Pobierz Podstawy rachunkowości i więcej Skrypty w PDF z Rachunkowość tylko na Docsity!
Mamy zasadę przewagi treści ekonomicznej nad formą prawną, co oznacza tyle, że dla nas , czyli księgowych, forma prawna jest dla nas wtórna, natomiast decydujące znaczenie ma treść ekonomiczna. W tej jednej ze złotych zasad rachunkowości znalazł się ten może nie konflikt, ale wystawianie kolejności pewnych rozwiązań, czyli najpierw w rachunkowości jako nauki mają znaczenie treści ekonomiczne, a forma prawna jest drugorzędna. Zresztą patrząc na konstrukcję ustawy o rachunkowości, to kwestia stosowania przepisów ustawy o rachunkowości. Ustawodawca przyjął takie rozwiązanie, że nie wszystkie podmioty prowadzące działalność gospodarczą - jednostki gospodarcze. Ustawodawca przyjął takie rozwiązanie, że nie każdy podmiot, nie każda jednostka musi stosować przepisy ustawy o rachunkowości. Wynika to jak się państwo pewno domyślacie z bardzo prozaicznego powodu - prowadzenie rachunkowości kosztuje, mówiąc kolokwialnie i bezpośrednio, to znaczy w dużych podmiotach są to zespoły księgowe, które są zatrudnione wewnątrz podmiotów. Małe podmioty decydują się na zawieranie umów o obsługę księgową z biurami księgowymi i to też oczywiście kosztuje. Jest grupa podmiotów, które zawsze i w każdym możliwym przypadku będą zobligowane do stosowania przepisów ustawy o rachunkowości. I to zwykle, państwu pokażę, na ogół są to działalności gospodarcze aż nie tak wielkich rozmiarów. Czyli osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą i spółki cywilne, które muszą stosować przepisy w ustawy o rachunkowości, pod warunkiem że osiągną określony rozmiar ten rozmiar. Jakby wskazywany jest przez przywołanie przychodów netto ze sprzedaży towarów, produktów, operacji finansowych. Czyli tych takich przychodów osiąganych przez podmiot. I to już jest element prawie, że taki polityki gospodarczej czy polityki ekonomicznej państwa, bo państwo tu mam możliwość skazywania, od jakiej kwoty przychodów występuje obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych i przygotowywania sprawozdań finansowych. Patrząc po kolei pierwsza grupa to są podmioty, które od zawsze, w przypadku rachunkowości to od zawsze nie jest sformułowaniem takim pochopnym, bo odkąd powstały pierwsze spółki akcyjne i pierwsze spółki prawa handlowego we Włoszech, to były rozwiązania bardziej praktyczne, ale obowiązujące wówczas, dotyczące rachunkowości. Czyli te podmioty od kilkuset lat stosują rozwiązania ratunkowości i ustawodawca w warunkach polskich oczywiście jakby nie odkrywał Ameryki na nowo, a tylko usankcjonował starą dobrą praktykę gospodarczą. Że spółki prawa handlowego stosują przepisy ustawy o rachunkowości. Zanim ustawa o rachunkowości była opublikowana (ustawa z 1994 roku) to obowiązywały inne regulacje. W tej chwili nie będziemy o nich wspominali, a tak było i regulacje, i dobre praktyki, które były w rachunkowości od zawsze. I innymi słowy, to, co będziemy będę państwu opowiadał to nie jest regulacja stworzona w sposób sztuczny. Czy regulacja stworzona, bo zmienił się rynek, czy zaistniała jakaś szczególna potrzeba- nie. Te formuły obowiązywały od zawsze. Czy bardzo podobne formuły obowiązywały od zawsze? Czy zakresy regulacji obowiązywały też od zawsze? Natomiast w jakimś momencie uznano, że nie wystarcza dobra praktyka. Tą dobrą praktykę trzeba właśnie odzwierciedlić. Przepisów ustawy o rachunkowości, że nie wystarcza już tylko samo rozporządzenie, jak bywało bardzo dawno temu. Czy nie wystarczają takie wpisane praktyki? Jak jeszcze wcześniej było, a potrzebna jest ustawa o rachunkowości. Ustawa o rachunkowości nie jest tworem takim politycznym dodajmy. Tak jest to twór sankcjonujący dobrą praktykę rachunkowości, funkcjonującą przez kilkaset lat. Oczywiście przez rozwój prawa zawiera też te elementy współczesne, to jest naturalne, natomiast nie są one jakieś wywrotowe, dodatkowe. Zawsze przepisami ustawy o rachunkowości były objęte spółki prawa handlowego.
Art. 2. 1. Przepisy ustawy o rachunkowości, zwanej dalej „ustawą”, stosuje się, z
zastrzeżeniem ust. 3, do mających siedzibę lub miejsce sprawowania zarządu na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: 1 ) spółek handlowych (osobowych i
kapitałowych, w tym również w organizacji) oraz spółek cywilnych, z zastrzeżeniem
pkt 2, a także innych osób prawnych, z wyjątkiem Skarbu Państwa i Narodowego
Banku Polskiego;
Możemy powiedzieć, że zanim wymyślono ustawę o rachunkowości to istniały przepisy, które już dotyczyły spółek prawa handlowego, w okresie międzywojennym też takie zapisy były obecne.
