Araling Panilipunan mods, Study notes of History

Download Araling Panilipunan mods and more Study notes History in PDF only on Docsity!

Araling Panlipunan

Ikatlong Markahan – Modyul 2 :

Mga Isyu sa Kasarian at Lipunan

Inilimbag sa Republika ng Pilipinas ng Kagawaran ng Edukasyon – Rehiyon III

Office Address: Matalino St., D.M. Government Center, Maimpis, City of San Fernando

(P) Telefax: (045) 598-8580 to 89

E-mail Address: [email protected]

Araling Panlipunan – Ikasampung Baitang

Alternative Delivery Mode

Unang Markahan – Modyul 2: Mga Isyu sa Kasarian at Lipunan

Unang Edisyon, 2020

Isinasaad sa Batas Republika 8293, Seksiyon 176 na: Hindi maaaring magkaroon ng

karapatang-sipi sa anumang akda ang Pamahalaan ng Pilipinas. Gayunpaman, kailangan

muna ang pahintulot ng ahensiya o tanggapan ng pamahalaan na naghanda ng akda kung ito

ay pagkakakitaan. Kabilang sa mga maaaring gawin ng nasabing ahensiya o tanggapan ay

ang pagtakda ng kaukulang bayad.

Ang mga akda (kuwento, seleksiyon, tula, awit, larawan, ngalan ng produkto o brand

name , tatak o trademark , palabas sa telebisiyon, pelikula, atbp.) na ginamit sa modyul na ito

ay nagtataglay ng karapatang-ari ng mga iyon. Pinagsumikapang matunton ang mga ito upang

makuha ang pahintulot sa paggamit ng materyales. Hindi inaangkin ng mga tagapaglathala at

mga may-akda ang karapatang-aring iyon. Ang anumang gamit maliban sa modyul na ito ay

kinakailangan ng pahintulot mula sa mga orihinal na may-akda ng mga ito.

Walang anumang parte ng materyales na ito ang maaaring kopyahin o ilimbag sa

anumang paraan nang walang pahintulot sa Kagawaran.

Inilathala ng Kagawaran ng Edukasyon

Nicolas T. Capulong, PhD, CESO V

Ronelo Al K. Firmo, PhD, CESO V

Librada M. Rubio, PhD

Bumuo sa Pagsusulat ng Modyul

Manunulat: Celeste Ann S. Abesamis

Editor: Rubilita L. San Pedro

Tagasuri ng Nilalaman: Angelica M. Burayag, PhD / Elena V. Almario

Bernadette G. Paraiso / Marie Claire M. Estabillo

Lorna G. Capinpin

Tagasuri ng Wika: Donna Erfe A. Aspiras / Bernadeth D. Magat

Tagasuri sa ADM Format: Kristian Marquez

Tagasuri ng Pagguhit/Paglapat: Donna Oliveros / Bryan Balintec

Glehn Mark A. Jarlego

Tagaguhit: Jeiyl Carl G. Perucho

Tagalapat: Katrina M. Matias

Tagapamahala: Nicolas T. Capulong, PhD, CESO V

Librada M. Rubio, PhD

Angelica M. Burayag, PhD

Ma. Editha R. Caparas, EdD

Nestor P. Nuesca, EdD

Marie Ann C. Ligsay, PhD

Salome P. Manuel, PhD

Rubilita L. San Pedro

Marie Claire M. Estabillo

Melvin S. Lazaro

Celeste Ann S. Abesamis

Rubilita L. San Pedro

Angelica M. Burayag, PhD / Elena V. Almario

Bernadette G. Paraiso / Marie Claire M. Estabillo

Lorna G. Capinpin

Donna Erfe A. Aspiras / Bernadeth D. Magat

Kristian Marquez

Donna Oliveros / Bryan Balintec

Glehn Mark A. Jarlego

Jeiyl Carl G. Perucho

Katrina M. Matias

ii

Paunang Salita

Ang Self-Learning Module o SLM na ito ay maingat na inihanda para sa ating

mag-aaral sa kanilang pag-aaral sa tahanan. Binubuo ito ng iba’t ibang bahagi na

gagabay sa kanila upang maunawaan ang bawat aralin at malinang ang mga

kasanayang itinakda ng kurikulum.

Ang modyul na ito ay may inilaang Gabay sa Guro/Tagapagdaloy na

naglalaman ng mga paalala, pantulong o estratehiyang magagamit ng mga magulang

o kung sinumang gagabay at tutulong sa pag-aaral ng mga mag-aaral sa kani-

kanilang tahanan.

