Skripta javno pravo MK, Rezime od Međunarodno javno pravo

Preuzmite Skripta javno pravo MK i više Rezime u PDF od Međunarodno javno pravo samo na Docsity!

Дејан Маролов

СКРИПТА ПО ПРЕДМЕТОТ МЕЃУНАРОДНО ЈАВНО ПРАВО

Штип, 2014

Асс. д-р Дејан Маролов

СКРИПТА ПО ПРЕДМЕТОТ МЕЃУНАРОДНО ЈАВНО ПРАВО

Рецензенти: проф. д-р Јован Ананиев , доц. д-р Љупчо Сотироски

Лектор: Весна Ристова

Техничко уредување: Горан Денчов

Издавач: Универзитет „Гоце Делчев” – Штип

CIP - Каталогизација во публикација

Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски", Скопје

341.1/.8(075.8)

МАРОЛОВ, Дејан Скрипта по предметот Меѓународно јавно право [Електронски извор] / Дејан Маролов. - Текст. - Штип : Универзитет „Гоце Делчев", Правен факултет, 2013

Начин на пристап (URL): http://www.ugd.edu.mk. - Наслов преземен од екранот. - Опис на изворот на ден 31.12.2013. - Библиографија: стр. 65-

ISBN 978-608-4708-96-

а) Меѓународно јавно право - Високошколски учебници COBISS.MK-ID 95347978

УНИВЕРЗИТЕТ „ГОЦЕ ДЕЛЧЕВ” – ШТИП

ПРАВЕН ФАКУЛТЕТ

Асс. д-р Дејан Маролов

СКРИПТА ПО ПРЕДМЕТОТ МЕЃУНАРОДНО ЈАВНО ПРАВО

Штип, 2014

СОДРЖИНА

VI МЕЃУНАРОДНО-ПРАВЕН СТАТУС НА МЕЃУНАРОДНИТЕ РЕКИ И ЕЗЕРА;

I Вовед (Поим, историски развој, меѓународен систем, односот со внатрешното право)

1.Поим на меѓународно право

„Делокругот на меѓународното право главно се однесува на законските норми кои влијаат помеѓу народите (често нарекувани „држави“), но тоа исто така се однесува и на одредени законски норми кои влијаат меѓу една држава и одредени луѓе во рамки на нејзините надлежности, и на одредени законски норми кои ги регулираат прекуграничните односи на луѓето. За разлика од националното законодавство, меѓународното право е во голема мера децентрализирано; не постои единствено законодавно тело, судство или извршно тело одговорно за создавањето, толкувањето и спроведувањето на меѓународното право, туку постојат конгломерат од начини преку кои меѓународното право се обидува да ги извршува тие функции. Како такви, потеклото и природата на меѓународното право се и невообичаени и возбудливи; областа му дозволува на еден правник да „размислува надвор од вообичаеното“ за тоа што претставуваат законите и како истите го диктираат однесувањето на луѓето. Во исто време, процесот на севкупно проучување на доменот на меѓународното право може да се одвива со години, бидејќи опфаќа огромен опсег на теми, почнувајќи од најважните норми кои се обидуваат да спречат војни до оние помалку драматичните кои се однесуваат на трансатлантските телефонски разговори” (Марфи, 2006)

Меѓународното право своето име го добива од латинскиот термин jus gentium (јус=право, генс=нација, односно гентиум(мн) = нации) што значи право на нациите, односно меѓународно право. Предмет на меѓународното право се сетот на правни правила кои се генерално обврзувачки за субјектите на меѓународното право. Честопати терминот меѓународно право се поистоветува со терминот ,меѓународно јавно право. Сепак мора да се нагласи дека според строго формално гледање меѓународното право е поширок поим кој во себе го опфаќа и меѓународното приватно право. Така додека меѓународното јавно право ги уредува односите, пред сѐ, помеѓу државите, меѓународното приватно право ги регулира односите помеѓу лица со различно државјанство во случаите на дилеми за тоа чие национално право треба да се примени во конкретен случај, а со тоа и чија јурисдикција е надлежна и сл.

Меѓународното јавно право може да биде универзално или регионално, односно задолжително (jus cogens) и диспозитивно (jus dispositivum). Меѓународно универзално право е она кое важи за целокупната меѓународна заедница за разлика од меѓународното регионално право кое важи за државите кои припаѓаат во една конкретна област - регион. Jus Cogens е „најцврстиот" дел од меѓународното право и има еден вид на правна сила слична на онаа што ја има Уставот во внатрешното право. Ова право не може да биде менувано со други договори, освен по истиот пат по кој настанало. Jus dispositivum е „помекиот" дел од меѓународното право. Имено, само воспоставува одредени стандарди кои државите треба, но не мора да ги почитуваат.