2) osób fizycznych, spółek cywilnych osób fizycznych, spółek cywilnych osób
fizycznych i przedsiębiorstwa w spadku, spółek jawnych osób fizycznych, spółek
partnerskich oraz przedsiębiorstw w spadku działających zgodnie z ustawą z dnia 5
lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych
ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw (Dz. U. z 2021 r. poz. 170), jeżeli
ich przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych za
poprzedni rok obrotowy wyniosły co najmniej równowartość w walucie polskiej 2 000
000 euro;
Druga grupa podmiotów: to są podmioty postaci osób fizycznych, spółek cywilnych osób fizycznych, spółek cywilnych osób fizycznych i przedsiębiorstwa w spadku, spółek jawnych osób fizycznych, spółek partnerskich oraz przedsiębiorstw w spadku - czyli generalnie spółki prawa cywilnego i osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. I tak jak powiedzieliśmy - nie wszystkie osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą i nie wszystkie spółki cywilne, spółki jawne są zobligowane do stosowania przepisów ustawy o rachunkowości, a tylko te, które w poprzednim roku osiągnęły przychody ze sprzedaży produktów, towarów i operacji finansowych przekraczające równowartość 2 milionów euro, czyli to tak, jakbyśmy powiedzieli, średniej wielkości podmioty gospodarcze, które nie są spółkami prawa handlowego, a które już są zobligowane do stosowania przepisów ustawy o ratunkowości. Spółki prawa handlowego bez względu na swoją wielkość przepisy ustawy mają stosować. Spółki prawa, spółki cywilne i spółki jawne i osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą przepisy ustawy o rachunkowości muszą stosować, jeżeli osiągną określony rozmiar. A ten rozmiar jest odzwierciedlony przez sumę przychodów ze sprzedaży przed chwilką powiedzieliśmy produktów, towarów i operacji finansowych. Punkt wejścia do dostosowania przepisów ustawy o rachunkowości na poziomie 2 milionów euro.
2a) przedsiębiorstw w spadku działających zgodnie z ustawą z dnia 5 lipca 2018 r. o
zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach
związanych z sukcesją przedsiębiorstw, jeżeli na dzień poprzedzający dzień otwarcia
spadku prowadzone były księgi rachunkowe;
Mamy przedsiębiorstwa w spadku. To też taka w sumie nowość jeśli patrzymy na konstrukcję jednostek gospodarczych.
3) jednostek organizacyjnych działających na podstawie Prawa bankowego,
przepisów o obrocie papierami wartościowymi, przepisów o świadczeniu usług
finansowania społecznościowego dla przedsięwzięć gospodarczych, przepisów o
funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami
inwestycyjnymi, przepisów o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej,
przepisów o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych lub przepisów o
organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, bez względu na wielkość
przychodów;
Mamy dużą grupę, dużych podmiotów – jednostek organizacyjnych działających na podstawie prawa bankowego, przepisów o obrocie papierami wartościowymi, czyli podmioty notowane w obrocie publicznym - fundusze inwestycyjne. Podmioty działające na podstawie przepisów o działalności ubezpieczeniowej, czyli ubezpieczyciele. Podmioty świadczące usługi reasekuracyjne. Ale również spółdzielcze kasy oszczędnościowo kredytowe. Fundusze emerytalne. Każdy z tych podmiotów jest zobligowany do stosowania przepisów ustawy o rachunkowości i to bez względu na wielkość przychodów. Oczywiście jakby takim zjawiskiem typowym jest, że te podmioty akurat osiągają wysokie wartości przychodów i jest to naturalne. Ale gdyby nawet taki fundusz emerytalny osiągał niewielkie przychody? Czyli to myślę to poniżej tych 2 milionów euro to i tak byłby zobligowany do stosowania przepisów ustawy o rachunkowości – z bardzo prozaicznego powodu, dla tej grupy podmiotów nie ma znaczenia wielkość przychodów, a ma znaczenie struktura tak zwanych interesariuszy. Interesariusze jak
dochodowego, gdzie możemy deklarować składając corocznie. Podmioty też są zobowiązane do stosowania przepisów ustawy o rachunkowości, ale czynią to w taki mocno uproszczony sposób. Natomiast obowiązek ewidencyjny i sprawozdawczy jest obecny. No i też powód jest bardzo prozaiczny skoro otrzymuje dany podmiot, wpływy z tytułu działalności takiej publicznej to musi się z tych wpływów rozliczyć, a nie ma innego narzędzia czy innej techniki, jak te zapisy, które są zawarte w ustawie o ratunkowości.
6. Koła gospodyń wiejskich działające na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2018 r.
o kołach gospodyń wiejskich (Dz. U. z 2021 r. poz. 2256) mogą prowadzić uproszczoną
ewidencję przychodów i kosztów na zasadach i warunkach określonych w tej ustawie.