Ito ay may kalakip na paunang pagsusulit upang masukat ang nalalaman ng

mag-aaral na may kinalaman sa inihandang aralin. Ito ang magsasabi kung

kailangan niya ng ibayong tulong mula sa tagapagdaloy o sa guro. Mayroon ding

pagsusulit sa bawat pagtatapos ng aralin upang masukat naman ang natutuhan.

May susi ng pagwawasto upang makita kung tama o mali ang mga sagot sa bawat

gawain at pagsusulit. Inaasahan namin na magiging matapat ang bawat isa sa

paggamit nito.

Pinapaalalahanan din ang mga mag-aaral na ingatan ang SLM na ito upang

magamit pa ng ibang mangangailangan. Huwag susulatan o mamarkahan ang

anumang bahagi ng modyul. Gumamit lamang ng hiwalay na papel sa pagsagot sa

mga pagsasanay. Hinihikayat ang mga mag-aaral na makipag-ugnayan agad sa

kanilang guro kung sila ay makararanas ng suliranin sa pag-unawa sa mga aralin

at paggamit ng SLM na ito.

Sa pamamagitan ng modyul na ito at sa tulong ng ating mga tagapagdaloy,

umaasa kami na matututo ang ating mag-aaral kahit wala sila sa paaralan.

Ang modyul na ito ay ginawa at isinulat para sa iyong kapakinabangan. Ito

ay upang matulungan kang unawain ang mga araling tinatalakay sa Araling

Panlipunan Baitang 10.

Ang modyul na ito ay naglalayong masuri ang diskriminasyon at karahasan

sa mga kalalakihan, kababaihan, at Lesbian, Gay, Bisexual , Transgender, Queer,

Intersex, at Asexual (LGBTQIA+) ( AP10IKL-IIIe-f- 7 ). Ano ba ang kahulugan ng

diskriminasyon at karahasan? Ano-ano ang diskriminasyon at karahasan na

naranasan ng mga kalalakihan, kababaihan, at LGBTQIA+ sa Pilipinas at sa ibang

panig ng mundo.

Pagkatapos mong aralin at isagawa ang mga gawain sa modyul na ito, ikaw

ay inaasahang:

1. nakapagpapaliwanag ng kahulugan ng diskriminasyon at karahasan;
2. natutukoy ang diskriminasyon at karahasan sa kalalakihan, kababaihan,

at LGBTQIA+; at

3. nakapagpapahayag ng paggalang sa karapatan ng mga mamamayan sa

pagpili ng kasarian at seksuwalidad.

Subukin

Panuto: Basahin nang may pang-unawa ang sumusunod na katanungan. Isulat sa

sagutang papel ang letra ng tamang kasagutan.

1. Ito ay tumutukoy sa anumang pag-uuri, eksklusyon, o restriksyon batay sa

kasarian na naglalayon o nagiging sanhi ng hindi pagkilala, paggalang, at

pagtamasa ng lahat ng kasarian ng kanilang mga karapatan o kalayaan.

A. diskriminasyon C. karahasan

B. gender roles D. Magna Carta

2. Ano ang tawag sa proseso ng pagbabayo o pagmamasahe ng dibdib ng batang

nagdadalaga sa pamamagitan ng bato, martilyo o spatula na pinainit sa apoy?

A. breast ironing C. Female Genital Mutilation

B. foot binding D. suttee

Alamin

10. Kung si Edna ay biktima ng domestic violence , alin sa mga sumusunod ang

maaari niyang naranasan?

A. Pinagbantaan siya ng karahasan.

B. Sinabihan siya na ang mga lalaki ay natural na bayolente.

C. Tinawag siya sa ibang pangalang hindi maganda (name calling).

D. Humingi sa kaniya ng tawad ang taong may sala at nangakong magbabago.

11. Ito ay ang mahabang proseso ng pagbabali ng arko ng paa ng mga babae upang

hindi ito lumaki nang normal.

A. breast ironing C. Female Genital Mutilation

B. foot binding D. suttee

12. Ang sumusunod ay halimbawa ng karahasan sa mga kababaihan maliban sa

isa.

A. berbal C. pisikal

B. biyolohikal D. seksuwal

13. Ito ay batas na ipinatupad sa bansang Uganda na nagsasaad na ang same-sex

relations at marriages ay maaaring parusahan ng panghabangbuhay na

pagkakabilanggo.

A. Humanity Act C. Magna Carta for Women

B. Anti-Homosexuality Act D. Violence Against Women

14. Ilan sa bawat babaeng may edad 15-49 ang nakararanas ng pisikal, seksuwal,

at emosyonal na pananakit mula sa kanilang asawa o partner?

