Aim.uz
“Lison ut-tayr” da obrazlar talqini
Avezova Mavluda- O`zbek filologiyasi fakulteti
2- ‘‘B’’ guruh talabasi
Ilmiy rahbar: dotsent. T.R. Xo`jayev.
Alisher Navoiyning falsafiy-ta`limiy va tasavvufiy ruhda yozilgan 6-dostoni
“Lison ut-tayr”dir.Bu doston 1499-yilda yozilgan bo`lib, 3598 baytdan iborat.
Asarning asosiy voqealari qushlarning o`z joylarini to`g`ri aniqlolmagani va
Hudhudning afsonaviy Semurg` degan adolatli qush haqida so`zlab berishi bilan
boshlanadi.So`ngra Hudhud boshchiligida qushlar Semurg`ni izlab yo`lga
tushadilar.Asarda 7 vodiy tasavvufda haqiqatga eltuvchi 7 bosqichning majoziy
tavsifi sifatida namoyon bo`ladi.Bu vodiylar Talab, Ishq, Ma`rifat, Istig`no,
Tavhid, Hayrat, Fano kabilardir.”Lison ut-tayr” dostonida ko`plab hikoyatlar
keltiriladi.Ularda turli obrazlar uchraydi.Ularni quyidagicha guruhlab o`rganishni
ma`qul topdik:
1.Payg`ambarlar obrazi.
2.Diniy –tasavvufiy obrazlar.
3.Tarixiy shaxslar timsollari.
4.Mifologik obrazlar.
5.Ishq-muhabbat bilan bog`liq an`anaviy obrazlar.
Yusuf payg`ambar o`zbek mumtoz adabiyotida, qolaversa, Alisher Navoiy
asarlarida o`ziga xos go`zallik timsoli sifatida ta`riflanadi.”Lison ut-tayr”
dostonida ham bir necha bor Yusuf payg`ambar obrazi keltirib o`tiladi:
Dard-u g`am erdi anga yor-u nadim,
Hajr zindonida Yusufdek muqim1
Misrlik bir oliy himmatli kishi hamma narsaga ega bo`lsa-da,hajr zindonida
qolgan Yusuf kabi unga ham doimo dard va g`am chekish yor edi.
“ Quroni karim” da Yusuf haqida 2 ta oyati kalima hamda Yusuf nomli 111
oyati kalimalik bir sura mavjud”2
Bundan tashqari, “Qissasi Rabg`uziy” da: “Yusuf 11-o`g`il erdi, Mavlo taolo
anga o`n karomat qildi:ko`rk, qiliq, kechurmak, yalovochlik, tush ta`biri, ko`ni
so`z, uz, avoqibat umur, ta’vili suhuf…”3 ta`rifi berilgan.
“Lison ut-tayr” dostonida Sulaymon payg`ambar obrazi ham bir necha bor tilga
olinadi.Afsonalardan ma`lumki, Sulaymonning butun salohiyati, podsholigi qudrati
uning uzugi bilan bog`liq edi:
Fahmig`a maxfiy zabone kerak,
Yo`q zabondonkim-Sulaymone kerak. (32-bet)
Sulaymon payg`ambar haqida Navoiy o`zining “Tarixi anbiyo va hukamo”
asarida ham keltirib o`tadi:
Olamni Sulaymong`a haq etmish ma`mur,
Hukmi soldi jin-u bashar xayliga sho`r.
Oxir chu ajal anga maqom ayladi go`r,
1Alisher Navoiy.”Lison ut-tayr” .Toshkent: G`afur G`ulom nomidagi Nashriyot-matbaa birlashmasi,1991.158-bet.
2 Muhammad Kamol.“Payg`ambarlar tarixi”. Toshkent: ”Yangi asr avlodi”, 2003. 22-bet.
3 Nosiruddin Burhonuddin Rabg`uziy.”Qissasi Rabuziy. I kitob. Toshkent: ”Yozuvchi” nashriyoti, 1990. 101-bet.