No cóż, rachunkowość prowadzą nawet koła gospodyń wiejskich w sposób uproszczony, ale prowadzą, prowadzą również koła łowieckie. Innymi słowy, ta rachunkowość występuje w każdym możliwym podmiocie gospodarczym, który jest nieco większy albo który prowadzi działalność gdzie interesariusze, czyli te osoby, które oczekują takich rozwiązań. Bardzo często takim interesariuszowi jest chociażby Skarb Państwa. Rachunkowość posiłkuje się takim dość specyficznym językiem. Może nie hermetycznym, ale na pewno specyficznym. Mianowicie funkcjonuje cały zestaw charakterystycznych pojęć, definicji (charakterystycznych wyłącznie dla ustawy o rachunkowości czy generalnie dla przepisów rachunkowości) I są to grupy takich definicji dotyczących wielorakich zagadnień. Pierwsza grupa tych regulacji dotyczy pojęć związanych z czasem, mianowicie w ustawie o ratunkowości zdefiniowano pojęcia okresu sprawozdawczego, roku obrotowego, dnia bilansowego. Okresem sprawozdawczym jest okres, jak sama nazwa wskazuje, za który sporządza się sprawozdanie finansowe na podstawie ksiąg rachunkowych. Czyli okres sprawozdawczy kojarzymy ze sporządzeniem sprawozdania finansowego. Drugie pojęcie, w sumie bardzo podobne to rok obrotowy. I takim rokiem obrotowym rachunkowości jest rok kalendarzowy albo inny okres, trwający 12 kolejnych pełnych miesięcy kalendarzowych. Czyli w takim standardowym podejściu mówimy, że rok obrotowy trwa od 1 stycznia do 31 grudnia. To jest takie najczęściej występujące rozwiązanie i jak państwo
zerkniecie potem do rozmaitych sprawozdań finansowych czy to jednostek komercyjnych, czy jednostek sektora finansów publicznych, to znajdziecie właśnie ten klasyczny rok obrotowy odpowiadający kalendarzowemu. A inne rozwiązanie, z którym też się będziecie mogli spotkać, jeżeli popatrzycie na przykład na sprawozdania finansowe jednostek z branży rolniczej, to zobaczycie właśnie odwzorowanie układu takiego rolniczego. Od wiosny do wiosny czyli od 1 kwietnia do 31 marca jako ta druga konstrukcja roku biologicznego odwzorowanego na potrzeby roku obrotowego mówimy albo o roku kalendarzowym, albo o roku biologicznym. No właśnie, w tych przedsiębiorstwach, które prowadzą działalność w sferze bio, czy w sferze działalności rolniczej. No i tak jakby ten rok nie był zbudowany, czy jakby długo albo krótko się nie ciągnął, to w każdym razie mamy jeszcze jeden, szczególny dzień, który kończy rok obrotowy, mianowicie dzień bilansowy. I dniem bilansowym jest ten dzień, na który jednostka sporządza sprawozdanie finansowe. No to też taka nazwa gloryfikowana historycznie, bo oczywiście bilans to jeden z najważniejszych składników sprawozdania finansowego. Nie jedyny, mamy jeszcze rachunek zysków i strat, mamy informację dodatkową, mamy rachunek przepływów pieniężnych, mamy wystawienie zmian w kapitale własnym. Mówimy o dniu bilansowym, czyli dniu, na który sporządza się sprawozdanie finansowe. Pojęcie polityki rachunkowości. No i tak mówimy o polityce rachunkowości czy inaczej o przyjętych zasadach rachunkowości. I tu konstrukcja jest następująca : jednostka wskazuje, które rozwiązania dopuszczone ustawą rachunkowości wybiera, czyli które będzie stosowała, ewentualnie które rozwiązania dopuszczone standardami międzynarodowymi wybiera i będzie stosowała. Te rozwiązania musi wskazać, przedstawić w dokumencie takim wiodącym z punktu widzenia ratunkowości, który nazywa się polityką ratunkowością albo przyjętymi zasadami , tak jak państwo widzicie, ustawodawca wprowadził taką nieco skomplikowaną dla tego dokumentu, księgowi mówią po prostu politykę rachunkowości ustawodawca nazwał to przyjętymi zasadami rachunkowości. Ta polityka to nie jest żadna polityka w wymiarze politologicznym, jest to wyłącznie wskazanie i przedstawienie sposobu stosowania tych rozwiązań. Taka polityka rachunkowości ma mieć postać pisemną. Ma być przyjęta przez kierownika jednostki. To właśnie kierownik jednostki ponosi odpowiedzialność za cały system ratunkowości. I w tym również oczywiście za stosowanie polityki rachunkowości.