Меѓународното право има хоризонтална и вертикална структура. Хоризонталната структура се состои од сите држви кои се суверени и независни. Ова имплицира дека која било држава, барем формално, не е потчинета на ниту една друга држава па ниту на меѓународна организација, што значи дека одредена држава да биде изложена на каква било рестрикција мора најпрво доброволно да се согласила на тоа. Меѓутоа, покрај хоризонталната структура, исто така, постои и вертикална структура на меѓународното право. Така постојат примери каде што државите се соединувале со цел создавање на одредени меѓународни, односно супранационали организации кои имаат способност да создаваат право со обврзувачки ефект врз своите членки. Уште повеќе постојат и меѓународни судови и трибунали на чии пресуди се имаат потчинето голем број држави со однапред дадена согласност за тоа.

2. Историски осврт

Корените на меѓународното право се врзани за европското тло, а особено за ренесансниот период. Сепак некои основни концепи на меѓународното право можат да бидат лоцирани во одредени политички интеракции и многу порано. Така на пример, познат е договорот потпишан на

камена плоча помеѓу владетелите Лагаш и Ума во околу 2100 година пред нашата ера. Станува збор за можеби првиот меѓународен договор со кој се регулирале меѓусебните граници. Околу 1000 години подоцна, бележиме уште еден пример на меѓународен договор потпишан овој пат помеѓу владетелот на Египет и кралот на Хитите. Со овој договор страните се обврзале на почитување на меѓусебниот територијален интегритет и воспоставувње на еден вид на одбранбена алијанса помеѓу нив. Во целиот стар век не постоела претстава за меѓународната заедница од држави кои коегзистираат во определена рамка. Заради ова доменот на тогашното меѓународно право бил мошне ограничен. Таков е и примерот со Античка Грција каде што постоеле бројни склучени заемни трговски и политички договори помеѓу еленистичките градови - држави кои исто така развиле одредени правила кои се однесувале и на дипломатските пратеници. Сепак, овој меѓународен поредок бил ограничен само на еленистичкиот свет и неговите колонии, додека оние надвор од него се сметале за варвари кои се недостојни за соработка, а соодвено на тоа недостојни за склучување на меѓународни договори.

Од средниот век, како еден од најзначајните мислители кои придонеле за создавање и развој на меѓународното право го бележиме Франциско Викторија (1480-1546) чии предавања^1 се постхумно објавени од неговиот студент, Алберико Џентили.

Сепак, како татко на меѓународното право се смета Хуго Гротиус. Негов најзначаен труд е „De jure belli ac pacis", односно „За правото на војна и мир" која ја пишувал околу 1623 година. Во ова дело зборува за правдата, проектира еден цел замислен меѓународно правен систем, ја исфрла теологијата од Меѓународното право и се залага за прогласување на принципот на слобода на морето.

3. Меѓународниот систем

Меѓународниот систем има уникатни карактеристики. Така, додека правната структура во сите општества е хиерархиска, а власта е вертикална, меѓународниот систем е хоризонтален и се состои од држави кои се формално-правно еднакви. Државите се суверени што исклучува признавање на поголема власт над нив.

Во внатрешното право, правото е над поединците, зашто тие не учествуваат директно во неговото донесување (тоа го прават соодветни институции) и едноставно можат само да бираат дали ќе го почитуваат или пак не. Доколку го почитуват тоа ќе биде однесување согласно со правото, но доколку изберат да не го почитуаат, односно да го прекршуваат, на сцена стапува државниот апарат за присила (полиција која ќе ги приведе сторителите, судови кои ќе им судат итн). Во меѓународниот систем, пак, меѓународното право се создава од неговите субјекти, најчесто државите кои можат да го почитуваат или не го почитуваат. Доколку државите се однесуваат согласно со меѓународното право, тогаш тоа е однесување согласно меѓународниот правен поредок, но ако државите одлучат да се однесуваат спротивно на прописите на меѓународното право, се поставува прашањето дали постои механизам, односно апарат за присила кој ќе ја натера конкретната држава да се однесува согласно со прописите на меѓународното право. Секако дека е јасно дека не постои полиција како класичен орган кој постои внатре во државите, но сепак потојат одредени други механизми кои можат да ги натераат државите да се однесуваат согласно со прописите на меѓународното право. Таков еден иструмент е принципот на реципроцитет. Така, доколку една држава, заради остварување на одредена краткорочна цел, не дејствува согласно со меѓународното право, тоа мошне лесно може да биде повод за нарушување на мрежата на заемна толеранција со другите држави кои пак можат да ѝ донесат долгорочни неповолности. Неспорно едно вакво однесување на државата ќе влијае лошо врз нејзиниот меѓународен имиџ како стабилен партнер со кој можат да се склучуваат меѓународни договори.

