










Prepara tus exámenes y mejora tus resultados gracias a la gran cantidad de recursos disponibles en Docsity
Gana puntos ayudando a otros estudiantes o consíguelos activando un Plan Premium
Prepara tus exámenes
Prepara tus exámenes y mejora tus resultados gracias a la gran cantidad de recursos disponibles en Docsity
Prepara tus exámenes con los documentos que comparten otros estudiantes como tú en Docsity
Encuentra los documentos específicos para los exámenes de tu universidad
Estudia con lecciones y exámenes resueltos basados en los programas académicos de las mejores universidades
Responde a preguntas de exámenes reales y pon a prueba tu preparación
Consigue puntos base para descargar
Gana puntos ayudando a otros estudiantes o consíguelos activando un Plan Premium
Comunidad
Pide ayuda a la comunidad y resuelve tus dudas de estudio
Ebooks gratuitos
Descarga nuestras guías gratuitas sobre técnicas de estudio, métodos para controlar la ansiedad y consejos para la tesis preparadas por los tutores de Docsity
Asignatura: psicologia, Profesor: Iñaki Rivero, Carrera: Psicología, Universidad: UPV-EHU
Tipo: Apuntes
1 / 18
Esta página no es visible en la vista previa
¡No te pierdas las partes importantes!











Gure eguneroko bizitzan arreta izena kontestu askotan erabiltzen dugu, batzuetan “kontzentrazio” bezala, beste batzuetan inguruneko estimuluen artean zerbait hautatzeko ahalmena bezala, besteetan aktibazio fisiologikoa bezala (arousal),zenbat eta aktiboago hainbat eta arreta handiago jarriko dugulako.
Historikoki, arretari buruzko ikaskuntza eta ikerkuntza William James-ekin goren-une bat hasten da eta hiru hamarkada gutxi gora behera irauten du. Konduktismoa eta Gestalt Psikologiaren garaian (1920-1950) arretaren ikaskuntzari ia erabat utzi zitzaion. Psikologia Kognitiboaren garaian arretan interesa indarrez berretorri zen. Garai honetan arreta eremu asko proposatu dira.
William James-en ideiak erreferentziazkoak dira arretaren ikerkuntzan. James-ek arretaren kontzeptua kontzientziarekin lotuta dagoela pentsatzen zuen. Arretak konzientziaren edukia ezartzen du, eta kontzientziak interesa eta asmoaren bidez arreta gidatzen du. Nahiz eta gure arreta nahi gabe inguruneko estimuluek harrapatuta eduki ahal izan, asmo kontzienteek zuzenduta dago nagusiki. Arreta estimuluen artean beti hautatzen ari da.
Kanpoan dauden estimuluei kasu egin momentu batez
Orain gure gorputza barrutik datozen estimuluak
Estimulu guzti hauek hor zeuden irakurtzen zenuen bitartean, nabaritu dituzu?
Pertzepzioak bat bestearen atzean etortzen dira, pertzepzioa berria antzematen dugunean aurrekoa desagertzen da. Necker kuboan bezala kontzienteki bakarrik esperimentatzen dugu bat momentu batean. Gure arreta hautakorra da.
Momentu bakoitzean gure interesa mundu guztien elementuetatik aspektu bakarrean biltzen dugu.
Bit- etan neurritako informazioan, gure 5 zentzumenek 11.000.000 bit informazio sartzen dituzte segundoko, eta horien artean, bakarrik 40 edo prozesatzen ditugu. Hala ere, intuizioz besteak ere erabiltzen ditugu.
Esaldi hau irakurri arte, zure sudurra ikusmenaren eremu erdian dagoenik ez duzu nabaritu. Orain, bapatean zure arreta-fokua aldatu da. Irakurtzen duzunean, zure ikusmen periferikotik datorren informazioa blokeatuta daukazu. Arreta aspektu baten fokuratuta dagoenean gainontzeko milakako informazio mota desberdinei jaramonik ez diezu egiten.