W tej chwili powiemy i środki trwałe. Również inne składniki aktywów trwałych, ale te takie najbardziej klasyczne. Mówiliśmy, że aktywa to również prawa no i ratunkowości posiłkujemy się nazwą wartości niematerialnej prawne i aby określone prawa majątkowe mogły być składnikiem aktywów to po pierwsze, takie prawa majątkowe muszą zostać nabyte przez jednostkę (niby niewinnie brzmiący zapis, ale oznacza tyle, że jeżeli sami tworzymy zbudujemy skonstruujemy określone prawa majątkowe np. dot. Oprogramowania, chociażby finansowo księgowego to fakt, że wytworzyliśmy sami dany zasób, ale go nie nabyliśmy powoduje tyle, że nie może to być już składnik wartości niematerialnych i prawnych. Zwracam państwu uwagę na ten taki niewinny zapis, że wartości niematerialne i prawne muszą być nabyte przez jednostkę, a nie wytworzone we własnym zakresie. Te prawa majątkowe muszą nadawać się do gospodarczego wykorzystania, czyli muszą być, mieć takie cechy, które pozwalają na wykorzystanie takiego zasobu prowadzonej działalności gospodarczej. Kolejny wymóg charakterystyczny dla aktywów trwałych przewidywany okres użyteczności. W rachunkowości mówimy o ekonomicznej użyteczności, a nie o użyteczności technologicznej. To co najmniej jeden rok. Kolejny wymóg takie wartości niematerialnej prawne, które mamy pokazywać jako wartości niematerialne i prawne muszą być przeznaczone do używania na potrzeby jednostki. Rozdzielamy zasoby, które są przeznaczone do używania na potrzeby jednostki. Są to właśnie wartości niematerialne i prawne i są to kolejna pozycja środki trwałe, o których sobie za chwilkę powiemy oraz inwestycje, które nie są przeznaczone do używania na potrzeby jednostki, a są utrzymywane przez jednostkę po to aby wzrosła wartość czy po to, aby osiągać korzyści ekonomiczne, na przykład za jakiś dochodów, odsetek czy innych kontraktów. Ustawodawca zbudował katalog otwarty wartości niematerialnych i prawnych. Wskazując, że mamy grupę po pierwsze autorskich praw majątkowych, praw pokrewnych, licencji, koncesji? No właśnie, ponieważ tu mieszczą się licencje, to jest to bardzo powszechnie występująca grupa wartości niematerialnych i prawnych. Licencja na oprogramowanie, każde możliwe jest właśnie składnikiem wartości niematerialnych i prawnych. Druga grupa to są prawa do wynalazków, patentów, znaków towarowych, wzorów użytkowych, wzorów zdobniczych. A trzecia grupa, to jest tak zwany know how. Pod warunkiem, że te tu wiedzieć jak. To know how, o ile zostało nabyte jest traktowane jako składnik wartości niematerialnych i praktycznych. Know how wytworzone we własnym zakresie i przetrzymywane, utrzymywane w jednostce elementu wprowadzenia jako do obrotu gospodarczego. Nie jest składnikiem wartości niematerialnych i praktyk. Dopiero moment zbycia, nabycia jak z drugiej strony patrząc pozwala na zaliczenie do know how do wartości niematerialnych i praktyk.
Kolejne typowe składnik aktywów trwałych to wspomniane chwilkę wcześniej środki trwałe. My pamiętacie państwo wartości niematerialne i prawne miały postać prawa majątkowego. Środki trwałe mają postać rzeczową , czyli odpowiednio będą to nieruchomości, ruchomości ale również zwierzęta, czyli inwentarz ryby. No i tak, po pierwsze mamy zastrzeżenie, że przewidywany okres ekonomicznej użyteczności to co najmniej jeden rok. Ponieważ są to aktywa trwałe, długoterminowe to w rachunkowości operujemy pojęciem jednego roku jako czasem, terminem rozdzielającym okres krótki od okresu długiego. To co jest zużyte w ciągu jednego roku jest traktowane jako płacone, zużyte, skonsumowane w ciągu jednego roku to jest traktowane jako krótkoterminowe. Powyżej jednego roku jest traktowane jako długoterminowe, czyli tym pierwszy podstawowy podział operowanie rokiem i kalendarzowym kolejnymi 12 miesiącami. Dalej środki trwałe muszą być kompletne, zdatne do użytku. Link muszą zapewniać korzyści ekonomiczne jako cały zasób. Mówiliśmy, że wartości niematerialne i prawne mają być przeznaczone na własne potrzeby. I ten zapis również obowiązuje dla środków trwałych. I ustawodawca też konstruował taki katalog otwarty typowych składników aktywów zaliczanych do środka trwałych. I mamy 4 podstawowe grupy: mianowicie nieruchomości i klasyczna pozycja, czyli grunty, oprócz tego prawa użytkowania wieczystego gruntu. Do nieruchomości klasycznej nie zaliczamy też, jak państwo, doskonale wiecie budynki, wyodrębniamy lokale, ale również prawa spółdzielcze do lokalu mieszkalnego. I odpowiednio prawa spółdzielcze też do lokalu użytkowego. Zwracam uwagę, że mimo iż w nazwie występuje sformułowanie prawo to dotyczy prawa użytkowania wieczystego gruntu i praw spółdzielczych do lokalu użytkowego i lokalu mieszkalnego. To ze względu na przewagę treści ekonomicznej nad formą prawną takie