Studirajte zahvaljujući brojnim resursima koji su dostupni na Docsity-u
Zaradite bodove pomažući drugim studentima ili ih kupite uz Premium plan
Pripremite ispite
Studirajte zahvaljujući brojnim resursima koji su dostupni na Docsity-u
Nabavite poene za preuzimanje
Zaradite bodove pomažući drugim studentima ili ih kupite uz Premium plan
Poluga. Princip rada na poluzi
Tipologija: Beleške
1 / 7
Ova stranica nije vidljiva u pregledu
Ne propustite važne delove!
U ponudi
1. Poluga. Princip rada na poluzi. Poluga je svako čvrsto tijelo, koje se obrće oko jedne osovine, kada na njeg djeluju bar dvije sile, koje leže u ravni upravnoj na pravac osovine i teže da izvedu suprotna obrtanja. Najobičnija ovakva poluga je prava ili kriva šipka, koja se obrće oko jedne od svojih tačaka, kada na nju djeluju dvije sile u različitim tačkama. Takav je slučaj na slici 1. Tačka O oko koje se poluga AB obrće, zove se oslonac, A je napadna tačka sile P, a B je napadna tačka tereta (otpora) Q. Slika 1. Slika 2. Prema uzajamnom položaju oslonca i napadnih tačaka sile i tereta poluga može biti: dvokraka ( slika 1.) i jednokraka ( slika 2.). Dvokraka poluga je kada se oslonac nalazi između napadnih tačaka sile i tereta, kao što je kod šipke pri podizanju tereta. Kombinaciju ovakve dvije poluge imamo kod makaza, kliješta... Dvokraka poluga može biti: raznokraka, kada su joj kraci različite dužine i ravnokraka, kada su kraci jednake dužine. Jednokraka poluga je kad napadne tačke sile i tereta leže na istoj strani od oslonca, kao što je slučaj pri podizanju tereta Q pomoću šipke AO (slika 2.), kada sila P djeluje suprotno teretu, tako da se šipka obrće oko tačke O na zemlji. Kod dvokrake poluge sila i teret imaju isti smjer, a kod jednokrake poluge suprotan smjer. Jednokrake su poluge na primjer: nož za hljeb (slika 3.), krcalo za orahe (slika 4.), kolica... Slika 3. Slika 4.
Kada na polugu djeluje dvije ili više sila, a ona miruje, ne zakreće se, poluga je tada u ravnoteži. Ako jačinu sile označimo sa P, jačinu tereta sa Q, a veličinu njihovih krakova označimo sa p i q, onda dobijamo da je uslov za ravnotežu dvije sile na bilo kojoj poluzi određen jednačinom: P × p = Q × q Ovu jednačinu nazivamo zakonom poluge. Zakon poluge glasi: Poluga je u ravnoteži ako su statički moment sile i tereta u odnosu na oslonac jednaki, a teže da proizvedu jedno prema drugom suprotna obrtanja, ili kada se jačine sile i tereta odnose obrnuto kao njihova vertikalna odstojanja od oslonca prema pravcima u kojim djeluje. Zakon poluge pronašao je Arhimed. Na slici 5. imamo primjer raznokrake poluge, kada je na lijevoj strani na odstojanju 8 obješen teg od P=30 gr., a na desnoj strani na odstojanju 4 obješen teg Q=60 gr. Očigledno je da je sila dva puta manja od tereta, dok je njen krak dva puta duži od kraka tereta, odnosno: P : Q = BO : AO Na raznokrakoj poluzi je ravnoteža, ako je sila onoliko manja od tereta, koliko je puta njen krak duži od kraka tereta. Slika 5. Slika 6.
Slika 7.