Attentional blindness
The gorilla experiment http://www.youtube.com/watch?v=vJG698U2Mvo
Ez perzibitzea zerbait ikusmen eremu erdian dagoela da. Kontzienteki beste gauza bati arreta jartzen diogunean gertatzen da.
Ikusiko dugunez, estimulu batzuek, nahiz eta batzutan oharkabe arreta harrapatu, asmo kontzienteek zuzendatutakoa da nagusiki. Konszientziak inguruko estimuluen artean hautaketa bat egiten du, arreta estimuluen alde batean bakarrik jartzeko.
Change blindness
http://people.usd.edu/~schieber/coglab/ChangeBlindness.html
http://nivea.psycho.univ-paris5.fr/Mudsplash/Nature_Supp_Inf/Movies/Movie_List.html
Nahiko aldaketa handiak gertatzen dira ikusmen eremuan eta ez dira nabaritzen.
Hipotesi batek aldaketak nabaritzeko ikusmen mekanismo bat daukagula esaten dugu. Honek bakarrik aldaketa bat eta non gertatu den antzemango du. Gainera, jakiteko zein izan den aldaketa aurreko oroimena gordeta izan behar da konparatzeko irudi berriarekin.
Bi mekanismo hauek oker funtzionatu dezakete aldaketak ez nabaritzeko. Interferentziak izan daitezke ikusmen mekanismoan edota kodifikazio eta konparaketa egitekoan.
Adierazpen gehiago http://nivea.psycho.univ-paris5.fr/ECS/ECS-CB.html
Esperimentu bat http://www.youtube.com/watch?v=38XO7ac9eSs
Galdera da, arreta ez jartzen ez dugun munduaren elementuak prozesatzen ditugu?
Badirudi baietz. Esperimentu batean ikasle batzuek narrazio bat entzuten zuten bitartean entzundako hitzak errepikatu behar zituzten paper batean transkipzioarekin konparatu ahala. Beste belarrian, melodia batzuk entzuten zituzten. Melodiak ez ziren subliminalak baina ikasleek ez zituen entzuten zuk zure zapatak nabaritzen dituzun baino gehiago, arreta beste belarrian jarririk zegoelako.
Horregatik, melodiak berriro entzutean beste batzuk berriekin nahastuta, ezin zituzten bereiztu, baina balorazio bat egiteko esan zietenean, ikasleek entzundakoak nahiago izan zituzten.
Dena den, arreta jartzea oso garrantzitsua da informazioa elaboratzeko. Informazioa zenbat eta elaboratuagoa izan hainbat eta elaboratuago da kodifikaziorako eta gogoan irauntzeko modukoa.
Emakumeak burmuinako atzeko aldean hemorragia handi bat izan zuen eta gabezi handia utzi zion: bere ezkerrekan zegoen ezertarako arreta ezin zuen jarri. Adibidez, bakarrik bere eskuinean zeuden objektuak jaso ahal zituen. Plateraren eskuin aldeko janaria jaten zuen, platera biratuta zegoenean eta janaria eskuin aldeko ikuseremuan agertzen zenean soilik ikusten zuen.
Badakizuenez burmuinak informazioa ikusmenaren bidez aparte, beste zentzuen bidez ere hartzen dituela. Eta bestalde, gure barne psikologian, barneko gertaeretan eta sentimenduetan ere gertuko arreta jartzen dugu.
Arreta gabe, ezer egin dezakegu?
Bai, pertsonaren arreta eskatzen ez duten prozesuak edo ekintzak automatikoak (inkontzienteak) izango dira; eta, pertsonaren arreta eskatzen dutenak, kontrolatuak (kontzienteak) izango dira.
Zenbait ekintza egiten ditugun lehenengo aldietan kontrolatuak eta arreta handiz egingo dugu, adibidez problema matematikoak ebatzi, eskutitz bat idatzi, itzulpenak egin, testu bat ulertu , baina praktikaren bidez automatikoak izatera iristen dira eta ez dute arreta gehiagorik kontsumituko. Adibidez, kotxea gidatzea, oinez ibiltzea, irakurtzea…
Prozesu automatikoetan:
Prozesu kontrolatuetan:
ARRETA mekanismo kognitibo konplexu bat da, eta berari esker, gure pertzepzioak, kognizioak eta jokabideak kontzienteki kontrolatu eta helburu zehatz batera bideratzen ditugu.