A. isa sa bawat tatlong babae

B. isa sa bawat apat na babae

C. dalawa sa bawat tatlong babae

D. dalawa sa bawat apat na babae

15. Alin sa sumusunod ang hindi halimbawa ng Seven Deadly Sins Against Women?

A. pananakit C. pananakot

B. exploitation D. prostitusyon

Naunawaan mo sa Modyul 1 ang kasarian sa iba’t ibang lipunan.

Natunghayan mo rin ang mga pagbabago sa gampanin ng kalalakihan, kababaihan,

at LGBTQIA+ sa paglipas ng panahon.

Panuto: Basahin ang komik istrip at sagutan sa isang papel ang sumusunod na

katanungan.

Aralin

1

Mga Isyu sa Kasarian at

Lipunan

Balikan

Pare, alam mo

bang CEO na ng

isang sikat na

online fashion

retailer si Leo?

Oo nga pare. Hindi

ba pambabae ang

kaniyang trabaho?

Pwede rin para sa mga

lalaki ang ganoong

posisyon. Basta ang

mahalaga, alam niya

ang kaniyang

ginagawa at mga

responsibilidad.

Tuklasin

Panuto: Suriin ang larawan. Sagutan ang mga katanungan tungkol dito sa isang

papel.

Pamprosesong tanong:

1. Ano ang nais ipahiwatig ng larawan?
2. Sa iyong palagay, ano ang ugat ng ganitong gawain sa mga kalalakihan,

kababaihan, at LGBTQIA+?

3. Paano maiiwasan ang ganitong pangyayari?
4. Nagaganap ba sa tunay na buhay ang ipinakikita sa larawan? Magbigay ng

patunay.

5. Ikaw bilang babae/lalaki, nakaranas ka na ba ng diskriminasyon? Paano mo

ito nalampasan?

Suriin

Diskriminasyon sa mga Kalalakihan, Kababaihan, at LGBTQIA+

Bago natin talakayin ang ating paksa, nais kong makilala mo ang ilang

mga personalidad na kilala sa iba’t ibang larangan sa ating bansa. Maaari ka

ring magsaliksik ng mga karagdagang impormasyon tungkol sa kanila upang

mas makilala mo ang kanilang buhay bilang miyembro ng ating lipunan.

PABLO ‘Chef Boy’ LOGRO (Lalaki)

Siya ay isang Filipino Celebrity Chef na nakilala

sa kaniyang mga palabas sa pagluluto tulad ng Idol sa

Kusina at Chef Boy Logro: Kusina Master. Maraming

kalalakihan na rin sa kasalukuyan ang nalilinya sa

larangan ng pagluluto.

GLORIA M. ARROYO (Babae)

Nahalal siyang Senador ng bansa noong 1992-

1998. Sa loob ng dalawang taon, siya ay naging

Pangalawang Pangulo ng Administrasyong Estrada.

Noong Enero 20, 2001 siya ang humalili sa pagka-

Pangulo at nahalal sa buong anim na taong termino mula

2004 hanggang 2010. 2004 hanggang 2010. Nagsilbi siyang kinatawan ng 2nd District ng Pampanga

noong 2010 at naging Speaker of the House of Representatives mula 2018

hanggang 2019. Siya ang ikalawang babae na naging Pangulo ng bansa.

GERALDINE B. ROMAN (Transgender)

Isa siyang mamamahayag at politiko na

nagsisilbing kinatawan ng 1st District ng Bataan mula

noong 2016. Siya ang unang transgender woman na

naluklok bilang kinatawan ng Kongreso. Sa kabila ng

kaniyang kasarian, hindi ito naging hadlang upang

maglingkod sa kaniyang mamamayan.

Ang limitado at hindi pantay na pakikilahok ng mga kababaihan sa

gawaing pang-ekonomiya ay may direktang epekto sa paglago at pag-unlad ng

ekonomiya ng bansa. Ang Labor Force Participation Rate ng mga kababaihan ay

halos 48% habang ang mga kalalakihan ay humigit-kumulang na 77% na mas

mababa sa 29% kaysa sa mga kalalakihan.

Diskriminasyon sa LGBTQIA+

Ayon sa pag-aaral na inilabas ng United Nations Development

Programme (UNDP) at ng United States Agency for International Development

(USAID) na may titulong Being LGBT in Asia: The Philippines Country Report ,

ang mga LGBTQIA+ ay may kakaunting oportunidad sa trabaho, bias sa

serbisyong medikal, pabahay at maging sa edukasyon. Ilan sa mga halimbawa

nito ay may mga kurso, propesyon, at hanapbuhay na para lamang sa babae o

lalaki.

