Preuzmite Poslovno pravo skripta 2015 i više Ispiti u PDF od Privredno pravo samo na Docsity!
Contents
- Делатност привредног друштва (поимање; значај; услови за обављање регистроване делатности) и
1.PRAVNI ODNOS
Čovek je društveno biće jer živi i radi u društvu u kom dolazi u kontakt sa ostalim jedinkama. Na taj način on uspostavlja različite vrste odnosa.
Odnosi među ljudima koji ne uživaju zaštitu prinudne sile društva nazivaju se društveni odnosi. Ovi odnosi regulisani su pravilima ponašanja iza kojih ne stoji organizovana sanckija društva.
Stupanje u različite društvene odnose može biti voljno ( prijateljski odnos), nevoljno ( obligacioni odnos zbog nenamerno pričinjene štete ) i prinudno( odnos između države i njenih građana po osnovu obaveze plaćanja poreza ).
Pravni odnosi su posebna vrsta društvenih odnosa jer se odlikuju posebnim karakteristikama. Pravni odnos je:
- Regulisan pravnom normom
- Obezbeđen pravnom sankcijom
- Iz njega proizilaze subjektivna prava i obaveze
- (^) Pravno je obavezan
- Utuživ
- Podložan prinudnom izvršenju
Pravni odnosi su regulisani organizovanom prinudom društva koju obično sprovodi država sporovima pred specijalizovanim organima.
Razlike pravnog u odnosu na društveni odnos proizilaze iz karakteristika pravnog odnosa ( 1 -6 ).
Da bi jedan odnos bio okarakterisan kao pravni potrebno je da budu ispunjene određene pretpostavke koje autori još nazivaju elementima pravnog odnosa. Elementi pravnog odnosa su:
- Subjekti pravnog odnosa ( subjekti prava )
- (^) Subjektivna prava i obaveze
- Objekti pravnog odnosa
- Pravne norme
Pravni odnos može nastati samo između subjekata prava (fizička i/ili pravna lica). Pravni odnosi se ne mogu zasnivati između subjekata i objekata već samo između subjekata prava povodom objekata. Svaki pravni odnos pretpostavlja postojanje dve strane a na svakoj strani može biti jedan ili više subjekata prava.
Iz zasnovanog pravnog odnosa proizilaze subjektivna prava i obaveze za subjekte prava. Lice kome u pravnom odnosu pripara subj.pravo se naziva nosilac/titular prava. Lice na kome u pravnom odnosu leži obaveza naziva se obavezno lice. Prava i obaveze nastaju iz opšte pravne norme kojom je pravni odnos regulisan objektivno i bezlično. Iz nje se izvodi pojedinačna pravna norma koja se odnosi na konkretno zasnovan pravni odnos.
Objekti prava su ono povodom čega se zasniva pravni odnos. Objekti su sve ono što ima svoju vrednost i čija se vrednost može izraziti novčano. Tu ubrajamo stvari, ljudske radnje, imovinska prava, proizvode ljudskog uma , proizvode ljudskog duha pa i lična dobra neimovinske prirode pod uslovom da su povređena nedopuštenom ljudskom radnjom.
Pravni odnos je regulisan i sankcionisan pravnim normama koje su nužan i obavezan elemenat pravnog odnosa. Jedan odnos može biti regulisan jednom ili većim brojem pravnih normi. Ako odnos nije regulisan pravnom normom on nema pravni karakter.
2.SUBJEKTI PRAVA- FIZIČKA LICA....................................................................................................................................
Def : Imalac pravne sposobnosti da bude nosilac prava i obaveza.
U savremenim uslovima pravo poznaje dve vrste subjekata prava : ljudi kao pojedinci – fizička lica i organizacije sa pravnom sposobnošću – pravna lica.
FIZIČKA LICA
Fizičko lice je čovek kao imalac pravne sposobnosti.
Pod fizičkim licem se tradicionalno podvodi živo rođeno ljudsko biće. Da bi jedno lice imalo status fizičkog lica ono mora da zadovolji tri osnovna uslova:
- da ima ljudski oblik
- da je nastalo prirodnim putem ( rođenjem )
- da je živo rođeno
Pod određenim uslovima, iz razloga pravičnosti pravnu sposobnost ima i začeto ljudsko biće ( fetus ) bez obzira na njegovu starost.