pozycje z punktu widzenia rachunkowości nie są wartościami niematerialnymi i prawnymi, a są środkami trwałymi. Mamy grupę tą drugą generalnie rzeczy , czyli maszyny, urządzenia, środki transportu osobowe, ciężarowe. Kolejna kategoria tak zwane ulepszenia w obcych środkach trwałych. Chodzi o pewną na przykładzie to najlepiej objaśnić państwu, żebyście państwo mogli sobie wyobrazić, co ustawodawca miał na myśli, posiłkując się taką nazwą. Wynajmuje lokal użytkowy, w którym będę prowadził działalność gospodarczą, aby taką działalność móc w tym lokalu prowadzić, muszę dokonać niezbędnych nakładów, czyli niech będzie to działalność produkcyjna, czyli przygotować instalację elektryczną, przygotować instalację wyciągową wodną i tak dalej, aby ta moja produkcja mogła zostać uruchomiona. Moje nakłady, które ponoszę w związku z rozpoczęciem działalności, w takim nie moim lokalu nazywają się właśnie ulepszeniami obcym środku trwałym. Dlaczego obcy, no bo jego wynajmuje nie jest on mój, tylko wynajmuje od właściciela czy jakiegoś operatora powierzchni handlowych czy produkcyjnych. W każdym razie mam składnik aktywów z tego tytułu. Poniosłem nakłady, spełnia to wszelkie cechy przypisane do środka trwałego. Potem dalej odpowiednio do aktywa trwałego i samego składnika aktywów. No bo zapewnia mi dobór korzyści ekonomicznych. Takie ulepszenie będę zużywał w ciągu co najmniej jednego roku. Przeznaczone ono na moje własne potrzeby, także się zgadza. Tylko taka specyficzna nazwa, na którą zwracam uwagę. Właśnie ten język rachunkowości, który jakby nie zawsze jest dla państwa taki oswojony i rozpoznawany.
Kolejny składnik aktywów, już nie trwałych aktywów, a aktywów obrotowych. Inaczej wcześniej nazywane aktywami krótkoterminowymi. Trwałe, bo trwają dłużej niż jeden rok, obrotowe, bo są przedmiotem obrotu gospodarczego i zużywają się szybciej niż jeden rok. Mamy tutaj kilka typowych pozycji aktywów obrotowych. Po pierwsze mamy, aktywa rzeczowe, czyli takie aktywa, które mają postać rzeczową, odpowiednie materiały, towary, produkty gotowe. I dla tych aktywów rzeczowych obowiązuje zasada, że te, które właśnie będą zbyte lub zużyte, w ciągu 12 miesięcy to będą właśnie materiały, towary i produkty gotowe, to będą zaliczane do aktywów obrotowych. I tu występuje takie szczególne pojęcie, które nazywa się normalnym cyklem operacyjnym właściwym dla danej działalności. Co to za twór? Zazwyczaj większości podmiotów taki normalny cykl operacyjny trwa 12 miesięcy. Jest to cykl od momentu nabycia materiałów do momentu wydarzy produktów albo do momentu świadczenia usługi i osiągnięcia wpływu z tytułu gotówki. Natomiast niektóre podmioty nie zdążą przeprowadzić tego normalnego cyklu operacyjnego w ciągu jednego roku. No i sobie państwo wyobrazicie budowę statku, oczywiście taki normalny cykl operacyjny dla stoczni trwa dłużej niż 12 miesięcy. No więc mamy tą kategorię? Nieco odmienną niż zwykłe 12 miesięcy, bo taki podmiot, który nie zdąży zrealizować normalnego cyklu operacyjnego w ciągu 12 miesięcy, bo buduje i sprzedaje dłużej niż to właśnie jest przewidziane w ciągu tych 12. Potrzebuje na przykład 36 miesięcy, 3 lata to wówczas odnosimy podział na aktywa obrotowe i aktywa trwałe do tego normalnego cyklu operacyjnego dłuższego niż 12 miesięcy. W przypadku aktywów finansowych mówimy o zaliczaniu do aktywów obrotowych takich aktywów, które są płatne i wymagalne, ewentualnie przeznaczone do zbycia w ciągu 12 miesięcy albo uwaga, kolejne zastrzeżenie aktywa pieniężne
- zawsze są traktowane jako pozycje obrotowe, znaczy krótkoterminowe jeżeli mamy zdeponowane w kasie, na dolnej półce 10000 zł i trzymam te 10000 zł na czarną godzinę od 2 lat to mimo, że ta gotówka, zalega mi kolejne 24 miesiące to i tak jest zaliczana do aktywów obrotowych, bo taka jest natura pieniądza, że w każdej chwili mogę go być, że mogę go prowadzić do obrotu i dokonać nim na przykład płatności z tytułu transakcji zbycia towaru. Kolejna kategoria - należności krótkoterminowe. W rachunkowości posiłkujemy się takimi 3 nazwami. Mówimy o rozrachunkach, które obejmują należności i zobowiązania. Prawnicy mówią o wierzytelnościach. To czasami bywa kłopotliwe. Te wierzytelności właśnie mają charakter albo należności albo zobowiązań, w zależności od tego, od której strony występują. Ale w rachunkowości zawsze jeżeli dokonuje sprzedaży na rzecz odbiorcy, czy to towarów czy usług, po pierwszej kolejności pokazuje należność od takiego kontrahenta. Do momentu uzyskania wpłaty środków pieniężnych mam należność. I odpowiednio z drugiej strony, jeżeli popatrzymy już nie na składniki aktywów, a na składniki aktywów w bilansie mam pozycję zobowiązania. Czyli jeżeli tym razem kupiłem od dostawcy określony, ale mu nie zapłaciłam. To do momentu zapłaty wykazuje pozycję zobowiązania. Generalnie nazywamy też to zbiór tych należności i zobowiązań. No i w przypadku należności krótkoterminowych zawsze będziemy mieli należności z tytułu dostaw i usług. To wszystkie należności w tej kategorii zaliczane są do pozycji