Разгледувањето на специфичните карактеристики на меѓународниот систем не води до прашањето за правната природа на меѓународното право. Имено, честопати во литературата се оспорува правната природа на меѓународното право како такво, поточно се оспорува неговиот статус како „право". Оттука произлегува што државите како субјекти на меѓународното право се суверени и независни, а со тоа во старт се исклучува постоење на повисока власт која ќе може

(^1) Во кои се залага за тоа дека (сосема спротивно на тогашното распространето мислење за шпанските освојувања на Јужна

Америка) и индијанските народи треба да се почитуваат како нации со сопствени легитимни интереси. Исто така, неговите предавања се сметаат за основа на секуларното учење во меѓународното право со кое ја минимизирал дотогашната значајна теолошка теза.

Според дуалистичката теорија, пак, не може да стане збор за постоење на еден заеднички правен систем. Односно, меѓународното право е различно од националното право. Како прилог кон ова тврдење дуалистите приложуваат три аргументи. Прво, меѓународното право е различно од националното право според своите извори. Така изворите на внатрешното право се во рамките на законодавните национални институции, додека пак изворите на меѓународното право често произлегуваат од меѓудржавни договори (значи надвор од националниот правен поредок и институции). Второ, се наведува дека националното право и меѓународното право регулираат сосема различни односи. Така, додека националното право ги регулира односите помеѓу поединци, но и државата (нејзините институции) и поединците, меѓународното право ги регулира односите пред се помеѓу државите. Трето се наведува дека постои очигледна разлика во содржината на дветте права. Односно, внатрешното право е право кое го рефлектира суверенитетот врз поединци, меѓународното право ја рефлектира согласноста на волјата на рамноправни суверенитети (и според оваа логика заради тоа е „послабо" право). Во случај на судир помеѓу внатрешното и меѓународното право, според дуалистите секогаш предност ќе има внатрешното право. Исто така, според дуалистите, меѓународното право не е директно применливо од националните судови, а за да важи мора најпрво да биде прифатено од соодветен национален орган и трансформирано во национално право, па дури потоа да има дејство во внатрешниот правен поредок. Како најистакнати поддржувачи на теоријата на дуализмот ги издвојуваме врвниот германски правник Хајнрих Трипел и италијанскиот правник Дионисио Анцилоти.

Во теоријата на меѓународното право постојат и други гледишта, покрај монистичката и дуалистичката теорија. Така постои и трето гледиште, според кое целата дебата за хиерархиска надмоќност помеѓу националното и меѓународното право е излишна. Двете права си имаат своја сфера на делување во која се автономни и не доаѓаат во нужен конфликт сѐ додека се во својата сфера. Исто така, двете права не можат да се подредат хиерархиски. Ниту пак националното право е конкурент на меѓународното право, зашто во тој случај ќе престане да биде национално право. Од друга страна, меѓународното право не е конкурент на националното право заради различниот предмет кој го регулира, а во случај кога наметнува обврски за националното право, тоа сепак зависи од националното право кое пропишува на кој начин ќе се постапува во такви случаи. Честопати овој трет пристап се нарекува теорија на координација. Така, некаде во оваа средина е Британецот Х.Л.А. Харт, според кого меѓународното право не е ништо друго туку збир од серии од примарни правила. Како поддржувач на теоријата за координација неизбежно мора да го споменеме и Џералд Фицморис, според кој и двата системи (меѓународно право и внатрешно право) се супериорни и тоа секој во својата област. Со слични ставови е и Rousseau.