*U našem pravu, radi zaštite naslednih prava nerođenog deteta a na osnovu Zakona o nasleđivanju ( ZON) stvorena je pretpostavka da se nerođeno dete ima smatrati rođenim u momentu smrti njegovog oca kako bi po rođenju ostvarilo svoja nasledna prava. Uslov je da se začeto a nerođeno dete rodi živo. (prekid trudnoće je moguć iz medicinskih i socijalnih razloga ali uvek u skladu sa važećim propisima).
Fizički lice može prestati smrću i proglašenjem lica za umrlo.
Pravni subjektivitet fiz.lica prestaje smrću fizičkog lica. Za pravo je od značaja i tačno vreme nastupanja smrti imajući u vidu da se kao naslednik može pojaviti samo lice koje je nadživelo ostavioca.
Kada postoji pravni interes fizičko lice može izgubiti pravni subjektivitet na osnovu sudske odluke kojom se proglašava za umrlo. Postupak proglašenja nestalog lica za umrlo je posebna vrsta sudskog postupka koju pokreće zainteresovano lice a rešenje nadležnog suda o proglašenju fiz.lica umrlim predstavlja oborivu pravnu pretpostavku. (ako se jednog dana lice koje je proglašeno za umrlo pojavi, ono može dokazivati svoje postojanje i identitet u postupku prednadležnim sudom ).
Uslovi za proglašenje nestalog lica umrlim su :
a. (^) postojanje indicija koje ukazuju na fizički nestanak
b. protok određenog vremena od nestanka lica
Naš zakonodavac za proglašenje nestalog lica umrlim predviđa sledeće opšte uslove :
- o nestalom licu u poslednjih 5 godina nije bilo vesti ( + alternativni uslov : od rođenja nestalog lica prošlo 70 godina );
o prebivalištu i boravištu građana ).
- Državljanstvo je atribut fiz.lica i označava njegovu pripadnost određenoj državi. Ono je javnopravna veza između fiz.lica i određene države ( sadrži prava i obaveze fiz.lica prema državi i obrnuto ).
Državljanin je fizičko lice koje je pravno vezano za jednu državu i koje u njoj uživa sva politička, građanska, imovinska i socijalno- ekonomska prava. Materiju o državljanstvu regulište svaka država svojim imperativnim normama a naša zemlja Zakonom o državljanstvu Rep.Srbije ( ZODRS).
Državljanstvo Rep. Srbije stiče se :
- Poreklom
- Rođenjem na teritorije RS
- Prijemom
- Po međunarodnim ugovorima
Lica koja nisu državljani jedne države u njoj se smatraju strancima bilo da su strani državljan ili lica bez državljanstva. Monopartid – lice sa jednim državljanstvom. Bipartid – lice sa dva državljanstva. Apartid – lice bez državljanstva.
Redovni načini za sticanje državljanstva ( uporedno pravo ) su:
- poreklom ( od oca ili od oba roditelja ) -prema teritoriji države na kojoj je jedno fiz.lice rođeno
U našem pravu sticanje državljanstva na osnovu državljanstva roditelja predstavlja osnovni način sticanja dok se sticanje državljanstva prema mestu rođena primenjuje kao supsidijarni kriterijum.
Dopunski načini sticanja državljanstva su : prirođenje ( naturalizacija; podnošenje zahteva za prijem u državljanstvo određene države ) i sticanje državljanstva po osnovu međunarodnog ugovora ( za lica bez državljanstva,licima sa dvostrukim državljanstvom, licima koji žive na pripojenim teritorijama ).
Državljanstvo prestaje :
- smrću fizičkog lica ( kao i sva druga lična prava )
- odricanjem (ne može se nikome nametnuti silom)
- oduzimanjem i to licima koja su ga steka naturalizacijom ( u pitanju je diskreciono pravo svake države)
4.može prestati na osnovu međunarodnog ugovora.
Matične knjige su osnovne službene evidencije o statusu fizičkih lica i imaju svojstvo javnih knjiga. Vode se za matično prodručje koje se određuje odlukom grada. Imaju dokaznu snagu javnih isprava kao i
izvodi i uverenja koja se na osnovu njih izdaju. Uvid u matične knjige je dozvoljen licu na koje se ti podaci odnose a drugim licima na način i pod uslovima utvrđenim zakonom.