należności krótkoterminowych. Bez względu na to, jak długo ta spłata faktycznie będzie na moją rzecz następowała oraz odpowiednio już według klucza 12 miesięcy należności z innych tytułów i zaliczanych do aktywów finansowych, które będą wymagalne w ciągu 12 miesięcy. Czyli jeszcze inaczej mówiąc należności handlowe z tytułu dostaw i usług, inaczej zawsze będą pozycjami obrotowymi, krótkoterminowymi. Należności innego rodzaju. Będą zaliczane do krótkoterminowych obrotowych pod warunkiem, że będą wymagalne w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego. Dalej w rachunkowości mamy kategorię tak zwanych rozliczeń międzyokresowych. Te rozliczenie dotyczą odpowiednio kosztów, dotyczą również przychodów. Kiedy one powstaną? Taka bardzo prosta sytuacja, zapłaciłem za wynajem lokalu na 5 lat z góry. No i to jest właśnie składnik rozliczeń międzyokresowych, czyli w danym momencie ponoszę nakłady na wynajem. Opłacam ponad 5 lat z góry, no i w jakiś sposób to muszę zaksięgować. No i księgowi wymyślili taką formułę rozliczenia międzyokresowego służącego do ewidencji właśnie tego typu zdarzeń. Kolejny składnik, wspomniany zresztą wcześniej. Tak zwane rzeczowe aktywa obrotowe , czyli aktywa obrotowe, które mają postać rzeczową. I tu będziemy mieli po pierwsze materiały. I takie aktywa, które nabywamy po to, aby je zużyć na własne potrzeby. Np. przy działalności administracyjnej, ale również działalności produkcyjnej skoro są to obrotowe, to znaczy, że będą zużywane w ciągu okresie do jednego roku. Mamy produkty gotowe obejmujące zarówno wyroby, usługi również, które zostały wytworzone lub przetworzone przez jednostkę. Mamy wreszcie towary, które nabyliśmy w celu odsprzedaży w stanie nieprzetworzonym, czyli w zależności od tego, jaki rodzaj działalności dominuje w naszej jednostce gospodarczej, tak odpowiednio będziemy mieli wykazywane składniki rzeczowych aktywów obrotowych. Jeżeli jesteśmy działalność jednostką prowadzącą działalność handlową, przede wszystkim będziemy mieli wykazywane towary, jeżeli prowadzimy przede wszystkim działalność produkcyjną, będziemy mieli materiały i wyroby gotowe.
Zobowiązania, podobnie jak aktywa też dzielimy na krótkoterminowe i długoterminowe. Wiodącym kryterium do podziału jest znowuż upływ czasu12 miesięcy od dnia bilansowego. Jeżeli mamy zobowiązania handlowe, czyli zobowiązania z tytułu dostaw i usług, to one zawsze są traktowane jako krótkoterminowe. I odpowiednio do pozycji krótkoterminowych będziemy zaliczali również te zobowiązania, które będą wymagalne w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego. Czyli jeżeli będę musiał to zobowiązanie spełnić w ciągu 12 miesięcy, a nie jest to zobowiązanie z tytułu dostaw i usług, czyli zobowiązanie handlowe, to na pewno będzie traktowane jako krótkoterminowe. Takie pojęcie, które będzie nam się pojawiało w przeróżnych tytułach nie tylko w rachunkowości, ale również w innych dyscyplinach prawa nie tylko prawie bilansowym, ale i prawie finansowym i warto jakby się z nim oswoić i wiedzieć, co to za twór. Mianowicie pojęcie instrumentu finansowego. Z punktu widzenia prawnego instrument finansowy to kontrakt, umowa, która powoduje powstanie aktywów finansowych u jednej ze strony kontraktu a zobowiązania finansowego lub instrumentu kapitałowego u drugiej ze strony. Oczywiście z takiego kontraktu muszą wynikać jednoznacznie skutki gospodarcze i to bez względu czy realizując taki kontrakt prawa i obowiązki będą wykonywane w sposób warunkowy czy bezwarunkowy. Jest to instrument finansowy, to taka umowa czy kontrakt, która powoduje powstanie u jednego podmiotu aktywów finansowych, a zobowiązania finansowego lub instrumentu kapitałowego drugiego podmiotu. No właśnie, i jak popatrzymy na definicję aktywa finansowego, czyli aktywa, które ma powstać finansową to właśnie będą tu się mieściły wszelkiego typu aktywa pieniężne: gotówka w kasie, gotówka na rachunkach bankowych. Będą tu się mieściły instrumenty kapitałowe wyemitowane przez inne jednostki, czyli na przykład nabyte przeze mnie udziały, akcje, również wynikające z kontraktu prawo do otrzymania świadczeń pieniężnych. Prawo do wymiany właśnie wspomnianych wcześniej instrumentów finansowych z inną jednostką na korzystnych warunkach. W takim typowym obrocie gospodarczym po aktywach finansowych znajdziecie państwo właśnie wspomnianą gotówkę czy to w kasie czy na rachunku bankowym. Znajdziecie państwo rzadziej, ale też akcje i udziały posiadane przez jednostkę już w innych podmiotach.
