¡Descarga CONTRATOS y más Apuntes en PDF de Derecho solo en Docsity!
DEREITO DE CONTRATOS
LECCIÓN I.- O CONCEPTO DE CONTRATO E A SÚA EVOLUCIÓN HISTÓRICA
(non evolución histórica)
É un acordo de vontades polo que se obrigan, polo tanto xorden obrigacións de tal acordo. Sen embargo, non sempre foi así. Se imos á época dos romanos, existía un formalismo esaxerado, había que cumprir unhas certas cuestións onde non se lle daba tanta importancia a ese acordo de vontades. No Dereito Romano, había un formalismo esaxerado ata Xustiniano. Non se dá esa primacía a ese acordo de vontades. Ten importancia ao longo da historia a época medieval. Antes incluso da época medieval atopámonos o ius canonico. No ius canonico comezan a xurdir principios como a boa fe, a idea de pacta sunt servanta, que as partes cando se comprometen a algo teñen que cumprilo, a idea de fidelidade da palabra. Todos eses principios, realmente estanos levando a esa idea da autonomía da vontade, da liberdade das partes de pactar o que queiran. Seguimos avanzando na historia e imos aos séculos medievais, e é unha época onde ten gran importancia, o Dereito mercantil, xa que había moitos mercaderes, que polo seu tipo de vida, para atender a estas necesidades, non podían someterse a estas formalidades, xa que lles interesaba máis ser moito máis flexibles. Eran un modo máis apropiado para atender as súas necesidades. Convén que ese formalismo esaxerado se vaia abandonado, e cobre máis protagonismo o acordo entre vontades. Imos cara a Idade Moderna e nesta época acentúase o feito de que destaca a vontade individual, co cal ao cobrar certa relevancia esta vontade, o consentimento das partes para contratar vai ser a base fundamental dos contratos. Entón cobra especial relevancia neste sentido o Dereito natural. Abandónase o carácter relixioso, e cobra especial relevancia o home como individuo, o ser humano e a importancia á vontade dese individuo. Todo isto, é o que nos leva ao que hoxe nos parece o fundamental no contrato, que é o consentimento, que debe ser prestado voluntariamente. As partes cando consinten, xorden obrigacións e deben cumprirse. Pero ese consentimento debe ser prestado libre e voluntariamente. Se imos ao art. 1255 CC, estamos ante o artigo clave da autonomía da vontade. O contrato fundamentalmente é unha operación económica. Consiste no intercambio normalmente de bens e servizos. E dicimos que é unha operación económica, xa que o carácter patrimonial é esencial nun contrato para poder falar de contrato. O elemento económico é esencial, xa que prevé unha serie de prestacións susceptibles de valoración económica, ás veces fácil de determinar e outras veces non tanto, porque a veces depende da vontade de cada un, do seu capricho, etc. En calquera caso, ten que existir esa valoración económica ou ese carácter patrimonial, xa que se non o hai, atopámonos cun acordo de vontades que non é considerado contrato. Existe o principio de pacta sunt servanta, pero sen embargo ás veces poden ocorrer situacións que non se esperaban que cambian as cousas de tal modo que podería ser moi perxudicial para a parte ter que seguir rexéndose polo pacta sunt servanta. Entón neses casos, os Tribunais poden aplicar a cláusulas rebus sic estantibus. Os contratos veñen regulados no Libro IV do Código Civil. Nestas normas comúns non se nos dá unha definición de contrato, pero podemos intuír as bases fundamentais sobre as que se asenta o contrato.
Art. 1254 CC, art.. 1258 CC. En principio, o acordo de vontades constitúe o xerme sobre o cal se asentan a teoría de contratos. Todo isto unido á liberdade de vontade das partes. A idea de contrato xira entorno a estes dous elementos. A elo temos que engadir que esta declaración de vontades dá lugar a unha vinculación xurídica, é dicir, o Dereito impón o cumprimento do acordado. En canto á liberdade, temos o famoso art. 1255 CC. De tal forma, aínda que non nos atopemos cun concepto de contrato, con estes artigos podemos chegar á elaboración dun concepto que é que o contrato é un acordo de vontades polos que os contratantes van regular os seus intereses, de acordo á súa vontade. Estes principios absolutos de autonomía da vontade e liberdade das partes debemos miralo con certas matizacións, porque é verdade que na época da Codificación cando se constrúe o Código Civil son as ideas fundamentais, pero a realidade social vai cambiando. Na época da codificación baséanse nese acordo de vontades e nesa liberdade de contratación. Sobre esa base, construíanse tódalas relacións xurídicas. Sen embargo, as cousas cambian no momento no que se procede a establecer un Estado Social, porque empezan a nacer novos contratos, as tecnoloxías, os contratos en masa, a globalización… Entón, o que ocorre é que é necesario que os poderes públicos interveñan, garantindo protección aos cidadáns, de forma que esa liberdade e ese trato de igualdade, para que non se acaba con el, se require certo intervencionismo estatal. Isto non quere dicir que xa non exista esa autonomía da vontade, pero o que pasa é que a situación social nese momento, require unha intervención do Estado. Entón neste marco, cobra especial relevancia o dereito de consumo, porque é un ámbito no que é moi patente esa postura ou esa existencia de dúas partes, unha máis débil que outra. A materia de consumo atópase regulada no texto refundido da Lei de consumidores e usuarios e outras normas. Tamén se realizou este texto refundido pola necesidade da transposición das numerosas Directivas que xurdiron na UE faise esa Lei de consumo.