Во контекст на расправата за односот на внатрешното и меѓународното право, Браунли наведува шест битни аспекти во практиката на Меѓународниот суд и другите меѓународни трибунали. Тоа се: „ а) Внатрешното право може да биде доказ за прекршување на правило оо договор или обичајно право (...) б) Судските забелешки не се применуваат на предмети од внатрешното право (...) в) Интерпретацијата на нивните сопствени закони од страна на националните судови е неважечко пред Меѓународниот трибунал. Овој принцип почива делумно на концептот за ограничен домен на домашната јурисдикција а делумно на практичната потреба за одбегнување на контрадикторните верзии на законот на државата, кој доаѓа од различни извори; г) Dicta на меѓународните трибунали (веќе цитиран) во некоја мера почива на претпоставката дека за кој било предмет од домашната јурисдикција, а за која е повикан трибуналот, мора секогаш да постои применливо правило од внатрешното право, кое ќе биде утврдено на ист начин како и другите „факти” во случајот (...) д) Меѓународните трибунали не можат да објават внатрешна невалидност на правилата, бидејќи меѓународните законски одредби мора да го почитуваат ограничениот домен на домашна јурисдикција; ѓ) одредени судии на Меѓународниот суд, како последица на предлогот дека ’внатрешните закони се едноставни факти’ изјавија дека Меѓународниот трибунал ’не го интерпретира националниот закон како таков’. Овој став е отворен за прашања (...) ” (Браунли, 2008).

Ако се направи една компаративна анализа на уставните решенија во поглед на регулирањето на овој однос може да се заклучи следново. Во Обединетото Кралство преовладува дуалистичката концепција, односно меѓнародното право за да стане дел од британското национално законодавство потребно е најпрвин да биде прифатено како национално законодавство преку процесот на ратификација. Слично уставно решение е предвидено и со Уставот на САД каде што се

наведува дека меѓународните договори ратификувани согласно со Уставот на САД автоматски стануваат дел од домашното право. Сепак, САД имаат мешан монистичко-дулистички систем, зашто

меѓународното право е директно применливо во некои судови во САД 2. Или пак ако го земеме, на пример, италијанскиот устав од 1974 година ќе забележиме дека според своите решенија ја сместува Италија во државите со дуалистичка концепција. Во однос на Р.Македонија, според Фрчкоски,Тупурковски и Ортаковски: „ Голем број на држави го следат принципот на ’инкорпорација’ или прифаќање на принципите од меѓународното право преку соодветни уставни одредби, при што овие принципи од меѓународното право директно се применуваат од внатрешните судови (таков е и случајот со уставното решение од Уставот на Република Макеоднија од 1991 година), а тоа значи дека доминира практиката на согласност со правните системи на секоја конкретна држава ” (Фрчкоски, Тупурковски и Ортаковски, 1995). Генерално, може да се каже дека само мал број на устави му даваат апсолутен приоритет на внатрешното право.

(^2) Види случај одлука на Врховен суд на САД по име Medellín v. Texas 552 U.S. 491 (2008)

За мултилатерален договор, пак, можеме да заборуваме само при постоење на повеќе страни (најмалку три договорни страни). Договорите можат да се поделат на договори кои создаваат право кое има универзална релевантност (мултилатерални договори) и на договори кои создаваат право кое има применливост само на мал број држави односно барем на две држави (најчесто билатерални договори).

Во прицип, поделбата според облигационата природа на договорите нема да биде исправна зашто облигационата природа на договорите е заснована на начелото pacta sunt servanda (договорите се обврзувачки).

Според природата на договорите можеме да ги поделиме на договори-спогодби или контраактуелни договори и договори-закони или легислативни договори. Договорите-спогодби регулираат конкретно прашање, додека пак договорите закони се многу повеќе апстрактни со можност во иднина да послужат како основа за решавање на конкретни прашања.

Треба да се напомене дека покрај договорите и резолуциите на ОН и заклучоците на Комисијата за меѓународно право при Генералното собрание, можат да се јават како извор на правото.

Меѓународен обичај согласно со Статутот на Меѓународниот суд на правдата е, исто така, еден од изворите на меѓународното право. Статутот на Меѓународниот суд на правдата го дефинира меѓународниот обичај. Според член 38, меѓународниот обичај се дефинира како општа практика прифатена како право. Формулацијата „прифатена како право" ни имплицира дека не станува збор за право, но сепак може да биде третирана, односно е прифатена како право. Ова значи дека обичајното решавање на ситуации и односи може да биде сметано како право, особено во ситуации на постоење на правни празнини.