Arreta da gure pertzepzioari hautagarria eta zuzenduta izateko bidea ematen dioguna.
Gure antolaketa pertzeptiboan ere arretak parte handia hartzen du. Adibide honetan, hartzen dugun aldea une bakoitzean irudia da, eta bestea hondoa.
Orduan, zeintzuk dira adi egotearen funtzioak?
Posner-en teoriaren arabera, gure burmuinak arretarako sistema batzuk ditu. Alertatzeko edo ohartarazteko sistemak, ingurune sentsoriala eskaneatzen du ohiz kanpoko ekimenak bilatuz. Hau da gure munduari jarritako arretaren orokorrezko maila. Sistema honek ez ohizko zerbait detektatuz gero burmuinan zehar alarma sendatuko du. Une honetan, beste sistema aktibatzen da eta adi egoteko egoera arreta espezifikoa bihurtzen da.
Hau gertatu eta gero, gu estimulurantz orientatzen gara. Portaera honen helburua informazio gehiago jasotzea da, horrela, burmuinari zer egin erabakitzen uzten diogu. Hurrengo sistemak ekintzarako sistema da. Horregatik “zer egin beharko nuken orain”go portaerak kontrolatzen ditu. Hauek ,
Burmuinak gogoratzen duen hoberena osagarri emozionalak dira. Ikerlanek eszitazio emozionalak arreta funtsezko aspektuetan eta ez xehetasunetan ardaztera eramaten duela erakusten dute. Ikertzaile askok oroimena horrela lan egiten duela uste dute: bakarrik esperientzia baten funtsea grabatuz eta ez esperientziaren grabaketa literal bat eginez.
Oroimena ikusten dugunean hori hobetu dezakela ikusiko dugu.
Eta multiatazak, nola erlazionatzen dira arretarekin?
Burmuinak konzeptuetan sekuentzialki ardazten da, banaka. Arreta behar duten atazak ezin dira batera egin.
Demagun gai bati buruzko idatzizko lan bat hasi behar zarela prestatzen. Zure arreta exekutiboaren aldeak gainerako burmuinari arreta aldatu behar delaz ohartarazten dio. Alerta honek, lehengoz lan horretan parte hartu behar duten neuronak aurkitu eta gero neurona horiek aktibatzea esan nahi du. Orain lanean ari zara. Idazten duzun bitartean zure lagunak mezu bat bidali dizun mobilaren seinalea entzuten duzu. Lana egiteko eta zure laguna idazteko arauak desberdinak direnez, zure burmuinak deskonektatu behar du zure lagunari erantzun baino lehen. Arreta exekutiboari galdetzen zaio eta honek gainerako burmuinari berriro arreta aldaketa bat izango delaren mezua bidaltzen dio. Berriz, alerta bat bidaltzen da, bi partekoa, lehengoa bezalakoa. Orain erantzun diezaiokezu zure lagunari. Prozesu honek, lehenean gertatu den bezala segundu baten hamarren batzuk hartuko ditu.
Ataza aldatzen duzun aldiero zure burmuinak pauso hauek egin beharko ditu.
Horrek ataza bat baino gehiago aldi berean egitea ezinezkoa dela esan nahi du?
Automatikoak egin ditzakegu, hau da, ibili eta telefonoz hitz egin, kotxea gidatu eta musika entzun, arnastu, bihotza taupadak egin eta liburu bat irakurri, eta abar. Arreta kontrolatua erabili behar dugun atazak ezin dira batera egin.
Egia da, jendea multiatazak egiteko gai dela dirudi. Hala ere, esan daiteke, eragile oroimena ona dauketela, ataza askotan banaka arreta jartzeko gai izanik.