TIPOS DE CONTRATOS
Son numerosos os tipos de clasificación dos contratos que se poden facer. É verdade que xeralmente teñen un carácter realmente pouco útil, pero nos serve para ter unha visión primaria, para logo cando esteamos estudando podamos saber diferenciar cada tipo de contrato. -EN ATENCIÓN Á NATUREZA XURÍDICA DO CONTRATO
• CONSENSUAIS F 0 E 0son aqueles que se perfeccionan polo consentimento das partes.
Exemplo: a compravenda. Perfecciónase polo consentimento. É válido e polo tanto, desplega efectos xurídicos dende o momento do consentimento. Unha vez que se perfecciona, pódese esixir o cumprimento das obrigacións, pero o contrato é xa perfecto dende o momento da prestación do consentimento. Dende que hai o acordo de vontades, as partes quedan obrigadas.
• REAIS F 0 E 0son aqueles que se perfeccionan pola entrega da cousa.
Exemplo: préstamo, a prenda Hai certo sector doutrinal que está en contra desta clasificación, e di que os contratos reais son aqueles, non que se perfeccionan coa entrega da cousa, senón que o efecto que producen é a constitución, transmisión, modificación ou extinción dun dereito real.
O contrato é un acordo de vontades a través do cal dous ou máis persoas deciden asumir un compromiso. Estas persoas obríganse prestando o consentimento. Polo tanto, o consentimento é a base esencial do contrato, porque de nada vale un obxecto ou unha causa sen consentimento. Temos que distinguir no consentimento, dous elementos que o constitúen:
• Vontade individual de cada parte: vontade interna
• Declaración: a persoa expresa esa vontade interna. E ten que ser así para que
poida haber contrato Estes dous elementos teñen que ser coincidentes. Esta vontade coincidente vai ser o punto de partida do contrato.
Non todo o mundo pode ou está capacitado para emitir calquera tipo de consentimento, senón que a Lei require que a persoa que emite o consentimento, teña capacidade. En principio, o art. 1263 CC di que non teñen capacidade: -os menores non emancipados -incapacitados O art. 1263 CC coincide coa capacidade de obrar
A) OS MENORES
Fálanos o art. 1263 CC dos menores non emancipados. Os menores emancipados teñen unha capacidade limitada polo art. 323 CC. Realmente, un menor non emancipado non é unha persoa totalmente incapaz. Esta capacidade está limitada porque hai unha idea de protección ao menor, pois é por iso que se lle limita a capacidade para contratar. Temos que dicir así que os contratos realizados por un menor non son absolutamente nulos. Neste caso, son anulables. O Código Civil no art. 1302 CC veta á parte contraria a que sexa el o que impugna. Os que poderían impugnar ese contratos son os pais ou os seus representantes legais.
B) INCAPACES
Os incapaces sono na medida en que o estableza a sentencia. Esta sentencia non produce efecto de cousa xulgada. Entón os contratos celebrados por un incapaz, poden ser impugnados polo seu representante legal, ou polo incapaz cando recobre a capacidade. Pero aquí atopámonos cun problema, que é o seguinte. Segundo o art. 1263 CC non poden prestar consentimento os menores non emancipados, e os incapacitados. E o art. 1261 CC di que non é válido un contrato se non ten consentimento. Se relacionamos estes dous artigos, a conclusión debería de ser que os contratos celebrados por eses suxeitos serían nulos de pleno Dereito. Pero esta conclusión, sería errónea. Proba delo é o art. 1300 CC. Non di este artigo que sexan nulos, senón que di que poden ser anulados, polo que sería erróneo entender que son nulos de pleno Dereito. Agora ben, temos que outorgar un tratamento distinto a aquelas persoas que non foron declaradas incapaces, pero non posúen de maneira natural a suficiente aptitude. Isto é o que se denomina a incapacidade natural. O Tribunal Supremo di que unha persoa non fora declarada incapaz, non significa que sexan válidos aqueles actos que realice, é dicir, débese ter en conta que a persoa ten a suficiente vontade ou que esta sexa adecuada á hora de prestar consentimento. Pasaría o mesmo entón que nos supostos anteriores. O contrato pode ser impugnado, porque ten unha incapacidade natural.
AS PROHIBICIÓNS LEGAIS
Hai que distinguir a prohibición legal de contratar da falta de capacidade para contratar.
Cando existe unha prohibición legal, se lle impide a un suxeito celebrar un contrato determinado, pero ese suxeito é plenamente capaz. Nestes casos, a prohibición legal baséase en razóns obxectivas, a diferenza da capacidade para contratar que se centra en razóns subxectivas da propia persoa. Os casos máis típicos de prohibicións legais de contratar virían no art. 1459 CC. En termos semellantes temos o art. 221.1 e 221.3 CC. Trátase de persoas que son plenamente capaces. Outro suposto é o art. 1677 CC. O fin destas prohibicións legais é evitar que determinadas persoas se beneficien do seu cargo ou a unión que teñen respecto doutras. Os supostos son taxativos e incluso son de interpretación restritiva. Non poderiamos aplicar por analoxía os artigos das prohibicións legais a casos semellantes. E a violación dunha prohibición legal de contratar implica a nulidade de pleno Dereito do contrato celebrado.