Postoje matične knjige rođenih, venčani i umrlih. Matične knjige vodi matičar.
***** Matične knjige su uređene sledećim zakonima : Zakon o zaštiti podataka o ličnosti, Zakon o slobodnom pristupu informacija od javnog značaja, Zakon o matičnim knjigama.
Sposobnosti – sa stanovišta prava fizička lica imaju tri vrste sposobnosti : pravnu, poslovnu i deliktnu.
Pravna sposobnost – tradicionalno se definiše kao sposobnost fiz.lica da kao subjekat prava bude nosilac prava i obaveza i stiče se rođenjem. U savremenim pravnim sistemima sva fizička lica su subkejti prava i sva imaju isti obim i kvalitet pravne sposobnosti nezavisno od njihovog uzrasta, pola, nacionalnosti, rasne ili verske pripadnosti.
Potpuna ( opšta ) pravna sposobnost - stiče se rođenjem fiz.lica pod uslovom da je dete rođeno živo. U pitanju je zakonska pretpostavka a ko tvrdi suprotno dužan je da to i dokaže. Za razliku od stranih zakonodavstava naše pravo kao uslov ne predviđa vitalitet rođenog deteta (njegovu sposobnost da živi). Pravna sposobnost prestaje smrću fizičkog lica ili proglašenjem lica za umrlo ( njegova lična prava se gase a prava i obaveze imovinske prirode prelaze na naslednike ).
Poslovna sposobnost - definiše se kao sposobnost fizičkog lica da zaključuje pravne poslove tj.da svojom voljom stvara prava i obaveze odnosno da realizuje pravnu sposobnost. To je sposobnost fizičkog lica da izjavom volje proizvodi pravno dejstvo ( nastanak, promenu ili prestanak nekog pravnog odnosa).
*** Nužna pretpostavka poslovne sposobnosti je pravna sposobnost ali ne i obratno**.
Posl.sposobnost je regulisana imperativnim normama ( na njenu primenu se ne može uticati ).
Poslovna sposobnost zahteva određenu psiho-fizičku zrelost te je ne poseduju sva fiz. lica.
U našem pravu smatra se da se zrelost stiče sa 18 godina a time i punoletstvo. Potpuna poslovna sposobnost stiče se i zaključenjem braka sa navršenih 16 godina uz dozvolu suda - emancipacijom.
Naše pravo razlikuje sledeće vrste poslovne sposobnosti : (potpuno poslovno nesposobna, ogranično poslovno sposobna ili potpuno poslovno sposobna )
a) Potpuno poslovno nesposobna lica – fizička lica koja nisu navršila 14 godina ( mladi maloletnici ). Tu spadaju i punoletna lica koja su duševno bolesna ( nesposobna za rasuđivanje i sudskom odlukom razređena poslovne sposobnosti ). Ovoj kategoriji lica se ne dozvoljava stupanje u pravne odnose i sudskom odlukom im se određuje staratelj ( roditelj ili staralac ) koji ima status zakonskog zastupnika.
*** Određivanje zastupnika fiz.licu treba razlikovati od određivanja punomoćnika.** Prvi se određuje sudskom odlukom a drugi voljno na osnovu ugovora. Licima koja nisu navršila 14 godina zakonski zastupnik je roditelj /staratelj. Ugovori koje ova lica zuaključuju su apsolutno ništavi i ne mogu se naknadno osnažiti ( konvalidacija ). Ova lica mogu samostalno zaključivati pravne poslove malog
(настанак, назив и појам; елементи; врсте; системи оснивања правних лица - настанак; атрибути; способност; престанак; значај)
Pojava pravnih lica bila je uslovljena pojavom robnonovčanih odnosa i delovanjem ekonomskih zakonitosti u uslovima robne privrede. Pravno lice nije nastalo kao rezultat prirodnih događaja već kao posledica društvenih odnosa ( osnivanje organizacija koje maju status pravnog lica ).
Pravno lice je društvena tvorevina kojoj pravni poredak priznaje svojstvo subjekta prava. Istovremeno, pravno lice predstavlja i jednu vrstu pravne konstrukcije.