Karahasan sa Kalalakihan, Kababaihan at LGBTQIA+

Karahasan sa Kalalakihan

Maging ang kalalakihan ay biktima rin ng karahasan. Maaaring

magsimula ito sa kanilang pamilya at maging sa trabaho. Wala itong pinipiling

edad, maging bata man o matanda. Ang pang-aabuso sa kalalakihan ay hindi

kinakailangang maging pisikal, ngunit maaaring emosyonal at seksuwal.

Marami pa ring mga lalaking biktima ng karahasan ang nahihiyang lumantad

at magbahagi ng kanilang karanasan kaya walang malinaw na bilang kung ilan

sa kanila ang naging biktima ng pang-aabuso.

May kalalakihang nakararanas ng seksuwal na pang-aabuso mula sa

kanilang pamilya o mga taong pinagkakatiwalaan nila na maaaring

makaapekto sa kanilang damdamin o emosyon. May mga pagkakataon na sila

rin ay biktima ng pisikal na pananakit mula sa kanilang asawa o partner.

Karahasan sa Kababaihan

Ayon sa United Nations (UN), ang karahasan sa kababaihan (violence

against women ) ay anumang karahasang nauugat sa kasarian na

humahantong sa pisikal, seksuwal o mental na pananakit o pagpapahirap sa

kababaihan, kasama na ang mga pagbabanta at pagsikil sa kanilang kalayaan.

Hindi lamang limitado sa pisikal na pang-aabuso ang violence against women.

Maaari rin itong sa paraang berbal, seksuwal, sikolohikal, at ekonomikal.

Maraming paraan ang mga kalalakihan upang maipamalas ang kanilang

kapangyarihan sa mga kababaihan. Ang pananakit na pisikal ay isang

halimbawa nito. Mula sa berbal na pang-aabuso ay nauuwi sa abusong pisikal.

Ang lahat ng kababaihang nakaranas ng pisikal na pananakit ay biktima rin

ng iba pang anyo ng pang-aabuso.

Ang General Assembly Binding Women for Reforms, Integrity, Equality,

Leadership, and Action (GABRIELA), ay isang samahan sa Pilipinas na laban sa

iba’t ibang anyo ng karahasang nararanasan ng kababaihan na tinagurian

nilang Seven Deadly Sins Against Women. Ang mga ito ay ang:

1. pambubugbog/pananakit,
2. panggagahasa,
3. incest at iba pang seksuwal na pang-aabuso, 4. sexual harassment,
4. sexual discrimination at exploitation ,
5. limitadong access sa reproductive health , at
6. sex trafficking at prostitusyon.

Istatistika ng Karahasan sa Kababaihan

2017 National Demographic and Health Survey (NDHS)

A. Isa sa bawat apat (26%) na babaeng may edad 15- 49 ang nakaranas ng

pananakit na pisikal, seksuwal, at emosyonal. Karamihan sa mga

nananakit ay ang mga kasalukuyang asawang lalaki o partner.

B. Limang porsyento (5%) na babae ang nakaranas ng seksuwal na

pananakit.

C. Labing-apat na porsyento (14%) na mga babae ang nakaranas ng pisikal

na pananakit.

D. Isa sa bawat lima (20%) na babaeng may-asawa ang nakaranas ng

emosyonal na pananakit mula sa kanilang mga asawa o partner.

May ilang kaugalian din sa ibang lipunan na nagpapakita ng paglabag

sa karapatan ng kababaihan. Subalit ang nakalulungkot dito, ang

pagsasagawa nito ay nag-uugat sa maling paniniwala, tulad na lamang ng

isinasagawang breast ironing o breast flattening sa Africa at foot binding sa

China.

Ang breast ironing o breast flattening ay isang kaugalian sa bansang

Cameroon sa kontinente ng Africa. Ito ay ang pagbabayo o pagmamasahe ng

dibdib ng batang nagdadalaga sa pamamagitan ng bato, martilyo o spatula na

pinainit sa apoy. May pananaliksik noong 2006 na nagsasabing 24% ng mga

batang babaeng may edad siyam ay apektado nito. Ipinaliliwanag ng ina sa

anak na ang pagsasagawa nito ay normal lamang at ang mga dahilan nito ay

upang maiwasan ang: (1) maagang pagbubuntis ng anak, (2) paghinto sa pag-

aaral, at (3) pagkagahasa. Ang maaaring maging epekto nito sa kalusugan ng

mga biktima — mga cyst, cancer sa suso, at mga isyu sa pagpapasuso.

