóëòàòè:

  • Îöåíÿâà íåîáõîäèìîñòòà îò ëè÷íà è îáùåñòâåíà õèãèåíà çà çàïàçâàíå íà çäðàâåòî.
  • Îöåíÿâà íåîáõîäèìîñòòà îò îïàçâàíå ÷èñòîòàòà íà âîäàòà, âúçäóõà è ïî÷âàòà çà ñúõðàíÿâàíå íà áèîðàçíîîáðàçèåòî.

îáîãàòÿâà îáåìà è ñúäúðæàíèåòî ìó.

3. Èçáîð (îò êîëîíà 5) íà äåéíîñòèòå, êîèòî ùå èçâúðøàò ó÷åíèöèòå, è ñúîòâåòíèòå

äèäàêòè÷åñêè ñðåäñòâà.

4. Èçáîð (îò êîëîíà 6) íà âúòðåøíîïðåäìåòíèòå è ìåæäóïðåäìåòíèòå âðúçêè, êîèòî

ùå ñå ðåàëèçèðàò.

5. Óñòàíîâÿâàíå íà ñúîòâåòñòâèåòî ìåæäó èçáðàíèòå öåëè, ïîíÿòèÿ, äåéíîñòè, âòðåø-

íîïðåäìåòíè è ìåæäóïðåäìåòíè âðúçêè ñ ó÷åáíîòî ñúäúðæàíèå â ó÷åáíèêà è ïðè íåîá-

õîäèìîñò êîðèãèðàíå â ïîñîêà íà ó÷åáíàòà ïðîãðàìà. Îò ñúùåñòâåíî çíà÷åíèå çà ðåàëè-

çèðàíå íà î÷àêâàíèòå ðåçóëòàòè, à îòòóê è çà áúäåùîòî îöåíÿâàíå, å ïðè àíàëèçà íà

ó÷åáíîòî ñúäúðæàíèå äà ñå îòäåëè îñîáåíî âíèìàíèå íà îáåìà íà èíôîðìàöèÿòà. Â

ïðîãðàìàòà òîé å îïðåäåëåí ÷ðåç:

  • òàêñîíîìè÷íèòå êàòåãîðèè – îáåêò íà óñâîÿâàíå (ñàìî öàðñòâî, òèï/îòäåë, êëàñ);
  • áðîÿ íà ïðåäñòàâèòåëèòå, êîèòî ñå âêëþ÷âàò â îáåìà íà ïîíÿòèÿòà (íå ïîâå÷å îò 2-3);
  • èçïîëçâàíå íà èçîáðàæåíèÿ ïðè óñâîÿâàíå íà ïðèçíàöè çà äàäåí òàêñîí;
  • âúçìîæíîñòèòå çà âúòðåøíîïðåäìåòíè è ìåæäóïðåäìåòíè âðúçêè (îñîáåíî ñ ó÷åá-

íèÿ ïðåäìåò ×îâåêúò è ïðèðîäàòà â III–VI êëàñ).

Ïðåäâèä ñïåöèôè÷íèòå îñîáåíîñòè íà êîíêðåòíîòî ó÷èëèùå, ïàðàëåëêà, ó÷åíèöè,

ãðóïè ó÷åíèöè è îòäåëíè ó÷åíèöè å äîïóñòèìî îáîãàòÿâàíå íà öåëèòå è íà ó÷åáíîòî

ñúäúðæàíèå. Ïðè ïðèëàãàíå íà ïðîãðàìàòà ñå äîïóñêà ñúùî è ïðåñòðóêòóðèðàíå íà

òåìè â ðàìêèòå íà åäíî è ñúùî ÿäðî.

VІІ. ПОСЛЕДОВАТЕЛНОСТ И БРОЙ НА ТЕМИТЕ ЗА НОВИ ЗНАНИЯ

  1. Многообразие и класификация на организмите

ЕДНОКЛЕТЪЧНИ ОРГАНИЗМИ

ЦАРСТВО ПРЕДЯДРЕНИ ЕДНОКЛЕТЪЧНИ ОРГАНИЗМИ

  1. Обща характеристика на преядрените едноклетъчни организми
  2. Бактерии. Цианобактерии

ЦАРСТВО СЪЩИНСКОЯДРЕНИ ЕДНОКЛЕТЪЧНИ ОРГАНИЗМИ

  1. Обща характеристика на същинскоядрените едноклетъчни организми
  2. Тип Кореноножки
  3. Тип Камшичести
  4. Тип Ресничести
  5. Колониални едноклетъчни организми

МНОГОКЛЕТЪЧНИ ОРГАНИЗМИ

ЦАРСТВО РАСТЕНИЯ

  1. Обща характеристика на растенията
  2. Талусни растения. Водорасли
  3. Растителни тъкани. Образувателна и основна тъкан
  4. Покривна, проводяща и механична тъкан
  5. Растителни органи. Вегетативни органи
  6. Размножителни органи при растенията
  7. Видоизменени растителни органи
  8. Кормусни растения. Отдел Мъхови
  9. Отдел Папратови
  10. Отдел Семенни растения. Подотдел Голосеменни
  11. Многообразие на Голосеменните растения
  12. Подотдел Покритосеменни (цветни) растения
  13. Многообразие на цветните растения

ЦАРСТВО ГЪБИ

  1. Обща характеристика на гъбите
  2. Многообразие на гъбите

ЦАРСТВО ЖИВОТНИ

  1. Обща характеристика на животните

БЕЗГРЪБНАЧНИ ЖИВОТНИ

  1. Тип Мешести
  2. Многообразие на мешестите животни
  3. Тип Плоски червеи
  4. Тип Кръгли червеи
  5. Тип Прешленести червеи
  6. Многообразие на червеите
  7. Тип Членестоноги
  8. Клас Ракообразни. Клас Паякообразни
  9. Клас Насекоми
  10. Многообразие на членестоногите
  11. Тип Мекотели
  12. Многообразие на мекотелите

РОЛЯ НА ОРГАНИЗМИТЕ В ПРИРОДАТА И ЗНАЧЕНИЕТО ИМ ЗА ЧОВЕКА

  1. Роля на живите организми в кръговрата на веществата
  2. Взаимоотношения между организмите в природата
  3. Роля на едноклетъчните организми в природата