Dena den, batzuetan prozesu automatikoek erantzunak oztopatzen dituzte. Stroop fenomenoak adierazten du.
-Stroop zeregina
Koloretako izenak aurkezten dira subjektuek irakurtzeko. Izenak koloreekin egokitzen dira edo ez. Irakurtzearen azkartasuna neurtzen da.
Stroop esperimentua
Estimuluetan bi dimentsio nahasten dira: kolorea eta hitzaren esanahia. Inkongruenteak direnean arreta batean fokuratu behar da. Irakurmena automatikoa da baina koloreen izen inkongruenteak irakurtzea ez da ohizkoa, beraz, irakurmenaren automatismoak erantzun berria oztopatzen du.
Gure ezagutzean daukagun ondo oinarritutako aspektuek prozesamendua oztopatzen dute.
Hau oso garrantzitusa da, batzutan zenbait estimuluei adi ez egotearren prozesamendu semantikoa dagoelako. Estimulu hauek interferentziak ekoiztu ditzake.
Stroop emozionala ere asko erabiltzen da. Ikerlan askok emozional edukiekiko hitzak irakurtzea zaiago egiten zaie desoreka psikologika duten pertsonei (fobiak, anorexia...)
Psychology in Spain 2001, vol. 5, nº1, 26-32 “Cognitive biases in panic desorder…”
Orduan, orokorrean, zer faktorek daukate eragina arretan?
Kanpokoak:
-Estimuluen berritasuna
-Estimuluen luzera
-Estimuluen intentsitatea
-Biologikoki garrantzitsuak diren estimuluak (sapore mingotzak...)
-Ezagunak diren estimuluen artean garrantzizkoak (semaforen argiak eta ez aire girotua)
-Estimuluen balore afektiboa
-Estimulu handiak
-Koloretako estimuluak
-Estimulu mugikorrak
-Oso simpleak ez diren estimuluak
Barnekoak:
-Arousal edo aktibazio fisiologikoa sortzen dituztenak
Adeitasun jartzen ez zuten mezuari buruzko emaitzak:
-Subjektuek jarraitzen ez zuten mezuaz ez zuten ezer gogoratzen
-Hizkuntzaren aldaketak ere ez zituzten nabaritzen
-Mezua atzetik aurrera joaten zelaz ez ziren konturatzen
-Emakumezko ahotsa batetik gizonezko ahotsa baterako aldaketa nabaritzen zuten
-Ahotsaren tonoaren intentsitatea aldatzen bazen nabaritzen zuten
-Ahotsa edo soinu bat bereizten zuten
Beste esperimentu batean, Moray-ek (1959) subjektuaren izena sartzen bazen mezuan subjektuek nabaritzen zutela ikusi zuen.
Mezuaren ezaugarri fisikoak besterik ez zituzten nabaritzen. Mezuari buruzko esanahiak ez zituzten gogoratzen. Bazirudien, arreta mugatua zela eta kontzientziara ia bakarrik arretak hartzen duen informazioa pasatzen duela.
Hauek eta beste esperimentuen emaitzak adierazteko Broadbent-ek arreta eredu bat proposatu zuen.
Ereduak dio, hantzematen ditugun estimuluak erregistro sentsorial batean daudela denbora txiki batez. Hor dauden bitartean arretazko aurre-analisi batean ezaugarri fisikoak (tonoa, kolorea, eta abar) zehazten dira. Iragazki bati esker, analisi honen ondorioz zein estimulu prozesatuko diren gehiago eta zeintzuk ez aukeratzen da. Aukeratzen ez direnak baztertuak izaten dira.
Hala ere, bere esperimentuetan, Treisman-ek zerbait desberdina aurkitu zuen. Berak, subjektuei istorio bat belarri batetik eta zorizko hitzen zerrenda bat beste belarritik jarri zizkien entzungailuetan. Subjektuei arreta bakar batean jartzeko esaten zien. Istorioaren erdian, aditzen ari ziren istorioa beste belarrira pasatzen zen eta lehengo belarrian bigarrengo edukiarekin jarraitzen zen. Subjektu gehienek beste belarrira pasatu ziren istorioarekin jarraituz.
