ELEBERRIA XX.MENDEAN
xx.mendearen hasiera pertsonen eguneroko bizitzan eta eleberrian eragina zuten
aldaketak ekarri zituen. Psikoanalisiaren sorrerak, Wittgenstein eta Russell-en
logikak, erlatibismoak eta hizkuntzalaritzaren aurrerapenek narrazio-teknika ere aro
berri batera egokitzen saiatzea eragiten dute. Arte plastikoetako abangoardiek eta bi
mundu-gerretako nahasteek ere pisu handia dute XX. mendeko eleberriaren forman.
Ezaugarriak
-Eleberri modernoan ikus daitekeen lehen ezaugarrietako bat psikoanalisiaren
eragina da.
-Bestalde, xx.mendean ere vienako eleberrierarekin errealismorako itzulera
manifestatzen da.
-Bilaketa eta esperimentazioa eleberriaren beste bi faktore dira mende honetan.
Hasieran, eta agian lehenago, eleberri esperimentala sortu zen.
-Mende berriarekin, erlatibitaterantz eta banakotasunerantz biratzen da: trama maiz
desagertzen da, ez dago ezinbestean erlazio bat irudikapen espazialaren eta
ingurunearen artean; ibilbide kronologikoaren ordez, denboraren joana desegiten da,
eta denboraren eta tramaren arteko erlazio berri bat sortzen da.
-Modernismoa eta humanismoa mendebaldeko filosofian sartzeak eta elkarren
segidako bi mundu-gerrek eragindako nahasmenak erabateko aldaketa eragin zuten
eleberrian. Istorioak pertsonalagoak, irrealagoak edo formalagoak bihurtu ziren.
-Mende hasierako literaturaren beste alderdi berrienetako bat irudimen ilun eta
groteskoa duen eleberri laburra da, hala nola Franz Kafkaren eleberriak,eta ere
izaera existentzialistakoak, hala nola “El proceso edo La metamorfosis”.
-XX. mendeko historiaren dimentsio tragikoa garaiko literaturan islatzen da.
-XX. mendean ere distopia edo antiutopia agertu zen. Eleberri hauetan alderdi
politikoa funtsezkoa da, eta diktadura baten arbitrariotasunari utzitako mundua
deskribatzen dute.