Sa stanovišta savremenog normativističkog učenja pod pravnim licem se podrazumeva :
- Organizovan skup fizičkih ( i/ili pravnih lica ) ( tvorevina koja nastaje na način propisan zakonom, koja ima pravila o svojoj organizaiji – osnivački akt, statut, organe preko kojih ostvaruje svoju poslovnu sposobnost i ima svoj personalni i materijalni element – fizička lica i sredstva).
- Skup koji ima svoju posebnu imovinu koja se razlikuje od imovine članova (imovina pripada pravnom licu)
- Izdvojena imovina služi obavljanju neke delatnosti ili ostvarenju društveno korisnog cilja (imovina je strogo namenska i delatnost je pravno dopuštena i registrovana )
- Pravni poredak pravnom licu svojim imperativnim normama priznaje svojstvo subjekta prava ( bez tog priznanja nema ni pravnog lica, a priznanje sledi iz činjenice da pravno lice ima svoj ekjonomski subjektivitet – imovinsku masu, kapital, sredstva ).
Da bi jedno lice imalo status pravnog lica potrebno je da ispunavam sva četiri navedena uslova – kumulativno. Nosilac prava i obaveza je sama tvorevina a ne njeni osnivači.
Elementi pravnog lica :
a. OPŠTI ELEMENTI ( organizaciono jedinstvo, identitet i priznat pravni sujektivitet )
b. POSEBNI ELEMENTI ( svojstveni samo za jedno i određeno pravno lice )
c. ZAJEDNIČKI ELEMENTI
- pravilima uređena organizacija
- imovina -dopušten cilj -atributi (ime, sedište i nacionalna pripadnost) -organe -priznati pravni subjektivitet (poslovna, pravna i deliktna sposobnost )
Vrste pravnih lica u jednom društvu zavise od ekonomskog uređenja datog društva i od stepena razvoja njegove materijalne osnove. Pravna lica se mogu diferencirati prema različitim kriterijumima. Postoje :
- Organizacije i samostalne imovine – kriterijum – PRAVNI SUBJEKTIVITET U slučaju organizacije kao subjekt prava javlja se organizacija a imovina kao njena ekonomska osnova. Kod samostalne imovine kao subjekt prava javlja se imovina koja je namenska a fizička lica koja upravljaju imovinom produkt su postojanja same imovine.
- Udruženja i ustanove – kriterijum – UNUTRAŠNJA STRUKTURA PRAVNOG LICA
Udruženje je skup lica tj.članova udruženja koji su povezani zajedničkim ciljem odnosno interesom.
- Udruženja se mogu razvrstati prema različitim kriterijumima :
- Prema broju članova – jednočlana i višečlana 2.Prema intenzitetu lične veze između članova i udruženja i između članova međusobno – lična i korporativna 3.Po drugim kriterijumima
U našem zakonodavstvu prema Zakonu o udruženjima smatra se da je “ Udruženje dobrovoljna i nevladina nedobitna organizacija zasnovana na slobodi udruživanja više fizičkih ili pravnih lica, osnovana radi ostvarivanja i unapređivanja određenog zajedničkog ili opšteg cilja i interesa koji nisu zabranjeni Ustavom ili zakonom. “
U našem zakonodavstvu udruženja (domaća/strana) se registruju u Agenciji za privredne registre.
Ustanova je pravno lice koje nema svoje članove već služi ostvarenju određenog društveno korisnog cilja zbog čega ima svoje korisnike.
Cilj, uređenje i način funkcionisanja zavise od osnivača. Ustanove kulture su regulisane Zakonom o kulturi.
- Javnopravna i privatnopravna pravna lica- ova podela je karakteristična za nemačko i francusko pravo gde ima višestruki značaj: materijalnopravni, procesnopravni I zakonodavni. Do danas je ova podela ostala sporna u nauci I praksi I to naročito aspekt za određivanje pravnog lica.
- Profitna i neprofitna pravna lica – kriterijum – CILJ i DELATNOST KOJU OBAVLJA PRAVNO LICE
Profitna – osnivaju se za obavljanje delatnosti putem kojih se ostvaruje dobit Neprofitna – osnivaju se za obavljanje neprofitnih ciljeva.
