Study with the several resources on Docsity
Earn points by helping other students or get them with a premium plan
Prepare for your exams
Study with the several resources on Docsity
Earn points to download
Earn points by helping other students or get them with a premium plan
Skripta za predmet Anticka numizmatika na Arheologiji
Typology: Summaries
Uploaded on 02/07/2026
1 / 38
This page cannot be seen from the preview
Don't miss anything!
Početak novčarstva je u Maloj Aziji. Lidija : izrađuje se novac od elektruma (legura zlata i srebra) u 7. veku p.n.e. Lav na aversu! Krezeidi (do 546. pne) izrađuju prva bimetalna kovanja. Srebro i zlato. 10.7g u početku Još jedan važan rani novčić je tzv. zlatni darik (Darije I 550 – 486). Strelac na aversu! c. 515. pne. 8.41g
Za proučavanje ranog novčarstva u Evropi važno je osvrnuti se na eginsko kovanje. Kralj Argosa FEJDON je navodno započeo eginsko kovanje i kovanje generalno (to kažu izvori, ali znamo da je lidijski novac stariji), a takođe mu se pripisuje i uspostavljanje sistema za merenje. Eginski novac bio je u opticaju širom grčkih gradova. U antici postojala je česta praksa zvana KONTRAMARKIRANJE: U suštini to je utisnuće u kovanici nakon kovanja. Kontramarkiranje se praktikovalo iz mnogih razloga poput revalidacije, revaluacije, devaluacije novca i propagande. Primer najstarijeg eginskog novca: Stater ili dupla drahma od elektruma teška 12.5g. Kornjača na aversu! Postojao je i liveni srebrni novac Egine, circa 480. pne. sa istom predstavom:
Peloponeske kovnice u vreme Septimija Severa (193 – 211) kuju bronzani novac koji na aversu ima boga (Hekatu, Hermesa, Afroditu, Zevsa), a na reversu ispisano ΑΙΓΕΙΝΗΤΩΝ. Sumirano: Simboli eginskog novca su kornjača, delfin, a pojavljuje se i triskelion odnosno 3 noge. Postojala su još 2 centra ranog novčarstva: FOKIDA i MILET Novac Fokide : A: Bik R: Artemida Novac Mileta: A: Lav koji riče R: Sunce, zvezda ili cvet
1 TALANT = 60kg i 552g, u sebi sadrži 60 mina 1 MINA = 1kg i 9g, u sebi sadrži 60 sikala 1 SIKL = 16.82g i to postaje težina statera u fokidskom sistemu MILET: 1 TALANT = 30kg i 276g, u sebi sadrži 60 mina 1 MINA = 504g, u sebi sadrži 60 sikala 1 SIKL= 8.41g i to postaje težina zlatnog darika EGINA: 1 TALANT = 36kg, u sebi sadrži 60 mina 1 MINA = 628g 1 MINA = 100 drahmi od 6.28g Stater ili didrahma iznosi 12.57g (pogledaj gore stater od elektruma) Postoje i manje jedinice (apoeni)
Proces je moguće podeliti u 4 koraka:
Od 7. do 3. veka preko 1400 polisa i 500 vladara izdaje emisije novca. Pored ekonomske uloge koju novac ima, on je takođe i dokaz autonomije. Na Kipru postoji čak 11 autonomnih kovnica. Uglavnom novac male vrednosti za lokalne potrebe.
Wappenmünzen – tzv. heraldički novac, nemačko ime za neke kovanice iskovane u Atini (570-510). Neki naučnici pripisuju ovaj
novac Pizistratu. Novac počinje da se izrađuje u centralnom regionu Grčke oko 570. pne. Primerak Vapenminzen kovanice sa gorgoneionom na aversu i pečatom na reversu. Didrahma. 545-525/15 pne. Možda je heraldički novac služio kao propaganda vladajućim porodicama. Moguće, ali još uvek nedovoljno poznato, da je Solon sproveo u Atini monetarne reforme. Nije sigurno da li je Atina u njegovo doba počela sa izradom novca. Solon, 594. pne, atinsko-eubejski etalon. Stater sa amforom na aversu i pečatom na reversu, rani novac Atine. Amfora simboliše lukrativnu trgovinu sa Egiptom. Ovaj konkretan primerak nije iz Atine već sa Keja ali daje okvirno ideju kako je atinski izgledao. Konstantne borbe među strankama (Pizistratidi, Alkmenoidi) Pizistratidi izdaju novac sa glavom konja čiju sliku ne mogu da nađem. Alkmenoidi izdaju novac sa Apolonovim točkom. A: Apolonov točak
490, posle Maratona.
ISTROS (zapadna obala Crnog Mora) izrađuje jedinstven novac. Na aversu su 2 glave sa obrnutim licima, a na reversu morski orao kljuca delfina. ABDERA (današnji grčki deo Trakije) preuzima predstavu u vidu grifona sa Teosa. U 4. veku na aversu je grifon, a na reversu Apolon u četvrtastom polju. TASOS kroz vekove izrađuje više unikatnih kovanica: A: Otmica nimfe od strane satira
SELINUNT (jugozapadna Sicilija) još u 6. veku pne. na aversu didrahme ima divlji celer, koji se etimološki vezuje za ime mesta. Na reversu je pečat vetrenjača. Posle 466. godine pne. na aversu su Apolon i Artemida, a na reversu personifikacija reke Selinos. Postoji i varijanta sa Heraklom koji ubija bika na aversu i rečnim bogom Hipsasom na reversu.
Predstave na novcu su amblem ličnosti/polisa koji izdaje novac. Najranije teme su životinjske (elektrum iz Mileta, Fokide, Efesa) Još neki polisi sa životinjama na novcu: EFES: Pčela i jelen Klazomena: Ovan Samos: Bik i Lav
Predstave takođe mogu biti inspirisane religijom ili mitom. Od 6. veka pne. kreću antropomorfne predstave. Darije I je prvi vladalac koji je sebe prikazivao na novcima.
Faros (današnji Hvar) od 4. veka kuje svoj novac pod uticajem Sirakuze. Srebrni i bronzani novac, 4 veličine, u 2 navrata radile kovnice: Od polovine 4. veka pa do 219. godine pne: A: Zevs (Persefona, Atremida) R: Koza Od 190. do 147. godine pne: A: Dionis (Nimfa)
R: Kantaros i natpis FA (kao Jadranska Herakleja izrađuje novac sa Heraklom i njegovom batinom: Issa (današnji Vis) od 4. do 2. veka izrađuje svoj novac. Ovaj novac naziva se JONIJEV NOVAC Bronze od 16g i 8g A: Jonios R: Lav (može i delfin)