AUTOCONTRATO
Cando a persoa que contrata ocupa a posición das dúas partes contratantes. Ponse en dúbida se existe ou non, en principio no baseamento de que para celebrar un contrato ten que haber dúas partes. A doutrina considera que nestes casos segue habendo dúas partes. O problema que pode producir un autocontrato é que haxa un conflito de intereses. Nese caso, si estaría prohibido o contrato.
OS VICIOS DO CONSENTIMENTO
O consentimento necesita a confluencia de dúas manifestacións de vontade. En canto as dúas manifestacións conclúen xa temos o contrato. A exteriorización desa manifestación da vontade pode ser de diversas maneiras:
• Declaración expresa: é o modo normal. Pode ser escrita, oral, a través dun
comportamento ou signo que inequivocamente manifesta a vontade contractual, e esa manifestación está socialmente recoñecida.
• Declaración tácita: é aquela que se realiza a través de determinados actos
concluíntes que son inequívocos e de elo se infire que hai vontade de contratar. O Tribunal Supremo di ao respecto que ten que ser clara, determinante e inequívoca. Fóra destes supostos atopámonos co:
• Silencio: en principio o silencio non ten valor de declaración, salvo:
• Que as partes así o previran
• Que unha norma así o estableza
• A Xurisprudencia outorga valor de asentimento ao silencio naqueles
supostos nos que pola relación existente entre as partes a boa fe impón a quen non quere continuar a aprobación contractual, o deber de expresalo.
VICIOS DO CONSENTIMENTO
O consentimento ten que prestarse dunha forma libre, consciente e deliberada. En caso contrario, entón o consentimento atópase viciado. Os vicios do consentimento son defectos ou anomalías que a persoa que vai contratar padece nese período de formación da vontade que impide que esa vontade xorda libre e conscientemente. En particular invalida o consentimento (1265 CC) o error, a violencia, a intimidación e o dolo. Aínda que o Código Civil di que é nulo, non é así, senón que será anulable. A enumeración deste artigo é unha enumeración taxativa. Fóra destes supostos non hai máis vicios do consentimento. Son de interpretación restritiva ata o punto que a
(art. 1267 CC) “Hai intimidación cando se inspira a un dos contratantes o temor racional e fundado de sufrir (…)”. Non podemos confundir isto co que se denomina temor reverencial. O temor reverencial (1267) non invalida, en principio, o consentimento. O temor reverencial é o temor de desagradar a alguén. Non invalida o contrato, salvo que esa persoa á que se lle ten un temor reverencial, actúe de tal forma que teña natureza intimidatoria. A violencia e a intimidación non operan igual. Na violencia realmente, non hai un consentimento viciado, o que pasa é que non hai consentimento. Nos supostos de violencia en realidade, non hai consentimento. Si hai consentimento viciado nos supostos de intimidación. O que pasa é que o Código Civil os trata por igual (art. 1268 CC).
▲ DOLO
O dolo como vicio do consentimento. Prodúcese cando con palabras ou intrigas insidiosas por parte dun dos contratantes, o outro vai ser inducido a celebrar un contrato que non celebraría se non se desen esas maquinacións insidiosas pola outra parte. Así, temos que o esencial do dolo radica na existencia dun engano. Realmente o que se produce é un engano á parte que termina contratando, de tal maneira que a outra parte vai contratar por error, de tal forma que neste suposto, o error propíciao a parte que engana. Vén no art. 1269 CC. Normalmente, o dolo xérase a través dunha actividade da outra parte. Sen embargo, e así aparece no CC, está admitido tamén o dolo omisivo, é dicir que o engano se consiga a través dunha mera inactividade. Para ser determinante da invalidez do contrato, di o art. 1270 CC que debe ser esencial (“grave”). Este artigo di “para que o dolo produza a nulidade”. Pero refírese aquí á anulabilidade. Que teña que ser grave quere dicir que ten que ser levado a cabo con intención consciente e deliberada de enganar á outra parte e non pode ser formulado polas dúas partes contratantes. Se os dous enganan, non hai dolo. Seguindo con este artigo, quere dicir isto que o dolo incidental só obriga ao que o empregou a indemnizar danos e perxuízos. Respecto ao dolo, temos que ter en conta, que existen distintos tipos de dolo, que non producirían invalidez de contrato:
• Dolus bonus : prodúcese cando un suxeito alaga de maneira esaxerada unha cousa
para suxerir na outra persoa o ánimo de contratar. Non afectaría á validez do contrato, sempre e cando esa alavanza se produza dentro dos límites tolerados polos usos e conciencia social. Non se pode tratar de publicidade enganosa.
• Dolo incidental: non vén definido no CC. Entendemos por dolo incidental aquela
conduta enganosa que leva a quen libre e conscientemente quere contratar a aceptar unhas condicións que son perxudiciais para el e que non aceptaría se non existira ese dolo.