- Državno – teritorijalne zajednice, političke organizacije, neprofitne organizacije i profitne organizacije – kriterijum - CILJ KOJI OSTVARUJU PRAVNA LICA –
NASTANAK PRAVNIH LICA
Da bi pravno lice nastalo država mora da mu prizna pravni subjektivitet.
Država je jedino pravno lice koje pravni subjektivitet stiče po automatismu odnosno samim osnivanjem – autopriznanje****.
Pravno lice nastaje u u postupku koji je zakonom propisan I predviđen opštim aktom.
Za nastanak pravnih lica bitni su momenti njihovog osnivanja i to sledeća tri koja određuju sisteme definisanja/priznavanja pravnih lica:
- Momenat organizovanja, slobodnog udruživanja odnosno donošenja odluke o organizovanju/osnivanju – sistem slobodnog udruživanja
- Momenat registracije – sistem normativnog akta
pravnog lica kaže da je , u ovom slučaju, objektivna dok je odgovornost fizičkog lica koje je zaposleno u organu pravnog lica kaže da je subjektivna.
- U krivičnom zakonodavstvu Srbije pravna lica, do skoro, nisu bila subjekat krivičnog dela jer je važilo rešenje prema kojem je pravno lice predstavljalo sujekt privrednog prestupa kao posebne kategorije delitka u našem pravu. Međutim, u Srbiji je 2008.godine donet Zakon o odgovornosti pravnih lica za krivična dela : “ Prema pravnom licu mogu se izreći krivične sankcije ( kazna – novčana I prestanak pravnog lica; uslovna osuda ;mere bezbednosti ) i privremene mere – mere obezbebeđenja, mere privremene zabrane obavljanja jedne ili više registrovanih delatnosti.
PRESTANAK PRAVNIH LICA
Pravna lica prestaju saglasno Ustavu, zakonu i osnovačkom aktu. Mogu prestati po sili zakona ili drugog propisa na osnovu državnog pojedinačnog akta, ostvarenje cilja zbog kog su osnovana itd…
ZNAČAJ ( FUNKCIJE PRAVNIH LICA )
Pojedinac u formi fizičkog lica nije u mogućnosti da zadovolji društvene potrebe ljudi na domaćem I međunarodnom nivou, onako kako to čine pravna lica. Zato za pravna lica kažemo da imaju sledeće funkcije:
1.ostvarivanje trajnih i individualnih ciljeva
2.lakše odvijanje pravnih odnosa ( pravnog prometa)
3.obezbeđenje namirenja poverilaca
4.ograničenje rizika ( odgovornosti )
Pravna lica I njihovo postojanje nije vezano za životni vek pojedinca I to je verovatno njihova najveća prednost u savremenom društvu I dobi kada ciljevi društva postaju sve složeniji, raznovrsniji I bogatiji.
4. Pojam I vrste OBJEKATA PRAVA I OBJEKTI INDUSTRIJSKE SVOJINE...............................................................
(извори права; иновациона делатност; проналазак и други објекти индустријске својине)
U pravnom smislu pod objektom prava se podrazumeva sve ono što može biti predmet metamofoze vrednosti.
Da bi objekat prava bio predmet metamorfoze vrednosti on mora da ispuni sledeća 3 uslova:
- objektivno pogodan za metam.vrednosti
- metam.vrednosti pravno dopustiva
- vrednost objekta prava novčano izraziva
Sva tri uslova moraju biti kumulativno ispunjena.
Prema odredbama građanskog ( imovinskog ) prava u objekte prava spadaju: stvari, ljudske radnje, prava, proizvodi ljudskog uma, proizvodi ljudskog duha i pod određenim uslovima – lična dobra.
STVARI
Stvari su ili proizvod ljudskog rada ili materijalizovani delovi prirode koji se mogu potčiniti ljudskoj vlasti.
To su objekti koji se mogu prisvojiti i povodom kojih se može uspostaviti pravni odnos.
Delovi ljudskog tela nisu stvari u pravnom smislu čak iako se koriste u humane svrhe. Međutim,s a razvojem prava i morala definisale su se odredbe po kojima delovi ljudskog tela mogu biti objekti prava pod uslovom da se njihovim odvajanjem ne ugrožavaju život i zdravlje ljudi.
LJUDSKE RADNJE
U pravu se još nazivaju i činidbe. Kod ljudskih radnji reč je o ljudskom radu koji se izražava u različitim činjenjima odnosno uslugama.