Wspomniane aktywa pieniężne w rachunkowości to po prostu są to środki płatnicze, czy to krajowe, czy waluty obce czy też wizy. Do aktywów pieniężnych w rachunkowości zaliczamy również np. naliczone odsetki od aktywów finansowych. Skoro mieliśmy aktywa finansowe, to mamy również zobowiązania finansowe. Są to zobowiązania jednostki do wydania aktywów finansowych lub do wymiany instrumentu finansowego z inną jednostką. W przypadku aktywów mówiliśmy o korzystnych warunkach, a w przypadku zobowiązań finansowych mówimy, że jeżeli taka wymiana instrumentu finansowego następuje na niekorzystnych warunkach no to właśnie są te zobowiązania finansowe. Ale takie typowe zobowiązanie do wydania aktywów finansowych to właśnie najczęściej występujący składnik zobowiązań finansowych w bilansie typowym w obrocie gospodarczym. No i takie zobowiązanie warunkowe jest to obowiązek wykonania świadczeń, których powstanie jest uzależnione od zaistnienia określonych zdarzeń.
No i definicja lustrzana dla przychodów i zysków, czyli koszty i straty. Też koszty i straty oczywiście są składnikiem rachunku zysków i strat, inaczej jak przed chwilą mówiliśmy rachunku wyników. I jest to też uprawdopodobnione, jak poprzednio mówiliśmy tym razem zmniejszenie w okresie ekonomicznym korzyści ekonomicznych. Też koszty muszą mieć wiarygodnie określoną wartość. Będą miały formę zmniejszenia wartości aktywów, ewentualnie zwiększenia wartości zobowiązań i rezerw. Koszty i straty doprowadzą do zmniejszenia kapitału własnego, ewentualnie zwiększenia jego niedoboru w inny sposób, niż byłoby to wycofanie środków przez udziałowców lub właścicieli. Efekt zastosowania zasady rzetelnego, jasnego przedstawienia sytuacji. A dodatkowo, jeżeli jednostka odstąpi od zastosowania tego przepisu, które powoduje uszczerbek dla tej zasady, to musi dokonać odpowiednich, dodatkowych ujawnień. Wówczas w informacji dodatkowej jednostka musi wskazać dowody dla niezastosowania określonego przepisu. I pokazać wpływ, jaki wywiera niezastosowanie przepisu właśnie na tą sytuację majątkową, na sytuację finansową, na wynik finansowy jednostki. Zasada rzetelnego, jasnego przedstawienia sytuacji majątkowej, finansowej i wyniku finansowego jest na tyle silna, że zobowiązuje jednostki do zaniechania stosowania określonego przepisu ustawy. Kolejna z zasad rachunkowości nazywana zasadą przewagi treści ekonomicznej nad formą prawną. No dla państwa jako dla prawników jest to zupełnie pewną zasadą abstrakcyjna. No bo
jednak to podejście legislacyjne czy praworządności oczekuje, że prawa będą dochowywane. Natomiast z punktu widzenia rachunkowości znaczenie ma przede wszystkim treść ekonomiczna określonej umowy. Nieważne jest jak taką umowę strony nazwą. Ważne jest, jakie ta umowa powoduje skutki ekonomiczne. Takim charakterystycznym przykładem przewagi treści ekonomicznej nad formą prawną są wszelkiego rodzaju umowy najmu, leasingu. Według przepisów ustawy o rachunkowości, które to wskazuje, czy mamy do czynienia z leasingiem finansowym, czy innym rodzajem leasingu. Mimo że w treści, tytule umowy będzie zawarty zapis zgodny oczywiście z kodeksu i cywilnym przywołujący treść. Tego dokumenty wskazujący, że jest to umowa. Pierwszy składnik to przyjęta polityka ratunkowości, czyli przyjęte zasady. Pamiętajcie państwo, że polityka ratunkowości, wybrane zasady ratunkowości to są te zasady, które są dozwolone do stosowania przepisami ustawy o rachunkowości i które to jednostka postanowiła wybrać i stosować. Mamy politykę rachunkowości. Po drugie mamy prowadzenie na podstawie dowodów księgowym. Właśnie dowodów krajowych, czy to pierwotnych, czy wtórnych w ksiąg ratunkowych, czyli zapisów które pozwalają ujmować zdarzenia gospodarcze w porządku chronologicznym i systematycznym. Porządek chronologiczny oznacza tyle, że zapisów księgach ratunkowych dokonujemy stosownie do upływu czasu. Systematycznie, to znaczy, że mamy określoną