O OBXECTO DO CONTRATO
É o seguinte dos requisitos esenciais. O obxecto é en termos xerais en principio os bens e servizos aos que o contrato se refire. O que ocorre é que esta idea tradicionalmente admitida pola doutrina, non é do todo válida, porque existen figuras contractuais que non encaixan nesta idea (ex: contratos que afecten a dereitos inmateriais, por exemplo o contrato de sociedade. Neste caso o obxecto non é o diñeiro que poñen as partes, senón as actividades que van realizar. Outro exemplo sería o contrato de asunción de débeda). Desta maneira, certo sector doutrinal termina considerando que o obxecto é a realidade sobre a que versa o negocio ou contrato.
Co cal, os art. 1271 e ss do CC, que regulan o obxecto do contrato, non atenden única e exclusivamente a cousas e servizos, senón ás prestacións dos contratantes. Comezando co art. 1271 CC, podemos dicir que cando di “tódalas cousas” debemos incluír tamén os servizos.
■ Entendemos por “cousas” todo ben que se pode valorar economicamente, con
independencia de que sexa tanxible (ex: diñeiro, gas, electricidade).
■ Entendemos por “servizos”, calquera actividade humana, xa sexa valorada en si
mesma, ou polo seu resultado. O obxecto como elemento esencial do contrato debe reunir para ser considerado tal, unha serie de requisitos:
■ POSIBILIDADE F 0 E 0art. 1272 CC. A imposibilidade para que se considere como tal ten
que ser orixinaria. A imposibilidade ten que existir no momento no que se celebra o contrato. A posibilidade ten que darse no momento de celebrarse o contrato. Se non se dá, o obxecto xa non vai ser posible. O primeiro dos requisitos é que o obxecto ten que ser real ou posible, ten que existir no momento en que se celebra o contrato. Sen embargo, o feito de que se esixa que o obxecto sexa posible, non exclúe as cousas futuras. Se volvemos ao art. 1271, podemos apreciar como permite que sexan tamén as cousas futuras. As “cousas futuras” son cousas que non existen actualmente pero existirán segundo o curso normal dos acontecementos. Ao falar de cousas futuras, atopariamos con dúas modalidades de contrato:
a. Aqueles supostos nos que as partes subordinen o contrato á circunstancia de
que a cousa chegue a existir. A compravenda de cousa esperada
b. A compravenda de esperanza, cando unha das partes asume o risco de que
esa cousa futura non chegue a existir. Agora ben, o propio CC, exceptúa a posibilidade de facer un contrato sobre unha herencia futura. Se volvemos, ao 1271 CC, di que sobre a herencia futura non se poderán celebrar outros contratos (…). O que si se pode é practicar a división do caudal, etc
■ LICITUDE F 0 E 0a licitude predícase de forma diferente segundo falemos de cousas ou
segundo falemos de servizos. *Cousas: son ilícitas as cousas cuxo comercio non está permitido. *Servizos: son ilícitos os servizos que sexan contrarios á Lei (por exemplo: escravitude) ou ás boas costumes (exemplo: comerciar coa integridade sexual).
■ DETERMINACIÓN/DETERMINABILIDADE F 0 E 0non é necesario que se coñeza o obxecto
exactamente no momento da celebración do contrato (determinable) Determinable é que ese obxecto se poida coñecer con posterioridade, sen necesidade de levar a cabo un novo pacto.
A CAUSA DO CONTRATO
A causa é tamén un elemento esencial do contrato. De todos os elementos é o máis complexo, xa que a propia regulación da causa utiliza nocións diversas. Dos distintos artigos, podemos deducir que hai a causa en sentido obxectivo e a causa en sentido subxectivo.
• Art. 1274 causa en sentido obxectivo: A causa en sentido obxectivo é o fin ou
función económica do contrato. O art. 1274 CC non está exento de críticas, pero en resumo poderiamos chegar a considerar eses. Sen embargo, non hai que ter en conta só para realizar un contrato esa causa obxectiva, senón que no contrato tamén hai unha:
• Art. 1275 CC causa en sentido subxectivo (causa subxectiva): é o móbil ou
finalidade particular que leva ás partes a contratar.
Pero estes contratos recollidos neste artigo, entende a doutrina, que este artigo hai que entendelo en relación ao art. 1279 CC. Un suposto do art. 1280 sería a venta dun ben inmoble. O contrato existe e é válido dende que se dá o concurso de vontades, independentemente da forma. A particularidade radica en que as partes poden esixir á outra que outorgue escritura pública en virtude deses dous artigos. Isto non quere dicir que sen esa escritura pública o contrato sexa inválido, senón que o que sucede é que esa escritura pública en caso de facerse, é máis vantaxosa por se se producen algunhas circunstancias perxudiciais.