Hori esanahiaren nolabaiteko ezagutzaren seinalea zen. Orduan, bazegoen esanahiaren prozesamenduren bat. Broadben-en ereduak hau ez zuen adierazten. Beraz, nola egiten zen?
Datu hauek jasotzeko Broadbent-en eredua aldatu zuen Treisman-ek.
Treisman-en eredua malguagoa da, eta ez du informazioa blokeatzen, baizik eta, arindu egiten du (bolumena jaitsi), hautemangarriago edo ez eginez. Estimuluak jasotzen dituzten analisia hiru probaz osatuta dago. Lehengoa estimuluen ezaugarri fisikoak aztertzeko da. Bigarrena, estimuluak linguistikoak diren ala ez jakiteko. Hirugarrenean, hitzak hartzen dira eta esanahiak ematen zaizkie. Lehia daukaten estimuluak ezagutzeko prozesuak jarraitzen du.
Adibidea: bilera batean zaude eta jende pila bat elkarrizketan ari dira. Zu gizon batekin hitzegiten ari zara eta zure aldameneko pertsona guztiak emakumeak dira. Ahotsa horiek lehengo proban sailkatu daitezke. Ez duzu gehiago prozesatuko.
Egunen batean lagun batek deitzen dizu bere senargaiarengandik banatu dela esateko. Aldi berean, oso interesgarria den pelikula bat ikusten ari zara eta une hoberean dago. Lehenengo proban zaila egiten da estimuluak bereiztea, soinu desberdintasunak oso txikiak direlako. Horregatik, bigarren proba egiten da, silaba eta hitzetan oinarritakoa. Horrela, seguraski, hitz batzuetaz kontzientea izango zara, holako informazio sarrera posiblea izanik:
“Nirekin maitemindurik ez dagoela tsunamia hurbiltzen ari da!!
Lewis-ek (1970) hau probatu zuen. Subjektuei hitzak aurkezten zitzaien jarraitu behar zuten belarritik. Beste belarritik ere hitzak jartzen ziren. Belarri honetako hitzek batzuetan jarraitu behar zuten belarrietakoekin erlazio semantikorik ez zuten, eta beste batzuetan horien sinonimoak ziren. Lewis-ek subjektuen erantzuna eta hitzen aurkezpenaren arteko sortasuna neurtu zuen eta sinonimo bat aurkezten zuenean subjektuen erantzunaren atzerapen bat sortzen zuela ikusi zuen. Atzerapen hau erlazionatuta ez zeuden hitzekin ez zen gertatzen.
Emaitza hau goiztiar igarazki batekin ez da ondo egokitzen. Berantiar igarazki bat proposatzen duen eremu batekin hobeto egokitzen da. Horrela, informazio guztia epe motzeko oroimenara iristen da eta han, informazioaren garrantziaren arabera gehiago prozesatzen da edo ez. Garrantzitsua ez denez ez da gehiago elaboratzen eta ahaztu egiten da. Garrantzitsua dena gehiago elaboratu eta biltegian gordeta izan daiteke. Hori dela eta, alde bati entzutea eta jarraitzeak ez da, berez, eduki bat kontzientea edo ez izatea xedatzen duena, baizik eta, gure epe motzeko oroimenean sortuak eta ezagunak diren eremuak.
Stroop zereginak ez aditutako estimulak semantikoki prozesatu daitezkeelaren froga bat da. Horregatik interferentzia egiten dute.
Ikusmenezko materialakin:
- Bisual ikerketako atazak
Non dago Wally?
Azken denboraldietan arretari buruzko ikerlanak ikusmenaren inguruan egin dira. Hautazko arreta proiektor batekin konparatzen da. Argia proiektatzen denean, argiegina dagoen eremuaren barruan erortzen diren estimuluak argi ikusten dira, baina eremuaren kanpokoak zailak dira ikusten.
