






Prepara tus exámenes y mejora tus resultados gracias a la gran cantidad de recursos disponibles en Docsity
Gana puntos ayudando a otros estudiantes o consíguelos activando un Plan Premium
Prepara tus exámenes
Prepara tus exámenes y mejora tus resultados gracias a la gran cantidad de recursos disponibles en Docsity
Prepara tus exámenes con los documentos que comparten otros estudiantes como tú en Docsity
Encuentra los documentos específicos para los exámenes de tu universidad
Estudia con lecciones y exámenes resueltos basados en los programas académicos de las mejores universidades
Responde a preguntas de exámenes reales y pon a prueba tu preparación
Consigue puntos base para descargar
Gana puntos ayudando a otros estudiantes o consíguelos activando un Plan Premium
Comunidad
Pide ayuda a la comunidad y resuelve tus dudas de estudio
Ebooks gratuitos
Descarga nuestras guías gratuitas sobre técnicas de estudio, métodos para controlar la ansiedad y consejos para la tesis preparadas por los tutores de Docsity
sdsadsadsadsadddddddddddddddddddddddddddddddd
Tipo: Resúmenes
1 / 10
Esta página no es visible en la vista previa
¡No te pierdas las partes importantes!







1. Ñawinchasunchik yachaq masiykiwan Dos estudiantes conversan en su institución educativa superior. FERNANDO : Micaela. ¿Imay uratataq wasiykiman kutinki? 2. Musuq simikuna qillqay
2.1. Yupaykunamanta a. Sapan kaq yupaykunata riqsisun Yupay, es número, por la nominalización de la raíz yupa. Y por otro lado también se verbaliza esta raíz, entonces sería el verbo ‘contar’ yupay.
b. Tukupasun …………….. llama kuna m …………………………………. ........................................ ……………………………warmakunam …………………………………………………………. c. Chunkakuna kaq yupaykunata riqsisun Para contar a partir del 11 se sufijan - yuq o - niyuq. Sapankuna Chunkakuna Huk (^) 1 Chunka (^) 10 Iskay chunka (^) 20 Iskay (^) 2 Chunka huk- niyuq 11 Iskay chunka huk niyuq (^21) Kimsa (^) 3 Chunka iskay- niyuq 12 Iskay chunka iskayni yuq (^32) Tawa (^) 4 Chunka kimsa- yuq 13 Kimsa Chunka (^) 30 Pichqa (^) 5 Chunka tawa- yuq 14 Tawa chunka (^) 40 Suqta (^) 6 Chunka picha- yuq 15 Pichqa chunka (^) 58 Qanchis (^) 7 Chunka suqta- yuq 16 Qanchis Chunka (^) 70 Pusaq (^) 8 Chunka- qanchis- niyuq 17 Pusaq Chunka (^) 80 Isqun (^) 9 Chunka pusaq- niyuq 18 Isqun Chunka (^) 90
Chusaq Huk Iskay Kimsa Tawa Pichqa Suqta Qanchis Pusaq Isqun Chunka
f. Pachakkuna kaq yupaykunata riqsisun Como vemos el conteo de números en quechua es regular, tiene un patrón que se repite. Es decir, es la suma de pachak+chunka+sapan. Como ejemplo el numero 246 2 4 6 Iskay pachak Tawa chunka suqtayuq 200 + 40 + 6 Pachakkuna Pachak 100 Iskay pachak chunka 210 Iskay pachak 200 Kimsa pachak tawa chunka insqunniyuq 349 Kimsa pachak 300 Pichqa pachak tawa chunka pusaqniyuq 548 Tawa pachak 400 Suqta pachak pichqa chunka 650 Pichqa pachak 500 Qanchis pachak pusaq chunka hukniyuq 781 Suqta pachak 600 Pusaq pachak isqun chinka suqtayuq 896 Qanchis pachak 700 Isqun pachak pusaq chunka tawayuq 984 Pusaq pachak 800 Isqun pachak pusaq chunka sutayuq 986 Isqun pachak 900 Isqun pachak isqun chunka isqunniyuq 999
h. Waranqa kaq yupaykunata riqsisun También el conteo de números, los millares en quechua es regular, tiene un patrón que se repite. Es decir, es la suma de waranqa + pachak+chunka+sapan. Como ejemplo el numero 2023. 2 0 2 3 Iskay waranqa Iskay chunka Kimsa 2000 + 0 20 + 3 Waranqakuna Waranqa 1000 Iskay waranqa iskay chunka iskayniyuq 2022 Iskay Waranqa 2000 Iskay waranqa iskay chunka kimsayuq 2023 Kimsa Waranqa 3000 Iskay waranqa iskay chunka tawayuq 2024 Tawa Waranqa 4000 Iskay waranqa iskay chunka pichqayuq 2025 Pichqa Waranqa 5000 Iskay waranqa kimsa chunka 2030 Suqta Waranqa 6000 Waranqa chunka 1010 Qanchis Waranqa 7000 Waranqa pichqa pachak 1500 Pusaq Waranqa 8000 Waranqa tawa chunka pichqayuq 2045 Isqun Waranqa 9000 Waranqa iskay pachak kimsa chunka hunniyuq 1231
Después del video reconozcamos la hora.
¿Imaninchiktaq HORA nisqanta qichwa simipi?________________________ ¿Imaninchiktaq MINUTO nisqanta qichwa simipi?_______________________ ¿Imaninchiktaq SEGUNDO nisqanta qichwa simipi?_____________________
Pusaq achikyay pachatam yachay wasiman rin.
Isqun pachak kimsa chunka tullminmantam Huk chisinkuy pachakama Yachamun
Iskay chisinkuy pachatam wasinman kutimun
Isqun tuta pachatam puñun
QUECHUA CASTELLANO Killachaw Lunes Antichaw (^) Martes Quyllurchaw (^) Miércoles Illapachaw (^) Jueves Chaskachaw (^) Viernes Kuychichaw (^) Sábado intichaw (^) Domingo
Qayna puchaw Kunan Paqarin Antichaw Martes Quyllurchaw Miércoles Illapachaw Jueves
separado o sufijado al elemento.
Sufijo - yuq: ‘que tiene’ Este sufijo, aparte que se emplean en los números, tiene otras aplicaciones dentro del quechua. Recordando que es posesor del que lleva esta partícula. Con números:
Kimsa chunka qanchis niyuq ‘37’
Con sustantivos y adjetivos: ▪ Puka yuq ‘con rojo’ Sunqu yuq ‘ el que es dueño del corazón, tiene el corazón’ Mama yuq ‘con mamá / que tiene mamá.
¿Hayka watapitaq kachkanchik? ¿Ima punchawtaq kunan? --------------------------------------- ………………………………………………
Rimaykullaykichikmi. Ñuqaqa Fernandom kani. Hampiqmi kani. Icamantam hamuchkani. kimsa chunka watayuqmi kachkani. Kimsam paniykuna. Suqtam wawqiykuna. Huancavelicapim tiyachkani. Jr. Caballeros N° 123 yupaychasqapim yachani. Tupanachikkama.
ANA: ¿ Imaynallam allinllachu turilláy? JULIO: Allinllam Ana. ANA: Yaw ¿Imay urañataq/pachañataq? JULIO: 2. 00 chisinkuy pachañam. ANA: Kunan ¿Imay pachatataq wasiykiman rinki? JULIO: 7: 00 tuta pachatam. ¿qamqá? ANA: Ñuqa pas 7: 30. ANA: Mayniqpitaq wasiyki? JULIO: Av. Cáceres 134 yupaychasqapim