LECCIÓN III.- A FORMACIÓN DO CONTRATO
A formación do contrato son aquelas actividades ou aqueles actos que preceden ao contrato, culminan coa celebración do mesmo e son actos que están encamiñados a ese fin. O normal é que sexa instantáneo, no sentido de que o normal é que o máis simple é que coincidan no tempo e no lugar. Pero poden existir certos contratos, que se emitan separadamente no tempo. Despois existe a posibilidade de que determinados contratos, pola importancia dos mesmos, encerran ou precisan unha serie de actuacións (tratos preliminares), encamiñados á elaboración dun contrato. Nestes casos, falamos da existencia duns tratos preliminares. É como unha etapa preparatoria. A existencia destes tratos non obriga ás partes a concluír coa celebración do contrato. Durante o tempo en que estes tratos preliminares están operando, non podemos esquecer que as partes son libres, non existe unha vontade real de contratar. Agora ben, é certo que as partes son libres, sen embargo, estes acordos ou tratos están presididos pola idea ou polos principios xerais de lealtade e de boa fe, de modo que o feito de non chegar a concluír o contrato, podería dar pé eventualmente a unha responsabilidade precontractual. E dicimos eventualmente, porque non é a regra xeral. A norma xeral é que a ruptura dunha negociación preliminar, non orixina responsabilidade algunha. Pensar o contrario, obstaculizaría de modo moi importante o tráfico xurídico. Pero se a ruptura revelara por exemplo que eses tratos non se iniciaron con boa fe (…). Se as negociacións estiveran xa moi avanzadas, unha parte podería ter a confianza de que esas negociacións chegarían a bo fin, e rómpense. Nese caso, tamén se produciría a responsabilidade precontractual. Quedaría a salvo desta responsabilidade, se tivera unha causa xustificada para desistir. Esta responsabilidade sería unha indemnización similar á do incumprimento. Habería que indemnizar todos aqueles gastos ocasionados nos tratos preliminares. O réxime xurídico que se aplica é o da responsabilidade extracontractual (art. 1902 e ss). Non podemos acudir á responsabilidade contractual. Polo tanto, tería un ano para esixir a responsabilidade.
A OFERTA E A ACEPTACIÓN
Art. 1262 CC. O Código Civil con carácter xeral non fala para nada da oferta e da aceptación.
▲ OFERTA
A oferta pódese definir como unha declaración de vontade dirixida a unha persoa determinada ou a un público en xeral, e que vai encamiñada de forma inequívoca á conclusión dun contrato, a través da aceptación. A Xurisprudencia esixe para que a oferta sexa considerada como tal:
♦ Que a declaración sexa íntegra, completa, é dicir, a oferta ten que conter tódolos
elementos esenciais do contrato e ten que estar destinada a integrarse directamente no contrato, detal modo que de haber aceptación, o oferente non teña que volver facer ningunha outra declaración.
♦ Outro requisito tamén é que ten que emitirse como definitiva, é dicir, a eficacia
desa oferta non debe de depender dunha posterior ou ulterior conformidade do oferente.
En caso de morte do aceptante, ou en caso de que lle sobreviñera unha incapacidade, tamén quedaría sen efecto a aceptación, sempre e cando esas dúas circunstancias sexan anteriores ao momento de perfección do contrato.
É moi importante neste ámbito, saber ou determinar en que momento se considera perfeccionado o contrato. Cando as partes contratantes están presentes, non hai problema para determinar o momento de perfección do contrato. Sen embargo, cada vez é máis normal que isto non ocorra, que se produzan contratos nos que as partes se atopan por exemplo a gran distancia (vendas a distancia). Nestes casos, considérase perfecto o contrato nun momento determinado. Para sabelo, elaboráronse distintas teorías:
• Teoría da emisión: perfecciónase dende o momento en que o aceptante remite a
súa declaración de vontade
• Teoría da expedición ou remisión: basta con que o aceptante remita a súa vontade
para que o contrato se considere válido
• Teoría do coñecemento: segundo o cal o contrato é válido dende que o oferente ten
noticias da aceptación
• Teoría da recepción: é necesario que a aceptación chegue ao círculo de actividade
do oferente. Non é necesario que o oferente a coñeza pero si que chegue a poder do oferente. A cuestión viría resolta no art. 1262.2 e 1262.3 CC. Estes parágrafos foron modificados por unha Lei 34/2002, Lei de servizos da sociedade, da información e de comercio electrónico. Antigamente este artigo prevía un suposto escaso, hoxe contempla máis formas. Ata esta Lei, este artigo que só facía alusión á carta, o CC establecía que o contrato era válido e perfecto dende que a aceptación chega ao coñecemento do oferente. Reinaba a teoría do coñecemento. Así, a aceptación, segundo a Lei anterior, non obrigaba ao oferente, senón dende o momento en que esta aceptación chegaba ao seu coñecemento. Sen embargo, a doutrina maioritaria consideraba esta teoría excesivamente rigurosa e dicía que ademais seguir esta teoría deixaba en mans do oferente, que a liberdade para determinar ou establecer o momento de perfección do contrato. De aí, que se modificara este artigo. A doutrina consideraba suficiente que a aceptación chegara ao ámbito de actividade ou poder do oferente para que este se considerase obrigado pola aceptación. O art. 1262 CC segue esa liña doutrinal maioritaria que consideraba demasiado esaxerado o feito de esixir o coñecemento. Se imos ao actual art. 1262.2 CC, a norma acolle a teoría da recepción. Entón, en virtude deste artigo, un contrato é perfecto dende o momento en que a declaración de vontade do aceptante entra no círculo de actividade do oferente, de modo que tendo o oferente unha dilixencia media teña a posibilidade real de coñecer a súa existencia. Seguindo o art. 1262.3, establécese unha norma especial. Nos contratos celebrados mediante dispositivos automáticos, hai consentimento dende que se manifesta a aceptación. Este artigo establece unha norma especial que é aplicable exclusivamente a calquera contrato que conclúa automaticamente. Este tipo de contrato é un contrato no que a través dunha máquina se transmite automaticamente a aceptación. Os contratos electrónicos (contrato por internet por exemplo) hai unha dualidade de réximes:
■ Mandar un correo electrónico conforme aceptas ou outra forma
■ Ou click (art. 1262.3)
Tamén é necesario falar do lugar onde se considera celebrado o contrato. En primeiro lugar, temos a autonomía da vontade, a liberdade das partes. As partes poden establecer libremente en que lugar se considera celebrado o contrato. A falta de pacto, enténdese celebrado no lugar onde se realizou a oferta (art. 1262.2 CC). Isto é importante a efectos se xorde algún problema e para determinar a Lei aplicable.