Ljudske radnje spadaju u objekte građanskog prava ili bliže određeno obligacionog prava. Kao i stvari tako su ljudske radnje istovremeno i objekat poslovnog ( trgovinskog prava ).
PRAVA
Samo imovinska prava mogu biti objekat prava i to građanskog i poslovnog ( trgovinskog ).
OBJEKTI INDUSTRIJSKE SVOJINE, AUTORSKIH i SRODNIH PRAVA
Predstavljaju posebnu vrstu objekata prava.
Objekti industrijske svojine su proizvodi ljudskog uma a objekti autorskih i srodnih prava su proizvodi ljudskog duha.
Pitanje prava koje se može imati nad objektima industrijske svojine je regulisano pravom industrijske svojine. Pitanje prava koje se može imati nad objektima autorskih i srodnih prava je regulisano autorskim pravom.
Ove dve grane prava su se vremenom približile te je postalo moguće objekte industrijske svojine, autorskih i srodnih prava objediniti jednim pojmom a to je intelektualna svojina. Naučna disciplina koja se bavi intelektualnom svojinom, pravima i obavezama koje se mogu imati nad njom se naziva pravo intelektualne svojine.
LIČNA DOBRA
Lična dobra u osnovi ne spadaju u objekte prava te zato i ne mogu biti predmet poslovnog ( trgovinskog ) prava. Ona su, po pravilu, predmet građanskog prava samo u određenim slučajevima.
Lična dobra postaju objekat prava u momentu njihove povrede koja sa sobom povlači odgovornost koja se ispoljava u vidu moralne satisfakcije ili moralne satisfakcije sa novčanom nadoknadom.
Lična su ona dobra koja su naneposrednije i neraskidivo povezana sa fizičkim ili pravnim licima.
Jedna grupa autora u lična dobra ubraja : lična prava i lična imovinska prava.
Lična prava su neraskidivo povezana sa fizičkim integritetom i slobodom ljudske ličnosti.
Lična imovinska prava su imovinske prirode i čije je vršenje i trajanje neposredno vezano za ličnost čoveka.
Druga grupa autora u objekte ličnog prava ubraja : dobra koja su elementi, sastavni delovi jednog lica ( život, telo ) i dobra koja su emanacije odnosno opredmećeni izrazi jednog lica ( fotografija na kojoj je lice prikazano, tonski snimak njegovih reči… ).
Registracija znači upis novog izuma i izumitelja u odgovarajući registar pod uslovima koji su propisani zakonom.
Pronalaskom se ne smatraju naučna otkrića, naučne teorije, matematičke metode, estetske kreacije itd….
Pravo koje reguliše oblast pronalazaka naziva se pronalazačko pravo. Lice koje je tvorac pronalaska naziva se pronalazač ili izumitelj. Lice koje pruža tehničku podršku izumitelju NE smatra se pronalazačem. Izumitelj u odnosu na svoj pronalazak ima lično (moralno) i imovinsko pravo. Lično pravo je vezano za ličnost pronalazača i daje mu pravo da bude naveden u prijavi za priznanje patenta, spisima, registrima, ispravama i publikacijama dok se njegovo imovinsko pravo sastoji u ekonomskom iskorišćavanju izuma zaštićenog batentom. Imovinsko pravo je najčešće prenosivo ugovorom o licenci.
U zavisnosti od stepena inventivnosti pronalazak se može zaštititi kao patent ili kao mali patent.
PATENT
U našem pravu definiše se kao pravo koje se priznaje za bilo koji pronalazak iz oblasti tehnike.
Da bi to pravo bilo priznato pronalazak mora da ispunjava sledeća tri uslova :
- da je nov ( nepoznat naučnoj i stručnoj javnosti )
- da ima inovativni nivo (novina od značaja, nešto do čega se ne dolazi rutinskim radom)
- da je industrijski primenjiv ( mora biti primenjiv u nekoj grani industrije ).
Pravna zaštita patenta je vremenski ograničena jer tehnički izumi vremenom zastarevaju_._
Pravna zaštita prestaje protokom zakonom predviđenog roka za zaštitu patenta. U našem pravu zaštitu uživa kako patent tako i pronalazač i to na period od 20 godina od datuma podnošenja prijave.