Дејствијата со кои се воспоставува обичајот се различни, но повеќе или помалку ирелевантни за третирањето на обичајот како правен извор. Она што многу повеќе значи за тоа дали еден обичај може да се третира како право е постоењето или непостоењето на неговите основни елементи. Сепак пред воопшто да го разгледуваме постоењето на основните елементи мора најпрвин да е исполнет еден предуслов. Така, обичајот мора да е во согласност со веќе постоечите норми и принципи на меѓународното право, односно не може да биде спротивен на меѓународното право. Инаку основни потребни елементи за постоење на обичајот се:

1. практиката на државите,
2. траење на практиката,
3. конзистентност на практиката,
4. општост на практиката,
5. opinio juris.

„ Првиот услов на меѓународното обичајно право е да воспостави релативно унифиронирана и постојана државна пракса по однос на одредено прашање. Таквата државна пракса може да биде во многу форми: акти донесени од страна на државите во дипломатските односи со други држави; акти донесени внатрешно во државите преку нивното законодавство или судови; акти донесени од држави пред меѓународни организации; дури и инертност на државите кога тие се соочени со одредено прашање. Дали праксата на меѓународните организации (пр. резолуциите на ГС на ОН или работата на Комисијата за меѓународно право) треба да бидат вклучени како доказ е покомплицирано и понекогаш контроверзно. Во секој случај, државната пракса мора да биде релативно униформна и постојана, но не треба да биде совршена. Идеално, таа со текот на подолг период треба да стане јасна, отколку за краток временски период. Отфрлањето на постоечко правило може да бара високо ниво на доказ за постоење на државна пракса, отколку содавање на ново правило кое не постоело претходно. На пример, во познатиот случај Пакет Хабана пред Врховниот суд на САД, прашањето беше дали крајбрежните рибарски бродови на непријателска држава може да бидат заземени од САД како воена награда. Не постоеше договор во врска со ова прашање што ги обврзуваше САД, сепак судејќи судот го сметаше обичајното право како дел од правото на САД, тој започна со анализа на државната пракса од 1400 сѐ до 1800. Судот го донесе следниот заклучок: „Со античката употреба помеѓу цивилизираните нации, почнувајќи векови наназад, и постепено созревајќи во правило на меѓународното право, крајбрежните рибарски бродови кои ја извршуваат нивната работа на фаќање и носење свежа риба се сметаат за изземени, со нивниот товар и екипаж, од заробување како воена награда“.

Согласно со кажаното, судот одлучи дека САД не треба да го заробат крајбрежниот рибарски брод Пакет Хабана како воена награда ” (Марфи, 2006).

Вториот елемент е траењето на практиката. Имено, обичајот по дефиниција се смета за акт на повторување со кој се решава определен однос или ситуација на ист еднаков начин. Односно не може да се смета за обичај дејствие кое се случува и повторува во многу краток временски период. Секако треба да се напомене и дека „ константноста и обопштеноста на практиката се веќе докажани, но потребно е и одредено времетраење: времетраењето секако ќе биде дел од доказот за обопштеноста и константноста. Долга (а уште помалку древна) практика не е потребна, а правилата поврзани со воздушниот простор и континеталниот гребен произлегоа од брзото развивање на практиката” (Браунли, 2008).

Трет елемент на обичајот е конзинстентноста на практиката. Ова значи дека практиката при воспоставувањето на обичајот треба да биде постојана. Станува збор за тоа дека практиката при воспоставување на обичајот да не била прекинувана, односно нејзиниот континуитет да е неспорен односно „(...)при ова е важно дали постоеле фомални ’протести’ на другите страни кои го оспорувале обичајот. Молчењето на другите страни се разбира како прифаќање на обичајот” (Фрчкоски, Тупурковски и Ортаковски , 1995).

Четвртиот елемент е општоста на практиката, односно според Браунли „ (...) не е потребна универзалност, но вистинскиот проблем е да се одреди вредноста на воздржување од протест на страна на одреден број држави во присуство на практика проследена од некои други. (...) Во случајот рибари (Велика Бртанија против Исланд), Меѓународниот суд се осврна на проширувањето на риболовната зона до 12 милји „што подоцна беше општоприфатено (...)” (Браунли , 2008).