(Ata que momento o aceptante pode revogar a oferta?) Ata o momento en que se entende perfeccionado o contrato. Pode revogar ata o momento en que a aceptación chega a ese círculo de actividade.
O PRECONTARATO
Ten diversas denominacións: precontrato, promesa de contrato, contrato preliminar… Respecto ao precontrato, elaboráronse distintas teorías. En principio, con carácter xeral, pódemos dicir que é un pacto ou un acordo de natureza contractual, polo cal as partes se comprometen a celebrar un futuro contrato. A teoría clásica di que se o precontrato é un contrato cuxo obxecto é a celebración dun futuro contrato, a figura é inútil. Tamén se di que o precontrato o que fai é que orixina a obrigación de desenvolver as liñas fundamentais dun contrato futuro. Pero isto vai depender do que se entenda por liñas fundamentais, porque se por liñas fundamentais entendemos os elementos esenciais do contrato, entón a indeterminación nos impediría obrigarnos. A teoría que se considera máis acertada foi a teoría do profesor de Castro que di que co precontrato ábrese xa unha relación contractual para as partes, pero estas resérvanse a facultade da futura posta en vigor. En calquera caso, debe quedar claro que o precontrato é un acordo no que as partes se obrigan, de tal modo que unha das partes se a outra non quere, pode esixirlle que se dea eficacia ao contrato posterior. No art. 1451 CC faise alusión á promesa unilateral. Aínda que tamén existen as promesas bilaterais. No suposto de promesa unilateral, é máis fácil entender o precontrato. Cando a doutrina se formula que se entende por precontrato, se refire ao bilateral. Os elementos esenciais teñen que estar xa dispostos. O único sentido que pode ter é que queiras fixar os elementos esenciais, e que teñas algunhas disposicións de carácter dispositivo que se pretenden deixar para posteriormente fixalas. A existencia de precontrato é canto menos peculiar, e o seu proceso é peculiar tamén. Vaise desenvolver en dúas fases:
1. Dende o momento que se celebra o precontrato, xorde unha obrigación contractual.
É dicir, as partes adquiren a facultade de esixir posteriormente a súa posta en vigor. Para que isto sexa así, débese cumprir un requisito esencial, que é que no precontrato teñen que estar determinados os elementos esenciais do contrato. Unha vez que se dean estes presupostos, o precontrato é de obrigado cumprimento, de modo que no caso de que unha das partes se negara ao cumprimento do precontrato, a súa vontade pode ser substituída pola autoridade xudicial. Esta pode outorgar en nome do contratante incumpridor escritura pública.
2. Que xa sexa de modo voluntario ou por obrigación da autoridade xudicial, na
segunda fase produciríase a efectiva celebración do contrato. Deste xorden dereitos e obrigacións para as partes. A capacidade que se esixe para levar a cabo o precontrato é a mesma que para o contrato. A forma do precontrato é libre, salvo nos supostos que a Lei previra o contrario. E o obxecto é o contrato que se proxecta, o futuro contrato.
LECCIÓN IV.- O CONTIDO DO CONTRATO
O contrato é o conxunto de dereitos e obrigacións que se establecen para as partes no momento que se formaliza o contrato. Sen embargo, o contido non se corresponde co concepto, porque o contido é un termo máis amplo. Inclúe tamén calquera outro dereito, obrigación, prerrogativa…que as partes incorporaran no contrato ou que a Lei establecera. Entón tal e como definimos o contido, podemos dicir que este depende fundamentalmente da Lei. Gran parte do contido atópase establecido non só pola regulamentación que as propias partes establecen no exercicio da autonomía privada, pero sempre e cando respecten as normas imperativas que existan, que non se poden reemprazar pola autonomía da vontade. A validez e o cumprimento dos contratos non pode deixarse ao arbitrio dun dos contratantes (art. 1256 CC). Polo tanto, sempre baixo o respecto da norma imperativa, as partes no exercicio da autonomía da vontade poden establecer libremente contido do contrato. Agora, neste exercicio de elaboración do contido, vanse atopar con 3 posibilidades:
■ Optar por acollerse a un modelo contractual existente. Elaborar un contrato típico,
aceptando entón a regulación legal do mesmo.
■ Poden optar tamén por un contrato predefinido no noso Ordenamento Xurídico,
alterando algúns dos elementos da regulación, sempre e cando esa norma que queiran alterar non veña establecido por unha norma imperativa
■ Elaborar un contrato atípico: crear entre eles unha relación xurídica carente de
regulación legal. Non está prevista pola Lei. Esta relación xurídica ten que cumprir os elementos esenciais do contrato (causa verdadeira e lícita; obxecto, posible, lícito e determinado ou determinable; e non pode contravir ningunha norma imperativa). En calquera destes tres supostos, as partes poden optar por obrigarse dende ese mesmo momento ou poden optar por someter eses dereitos e obrigacións que emanan do contrato a unha condición ou a un término (ou tamén un modo, nos gratuítos). Estes son elementos accidentais non esenciais. Isto quere dicir que só van integrar o contrato se as partes así o deciden. Pero en caso de que así o decidan, nese caso si van incidir dun modo moi importante no contido e eficacia do contrato.