Strana fizička/pravna lica uživaju ista prava kao i domaća..
Predmet pronalaska koji se štiti patentom može biti.
- Proizvod
- Postupak
- Primena proizvoda
- Primena postupka
Pravna zaštita patenta se vrši u upravnom postupku pred organom uprave za poslove intelektualne svojine - Zavodom za intelektualnu svojinu. Ovaj zavod vodi 3 registra:
- Registar prijave patenta
- Registar patenata u koji se unose podaci o priznatom patentu
- (^) Registar Sertifikata o dodatnoj zaštiti
Nosiocu patenta izdaje se isprava o priznatom pravu a podaci o tome objavljuju se u služ.glasilu koje izdaje nadležni organ. Nosilac patenta ima isključivo pravo da:
a. Koristi u proizvodnju zaštićeni pronalazak
b. Stavlja u promet predmete izrađene prema zaštićenom pronalasku
c. Raspolaže patentom
Nosilac patenta se može odreći svog patenta putem izjave u pisanom vidu date nadležnom organu. Danom smrti ili prestankom pravnog lica pravo na patent prestaje da postoji, osim ako je prešlo na naslednike ili na pravne sledbenike pravnog lica. Pravo na patent štiti se građanskopravnim tužbama a sadržina tužbenih zahteva određena je zakonom. Zakonodavac predviđa i evrospku prijavu patenta koja se podnosu na osnovu Konvencije o evropskom patentu kao i međunarodnu prijavu patenta na osnovu Sporazuma o saradnji za proširenje u oblasti patenta.
MALI PATENT
Predstavlja novi izum, novi pronalazak ali nižeg inventivnog nivoa od patenta.
On se još naziva i mali pronalazak ili „korisni model“ i ne može se odnostiti na postupak kao što je to slučaj sa patentom.
Zakonodavac mali patent definiše kao pravo kojim se štiti nov industijski primenljiv pronalazak koji ima niži inventivni nivo od onog koji se traži za patent ali prevazilazi rutinsko korišćenje stanja tehnike od strane stručnjaka.
Prijava malog patenta se ne objavljuje. On uživa zaštitu ali ima kraći vek trajanja od patenta, 10 godina od dana podnošenja prijave.
KNOW HOW
Know how ( znati kako ) predstavlja objekat industrijske svojine, ne registruje se ali uživa pravnu zaštitu na osnovu pravila o nelojalnoj konkurenciji, poslovnoj tajni i pravila imovinske i krivično pravne prirode.
Know how skup tehničkih i tehnoloških iskustava i znanja koja su stečena u praksi i mogu se primeniti u industrijskoj, zanatskoj ili nekoj drugoj delatnosti.
ŽIG
Žig je znak za razlikovanje robe i usluga i još se naziva i zaštitni znak ili marka.
Zakon o žigovima definiše žig kao “ pravo kojim se štiti znak koji u prometu služi za razlikovanje robe, odnosno usluga jedneog fizičkog lica ili pravnog lica od iste ili slične robe, odnosno drugog fizičkog ili pravnog lica.”
Žig se registruje i od trenutka registracije uživa pravnu zaštitu.
Postoje robni i uslužni žigovi.
Naš zakonodavac razlikuje individualni, kolektivni ili žig garancije.
Pečat, štambilj, službeni znak za obeležavanje dragocenih metala i sl.ne smatraju se žigovima.
TOPOGRAFIJA INTEGRISANIH KOLA
Razvoj tehnike I tehnologije uslovio je pojavu novih objekata industrijske svojine koji zahtevaju pravnu zaštitu. Topografija integrisanih kola je jedan od tih objekata.
Pravno je uređena Zakonom o zaštiti topografija integrisanih kola.
Pod topografijom se podrazumeva na bilo koji način prikazan trodimenzionalni raspored elemenata od kojih je najmanje jedan aktivan i predstavlja međuvezu u integrisanom kolu ili predstavlja takav trodimenzionalni raspored koji je pripremljen za proizvodnju određenog integrisanog kola.
Pod integrisanim kolom zakonodavac podrazumeva gotov proizvod ili međuproizvod u kome se ostvaruje određena elektronska funkcija i u kome su elementi od koji je bar jedan aktivan i međuveze, integralno formirani.