Ang foot binding ay isinasagawa sa mga babae noong sinaunang

panahon sa China. Ito ay ang mahabang proseso ng pagbabali ng arko ng paa

ng mga babae upang hindi ito lumaki nang normal. Ang kanilang mga paa ay

mahigpit na nakagapos gamit ang pagbalot ng isang pirasong bakal o bubog sa

talampakan. Ang perpektong paa ng babaeng may sapat na gulang ay tatlo

hanggang apat na pulgada ang haba.

A. You Complete Me

Panuto: Punan ng letra ang bawat kahon upang mabuo ang salita/grupo ng mga

salitang binibigyang-kahulugan sa bawat pangungusap. Isulat sa sagutang papel.

1. Ito ay hindi lamang limitado sa pisikal na pang-aabuso sa kababaihan, maaari rin

itong sa paraang berbal, seksuwal, sikolohikal, at ekonomikal.

2. May pananaliksik noong 2006 na nagsasabing 24% ng mga batang babae sa

Cameroon, Africa na may edad siyam ay sumasailalim sa prosesong ito.

3. Ito ay tumutukoy sa anumang pag-uuri, eksklusyon, o restriksyon batay sa

kasarian na naglalayon o nagiging sanhi ng hindi pagkilala, paggalang, at

pagtamasa ng lahat ng kasarian ng kanilang mga karapatan o kalayaan.

Pagyamanin

Ito naman ay para sa mga gay , bisexual at transgender :

1. pinagbabantaan kang sasabihin sa iyong pamilya, mga kaibigan, at mga

kakilala ang iyong oryentasyong seksuwal at pagkakakilanlang

pangkasarian;

2. sinasabi sa iyo na hindi tutulungan ng pamahalaan ang mga gay, bisexual

at transgender ; at

3. sinasabi sa iyo na ang mga lalaki ay natural na bayolente.

Maari mong malamang inaabuso ka na kung napapansin mo ang ganitong

pangyayari:

1. pinagbabantaan ka ng karahasan;
2. sinasaktan ka na (emosyonal o pisikal);
3. humihingi ng tawad, nangangakong magbabago, at nagbibigay ng suhol;
4. paulit-ulit ang ganitong pangyayari; at
5. mas dumadalas ang pananakit at karahasan at mas tumitindi sa paglipas

ng panahon.

4. Sa prosesong ito, mahigpit na itinatali ang paa ng batang babae gamit ang

pagbalot ng isang pirasong bakal o bubog sa talampakan.

5. Isang samahan sa Pilipinas na laban sa iba’t ibang anyo ng karahasang

nararanasan ng mga kababaihan.

B. Hanapin Mo Ako

Panuto: Hanapin sa loob ng kahon ang limang anyo ng karahasan sa kababaihan.

Isulat sa sagutang papel.

D A M D A M I N K O

E N S E K S W A L S

E O I W I S E S A I

R M N A N A H A H K

B A O N D N P N T O

E K O N O M I K A L

R A B G N O S A S O

B N A A Y N I B A H

A G T B A O K A B I

L K A A T N A K U K

E A L S A I L I L A

A S O I S M S T O L

P I N A N S I Y A L

E. Kasalanan Ko Ba?

Panuto: Isa-isahin ang mga diskriminasyong nararanasan ng LGBTQIA+. Ipaliwanag

kung bakit patuloy pa rin ang ganitong sitwasyon sa kabila ng kanilang panawagan

ng pagkakapantay-pantay. Isulat sa sagutang papel.

F. Sanhi at Bunga

Panuto: Magbigay ng tig-isang halimbawa ng diskriminasyon at karahasan na

nangyayari sa kasalukuyan sa mga kalalakihan, kababaihan, at LGBTQIA+. Ibigay

ang mga sanhi at bunga ng ganitong pangyayari. Isulat sa sagutang papel.

DISKRIMINASYON

SANHI BUNGA

1. Lalaki ____________________ ______________________
2. Babae ____________________ ______________________

3. LGBTQIA+ ____________________ ______________________

KARAHASAN

SANHI BUNGA

1. Lalaki _____________________ ______________________
2. Babae ____________________ ______________________

3. LGBTQIA+ ____________________ ______________________

Panuto: Isulat sa sagutang papel ang iyong natutuhan mula sa paksang tinalakay

gamit ang reflective journal.

Isaisip

Ang aking natutuhan mula sa aralin:

_______________________________________________________________________

_______________________________________________________________________

_______________________________________________________________________

Mga saloobin ko tungkol dito:

_______________________________________________________________________

_______________________________________________________________________

_______________________________________________________________________

Mga kaisipan na naunawaan ko:

_______________________________________________________________________

_______________________________________________________________________

_______________________________________________________________________