CONDICIÓN
Regulada nos art. 1113 CC e ss. É o feito futuro e incerto ou pasado e descoñecido do que as partes fan depender a eficacia do contrato. A condición pode ser suspensiva ou resolutoria.
• Se a condición é suspensiva, os efectos do contrato quedan subordinados á
produción dese acontecemento ou ese feito que se pon como condición. Se a condición se chega a cumprir, entón o contrato se considera válido dende que se celebrou.
• Se a condición é resolutoria, a verificación do acontecemento establecido como
condición, determina a perda ou resolución dos efectos xa producidos.
En ambos casos, esta pode formularse de forma afirmativa ou de forma negativa. É dicir, a condición pode consistir na produción ou a non produción dun evento determinado.
• Se a condición é positiva, se vai considerar incumprida cando pase o tempo
determinado para a súa produción, ou ben cando sexa indubidable que o acontecemento non vai ter lugar (art. 1117 CC).
• Cando a condición é negativa, se entende cumprida a condición cando pase o
tempo determinado para a súa produción, ou xa sexa indubidable que o acontecemento en cuestión non vai suceder. Aí enténdese cumprida a condición. En función do papel exercido polas partes, do que é o cumprimento ou incumprimento das obrigacións, podemos distinguir:
- condicións puramente potestativas: depende da exclusiva vontade dunha das partes Neste sentido, di o art. 1115 CC que cando o cumprimento da condición dependa da exclusiva vontade do debedor, a obrigación será nula. Non se pode deixar ao arbitrio do debedor, sempre e cando non haxa dependencia exclusiva da vontade. Se esa dependencia non fora exclusiva, xa non habería esa anulación.
- condicións casuais: dependen do azar
- condicións mixtas: son aquelas que dependen da conxunción da vontade dun dos contratantes e de factores alleos Respecto a estas, cabe dicir que ao impoñer esta condición, as partes contratantes están obrigadas a non impedir que se cumpra. En todo caso, e con independencia do tipo que sexan as condicións, estas teñen que ser: *posibles *e lícitas So pena da nulidade do contrato. Aquí atopámonos cunha contrariedade e é que a condición de non facer unha cousa imposible, tense por non posta (art. 1116 CC).
As condicións imposibles son aquelas nas que o evento non é verificable por causas físicas ou xurídicas. As ilícitas, inmorais ou contrarias aos bos costumes son as que resultan dun evento cuxa realización vai ser contraria a unha lei imperativa, á orde pública ou aos bos costumes.
O TÉRMINO
É o elemento temporal no que se inician ou finalizan os efectos dun contrato. O término é un acontecemento futuro pero certo. Agora ben, dicimos que é un acontecemento futuro pero certo, aínda que podería ser incerto o día en que vai ter lugar. Distinguimos entre:
■ Término certo: coñécese o momento no que se vai producir o acontecemento
■ Término incerto: non se coñece o momento no que se vai producir o acontecemento
Nos dous casos o término vaise producir. Igual que ao falar da condición, o término pode determinar o inicio dos efectos dun contrato (término inicial) ou pode supoñer a finalización dos efectos producidos ou incluso a produción deles (término final).
Ata agora dixemos que o término é un elemento accidental do contrato. Pero hai tamén o que se denomina o término esencial. Non se pode confundir cos elementos esenciais do contrato. Que o término sexa esencial supón que o negocio ten que cumprirse obrigatoriamente á chegada do término, xa que a prestación fóra deste término non satisface ao acredor. Se se cumprira a prestación con posterioridade, ese cumprimento tardío equivale a incumprimento.
O MODO
O modo é unha carga ou gravamen que se engade en ocasións aos contratos gratuítos. Só é posible en dous supostos:
Estas condicións aportan grandes vantaxes ao empresario, en canto en tanto aportan unha maior axilidade e abaratamento. O que sucede é que ese beneficio ou vantaxes que aportan ao empresario, non se corresponden co adherente. Este atópase nunha gran desvantaxe. E por iso, dada esa situación que se produce, é necesario proceder a un control. É necesario controlar as condición xerais de contratación. E este control vese expresado na Lei. O ámbito de aplicación desta Lei:
- ámbito obxectivo: tódolos contratos que teñan condición xerais
-ámbito subxectivo: aplicaranse cando o contrato teña predispoñente (profesional) e o adherente (calquera persoa física ou xurídica, ou consumidor. Se é consumidor, imos ver despois se se aplica só esta Lei ou tamén o Texto Refundido). Para ese control, a Lei establece unhas regras de control, que son de tres tipos:
▲ Regras de control de incorporación
Encárganse de establecer os requisitos previos que han de cumprir as condición xerais para poder formar parte do contido do contrato. Os requisitos que se esixen veñen no art. 5.da Lei. Teñen que ser:
• Accesibles: que o adherente teña un coñecemento real e efectivo das mesmas no
momento de elaborar o contrato. Se o adherente é un consumidor, o Texto Refundido di que ese coñecemento ten que ser con carácter previo á celebración do contrato.