Петтиот елемент e „opinio juris”, односно верување во задолжителната природа на практиката. Додека Браунли се залага за прифаќањето на одредена практика како задолжителна од страна на државата, Хадсон смета дека истата практика треба да е константна со меѓународното право. Значи „ (…) со цел да се формира ново обичајно правило, не само што мора да се обрне

внимание на актите, туку тие треба да бидат придружувани од opinion juriset necessitates”.^5

Општите правни начела признати од цивилизираните народи се, исто така, наведени во Статут на Меѓународниот суд како извор на меѓународното право. Формулацијата „општи правни начела прифатени од цивилизираните народи” си има своја историска подлога. Станува збор за формулација која имала задача да обезбеди основни процедури кои ќе ја стандардизираат потапката пред меѓународните арбитражи. Станува збор за правила и процедури кои ќе внесат некаква правна сигурност и елементарна правичност. Дел од ова е начелото дека никој не може да биде судија во свој спор, начелото на пресудeна работа, начелото pacta sunt servant (договорите мора да се почитуваат), начелото на сослушување на странки и др. Формулацијата „цивилизирани народи" денес се смета како непотребна и историски надживеана. Треба да се напомене и постоењето на општите правни принципи како помошни извори на меѓународното право. Во кој било правен систем може да се појави ситуација на правна празнина. Така при разгледување некој конкретен случај, надлежниот Суд може да утврди дека одредена ситација воопшто не е регулирана со ниту еден закон или судски преседан, а ниту пак има соодветен обичај кој може да се примени. Оттука произлегува дека е невозможно секоја можна ситуација и однос да биде регулиран со правото. Во вакви ситуации, надлежниот суд преку својот судија или совет од судии ќе пристапат кон изведување на релевантно правило од веќе постојните правни правила преку методот на аналогија или пак директно од други општи принципи. Бидејќи постојат многу помалку решени предмети во меѓународниот правен систем отколку во националниот правен систем, а не постои законодавен метод за производство на правила за новонастанатите ситуации, многу логично е дека потребата за примена на општите начела ќе биде изразена многу повеќе во Меѓународното право отколку во националното.

С удските одлуки, исто така, може да се сметаат многу повеќе како еден вид на помошни и споредни средства за одредување на правото отколку како реален и формален извор на меѓународното право. Како судски одлуки кои можат да се сметаат за извор на меѓународното прво, пред сѐ, се сметаат пресудите на Меѓународниот суд на правдата, но и на меѓународните арбитражи. Одлуките, пред сѐ, на Меѓународниот суд на правдата како прецеденти имаат влијание

(^5) Ibid. стр.

прописи и второ систематизирање на истите во еден зборник. Кодификацијата има голема практична улога зашто на едно место систематизирано и подредено ги презентира постојните правни правила кои можат да постојат и без кодификацијата, но на еден несистематизиран начин. Оттука, постоењето на кодификаиција во која било правна материја е позитивна работа и претставува големо олеснување за кој било консумент на таа правна материја.

Се чини дека во рамки на меѓународното право најголем придонес и за прв пат поорганизирано кон негова кодификација се дава од Друштвото на народите и денешената ОН. Во рамки на Друштвото на народите бил формиран Комитетот на експерти за постепена кодификација на меѓународното право. За да може да ја врши својата функција, Комитетот бил составен од 16 правни експерти од повеќе држави. Овој комитет имал одреден успех кон кодифицирањето на меѓународното право во целина, но сепак неговата работа престанува со престанувањето на работата и постоењето на Друштвото на народите заради избувнувањето на Втората светска војна.

Во голем дел, работата на Друштвото на народите била наследена и преземена од ОН. Во овој правец во рамките на ОН функционира Комисија за меѓународно право. За да ја извршува својата работа Комисијата е составена од 25 истакнати членови правници - специјалисти по меѓународно право од различни држави, што впрочем е преземено решение од времето на функционирањето на Комитетот за кодификација на меѓународното право од времето на Лигата на народите. Членовите се со мандат од пет години и со можност за реизбор, а ги бира Генераланото собрание на ОН. Со цел да се овозможи поголема објективност во работата на Комисијата се води сметка членовите да доаѓаат од сите правни системи во светот. Во овој контекст членовите на Комисијата не се претставници на државите од кои доаѓаат туку работат во лично својство за интересите на Комисијата. Следствено, државите се лишени од можноста да ги разрешат членовите на Комисијата и со тоа да имаат инструмент за влијание врз нив. Комисијата има обврска барем еднаш годишно да се состанува и да поднесува извештај до Генераланото собрание. Обврската за поднесување извештај логично произлегува од фактот што истата е основана од Генералното

собрание^7 и воедно официјално функционира како негов постојан помошен орган. Генералното собрание постапува по нацрт-конвенциите на Комисијата и може предлог-кодификуваната материја да ја донесе како конвенција која треба да биде дополнително ратификувана од државите потписнички. Воедно, кодификацијата може да биде извршена и со директно прифаќање на конвенциите по пат на расправа во Генералното собрание.