strukturę zapisów określonych podział kont. I postępujemy zgodnie właśnie z tą systematyką. Trzeci składnik ratunkowości to jest inwentaryzacja. Czyli okresowe ustalanie albo sprawdzanie rzeczywistego stanu aktywów i pasywów. Księgi ratunkowe ukazują określone stany aktywów czy pasywów. Natomiast rzeczywistość potrafi się różnić od zapisów w księgach ratunkowych. Przykładowo, jeżeli dana operacja nie zostanie zaksięgowana w ogóle albo zostanie zaksięgowana w sposób wadliwy, albo błędny celowo, albo przypadkowo, to oczywiście będzie występowała różnica między stanem faktycznym, tym rzeczywistym, a stanem ujętym w księgach ratunkowych. Po to aby uniknąć różnic między tym stanem faktycznym a stanem księgach rachunkowych, przeprowadza się inwentaryzację. I tez procedury inwentaryzacji są charakterystyczne dla każdego typu jednostki, czy jest to jednostka sektora finansów publicznych, czy jest to przedsiębiorca, czy jest to aby również grupa kapitałowa, czy każdy inny podmiot. To to inwentaryzacja jest składnikiem rachunkowości dla każdego z tych podmiotów. Kolejny czwarty składnik ratunkowości to jest wycena. Odpowiednia wycena aktywów i pasywów. Co się z tym wiąże- ustalanie wyniku finansowego. W zakres rachunkowości wchodzi również sporządzanie sprawozdania finansowych czy jak to po prostu woli sprawozdawczość
samochodowa już w takiej jednostce będzie oczywiście traktowana jako istotny składnik środków trwałych. Ustawodawca przewidział ulokowanie odpowiedzialności za rachunkowość w sposób taki bardzo uniwersalny, mianowicie zasadniczo to kierownik jednostki ponosi odpowiedzialność za wykonywanie przepisów ustawy. Natomiast od tego wymogu mamy wyjątki. Po pierwsze, kierownik jednostki może powierzyć prowadzenie ksiąg rachunkowych i opracowywanie sprawozdań finansowych innym osobom czy innej osobie - będzie to wówczas główny księgowy. To jest pierwsza możliwość, druga możliwość. Można powierzyć prowadzenie rachunkowości podmiotom usługowym funkcjonującym na rynku, czyli przedsiębiorcom prowadzącym biura księgowe. I wówczas konieczne jest potwierdzenie przyjęcia odpowiedzialności przez taką inną osobę, instytucję. Czy przez takiego przedsiębiorcę oczywiście musi mieć też takiego przyjęcie odpowiedzialności postać pisemną. No i tak. Ujęcie kierownika jednostki z punktu widzenia prawa spółek jest takie bardzo już nieprzystające prawo spółek posiłkuje się pojęciem czy to zarząd czy osób odpowiedzialnych za wykonywanie określonych czynności.
No i właśnie podobnie do tego podchodzi już potem ustawodawca tworząc ustawę o rachunkowości, mianowicie tam, gdzie mamy do czynienia z organem wieloosobowym, czyli zarządem. I nie zostanie skazana konkretna osoba, która przyjęła na siebie odpowiedzialność za prowadzenie ratunkowości, spośród członków takiego zarządu, to odpowiedzialność ponoszą wszyscy członkowie takiego organu. I odpowiednio, jeżeli wśród członków zarządu będzie wskazana konkretna osoba odpowiadająca za prowadzenie rachunkowości w danej jednostce, to odpowiedzialność będzie przypisana do tej właśnie osoby. Po to, aby zachować odpowiedzialność za, układ, formę i treść sprawozdania finansowego. Przewidziano powołanie właśnie kierownika jednostki i Rady nadzorczej, no i członkowie odpowiednio zarządu, członkowie rady nadzorczej odpowiadają za treść ,układ i formę sprawozdania finansowego. Czyli podsumowują za prowadzenie systemu rachunkowości. Kierownik jednostki odpowiada, zarząd, ewentualnie biuro księgowe, ewentualnie główny księgowy. Za sporządzenie sprawozdania finansowego, zgodnie z wymaganiami ustawy o rachunkowości odpowiada kierownik jednostki. Członkowie rady nadzorczej i jeżeli z tego powodu wobec spółki zostanie wyrządzona szkoda - za tę szkodę odpowiedzialność ponoszą zarówno członkowie zarządu, czy też nasz kierownik jednostki wskazany w ustawie oraz członkowie rady nadzorczej, ewentualnie innego organu nadzorującego działanie jednostki.