Anne M. Treisman , teoria bat proposatu du. Ezaugarri integrazio teoriak objektuak eta objektuen ezaugarrien arteko desberdintasuna kontuan hartzen du. Teoriak dio:
-objektuen ezaugarriak oso azkar eta paraleloan prozesatzen dira, arreta jarri gabe
-ezaugarriak objektuak sortzeko konbinatzen dira. Prozesu hau poliki eta seriean egiten da. Hau da bigarren pausoa
G urdina bila ezazu
G urdina bila ezazu
Lehengo atazan ezaugarri batez bakarrik bilatu behar dugu. Beste hizkiak eta bilatzen duguna koloreaz desberdintzen dira. Hala ere, bigarren atazan bi ezaugarri mota konbinatzen dira, kolorea eta forma, bi ezaugarri horien oinarritan bilatu behar dugu. Honek ataza askoz zaiago egiten du.
Zeregin desberdinen arteko bateragarritasuna aurkitu nahi da: errendimendu maila jaitsi gabe, elkarrekin egin daitezkeen ekintzak topatu nahi dira.
Zeregin batek beste zereginean interferentziak sortu, biak antzerakoak badira edo errekurtso kognitibo berdinak behar badituzte. Adb: telebistako albisteak entzun eta adiskide bat esaten ari zaiguna entzun.
Dena den, praktikarekin arreta zatituta behar diren atazak hobetzen dira.
Arreta hau ikertzeko:
gizakiok denboran zehar zeregin batean arreta mantentzeko dugun gaitasuna, arreta maila hori gutxitu gabe eta akatsik egin gabe. Adb: mikroskopio baten bidez bakteriak bereizten egoten den biologo bat, airepotu bateko kontrol dorreko kontroladore bat...
Denboran zehar arreta mantentzeko dugun gaitasuna mugatua da. 30 minutu pasa ondoren, nekea agertzen hasten dela ikusi da: akatsak egin eta erantzuna eman bitarteko denbora luzatu.
Ikertzaileek arreta mota hau “arousal” ekin erlazionatzen dute. Oso arreta mota oinarrizkoa da biziduneengan.
Arousal maila egoki batean gure eraginkortasun fisiologikoa onena da: prozesu fisiologikoak intentsiboki egiten dira eta gure arreta hobeto mantendu dezakegu.
Arreta mota hau aztertzeko, adibidez, detekzio zereginak erabiltzen dira. Subjektuek denbora epe luze batez ustekabeko estimulu baten aurkezpena detektatu behar dute. Beste zereginetan egoeraren aldaketa bat detektatu behar da.
Subjekutek baldin badakite atazan zer moduzko jarduera daukaten arreta hobeto mantentzen dute. Atsedenaldiak tartekatzen badira subjektuen errendimendua ere hobetzen da.
Arreta entzumen estimuluekin ikusmen estimuluekin baino errazago mantentzen da.
Beste arreta motekin gertatzen den moduan, praktikarekin hobetuz doa.
borondatezko kontrolaren ardura dauka. Plangintza, estrategia behar duten egoeretan prozesamendurako kontrola
Posenerren aburuz, gure prozesuen eta ekintzen kontrola ahalbidetzen duen arreta da. Arreta mota honek gure portaeraren barneko ebaluazioan, zereginen kontrolan eta zereginez aldatzeko prozesuan parte hartzen du:
-zeregin bat egiten dugun bitartean egiten ditugun akatsak detektatu ditzakegu, zereginaren zailtasuna eta egiteko ahalmenari buruzko informazio ematen digu (hau zailegia da edo nik ez daukat hau egiteko ahalmena).
Ikerketa batzuetan ikusi da, guk akats bat detektatzen dugunean nahi dugun zehaztasun maila lortzeko, zeregina egitearen abiadura egokitzen dugula.
-gure emozioak ekintzetako kontrolan eragina izan dezakete. Zeregin bat egitean emoziozko balorea daukan argazki bat aurkezten badigute erantzunak atzeratu daitezke, nahiz eta zereginarekin ikusirik ez izan.
-Arreta honek epe motzeko oroimenaren edukiak aktiboki manipulatzen ditu.