• Lexibles: entendibles, claros, teña transparencia, claridade e un entendemento
sinxelo e compresión directa. Ten que ter coñecemento real e efectivo do contido e da existencia desas condicións para que poidan ser incorporadas. No Texto Refundido está regulado nos art. 80 e ss. Este requisito viría no art. 80.1. Ademais, respecto a estes primeiros requisitos, temos que incluír o que establece o art. 7 da Lei de condicións:
• Establece que condicións non van quedar incorporadas ao contrato:
*as que o adherente non tivera oportunidade de coñecer ou firmar *as que sexan ilexibles, ambiguas, escuros ou incomprensibles
▲ Regras de interpretación
Sentan os criterios interpretativos particulares que se teñen que ter en conta. A Lei establece unha serie de criterios a seguir para ver que interpretación hai que darlle a unha cláusula cando poida plantexar problemas. Segundo a Lei, no art. 6, establece que se houbera contradición entre as condicións xerais e as condicións particulares, primará a condición particular, salvo que as condicións xerais resultara máis beneficioso para o adherente que a condición particular. Ademais, se houbese ou xurdise algunha dúbida de interpretación dalgunha das cláusulas, se lle dará aquela interpretación que resulte máis beneficiosa para o adherente.
▲ Regras de control de contido
O que fan é censurar as condicións xerais cando o seu contido fora abusivo para o consumidor ou fora contrario á Lei Estas regras de control atópanse plasmadas na Lei de condicións xerais. Son nulas de pleno dereito as condicións xerais que foran abusivas. Máis que abusivas, o art. 8 di que son nulas de pleno dereito as condicións que contradigan esta Lei ou calquera Lei imperativa, salvo que nelas se estableza un efecto distinto para ese caso. E logo no art. 8.2 fala das condicións abusivas cando o contrato se celebrara cun consumidor. E logo no Texto Refundido si se desenvolve de forma máis extensa.
Realmente, o termo de cláusulas abusivas regúlase no Texto Refundido.
CLÁUSULAS NON NEGOCIADAS INDIVIDUALMENTE
Pero temos tamén o que se denominan CLÁUSULAS NON NEGOCIADAS INDIVIDUALMENTE. E aquí xa nos adentramos no suposto de que o que contrata é un consumidor. As cláusulas non negociadas individualmente atópanse no Texto Refundido, e veñen dos art. 80 ao 91. O réxime das cláusulas non negociadas individualmente atópase no Texto Refundido. O réxime xurídico que se establece aquí, non xira entorno ao termo ou concepto de condición xeral, senón que xira entorno a un concepto máis amplo de cláusulas non negociadas individualmente. A diferenza que hai destas coas condición xerais, son varias. Nos dous supostos atopámonos con cláusulas que son predispostas por unha das partes contratantes. O que sucede é que as condición xerais de contratación, intégranse neses contratos que son para unha pluralidade de suxeitos, e as cláusulas non negociadas individualmente non se incorporan a unha pluralidade de contratos, senón que se redactan para ser incorporadas a un só contrato e este contrato ten que ser celebrado por un consumidor. Entón, as características que teñen estas cláusulas non negociadas individualmente:
♦ A contractualidade: porque pasan a forma parte do contido dun contrato
♦ A predisposición: porque son predispostas unilateralmente con anterioridade por
unha das partes
♦ A imposición: ao consumidor impónselle, non ten liberdade
Faltaría a xeralidade, porque neste caso forma parte dun contrato en particular, polo tanto non se dá esa característica.
No noso Ordenamento Xurídico existe pola tanto:
- Lei de condicións xerais de contratación
- Texto Refundido da Lei de consumidores e usuarios Ante a coexistencia destas dúas normas, podemos atoparnos coa dificultade nalgunhas ocasións de ter que discernir cal de esas dúas Leis imos utilizar. Igual que a Lei, o Texto Refundido tamén establece ese mecanismos de control de modo paralelo.
• Normas de control de incorporación (art. 80.1)
• Regras de interpretación (art. 80.2)
• Regras de control do contido (art. 83) (aquí regúlase verdadeiramente as cláusulas
abusivas, que son nulas de pleno dereito e téñense por non postas).
CLÁUSULAS ABUSIVAS
“As cláusulas abusivas (art. 82) todas aquelas estipulacións non negociadas individualmente e todas aquelas prácticas non consentidas expresamente, que en contra das esixencias da boa fe…”. Obviamente, esta cuestión xorde da idea de que é necesario partir do xusto equilibrio e da boa fe. Son principios de carácter xeral. As cláusulas abusivas son polo tanto, calquera estipulación que non fora negociada individualmente, ou calquera práctica que non fora consentida expresamente e que vaian en contra das esixencias de boa fe causando un perxuízo para o consumidor ou usuario. Para que unha cláusula sexa cualificada de abusiva ten que cumprir unha serie de requisitos:
▲ Cláusula non negociada individualmente
Sen embargo, a Lei engade neste sentido, no art. 82.2 que o feito de que certos elementos dunha cláusula ou unha cláusula illada se negociasen individualmente, non excluirá a apliación das normas sobre cláusulas abusivas ao resto do contrato.