5.SUBJEKTIVNA PRAVA i PRAVNE OBAVEZE..............................................................................................................
U svakom pravnom odnosu postoje dve strane ( od kojih se svaka može sastojati od više subjekata prava ) od kojih je jedna ovlašćena a druga obavezna da nešto čini, zbog čega se ova dva elementa nazivaju pravno ovlašćenje i pravna obaveza ( dužnost ).
Drugim rečima, jedna strana je nosilac određenog subjektivnog prava a druga nosilac određene pravne dužnosti.
Dužnost je akt koji treba učiniti ili radnje koje valja propustiti****. ( nasuprot dužnosti stoji nepravo, krivda odnosno delikt )
Subjektivno pravo je pravno ovlašćenje subjekta prava radi zaštite njegovog sopstvenog interesa.
Subjekt prava je potpuno slobodan da se svojim subjektivnim pravom ne koristi i zbog toga ne pretrpi bio kakvu sankciju. Najvažnija podela subjektivnih prava je na apsolutna ( stvarna ) i relativna ( obligaciona) prava.
Pravna obaveza ( dužnost ) znači da je subjekt prava u takvoj situaciji da njegovo ponašanje obavezno reguliše pravna norma po kojoj treba da postupi jer će u suprotnom prema njemu biti primenjena sankcija.
Subjektivno pravo i pravne dužnosti strana u pravnom odnosu nalaze se u odnosu korelacije a mogu biti uzajamna kada je reč o dvostrano obavezno pravnom odnosu. Taj odnos može biti i jednostrano obavezan kada na jednoj strani u pravnom odnosu postoji samo subjektivno pravo a na drugoj strani samo pravna dužnost.
Ovakav pravni odnos može biti javnopravne prirode ( zasnovan između javnopravnih subjekata ) i privatnopravne prirode ( zasnovan između privatnopravnih subjekata ).
OBJEKTIVNO VS. SUBJEKTIVNO PRAVO
OP se definiše kao skup opštih pravnih normi kojima se regulišu određeni pravni odnosi.
Ove opšte pravne norme se nalaze u odgovarajućim izvorima prava i drugim pravnim dokumentima.
* Izraz objektivno nije upotrebljen u smislu nepristrasnosti već u smislu depersonalizovanosti – norme koje čine objektivno pravo su opšte (apstraktne) a to znači da se odnose na sve slučajeve iste vrste, sadašnje I buduće, koliko god da ih je.
SP se definiše kao ovlašćenje konkretnog subjekta prava koje on stiče na osnovu normi objektivnog prava. Subjektivna prava su prava koja pripadaju konkretnim titularima.
VRSTE SUBJEKTIVNIH GRAĐANSKIH PRAVA
(apsolutna/relativna, imovinska/neimovinska, prenosiva/neprenosiva)
a. APSOLUTNA i RELATIVNA
T o su stvarna prava koja su usmerena na neku stvar ( ius in rem ).
Ona imaju za korelat dužnost svih drugih lica da ih poštuju. Zbog toga su ona apsolutna, deluju prema svima ( erga omnes), imovinske su prirode i protekom vremena ne zastarevaju. Tu ubrajamo: stvarna prava (pravo svojine, pravo zaloge i pravo službenosti), intelektualna prava (odnose se na objekte indurstrijske svojine ili autorsko i srodno pravo), lična prava ( prava ličnosti ) ( koja za objekat imaju neko lično dobro: pravo na život, telesni i psihički integritet).
-Relativna prava –
To su obligaciona prava koja se ogledaju u pravu prema nekom licu ( ius in personam).
Ona imaju za korelat dužnost određenog lica i otuda deluju između unapred poznatih strana. Nastaju između tačno određenih strana ( poverioca i dužnika ) , po svom dejstvu su relativna jer deluju samo između strana u obligacionom odnosu ( inter partes ),imovinske su prirode sa unapred određenom sadržinom i protokom vremena zastarevaju.
b. IMOVINSKA i NEIMOVINSKA
Imovinska prava su ona koja glase na određenu sumu novca ili se odnose na neku stvar ( dobro) ili radnju koji se mogu izraziti u novcu.
Neimovinska su ona prava koja se odnose na dobra neimovinske prirode.
Neka prava su mešovite prirode tj. imaju imovinsku i neimovinsku komponentu.