Комисијата за меѓународно право во рамките на Генералното собрание досега има остварено значаен напредок во кодификување на меѓународното право. Примери за ова се женевските конвенции за заштита на жртвите во војна, виенските конвенции за дипломатско и конзуларно право, пактовите за човекови права, конвенцијата за геноцид и др.

Сепак, мора да се напомене дека одредени обиди за кодификација на меѓународното право постоеле и пред создавањето на Друштвото на народите и ОН, па дури и паралелно со нив. Таков пример бележиме во 1815 година за време на траењето на Виенскиот конгрес. Овој собир на големите сили бил искористен од познатиот правник Лорензо Колини кој го испратил својот проект за кодекс на меѓународното право. Во 1911 година се бележи проектот за кодификација на Меѓународното право од познатиот правник од Бразил - Епитасио Песоа. Овие и слични обиди за кодификација на меѓународното право имаат вредност како постепени скалила кои довеле до првите посериозни и реални кодификации на делови од Меѓународното право во рамки на Друштвото на народите и Организацијата на Обединети нации Како одредени кодификации надвор од овие организации исто така ги издвојуваме и Париската декларација за морско воено право,

кодификацијата на меѓународното право во делот на военото право^8 и др.

Сепак, без разлика на начините со кои се дошло до кодификација, интересно е да се разгледа еден спeцифичен однос. Имено, по дефиниција, кодификацијата е собирање и систематизирање на постојните правни прописи. Исто така, со кодификацијата дел од обичајните правила се преобразуват во пишувани, прецизни и усогласени правила. Ова го отвора прашањето за односот на кодификацијата со легислацијата. Односно се поставува прашањето дали кодификацијата е едноставно собирање и систематизирање на постојни правни прописи или пак при

(^7) Во 1947 година (^8) Донесени за време на Хашките мировни конференции во 1899 и 1907год.

кодификацијата помалку или повеќе се врши и одредена измена, односно дополнување на постојното право? Токму овој однос е основа за содавање на два табора, односно две спортивставени мислења во теоријата на меѓународното право. Според првата страна, кодификацијата не смее да биде ништо повеќе од едноставен вид на метода за обработка на меѓународните правни правила. Втората страна, пак, смета дека кодификацијата има одреден законодавен карактер, односно воопшто не е само обична метода за обработка на меѓународите правни правила. Сепак, оваа теоретска расправа лесно може да излезе од полето на теоријата и да се префрли во реален проблем. Така, одредени држави можат да одбијат прифаќање на одредена кодификација ако, всушност, таа значи создавање на ново право наместо просто кодификување на постојното, за што тие впрочем дале согласност. Сепак, се чини дека реално не е можно кодификување без барем најмало внесување на елементи на ново право, што е логично и очекувано во процес на создавање на систематска целина на дотогаш одделени правила. Значи можеме да констатираме дека вообичаено кодификацијата е проследена со одредена измена, односно дополнување на постојното право што значи дека врши и делумна легислација. Затоа при вршењето на кодификацијата мора да се биде многу внимателен и да се изврши легислација само онаму каде што е неопходна, со цел да дојде со усогласување и системско поврзување на дотогашните одделни правни правила за да не се дојде до ситуација кодификацијата да биде оквалификувана како чиста легислација и заради тоа да не биде прифатена од одредени држави.

Во контекст на теоретската расправа треба да се разгледа уште еден однос. Станува збор за односот на веќе изготвената кодификација, односно на кодификуваните правила со обичајните правила. Проблемот произлегува од прашањето какво значење имаат и дали воопшто имаат обичајните правила кои не се третирани со содветната кодификација. Така, во теоретската расправа по ова прашање се развиле две гледишта во меѓународното право. Според првата концепција, обичајните правила кои не се вклучени со кодификацијата треба да бидат забранети за примена. Според второто гледиште, обичајните правила кои не се опфатени со кодификацијата не престануваат да важат по автоматизам, туку дури можат да служат и како дополнителен извор на извршената кодификација. Секако за да ова биде случај потребно е истите да не се спротивни на кодификуваниот текст.